PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Sau hơn 30 năm đổi mới, với chính sách phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa mà Đảng và Nhà nước đã vạch ra, nước ta đã trở thành một nước có nền kinh tế năng động, phát triển tương đối nhanh trong khu vực và đang hoà mình vào sự phát triển chung của nền kinh tế thế giới, ngày càng có vị trí quan trọng, là điểm dừng chân lý tưởng của các nhà đầu tư nước ngoài. Đây là điều kiện thuận lợi để sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực dồi dào trong nước. Tuy nhiên, quá trình phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, chủ động hội nhập kinh tế thế giới đang đặt ra hàng loạt những vấn đề bức xúc cần được giải quyết, trong đó có vấn đề nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho người lao động.
Nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương, chính sách phát triển đào tạo nghề nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh quốc gia. Ngân sách nhà nước và các thành phần kinh tế đầu tư cho hoạt động đào tạo nghề được tăng cường. Quy mô tuyển sinh và tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề liên tục tăng. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được thì cũng có không ít khó khăn thách thức đặt ra như: Chất lượng lao động qua đào tạo nghề chưa cao, chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường lao động, cơ cấu đào tạo chưa hợp lý,.
và đã gây lãng phí về nguồn lực đầu tư của nhà nước và xã hội. Điều đó càng đòi hỏi Đảng và Nhà nước cùng các cấp, các ngành đặc biệt quan tâm và có những chủ trương, giải pháp thiết thực để thực hiện tốt công tác đào tạo nghề, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, góp phần thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước. Thành phố Châu Đốc có dân số trẻ, tỷ lệ người trong độ tuổi lao động cao nhưng chủ yếu lao động trong lĩnh vực nông, thủy sản, chưa qua đào tạo nghề, gây khó khăn trong việc thực hiện mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn nhất là trong giai đoạn hiện nay đang triển khai thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới. Trước yêu cầu đó, Đảng, chính quyền và các tổ chức xã hội của thành phố Châu Đốc đã thực hiện nhiều giải pháp 1 Luan van tích cực nhằm tăng cường công tác đào tạo nghề, góp phần thực hiện có kết quả các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, từng bước nâng cao đời sống cho người lao động, giảm tỷ lệ đói nghèo trong nhân dân.
Tuy nhiên, chất lượng, hiệu quả đào tạo nghề của thành phố còn nhiều hạn chế cần được giải quyết. Đào tạo chưa gắn kết nhiều với sản xuất, kinh doanh và nhu cầu của thị trường lao động; ý thức của người dân đối với việc học nghề, tạo việc làm còn nhiều hạn chế. Quản lý nhà nước về đào tạo nghề chưa thật sự tốt. Đội ngũ nhà giáo có tay nghề cao còn thiếu và một bộ phận chưa theo kịp sự phát triển của khoa học công nghệ.
Đầu tư cho đào tạo nghề còn hạn chế. Chính sách, cơ chế tài chính cho đào tạo nghề chưa phù hợp. Cơ sở vật chất kỹ thuật còn thiếu và lạc hậu. Với tầm quan trọng của vấn đề nên việc nghiên cứu đề tài nâng cao chất lượng đào tạo nghề là thật sự cần thiết và mang lại nhiều ý nghĩa.
Trong khuôn khổ một luận văn cao học, có thời gian hạn hẹp, tác giả không tham vọng nghiên cứu, đánh giá và đề xuất các giải pháp cho toàn bộ hệ thống đào tạo nghề mà lựa chọn một địa bàn không rộng về diện tích, không đông về dân số và không quá nhiều cơ sở đào tạo nghề. Việc lựa chọn như vậy giúp giảm thiểu thời gian và chi phí thu thập thông tin, số liệu, tổ chức đánh giá mà không ảnh hưởng nhiều đến kết quả nghiên cứu của luận văn. Các phát hiện, đề xuất của luận văn hoàn toàn có thể phát triển, mở rộng đối với các địa bàn khác cũng như đối với toàn bộ hệ thống cơ sở đào tạo nghề của cả nước. Xuất phát từ các lý do trên, tôi chọn đề tài “Nâng cao chất lượng đào tạo nghề tại thành phố Châu Đốc” làm luận văn thạc sĩ nhằm góp phần làm rõ về mặt lý luận và đáp ứng yêu cầu về mặt thực tiễn việc nâng cao chất lượng đào tạo nghề tại thành phố Châu Đốc.
Các công trình nghiên cứu có liên quan 2.1 Các công trình nghiên cứu ngoài nƣớc Đào tạo nghề có vai trò quan trọng trong việc cung cấp và phát triển nguồn nhân lực của mỗi quốc gia nên việc nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng, quản lý đào tạo nghề được nhiều quốc gia, tổ chức, cá nhân quan tâm thực hiện. Nhìn 2 Luan van chung, các nghiên cứu được thực hiện dưới dạng: Nghiên cứu về vấn đề đào tạo nghề nói chung và các cơ sở đào tạo nghề nói riêng. Cụ thể cá nhân được biết một số nghiên cứu sau: Các tác giả Roger Harris-Hugh, Guthrie-saryy, Hobart-David Lundbering, 1997 (Competency-based education and traning) đề xuất quan điểm đào tạo theo năng lực thực hiện. Dạy nghề dựa trên năng lực thực hiện, nội dung đào tạo cấu trúc theo mô đun và phương pháp đào tạo được xây dựng dựa trên mục tiêu thực hiện công việc của nghề để đạt đến trình độ thành thạo.
