CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến chất lượng giảng viên và chất lượng giảng viên trường cao đẳng nghề 1. Chất lượng giảng viên và chất lượng giảng viên trường cao đẳng nghề Luận án tiến sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục của tác giả Nguyễn Văn Đề (2010) được bảo vệ tại trường Đại học Quốc gia với đề tài “Phát triển đội ngũ giảng viên các trường đại học ở vùng đồng bằng sông Cửu Long đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” đã cung cấp bức tranh tổng thể về thực trạng chất lượng đội ngũ GV thực hiện việc giảng dạy tại các trường Đại học khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, qua đó luận án đã chỉ ra những mặt hạn chế, tồn tại của đội ngũ GV khu vực này chưa đáp ứng được yêu cầu của sự nghiệp đổi mới giáo dục đại học. Trên cơ sở đó, tác giả luận án đã đề xuất một số khuyến nghị đối với các GV này cụ thể như: đội ngũ GV đại học chưa thể dừng ở việc nhận học vị thạc sĩ, tiến sĩ mà cần phải luôn nỗ lực, trau dồi kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp, đặc biệt là các GV trẻ chưa có nhiều kinh nghiệp giảng dạy.
Hơn nữa, luận án đã làm sáng tỏ ba loại nhu cầu cần được các nhà lãnh đạo tại các trường đại học khu vực Đồng bằng Sông Cửu Long quan tâm bồi dưỡng đào tạo thêm cho các GV của mình đó là: (1) nhu cầu đạt chuẩn trình độ để đáp ứng việc giảng dạy trước mắt, đạt tỉ lệ chuẩn của Điều lệ đại học; (2) Nhu cầu đạt chuẩn kỹ năng sư phạm nhằm nâng cao kỹ năng sử dụng các phương pháp dạy học, xử lý các tình hướng sư phạm, góp phần nâng cao chất lượng dạy học; (3) Nhu cầu đạt chuẩn số lượng cán bộ nhằm chủ động trong việc đào tạo nguồn GV chất lượng cao, củng cố thương hiệu cho mỗi trường đại học. Nhận thấy, công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Văn Đề tập trung phân tích các chỉ tiêu đánh giá chất lượng GV đại học nhưng chưa làm rõ tiêu chí kỹ năng nghề nghiệp được thể hiện cụ thể ở những kỹ năng gắn liền với nghề nghiệp như thế nào đối với GV đại học. Chủ yếu các căn cứ được đánh giá chỉ có kỹ năng sư phạm, kỹ năng tin học và ngoại ngữ; đây sẽ là vấn đề NCS sẽ tìm hiểu và làm sáng tỏ hơn trong nghiên cứu của mình để thấy sự khác biệt giữa GV đại học và GV trường CĐN - cụ thể đối với những yêu cầu về kỹ năng nghề nghiệp. 15 Bài viết của tác giả Hoàng Văn Mạnh (2014) với tiêu đề “Chất lượng đội ngũ giảng viên: Từ góc nhìn năng lực nghiên cứu khoa học” được đăng trên tạp chí khoa học và công nghệ số 46 năm 2014 đã đề cập đến việc đánh giá chất lượng GV là một hoạt động khó, phức tạp và không hề dễ dàng và cần có nhiều tiêu chí để đánh giá chất lượng GV bao gồm: học vị, năng lực giảng dạy, năng lực nghiên cứu khoa học, trình độ ngoại ngữ.
Trong các tiêu chí kể trên thì bài viết đặc biệt nhấn mạnh đến năng lực nghiên cứu khoa học và cho rằng đây là tiêu chí quan trọng nhất phản ánh chất lượng đội ngũ GV. Tác giả cũng đưa ra dẫn chứng rằng theo tiêu chuẩn xếp hạng các trường đại học trên thế giới chủ yếu lấy nghiên cứu khoa học làm tiêu chí hàng đầu để thực hiện việc đánh giá các trường đại học. Vận dụng vào thực tiễn tại Việt nam cho thấy các trường đại học Việt Nam, cũng như các GV tại Việt Nam có năng lực nghiên cứu khoa học còn thiếu cả về chất lượng và số lượng so với các quốc gia khác trong khu vực như Thái Lan, Singapore, Indonesia. Điều này thể hiện ở số lượng các bài báo đăng trên tạp chí khoa học quốc tế được công bố và việc đăng ký bản quyền phát minh, sáng chế khoa học hàng năm.
