CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO - BỒI DƯỠNG CÁN BỘ, CÔNG CHỨC, VIÊN CHỨC 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm và vai trò của cán bộ, công chức, viên chức 1. Khái niệm về cán bộ, công chức, viên chức Theo luật cán bộ, công chức số 22/2008/QH12 của Quốc hội được thông qua ngày 13 tháng 11 năm 2008 thì: - Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước.
- Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật. Theo luật viên chức số 58/2010/QH12 của Quốc hội được thông qua ngày 15 tháng 11 năm 2010: - Viên chức là công dân Việt Nam được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập theo chế độ hợp đồng làm việc, hưởng lương từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật. Bùi Quang Cường Lớp: Kinh tế lao động 52B8 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 9 GVHD: Th.S Hoàng Thị Huệ 1. Vai trò của cán bộ, công chức, viên chức - Là người hoạch định đường lối, chính sách cho cơ quan, tổ chức hoạt động - Cán bộ, công chức, viên chức là những người trực tiếp tổ chức thực thi các chính sách, kế hoạch của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền - Là những chủ thể đứng ra tổ chức phối hợp các nguồn lực trong tổ chức, bao gồm tài chính, người lao động, cơ sở vật chất và nguồn lực khác - Cán bộ, công chức, viên chức là người trực tiếp thực hiện các giao tiếp giữa cơ quan Nhà nước với môi trường bên ngoài 1.
Đào tạo - bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức 1. Khái niệm về đào tạo Đào tạo là quá trình truyền đạt và lĩnh hội những kiến thức và kỹ năng cần thiết để người được đào tạo có thể thực hiện được các công việc, chuyên môn hoặc một nghề nào đó trong tương lai (theo Trần Xuân Cầu, 2012). Khái niệm về bồi dưỡng Bồi dưỡng là quá trình bổ sung những kiến thức và kỹ năng mà người lao động đang làm việc còn thiếu do tiến bộ kỹ thuật, công nghệ, quản lý sản xuất, kinh doanh đòi hỏi (theo Trần Xuân Cầu, 2012). Khái niệm về đào tạo - bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức Đào tạo - bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức là quá trình truyền thụ kiến thức, kỹ năng về chuyên môn, nghiệp vụ dưới các hình thức khác nhau cho cán bộ, công chức, viên chức phù hợp với yêu cầu giải quyết có chất lượng công việc được các cơ quan nhà nước giao, do các cơ sở đào tạo - bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức thực hiện (theo Vũ Đức Anh, 2011) 1.
Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động đào tạo - bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức 1. Các yếu tố bên trong 1. Đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức Đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức là yếu tố cấu thành nên tổ chức bộ máy nhà nước do đó tất cả các hoạt động trong tổ chức bộ máy nhà nước đều chịu sự tác động của yếu tố này. Chúng ta đều nhận thấy, con người khác với động vật là biết tư duy, do đó con người luôn có các nhu cầu khác nhau mà nhu cầu học tập và Bùi Quang Cường Lớp: Kinh tế lao động 52B9 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 10 GVHD: Th.S Hoàng Thị Huệ phát triển là một trong những nhu cầu thiết yếu của con người, đặc biệt là những người nằm trong đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.
Khi đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức muốn được nâng cao trình độ thì họ có thể đề xuất với cấp trên xin học tập và nếu họ có nhu cầu muốn học hỏi cùng với sự học tập tự giác thì chất lượng sau hoạt động đào tạo - bồi dưỡng sẽ được nâng cao một cách rõ rệt. Bất cứ ai cũng có sở thích, có người sở thích học tập nghiên cứu, làm việc. Nếu một người yêu thích nghề nghiệp mình đã chọn thì khi họ được đi đào tạo - bồi dưỡng họ sẽ hăng say học hỏi, tìm tòi nhiều kiến thức mới nên công tác đào tạo - bồi dưỡng sẽ được tiến hành thuận lợi và hiệu quả công việc thu được là cao hơn. Một yếu tố rất quan trọng của nhóm yếu tố đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức tác động đến công tác đào tạo - bồi dưỡng đó là trình độ của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.
