CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ MÔI GIỚI CHỨNG KHOÁN TẠI CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. Tổng quan về công ty chứng khoán 1. Khái niệm công ty chứng khoán Có rất nhiều khái niệm về công ty chứng khoán do nhiều tổ chức cả ở Việt Nam và trên thế giới đặt ra. Các khái niệm hầu hết đều nêu bật được vị trí cũng như vai trò của công ty chứng khoán.
Theo giáo trình “Thị trường chứng khoán” của Viện Ngân hàng – tài chính trường đại học Kinh tế Quốc dân thì: “Công ty chứng khoán là một định chế tài chính trung gian thực hiện các nghiệp vụ trên thị trường chứng khoán” (Nguyễn & Vương, 2015) Hiện nay ở nước ta theo quyết định số 03/1998/QĐ-UBCK3 ngày 13 tháng 10 năm 1998 của UBCK, CTCK là công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn thành lập hợp pháp tại Việt Nam, được uỷ ban chứng khoán nhà nước cấp giấy phép thực hiện một hoặc một số loại hình kinh doanh chứng khoán. Theo cách phân loại dựa vào các nghiệp vụ thực hiện của công ty chứng khoán thì công ty chứng khoán có thể chia thành các loại như sau: Công ty môi giới chứng khoán là CTCK chỉ thực hiện việc trung gian, mua bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng. Công ty bảo lãnh phát hành chứng khoán là CTCK có lĩnh vực hoạt động chủ yếu là thực hiện nghiệp vụ bảo lãnh để hưởng phí hoặc chênh lệch giá. Công ty kinh doanh chứng khoán là CTCK chủ yếu thực hiện nghiệp vụ tự doanh, có nghĩa là tự bỏ vốn và tự chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh.
Công ty trái phiếu là CTCK chuyên mua bán các loại trái phiếu. 6 Công ty chứng khoán phi tập trung là các CTCK hoạt động chủ yếu trên thị trường OTC và họ đóng vai trò là các nhà tạo lập thị trường bằng các dịch vụ cung cấp. Vai trò, chức năng của CTCK Chức năng cơ bản của CTCK: - Tạo ra cơ chế huy động vốn linh hoạt giữa người cói tiền nhàn rỗi đến người sử dụng vốn (thông qua cơ chế phát hành và bảo lãnh phát hành). - Cung cấp cơ chế giá cả cho giao dịch (thông qua hệ thống khớp giá hoặc khớp lệnh) - Tạo ra tính thanh khoản cho chứng khoán (hoán chuyển từ chứng khoán ra tiền mặt, và ngược lại từ tiền mặt ra chứng khoán một cách dễ dàng).
- Góp phần điều tiết và bình ổn thị trường (thông qua hoạt động tự doanh hoặc vai trò nhà tạo lập thị trường). (Nguyễn & Vương, 2015) Vai trò của CTCK: CTCK có vai trò quan trọng đối với những chủ thể khác nhau trên thị trường chứng khoán. Đối với các tổ chức phát hành. Các tổ chức phát hành tham gia vào thị trường chứng khoán với mục tiêu là phát hành chứng khoán để huy động vốn, khi đó, các công ty chứng khoán sẽ đứng ra là trung gian giúp các nhà phát hành phát hành chứng khoán ra công chúng một cách thuận tiện và đúng luật nhất.
Bên cạnh đó, theo pháp luật các nhà đầu tư cũng như các nhà phát hành không được trực tiếp mua bán chứng khoán mà cần thông qua một trung gian tài chính. Và CTCK chính là trung gian như vậy, qua đó giúp huy động vốn thông qua thị trường chứng khoán. Đối với các nhà đầu tư. Đối với các loại hàng hóa thông thường khác, khi mua bán qua trung gian sẽ làm tăng chi phí mà người tiêu dùng phải chịu; còn đối với chứng khoán thì lại khác, do độ rủi ro cao cũng như sự biến động giá bất thường diễn ra liên tục khiến cho các nhà đầu tư cần nghiên cứu kĩ trước khi quyết định đầu tư.