Đồng quan điểm với tác giả Hoàng Văn Mạnh (2014) thì tác giả Lê Xuân Tình (2015) trong bài viết “Phát triển nguồn nhân lực khoa học chất lượng cao tại Đại học Quốc Gia Hà Nội” đã đưa nhận định rằng việc trường Đại học Quốc Gia Hà Nội là một trong hai trường Đại học duy nhất của Việt Nam lọt vào Top 200 trường đại học hàng đầu Châu Á theo đánh giá của Tổ chức tư vấn giáo dục Quacqureli Symond là do tại Việt nam từ trước đến nay trường Đại học Quốc Gia luôn được coi là một trong các trường có sự phát triển mạnh mẽ về nghiên cứu khoa học và nhà trường có đội ngũ GV có học hàm, học vị cao, bề dày và kinh nghiệm về nghiên cứu khoa học. Tác giả Hoàng Văn Mạnh và Lê Xuân Tình đã phát triển nghiên cứu sâu rộng về phát triển chất lượng nhân lực đội ngũ GV, nhấn mạnh vào góc độ nghiên cứu khoa học. Kế thừa từ các nghiên cứu nói trên, cùng với nghiên cứu đặc trưng của trường CĐN, NCS sẽ tiến hành tìm hiểu và phân tích kết quả NCKH của GV trường CĐN để đánh giá kết quả này phản ánh như thế nào chất lượng của đối tượng lao động này. Nghiên cứu này tập trung phân tích các yếu tố khác nhau ảnh hưởng đến kiến thức chuyên môn, thực hành và hiệu quả hoạt động của đội ngũ giáo viên tham gia vào giáo dục và đào tạo kỹ thuật và dạy nghề.
Các mô hình, hồ sơ và phương thức tuyển dụng giáo viên dạy nghề đa dạng tại một số nước trên thế giới được trình bày trong nghiên cứu này. Grollman (2008) cho rằng bất kỳ đánh giá nào về chất lượng công việc của giáo viên, dù là về lý thuyết hay thực hành, đều cần được xem xét dựa trên bối cảnh của môi trường thể chế giáo dục. Trong nghiên cứu này, tác giả tập trung vào thực tế nghề nghiệp của giáo viên dạy nghề phản ánh qua các yếu tố gắn liền giữa tri thức của giáo viên và văn hóa nghề nghiệp. Kết quả nghiên cứu cho thấy công tác giáo dục, bồi dưỡng giáo viên và bối cảnh thể chế giáo dục đã gắn chặt với nhau như thế nào trong tâm trí của giáo viên cũng như trong các nền văn hóa nghề nghiệp.
Cuối cùng, nghiên cứu đưa ra một số đề xuất liên quan đến quy trình tuyển dụng và đào tạo giáo viên dạy nghề chất lượng cao. Tác giả Nguyễn Xuân Thành (2017) với bài viết “Phát triển đội ngũ giáo viên các trường dạy nghề theo tiêu chuẩn giáo viên, giảng viên” được đăng trên tạp chí giáo dục số đặc biệt tháng 6 năm 2017. Bài báo chỉ ra những tiêu chí và yêu cầu về nghiệp vụ đối với đội ngũ giáo viên tại các trường dạy nghề. Hơn nữa, bài báo còn đề xuất các nội dung phát triển đội ngũ giáo viên tại các trường dạy nghề theo chuẩn nghề nghiệp nhằm đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực chất lượng cao và yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế bao gồm: (1) Phát triển đội ngũ giáo viên đủ về số lượng; (2) Phát triển đội ngũ giáo viên đảm bảo về chất lượng; (3) Phát triển đội ngũ giáo viên đảm bảo yêu cầu đồng bộ về cơ cấu; (4) Tuyển dụng đội ngũ giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp nhằm đảm bảo nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên; (5) Sử dụng đội ngũ giáo viên hợp lý, phù hợp điều kiện cụ thể của từng người; (6) Đổi mới phương pháp đánh giá chất lượng đội ngũ giáo viên; (7) Tạo điều kiện cho giáo viên tham gia học tập, bồi dưỡng.
