CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG MÔI GIỚI CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ CÁC HOẠT ĐỘNG CHÍNH CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. Khái niệm về công ty chứng khoán TTCK là nơi diễn ra các giao dịch mua bán, trao đổi các loại CK, là một bộ phận chủ yếu của thị trường tài chính. TTCK có vai trò quan trọng đối với quá trình huy động vốn và sử dụng vốn của nền kinh tế thị trường.
Giao dịch trên TTCK hoạt động không phải trực tiếp do nhứng người muốn mua hay bán thực hiện. Việc quy định giao dịch trên TTCK thông qua môi giới sẽ đảm bảo cho các CK được giao dịch là CK thực và hợp pháp, đảm bảo lợi ích của NĐT, từ đó giúp thị trường hoạt động lành mạnh, đều đặn, công bằng và hiệu quả. Cùng với sự phát triển của thị trường chứng khoá, chức năng và quy mô hoạt động giao dịch của các nhà môi giới tăng lên đòi hỏi sự ra đời của các CTCK là sự tập hợp có tổ chức của các nhà môi giới riêng lẻ. CTCK là một tổ chức tài chính trung gian thực hiện các nghiệp vụ trên TTCK.
Sự phát triển của CTCK gắn chặt với sự phát triển của TTCK. Nhiều nền kinh tế coi CTCK là hạt nhân của ngành công nghiệp CK, thúc đẩy sự phát triển của hệ thống tài chính quốc gia. Phân loại công ty chứng khoán 1. Theo hình thức tổ chức hoạt động của công ty chứng khoán Hiện nay có 3 loại hình tổ chức cơ bản của CTCK đó là công ty hợp danh, công ty TNHH và CTCP Công ty hợp danh: - Là loại hình kinh doanh 2 chủ trở lên - Thành viên tham gia vào quá trình ra quyết định quản lý được gọi là thành viên hợp danh.
Các thành viên phải chịu trách nhiệm vô hạn về nghĩa vụ tài chính của công ty bằng toàn bộ tài sản của mình. Ngược lại, các thành viên không tham 3 gia điều hành công ty được gọi là thành viên góp vốn, họ chỉ chịu trách nhiệm về những khoản nợ của công ty trong giới hạn góp vốn của họ vào công ty. - Thông thường khả năng huy động vốn của công ty hợp danh bị giới hạn trong số vốn mà các thành viên có thể đóng góp. - Công ty hợp danh có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh.
- Công ty hợp danh không được phát hành bất kỳ loại CK nào. Công ty trách nhiệm hữu hạn: - Đây là loại công ty đòi hỏi trách nhiệm của những thành viên giới hạn trong số vốn mà họ đã góp vào công ty. Vì thế điều này có thể gây tâm lý nhẹ nhàng hơn đối với người đầu tư. - Mặt khác, về phương diện huy động vốn cũng đơn giản và linh hoạt hơn so với công ty hợp danh.
Đồng thời, vấn đề tuyển đội ngũ quản lý cũng năng động hơn, không bị giới hạn bó hẹp trong một số đối tác như công ty hợp danh. - Vì những lý do đó, hiện nay rất nhiều CTCK hoạt động dưới hình thức TNHH. Công ty cổ phần: - CTCP là một pháp nhân độc lập, với các chủ sở hữu là các cổ đông. Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về nợ và các nghĩa vụ tài sản khác của công ty trong phạm vi số vốn đã góp vào công ty.
- Đại hội đồng cổ đông có quyền bầu HĐQT của công ty. Hội đồng này sẽ định ra các chính sách của công ty và chỉ định giám đốc cùng các chức vị quản lý khác để điều hành công ty theo các sách lược kinh doanh đã đề ra. - Giấy chứng nhận cổ phiếu không thể hiện một món nợ của công ty, mà thể hiện quyền lợi của người sở hữu nó đối với tài sản của công ty. - Công ty vẫn tồn tại khi quyền sở hữu của công ty thay đổi.
- Do ưu điểm của loại hình CTCP và công ty TNHH so với công ty hợp danh mà hiện nay các CTCK được tổ chức chủ yếu dưới hình thức công ty TNHH và CTCP. Theo hình thức kinh doanh của công ty chứng khoán Theo tiêu thức này, CTCK chia thành 6 loại sau: - Công ty môi giới (The member firm): Loại công ty này còn được gọi là công ty thành viên vì nó là một thành viên của SGDCK. Công việc kinh doanh chủ yếu của công ty môi giới là mua và bán CK cho khách hàng của họ trên SGDCK mà công ty đó là thành viên. - Công ty đầu tư ngân hàng (The Investment banking firm): Loại hình này phân phối mới được phát hành cho công chúng qua việc mua CK do CTCP phát hành và bán lại cho công chúng theo giá tính gộp cả lợi nhuận của công ty.
Vì vậy công ty này còn gọi là bảo lãnh phát hành. - Công ty giao dịch phi tập trung (The over the counter firm): Công ty này mua bán CK tại thị trường OTC. Hiện nay nhiều công ty có vốn lớn được luật pháp cho phép hoạt động trên cả 3 lĩnh vực trên. - Công ty dịch vụ đa năng (Muliservices firm): Những công ty này không bị giới hạn hoạt động ở một lĩnh vực nào của ngành công nghiệp CK.