Điều này khiến cho chi phí 7 và thời gian phải bỏ ra cao hơn, bên cạnh đó nhà đầu tư có thể làm lỡ mất thời điểm đầu tư tốt. Khi đó, CTCK với đội ngũ nhân viên có trình độ chuyên môn cao sẽ thông qua các hoạt động như môi giới, tư vấn đầu tư,… sẽ giúp đỡ, tư vấn cho khách hàng những nhận định tốt nhất, kịp thời nhất về thị trường chứng khoán, như vậy sẽ làm giảm chi phí cũng như thời gian mà nhà đầu tư phải bỏ ra để đầu tư. Đối với thị trường chứng khoán. Đầu tiên phải kể đến vai trò tạo lập giá cả thị trường của CTCK: Vì CTCK cũng là một thành viên của thị trường, mà giá cả do cung cầu thị trường quyết định nên CTCK cũng góp phần vào việc quyết định giá cả.
Ngoài ra, khi các tổ chức muốn phát hành một loại chứng khoán đều phải thông qua một CTCK nào đó và CTCK cũng tham gia vào quá trình định giá chứng khoán cùng công ty phát hành. Vì vậy mà giá cả của mỗi loại chứng khoán trên thị trường đều có sự đóng góp của CTCK. Tiếp theo là vai trò điều tiết thị trường của CTCK: CTCK luôn luôn có gắng bảo vệ khoản đầu tư của khách hàng cũng như của chính công ty, do các chuyên môn về chứng khoán cao nên các CTCK có nhiều lợi thế cũng như kinh nghiệm trong việc đảm bảo các khoản đầu tư này, qua đó giảm thiểu được rủi ro cũng như góp phần ổn định, điều tiết thị trường. Bên cạnh đó, việc giao dịch, mua bán chứng khoán thông qua CTCK dễ dàng, thuận tiện, tiết kiệm chi phí và thời gian góp phần thúc đẩy các nhà đầu tư thực hiện các hoạt động trên thị trường, qua đó cũng làm tăng tính thanh khoản của các loại chứng khoán.
Đối với các cơ quan quản lý thị trường. Các CTCK là người đứng ra bảo lãnh phát hành chứng khoán cho các tổ chức phát hành, là trung gian giao dịch chứng khoán, thực hiện trực tiếp các giao dịch mua bán trên thị trường, do đó, CTCK là nơi thu thập các thông tin thị trường cho các cơ quan quản lý thị trường. Các CTCK có trách nhiệm công khai các thông tin một cách rõ rang, minh bạch và việc cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý cũng được quy định trong luật, các CTCK cần thực hiện nghiêm chỉnh. Qua thông tin do CTCK cung cấp, các cơ quan quản lý có thể theo sát được thị trường để đưa ra các quyết định kịp thời hạn chế tối đa các giao dịch mang tính thao túng thị trường, làm giá,… góp phần tạo ra một thị trường chứng khoán lành mạnh cho các nhà đầu tư.
Các dịch vụ của công ty chứng khoán 8 Dịch vụ môi giới chứng khoán. Môi giới chứng khoán là hoạt động trung gian hoặc đại diện mua, bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng. Theo đó, công ty chứng khoán đại diện cho khách hàng tiến hành giao dịch thông qua cơ chế giao dịch tại SGDCK hoặc thị trường OTC mà chính khách hàng phải chịu trách nhiệm đối với kết quả giao dịch của mình. Thông qua hoạt động môi giới, công ty chứng khoán sẽ chuyển đến khách hàng các sản phẩm, dịch vụ tư vấn đầu tư và kết nối giữa nhà đầu tư bán chứng khoán với nhà đầu tư mua chứng khoán.Và trong những trường hợp nhất định, hoạt động môi giới sẽ trở thành người bạn, người chia sẻ những lo âu, căng thẳng và đưa ra những lời động viên kịp thời cho nhà đầu tư, giúp nhà đầu tư có những quyết định tỉnh táo.