Bài viết “Một số vấn đề lý luận về phát triển đội ngũ giảng viên các trường cao đẳng nghề trong bối cảnh mới” của tác giả Bùi Đức Tú (2018) được đăng trên Tạp chí giáo dục số 441 (Kì 1 – 11/2018) trình bày một số vấn đề lý luận về phát triển đội ngũ GV dạy nghề trong điều kiện thực trạng. Kết quả nghiên cứu là cơ sở cho việc 17 thiết kế nội dung phiếu điều tra làm cơ sở đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ này trong lĩnh vực nghiên cứu. Tác giả Nguyễn Trọng Sơn (2019) trong bài viết với tiêu đề “Phát triển đội ngũ giảng viên thực hành trong trường cao đẳng nghề theo tiếp cận năng lực trước yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo” được đăng trên tạp chí giáo dục, số đặc biệt tháng 12/2019 đã đưa ra nhận định rằng tiếp cận năng lực phát triển đội ngũ GV thực hành sẽ giúp các cơ sở dạy nghề chuẩn hóa đội ngũ GV thực hành và phát triển năng lực GV theo tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo trong trường cao đẳng. Bài viết của tác giả đã nêu ra một số vấn đề về tiếp cận năng lực trong quá trình phát triển đội ngũ GV thực hành trường CĐN thông qua việc xác định khung năng lực cần thiết của từng GV để đáp ứng mục tiêu đào tạo theo khung năng lực đã được xác định theo yêu cầu đổi mới giáo dục và đào tạo hiện nay.
Các công trình trong và ngoài nước nêu trên đề cập chung đến vai trò, vị trí của GV dạy nghề nói chung và GV trường CĐN nói riêng; chất lượng GV được đặt trong yêu cầu cụ thể của bối cảnh xã hội – cụ thể là bối cảnh đổi mới giáo dục, bối cảnh quốc tế hóa, … Tuy nhiên, các công trình chưa đưa ra kết luận cụ thể về nội hàm chất lượng GV trường CĐN. Vì vậy, trong luận án này, NCS sẽ khái quát hóa về chất lượng GV trường CĐN bằng việc tìm hiểu các công trình nghiên cứu về lý luận và kế thừa yếu tố bối cảnh từ các công trình nêu trên. Các tiêu chí đánh giá chất lượng giảng viên và chất lượng giảng viên trường cao đẳng nghề Trong các nghiên cứu về chất lượng GV nói chung, NCS tiếp cận các công trình nghiên cứu của một số tác giả trong và ngoài nước. Cụ thể, Voss Roediger và Gruber Thorsten (2006) trong nghiên cứu về chất lượng giáo dục đại học đã sử dụng cách tiếp cận chuỗi giá trị và kỹ thuật thang đo để đo lường chất lượng dịch vụ trong giáo dục Đại học.
Kết quả nghiên cứu cho thấy dựa theo quan điểm của các SV trong trường Đại học thì những yếu tố cần phải có của một GV tốt bao gồm: (1) Am hiểu, nhiệt tình, học sinh dễ dàng tiếp cận và có thái độ thân thiện; (2) Có kỹ năng giao tiếp, giảng dạy đầy đủ và có thể lựa chọn các phương pháp giảng dạy phù hợp nhất từ nhiều công cụ giảng dạy.