Chương trình dạy nghề theo mô đun dựa trên năng lực tạo điều kiện cho người học lựa chọn các khoá học phù hợp với khả năng điều kiện kinh tế, thời gian, hoàn cảnh sống, học tập và hành nghề không phụ thuộc vào việc phải học tất cả các kỹ năng nghề. Trong tài liệu còn giới thiệu về tiêu chuẩn, thiết kế chương trình, phát triển các quy trình quản lý và đánh giá năng lực người học. Vargas Zuniga, F (2004) trong cuốn “Quality managemet in vocational training” đã viết về quản lý đào tạo nghề. Tác giả nghiên cứu những đặc điểm và khuynh hướng quản lý chất lượng đang thể hiện trong đào tạo nghề, đề cập đến những quan niệm về quản lý chất lượng đào tạo nghề, những tiêu chuẩn đánh giá và vấn đề đánh giá chất lượng.
Ông cũng đưa ra các ứng dụng của các tiêu chuẩn chất lượng, phản ánh những kinh nghiệm trong đào tạo nghề, động cơ của người trong và ngoài cơ sở đào tạo nghề đang tiếp xúc với quá trình này và vai trò của việc quản lý trong quá trình đào tạo nghề. Tác giả chỉ ra rằng, để đào tạo nghề có chất lượng thì cần có hệ thống quản lý tốt, thực hiện các qui trình, tiêu chuẩn và các chức năng quản lý. Nhìn chung có rất nhiều công trình nghiên cứu về công tác quản lý, đào tạo nghề. Những nghiên cứu đó đã cho thấy tầm quan trọng của một quy trình quản lý đào tạo nghề tốt.
Kinh nghiệm các nước cho thấy chất lượng đào tạo phụ thuộc rất nhiều vào quy trình quản lý, từ việc hoạch định chính sách cho đến cơ chế, quy trình quản lý đến việc giám sát, kiểm tra trong quá trình quản lý.2 Các công trình nghiên cứu trong nƣớc Ở Việt Nam, những năm qua đã có nhiều công trình nghiên cứu về đào tạo 3 Luan van nghề nói chung và nâng cao chất lượng đào tạo nghề nói riêng. Cụ thể cá nhân được biết một số nghiên cứu sau: Nghiên cứu về “Những giải pháp phát triền đào tạo nghề góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa” của tác giả Phan Chính Thức đã đi sâu nghiên cứu đề xuất những khái niệm, cơ sở lý luận mới của đào tạo nghề, về lịch sử đào tạo nghề và giải pháp phát triển đào tạo nghề góp phần đáp ứng nhu cầu nhân lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta. Tác giả Nguyễn Viết Sự đã có một nghiên cứu khá công phu về “Giáo dục nghề nghiệp - những vấn đề và giải pháp”. Trong nghiên cứu này, tác gia đã nhận diện những vấn đề tồn tại phổ biến trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp của Việt Nam, từ chương trình, phương pháp, nội dung, đội ngũ giáo viên, chất lượng giảng dạy, khả năng thích ứng với môi trường làm việc, tác phong nghề nghiệp, từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng của hệ thống giáo dục nghề nghiệp.
Các tác giả Đỗ Văn Cương và Mạc Văn Tiến đã có nghiên cứu về “Phát triển lao động kỹ thuật ở Việt Nam - Lý luận và thực tiễn”. Trong nghiên cứu này, các tác giả đã đề cập đến nhu cầu đào tạo lao động kỹ thuật của Việt Nam nhằm đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước. Những nội dung về đổi mới chương trình giảng dạy, tăng cường đầu tư thiết bị, công nghệ phù hợp với thiết bị, công nghệ của sản xuất, nâng cao chất lượng và chuẩn hóa đội ngũ giáo viên; đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá; kiểm định chất lượng các trường nghề; đáp ứng nhu cầu nhân lực kỹ thuật của nền kinh tế cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu để đảm bảo hiệu quả đầu tư cho giáo dục và dạy nghề. Tác giả Trần Khánh Đức xuất bản cuốn “Sư phạm kỹ thuật (Lý luận và phương pháp dạy học)” năm 2002.
Tác giả đã nghiên cứu một số vấn đề về lý luận và thực tiển đào tạo nghề nghiệp, phân tích các yếu tố ảnh hưởng chất lượng và hiệu quả của hoạt động quản lý, nghiên cứu và giảng dạy tại các trường sư phạm kỹ thuật, cơ sở đào tạo nghề như: Phương pháp quản lý nhà trường, phát triển chương trình, phương pháp đào tạo mới, phương pháp nghiên cứu khoa học sư phạm kỹ thuật. Tài liệu bồi dưỡng “Nghiệp vụ quản lý dạy nghề” do tác giả Nguyển Đức Trí, xuất bản năm 2008 đã đề cập đến các vấn đề về quản lý và quản lý giáo dục; 4 Luan van quản lý chất lượng dạy nghề, những năng lực cốt yếu của người quản lý dạy nghề, lập kế hoạch và triển khai hoạt động dạy nghề; quản lý đào tạo các trường dạy nghề; quản lý tài chính trong các cơ sở dạy nghề.
