Chương 1 TỎNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Sơ lược về cây hoa hồng 1.1 Nguồn gốc và phân loại 1.1 Nguồn gốc Cây hoa hồng có tên khoa học là (Rosa sp.), có nguồn gốc ôn đới và á nhiệt đới vùng Bắc bán cau. Trong hệ thống phân loại thực vật, hoa hồng được xếp vào lớp Song tử điệp (Dicotyledones), bộ Hồng (Rosales), họ Hồng (Rosaceae). Hoa hồng đã xuất hiện trên trái đất có thé tới vài chục triệu năm, nhưng thực sự nuôi trồng từ vài ngàn năm và được nhân giống lai tạo mới vài trăm năm. Các tài liệu nghiên cứu đều cho rằng hoa hồng được trồng đầu tiên ở Trung Quốc, An Độ, sau đó mới du nhập qua Hà Lan, Pháp, Đức, Bungari và chính người châu Âu mới có công lai tạo ra nhiều giống hoa hồng hiện đại ngày nay (Nguyễn Thị Kim Lý à ctv, 2012).2 Phân loại Từ xưa đến nay đã phát hiện và trồng nhiều giống hoa hồng với rất nhiều đặc điểm phong phú đa dạng, do đó việc phân loại giống tương đối khó khăn.
Tạm thời có thé chia thành 3 nhóm giống chính. - Nhóm hồng dai: là các giống cô xưa nhất và cũng chiếm số lượng nhiều nhất. Những giống này có nguồn gốc từ giống Wichura ở vùng Cận Đông, qua lai tạo tự nhiên hình thành ra hàng trăm giống khác nhau. Đặc điểm của các giống hồng nhóm này là thân có dạng bụi và cao, một số giống có thân dải và leo, ra hoa liên tục, hoa đơn hoặc thành chùm, hoa lớn, có nhiều cánh (từ 15 — 50 cánh), màu sắc phong phú va hương thơm.
Trong nhóm này cũng có một số giống có hoa nhỏ tập hợp thành chùm rất nhiều hoa, trồng tập trung sẽ tạo thành từng cụm hay cả một thảm hoa hồng dày đặc. Thuộc 3 nhóm này có các giống: Rosa Multiflora, Rose Virgiana, Rosa Banksiae, Rosa Eglanteria, Rosa Yellow, Persian. - Nhóm hồng cổ điển: La những giống hồng được trồng từ trước năm 1867, có xuất xứ từ Trung Quốc. Hoa tương đối to, màu sắc đẹp và hương thơm.
Trong nhóm nảy có giống Rosa Chinensis nguồn gốc từ Trung Quốc được trồng ở ta từ lâu. Giống Rosa Chinensis sau khi du nhập sang châu Âu được chọn lọc lai tạo thành nhiều giống hồng nổi tiếng như ở Anh có giống Alba, Pháp có giống Gallica, Bourbon, Mỹ có giống Noisette. - Nhóm hồng hiện đại: Là những giống được lai tạo sau năm 1867. Những giống này mở ra một thời kỳ vàng son nhất của hoa hồng.
Từ lâu nhiều giống hồng lai nôi tiếng với màu hoa đa dạng, hoa to và lâu tàn, được sản xuất đại trà bởi nhiều công ty chuyên kinh đoanh hoa hồng ở nhiều nước. Ngoài các phương pháp nhân giống hữu tính và vô tính cổ truyền, các phương pháp lai tạo giống hiện đại và phương pháp cấy mô đã được áp dung dé tao ra một lượng lớn các giống mới, đáp ứng nhu cầu thưởng thức hoa hồng ngày càng tăng của con người. Trong nhóm nảy có các giống nối tiếng như Hybrid Tea, Floribunda, Polyantha, Grandifflora.2 Đặc điểm thực vật học cây hoa hồng Rễ: Cây hoa hồng được trồng từ cành giâm, cành chiết có rễ chùm, phân bó chủ yếu trên tầng đất mặt và phát triển mạnh theo chiều ngang. Khi bộ rễ hoa hồng phát triển tương đối hoàn chỉnh thì phát sinh nhiều rễ phụ.
Thân: Thân cây hoa hồng thuộc nhóm cây thân gỗ nhỏ hoặc cây bụi thấp, thắng, có nhiều cành và gai nhọn, cong. Dựa vào đặc điểm thân, hoa hồng được chia làm 3 loại chính: Hoa hồng thân bụi: đây là loại hoa hồng phổ biến nhất. Đặc điểm của nhóm hoa hồng nay là cây phân cành, nhánh nhiều, tán hình dù. Cây phát triển theo hướng thang đứng, nửa đứng nửa xòe hoặc xòe.
Hoa Hồng leo: các giống hoa hồng này là cây đa thân, thân chính phát triển mạnh, khả năng phân cành thấp, chủ yếu là cành cấp 1. Đối với một số giống, thân cây 4 phải phát triển đạt đến chiều cao nhất định rồi mới ra hoa. Cây hoa Hồng leo trồng lâu năm, chăm sóc tôt có thê đạt đên chiêu cao 3 — 4 m. Hoa hồng thân gỗ: là giống hoa hồng có dáng thân cao, thắng đứng, chiều cao phân cành khoảng từ 50 em trở lên, tán xòe.