Trình độ của họ ở mức độ nào, trình độ cao hay thấp, ý thức học tập, ý thức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm của người lao động như thế nào nó quyết định đến các phương pháp đào tạo khác nhau, các chương trình và hình thức đào tạo cho hợp lý với từng đối tượng. Tóm lại, yếu tố đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức ảnh hưởng trực tiếp và quyết định đến kết quả đào tạo - bồi dưỡng của tổ chức bộ máy nhà nước. Các yếu tố đặc thù của địa phương Bên cạnh yếu tố con người, hoạt động đào tạo - bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức còn chịu tác động của những yếu tố đặc thù, xuất phát từ đặc điểm điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương. Những hiểu biết, kiến thức về an ninh quốc gia, quản lý nhà nước về xuất, nhập cảnh, về buôn bán tiểu ngạch,… Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức các địa bàn vùng biên giới, nhu cầu nắm bắt những kiến thức, hiểu biết nêu trên phải được đặt lên hàng đầu.
Vì vậy, trong nội dung chương trình các khóa đào tạo - bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cần có sự điều chỉnh sao cho những mảng kiến thức như thế chiếm một dung lượng cần thiết. Điều kiện tự nhiên cũng là yếu tố cần được tính đến trong hoạt động đào tạo - bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức. Tùy từng địa phương sẽ có các dạng địa hình tự nhiên khác nhau, nên việc bố trí, sắp xếp mở lớp như thế nào để cán bộ có thể theo học một cách thuận lợi nhất là vấn đề cần được tính đến trong Bùi Quang Cường 10 Lớp: Kinh tế lao động 52B Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 11 GVHD: Th.S Hoàng Thị Huệ công tác xây dựng kế hoạch; bố trí địa điểm; quy mô mỗi lớp, mỗi khóa;… trong hoạt động đào tạo - bồi dưỡng. Ngoài ra, hoạt động đào tạo - bồi dưỡng cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức ở những vùng tập trung đông dân cư, kinh tế phát triển năng động cũng cần được quan tâm đúng mực.
Để hoạt động đào tạo - bồi dưỡng có hiệu quả thiết thực, đáp ứng yêu cầu nâng cao năng lực thực thi công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, khi xây dựng kế hoạch, triển khai hoạt động đào tạo - bồi dưỡng, cần tính đến những nét đặc thù của các nhóm đối tượng để thiết kế nội dung chương trình cho phù hợp. Các yếu tố bên ngoài 1. Quản lý nhà nước về đào tạo - bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức Hệ thống cơ quan quản lý và phối hợp quản lý: - Bộ Nội vụ là đầu mối quản lý Nhà nước về công tác đào tạo - bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức- Vai trò quản lý của Bộ Nội vụ thể hiện trên 2 phương diện: quản lý và hoạch định chế độ, chính sách ở tầm vĩ mô, toàn diện trong phạm vi cả nước và phối hợp quản lý với các Bộ, ngành và địa phương. - Bộ Tài chính (phối hợp trong lĩnh vực tài chính): ban hành chế độ, chính sách, định mức chi tiêu và quản lý tài chính; dự toán chi cho công tác đào tạo - bồi dưỡng cán bộ, công chức; phân bổ kinh phí hàng năm cho công tác đào tạo - bồi dưỡng.
- Bộ Kế hoạch và Đầu tư (phối hợp trong lĩnh vực kế hoạch): dự toán kế họach chi ngân sách cho hoạt động đào tạo - bồi dưỡng; hướng dẫn nội dung chương trình, giáo trình, phương pháp đào tạo - bồi dưỡng cùng Bộ Giáo dục – Đào tạo. - Bộ Giáo dục – Đào tạo (phối hợp trong lĩnh vực chương trình, giáo trình): hướng dẫn nội dung chương trình, giáo trình, phương pháp đào tạo, bồi dưỡng về ngoại ngữ, tin học và về quản lý kinh tế. Giáo trình, tài liệu và cơ sở vật chất a) Giáo trình, tài liệu Giáo trình, tài liệu là yếu tố ảnh hưởng rất lớn đến trình độ, kỹ năng của đội ngũ công chức, viên chức, đặc biệt là đội ngũ cán bộ quản lý. Gồm có: - Các chương trình, tài liệu bồi dưỡng theo tiêu chuẩn ngạch Bùi Quang Cường 11 Lớp: Kinh tế lao động 52B Chuyên đề thực tập tốt nghiệp 12 GVHD: Th.S Hoàng Thị Huệ - Các chương trình, tài liệu đào tạo - bồi dưỡng theo chức danh lãnh đạo, quản lý - Các chương trình, tài liệu đào tạo - bồi dưỡng cho cán bộ, công chức, viên chức cấp xã - Các chương trình theo vị trí việc làm.
b) Cơ sở vật chất Cơ sở vật chất, trang thiết bị giảng dạy là những công cụ cơ bản có ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo - bồi dưỡng.