CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm tài chính doanh nghiệp Đối với doanh nghiệp, để tồn tại và tiến hành hoạt động kinh doanh, cần thiết và tất yếu có các mối quan hệ dưới hình thức giá trị (thường được đo lường, tính toán bằng tiền) phát sinh gắn liền với sự hình thành, chuyển hóa của vốn và thu nhập một cách thường xuyên liên tục. Chẳng hạn, để có vốn kinh doanh, doanh nghiệp phải huy động vốn góp của các cổ đông và vay ngân hàng; để tiến hành kinh doanh, doanh nghiệp phải dùng vốn (thường bằng tiền) để mua các yếu tổ đầu vào như vật tư, nguyên liệu hoặc hàng hóa, dịch vụ từ các nhà cung ứng và trả tiền thuê lao động,… Doanh nghiệp có rất nhiều mối quan hệ kinh tế với các chủ thể khác nhau và mối quan hệ này có điểm chung là liên quan đến tài sản, biểu hiện bằng chỉ tiêu giá trị và cần thiết cho sự tồn tại, hoạt động của doanh nghiệp.
Những mối quan hệ này được gọi là quan hệ tài chính doanh nghiệp. 1 Theo Nguyễn Minh Kiều (2010) 2: “Tài chính nói chung là hoạt động liên quan đến việc hình thành và sử dụng các quỹ tiền tệ. Tài chính doanh nghiệp là hoạt động liên quan đến việc huy động hình thành nên nguồn vốn và sử dụng nguồn vốn đó để tài trợ cho việc đầu tư vào tài sản của doanh nghiệp nhằm đạt mục tiêu đề ra”. Khái niệm hiệu quả tài chính doanh nghiệp Bản chất của tài chính doanh nghiệp là những mối quan hệ kinh tế biểu hiện dưới hình thức giá trị phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm phục vụ cho hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp.
Thực tế hiện nay có rất nhiều cách định nghĩa về hiệu quả tài chính doanh nghiệp, chủ yếu được hiểu thông qua hai quan điểm: 1 ThS. Trần Thị Hòa, Giáo trình Tài chính doanh nghiệp, NXB Đà Nẵng, 2014. Nguyễn Minh Kiều, Tài chính doanh nghiệp căn bản, NXB Thống kê, 2010. 8 Luan van + Theo Phan Thị Kim Liên (2010)3: “Quan điểm thứ nhất: Hiệu quả tài chính doanh nghiệp dùng để chỉ hiệu quả của việc huy động, quản lý và sử dụng nguồn vốn trong quá trình kinh doanh.
+ Theo Phan Thị Kim Liên (2010)4: “Quan điểm thứ hai: Hiệu quả tài chính doanh nghiệp là hiệu quả của huy động vốn. Trong khi đó, hiệu quả quản lý, sử dụng vốn thuộc về hiệu quả kinh doanh”. Khóa luận tiến hành phân tích hiệu quả tài chính của Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS theo quan điểm thứ nhất về hiệu quả tài chính. Dù theo quan điểm nào, hiệu quả tài chính doanh nghiệp cũng đều phản ánh mối quan hệ lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp nhận được và chi phí của doanh nghiệp phải bỏ ra để có được lợi ích kinh tế đó.