Xuất phát từ yêu cầu trên, nghề môi giới đòi hỏi phải có những phẩm chất, tư cách đạo đức, kỹ năng mẫn cán trong công việc và với thái độ công tâm, cung cấp cho khách hàng những dịch vụ tốt nhất. Nhà môi giới không được xúi dục khách hàng mua, bán chứng khoán để kiếm hoa hồng, mà nên đưa ra những lời khuyên hợp lý để hạn chế đến mức thấp nhất về thiệt hại cho khách hàng. (Nguyễn & Vương, 2015) Dịch vụ tự doanh chứng khoán. Giống như các nhà đầu tư còn lại trên thị trường, CTCK cũng tự mua bán các loại chứng khoán để thu lợi nhuận cho chính mình.
Hoạt động này của CTCK, thông qua cơ chế giao dịch trên Sở giao dịch chứng khoán cùng với thị trường OTC sẽ được thực hiện như những nhà đầu tư khác. Tại một số thị trường vận hành theo cơ chế khớp giá (quote driven) thì hoạt động tự doanh của công ty chứng khoán sẽ được tiến hành nhờ vào việc tạo lập thị trường. Lúc này, công ty chứng khoán sẽ đóng vai trò là nhà tạo lập thị trường, họ sẽ nắm giữ một số loại chứng khoán nào đó với một số lượng lớn và thực hiện giao dịch mua bán các loại chứng khoán với các khách hàng để hưởng chênh lệch giá chứng khoán. Mục đích của việc tự kinh doanh này là tạo ra lợi nhuận cho công ty thông qua việc mua và bán chứng khoán với khách hàng.
Hoạt động này hoạt động song song với dịch vụ môi giới, trong khi phục vụ lệnh giao dịch của khách hàng cũng như cho chính mình, vì vậy trong quá trình hoạt động, nó có thể dẫn đến xung đột lợi ích giữa việc thực hiện nhiệm 9 vụ giao dịch cho khách hàng và cho chính công ty. Do đó, luật pháp của các nước đòi hỏi sự tách biệt rõ ràng giữa môi giới và tự kinh doanh, các công ty chứng khoán phải ưu tiên thực hiện các lệnh đặt hàng của khách hàng trước khi thực hiện các lệnh đặt hàng của họ. Ngay cả luật pháp ở một số nước cũng có quy định rõ ràng để phân biệt, sẽ có hai loại công ty chứng khoán, công ty môi giới chứng khoán, chỉ hoạt động như một công ty môi giới và công ty chứng khoán tự kinh doanh. Dịch vụ bảo lãnh phát hành.
Để thực hiện thành công việc chào bán chứng khoán ra công chúng, các tổ chức phát hành phải tìm kiếm các công ty chứng khoán để tư vấn về vấn đề này và cung cấp bảo lãnh và phân phối chứng khoán cho công chúng. Đây là hoạt động bảo lãnh phát hành của các công ty chứng khoán và kế toán chuyên nghiệp cho tỷ lệ doanh thu cao trong tổng doanh thu của công ty chứng khoán. Do đó, hoạt động bảo lãnh là bảo lãnh của công ty chứng khoán (sau đây gọi là tổ chức bảo lãnh - TCBL) để giúp nhà phát hành thực hiện các thủ tục trước khi chào bán chứng khoán, phân phối chứng khoán và bình ổn giá chứng khoán trong giai đoạn đầu sau khi phát hành. Dịch vụ quản lý danh mục đầu tư.
Đây là nghiệp vụ quản lý vốn uỷ thác của khách hàng để đầu tư vào chứng khoán thông qua danh mục đầu tư nhằm sinh lợi cho khách hàng trên cơ sở tăng lợi nhuận và bảo toàn vốn cho khách hàng.