Ngoài 3 dịch vụ trên, họ còn cung cấp cho khách hàng dịch vụ tư vấn đầu tư CK, niêm yết CK trên SGDCK, uỷ nhiệm các giao dịch buôn bán cho khách hàng trên thị trường OTC. Sự kết hợp giữa các sản phẩm và kinh nghiệm của công ty sẽ quyết định cơ sở những dịch vụ mà họ có thể cung cấp cho khách hàng. - Công ty buôn bán CK: Là công ty đứng ra mua bán CK với chi phí do công ty tự chịu. Công ty này phải cố gắng bán CK với giá cao hơn giá mua vào.
Vì vậy, loại công ty này hoạt động với tư cách là người uỷ thác chứ không phải đại lý nhận uỷ thác. - Công ty buôn bán CK không nhận hoa hồng: Là công ty này nhận chênh lệch giá qua việc mua bán CK, do đó họ còn được gọi là nhà tạo lập thị trường, nhất là trên thị trường giao dịch OTC. Các CTCK là đối tượng quản lý của các nguyên tắc, quy chế do Uỷ ban CK ban hành. Các quy chế này chi phối kinh doanh của các công ty này, kiểm soát họ trong quan hệ giữa các CTCK với nhau và giữa CTCK với khách hàng của họ.
Tuy 5 nhiên, ít khi khách hàng biết được tất cả các nguyên tắc, quy định này. Vì vậy, các nhà môi giới phải đóng vai trò là “người bảo vệ” cho khách hàng của họ, đảm bảo các tài liệu của họ phù hợp với những quy định đang áp dụng nếu họ muốn tiến hành một hoạt động kinh doanh hợp lệ. Vai trò của công ty chứng khoán Trên TTCK, CTCK có vai trò đặc biệt quan trọng, vừa là NĐT tham gia trực tiếp vào hoạt động của thị trường, lại vừa là cầu nối giữa nhà phát hành và những NĐT khác, cung cấp dịch vụ cần thiết phục vụ hoạt động của thị trường. CTCK còn giữ vai trò góp phần duy trì và thúc đẩy hoạt động của TTCK.
Cho dù TTCK mang hình thức SGD hay OTC thì sự có mặt của các CTCK là điều không thể thiếu. Đối với từng chủ thể khác nhau trên thị trường thì vai trò của CTCK là khác nhau. Đối với các tổ chức phát hành: Mục tiêu khi tham gia TTCK của các tổ chức phát hành là huy động vốn thông qua việc phát hành các CK. CTCK có vai trò làm chiếc cầu nối và đồng thời là các kênh dẫn vốn chảy từ một hay một số bộ phận nào đó của nền kinh tế có dư thừa vốn (vốn nhàn rỗi) đến các bộ phận khác của nền kinh tế đang thiếu vốn (cần huy động vốn).
Các CTCK thường đảm nhiệm vai trò này qua hoạt động bảo lãnh phát hành và môi giới CK. Đối với NĐT: Thông qua các hoạt động như môi giới CK, tư vấn đầu tư, CTCK có vai trò làm giảm chi phí và thời gian giao dịch, do đó nâng cao hiệu quả các khoản đầu tư. Đối với hàng hoá thông thường, mua bán trung gian sẽ làm tăng chi phí cho người mua và người bán. Tuy nhiên, đối với TTCK, sự biến động thường xuyên của giá CK cũng như mức độ rủi ro cao sẽ làm cho NĐT tốn kém chi phí, công sức và thời gian tìm hiểu thông tin trước khi quyết định đầu tư.
Nhưng thông qua các CTCK, với trình độ chuyên môn cao và uy tín nghề nghiệp sẽ giúp các NĐT thực hiện các khoản đầu tư một cách hiệu quả. Đối với TTCK: CTCK có 2 vai trò chính: 6 - Thứ nhất, góp phần tạo lập giá cả, điều tiết thị trường. Giá cả CK là do thị trường quyết định. Tuy nhiên, để đưa ra mức giá cuối cùng, người mua và người bán phải thông qua các CTCK vì họ không được tham gia trực tiếp vào quá trình mua bán.
Các CTCK là những thành viên của thị trường, do vậy họ cũng góp phần tạo lập giá cả thị trường thông qua hình thức đấu giá. Trên thị trường sơ cấp, các CTCK cùng với các nhà phát hành đưa ra mức giá đầu tiên. Chính vì vậy, giá cả của mỗi loại CK giao dịch đều có sự tham gia của các CTCK. Các CTCK còn thể hiện vai trò to lớn hơn khi tham gia điều tiết thị trường.
Để bảo vệ những khoản đầu tư của khách hàng và bảo vệ lợi ích của chính mình, nhiều công ty đã giành những tỷ lệ nhất định các giao dịch để thực hiện vai trò bình ổn thị trường. - Thứ hai, góp phần làm tăng tính thanh khoản của tài sản chính. TTCK có vai trò là một môi trường làm tăng tính thanh khoản của các tài sản tài chính. Nhưng các CTCK mới là người thực hiện tốt vai trò này vì CTCK tạo ra cơ chế giao dịch trên thị trường.
Trên thị trường sơ cấp, do thực hiện hoạt động như bảo lãnh phát hành, các CTCK không những huy động một lượng vốn lớn đưa vào sản xuất kinh doanh cho nhà phát hành mà còn làm tăng tính thanh khoản của các tài sản chính được đầu tư vì các CK qua đợt phát hành sẽ được mua bán trên thị trường thứ cấp. Điều này làm giảm rủi ro, tạo tâm lý yên tâm cho NĐT. Trên thị trường thứ cấp, do thực hiện các giao dịch mua và bán, các CTCK giúp NĐT chuyển đổi CK thành tiền mặt và ngược lại. Những hoạt động đó có thể làm tăng tính thanh khoản của các tài sản tài chính.