Ý nghĩa của việc phân tích hiệu quả tài chính doanh nghiệp Các thông tin về tài chính doanh nghiệp luôn nhận được sự quan tâm lớn của nhiều cá nhân, tổ chức như các nhà quản lý doanh nghiệp, chủ sở hữu, khách hàng, nhà đầu tư, người lao động, các tổ chức tín dụng, các cơ quan quản lý nhà nước,…Mỗi cá nhân, tổ chức và các bên liên quan sẽ quan tâm đến tình hình tài chính doanh nghiệp theo những khía cạnh khác nhau do đó việc phân tích hiệu quả tài chính doanh nghiệp cũng có những ý nghĩa khác nhau đối với từng đối tượng khi tiến hành phân tích. - Đối với nhà quản lý doanh nghiệp: Khi phân tích hiệu quả tài chính doanh nghiệp, các nhà quản lý quan tâm đến nhiều vấn đề, đặc biệt là các vấn đề về việc hoàn thành các mục tiêu, kế hoạch đã đặt ra như: + Tối đa giá trị doanh nghiệp, tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận và các chi phí 3 Phan Thị Kim Liên, Phân tích hiệu quả tài chính tại các doanh nghiêp dệt may trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, Tóm tắt luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh, Chuyên ngành Kế toán, Đại học Đà Nẵng, Đà Nẵng năm 2010. 4 Phan Thị Kim Liên, Phân tích hiệu quả tài chính tại các doanh nghiêp dệt may trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, Tóm tắt luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh, Chuyên ngành Kế toán, Đại học Đà Nẵng, Đà Nẵng năm 2010 9 Luan van phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh, biến động của các loại tài sản và nguồn vốn trong doanh nghiệp. + Số lượng và chất lượng nhân sự của công ty, tốc độ hoàn thành và hiệu quả công việc của đội ngũ nhân viên.
+ Nâng cao chất lượng các sản phẩm và dịch vụ mà công ty cung cấp. + Các vấn đề khác như bảo vệ môi trường, hiệu quả của việc đầu tư máy móc, trang thiết bị phục vụ cho hoạt động kinh doanh. Phân tích hiệu quả tài chính doanh nghiệp giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổng quan về tình hình tài của doanh nghiệp, từ đó tìm ra những giải pháp thiết thực trong việc phân bổ tài sản, nguồn vốn phù hợp với từng hoạt động kinh doanh của công ty nhằm nâng cao hiệu quả, tiềm lực tài chính cho doanh nghiệp. - Đối với chủ sở hữu: Phân tích hiệu quả tài chính doanh nghiệp giúp chủ sở hữu có cơ sở để đánh giá được năng lực của các nhà quản lý thông qua các thông tin về tình trạng tài sản, nguồn vốn, doanh thu, lợi nhuận, chi phí của doanh nghiệp.
Các số liệu phân tích sẽ phản ánh hiệu quả sử dụng đồng vốn đầu tư của chủ sở hữu vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. - Đối với khách hàng, các tổ chức tín dụng: Các khách hàng, tổ chức tín dụng khi phân tích hiệu quả tài chính doanh nghiệp chủ yếu quan tâm đến khả năng thanh toán của doanh nghiệp. Thông qua các số liệu phân tích, các khách hàng, tổ chức tín dụng có thể biết được doanh nghiệp có đang hoạt động kinh doanh tốt hay không, nếu các chỉ tiêu về doanh thu, lợi nhuận của công ty đang có xu hướng biến động tiêu cực sẽ đưa ra các biện pháp thu hồi nợ kịp thời, tránh tình trạng khi công ty bị phá sản không còn khả năng trả nợ. - Đối với các cơ quan quản lý nhà nước: Phân tích hiệu quả tài chính doanh nghiệp sẽ giúp các cơ quan nhà nước có thêm thông tin về tình hình tài chính doanh nghiệp, qua đó nắm được mức thuế doanh nghiệp cần phải nộp và có những biện pháp xứ lý khi doanh nghiệp nộp sai thuế.
Đồng thời, việc phân tích cũng giúp các cơ quan quản lý nhà nước nắm được những đóng góp và tác động của doanh nghiệp đến sự phát 10 Luan van triển kinh tế - xã hội. Như vậy, thường xuyên tiến hành phân tích hiệu quả tài chính doanh nghiệp sẽ giúp cho các cá nhân, tổ chức và các bên liên quan thấy được những biến động về tài chính doanh nghiệp, từ đó tìm ra nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến tình hình tài chính doanh nghiệp. Trên cơ sở các số liệu thống kê, phân tích được để kịp thời đưa ra các giải pháp và các quyết định cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả tài chính doanh nghiệp, hiệu quả sử dụng nguồn vốn vào hoạt động kinh doanh và cải thiện chất lượng công tác quản lý, điều hành doanh nghiệp. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả tài chính doanh nghiệp 1.
Nhóm chỉ tiêu phản ánh kết quả kinh doanh của doanh nghiệp 1. Phân tích tình hình doanh thu a. Khái niệm Theo hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14: “Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động kinh doanh, sản xuất thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm phát triển vốn chủ sở hữu”. Ý nghĩa của doanh thu - Doanh thu là một khoản thu giúp doanh nghiệp có thể chi trả những phát sinh liên quan trong quá trình hoạt động kinh doanh, cung cấp dịch vụ như chi phí thuê địa điểm hoạt động, nộp phí và lệ phí, thuế cho cơ quan nhà nước.
- Doanh thu là một khoản giúp duy trì và phát triển doanh nghiệp trong suốt quá trình hoạt động kinh doanh hay còn gọi là vốn xoay vòng thúc đẩy quá trình tái hoạt động của doanh nghiệp ở tương lai. - Doanh thu trở thành nguồn vốn sẵn có cho doanh nghiệp khi gặp khó khăn, giúp doanh nghiệp tránh được việc đi vay ngân hàng. - Doanh thu có tầm ảnh hưởng to lớn đến quá trình bắt đầu cũng như khi hoạt động, đây cũng là phần vốn để các chủ thể có thể phát triển các hoạt động kinh doanh ở quy mô lớn hơn. Công thức đánh giá tăng trưởng doanh thu Tỷ lệ tăng trưởng doanh thu là chỉ tiêu dùng để đánh tốc độ tăng trưởng doanh thu của một doanh nghiệp, thể hiện phần trăm thay đổi doanh thu của doanh nghiệp trong một khoảng thời gian cụ thể và được đưa ra trong một bối cảnh nhất định.
Tỷ lệ tăng trưởng doanh thu phụ thuộc vào 2 quá trình là tích lũy tài sản như vốn, lao động, cơ sở vật chất và đầu tư những tài sản có năng suất hơn. Mặc dù tiết kiệm và đầu tư đều là trọng tâm thúc đẩy tăng trưởng nhưng đầu tư phải hiệu quả thì mới đẩy mạnh gia tăng doanh thu được. Tỷ lệ tăng trưởng là chỉ số vô cùng quan trọng và hữu ích, giúp doanh nghiệp nắm được kết quả kinh doanh trong một thời gian nhất định, đồng thời xem xét cơ hội đầu tư trong tương lai. Tỷ lệ tăng trưởng doanh thu trong một năm được tính theo công thức: Tốc độ tăng trưởng doanh Doanh thu năm t − Doanh thu năm (t − 1) = ×100 thu năm t Doanh thu năm (t − 1) 1.
Phân tích tình hình lợi nhuận a. Khái niệm Lợi nhuận là khoản chênh lệch giữa doanh thu của doanh nghiệp và chi phí mà doanh nghiệp đó đầu tư vào hoạt động sản xuất kinh doanh để đạt được mức doanh thu ấy. Lợi nhuận được coi là kết quả tài chính cuối cùng của các hoạt động sản xuất kinh doanh, cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp. Nó cũng chính là cơ sở, là nền tảng để đánh giá hiệu quả kinh tế từ các hoạt động của doanh nghiệp.
Lợi nhuận nói chung được xác định như sau: Lợi nhuận = Doanh thu – Chí Phí b. Ý nghĩa của lợi nhuận Lợi nhuận là một chỉ tiêu quan trọng dùng để đánh giá kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Có lợi nhuận chứng tỏ hoạt động kinh doanh đã bù đắp được chi phí bỏ ra và có tích luỹ.