Hoa hồng thân gỗ có 2 loại là hoa hồng thân gỗ nguyên bản và hoa hồng thân gỗ cây ghép. Để tạo được cây hoa hồng thân gỗ nguyên ban thì nhà vườn cần phải chon lọc các cây có mầm gốc to, thang, cat bỏ những cành sốc, cành tăm không cần thiết và tạo tán tròn cho cành được chọn. Đối với hoa hồng thân gỗ cây ghép thì nhà vườn chọn gốc ghép là hồng tầm xuân hoặc hồng cô giá trị thấp có thân thang, cao từ 1m trở lên, cắt bỏ hết cành ngang và ghép mắt ở đầu ngọn. Sau khi ghép mắt thành công, tiếp tục chăm sóc để mắt ghép phát triển, đồng thời trong quá trình này sẽ cắt tỉa tạo hình tạo tán cho cây.
Lá: Lá cây hoa hồng thuộc lá kép lông chim lẻ, mọc cách, có lá kèm nhẫn ở sát cuống lá. Trên mỗi lá kép có từ 3 — 9 lá chét. Mép của các lá chét có thể có nhiều răng cưa nhỏ. Tùy giống mà lá có màu sắc xanh đậm hay xanh nhạt, răng cưa nông hay sâu, hay có hình dạng lá khác.
Hoa: Hoa hồng có nhiều màu sắc và kích thước khác nhau. Hoa hồng đỏ có mùi thơm nhẹ, cánh hoa mềm dé bị đập nát và gãy. Cụm hoa chủ yếu có một hoa hay một tập hợp ít hoa trên cuống đài, cứng, có gai. Hoa lớn có cành dài hợp thành chén ở gốc, xếp thành một hay nhiều vòng, xiết chặt hay lỏng tùy giống.
Hoa hồng thuộc loại hoa lưỡng tính. Nhị đực và nhụy cái trên cùng một hoa. Các nhị đực dính vào nhau xung quanh vòi nhụy. Khi phan chín rơi trên đầu nhụy nên có thé tự thụ phan.
Dai hoa có màu xanh (Theo Đào Thanh Vân và Đặng Thị Tố Nga, 2007).3 Điều kiện sinh thái 1.1 Nhiệt độ Nhiệt độ cho hoa hồng sinh trưởng và phát triển là từ 18 — 25°C vì hoa hồng là cây có nguồn gốc ôn đới. Nhiệt độ tối cao trên 35°C sẽ làm ảnh hưởng đến sự kéo đài cành, độ bền hoa. Nhiệt độ tối thấp đưới 8°C làm cho cây thấp, cành nhánh phát sinh yếu, lá giòn, nụ hoa dé bị thui chột hay nở muộn, nở không đều do cây không khai thác được dinh dưỡng trong đất và không khí (Nguyễn Thị Kim Lý và ctv, 2012).2 Độ âm Cây hoa hồng yêu cầu độ âm không khí từ 80 — 85%. Độ âm trong đất khoảng 60 — 75%.
Cây hoa hồng có bộ tán và lá rậm rạp nên diện tích phát tán hơi nước trong đất rất lớn. Kiểm soát được độ 4m thích hợp, chiều dai cành sẽ tăng trung bình là 8,2% (Đào Thanh Vân và Đặng Thị Tố Nga, 2007). Mùa hè nhiệt độ cao, mưa nhiều làm phát sinh rất nhiều bệnh trên cây hoa hồng. Dé kiểm soát độ âm cho cây hoa hồng, cần chú ý đến yếu tố thời tiết và thời gian chiếu sáng.
Việc tưới nước cho hoa hồng chỉ nên tưới vào ban ngày nhằm hạn chế nguy cơ phát sinh, phát triển bệnh. Vào giai đoạn ra hoa nếu độ âm không khí cao sẽ làm cho cây, hoa, lá và bộ rễ bị thối (Đỗ Đình Thục, 2009).3 Ánh sáng Hoa hồng là cây ưa sáng, ánh sáng đầy đủ giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt. Nếu thiếu ánh sáng cây sẽ bị tiêu hao chất dự trữ trong cây. Khi cây còn nhỏ, yêu cầu về cường độ ánh sáng thấp hơn, khi cây lớn yêu cầu về ánh sáng nhiều hơn (Đào Thị Thanh Vân và Đặng Thị Tố Nga, 2007).
Thường hoa có chất lượng tốt ở cường độ chiếu sáng cao 40.000 lux, thời gian chiếu sáng tối thiêu 8h/ngay (Nguyễn Thị Kim Lý và ctv, 2012).4 Dat trồng Hoa hồng cần đất có tầng canh tác day từ 50 cm trở lên, mỗi cây trung bình cần một lượng đất từ 100 dm’, đồng thời cần mực nước ngầm sâu > 40 cm. Mực nước ngầm cao rễ kém phát triển, sản lượng thấp. Dat hoặc giá thé phải có nhiều lỗ hồng. Tỷ lệ không khí ở tầng dưới 30 cm phải đạt trên 20%.
Tỷ lệ không khí ở tầng trên 20 cm là 17% mới đạt yêu cầu. Trong điều kiện thoáng khí, rễ thành thục màu vàng nâu, rễ non màu trắng, không thoáng khí rễ den, rat ít ré mới, ré thường bi nứt nẻ, dé nhiễm bệnh. Khi trồng hoa hồng trị số EC nên dưới 0,6 mS/em. Giai đoạn thu hái từ 0,9 — 1,0 mS/cm là thích hợp.
Hoa hồng ưa đất hơi chua, độ pH từ 5,5 — 6,5 là thích hợp nhất, pH từ 7,0 — 8,0 cây sinh trưởng yêu ớt (Theo Đặng Văn Đông và ctv 2002).5 Dinh dưỡng Trong các nguyên tố dinh dưỡng cần thiết cho cây không thé không nhắc đến ba nguyên tố đa lượng quan trọng, đó là đạm, lân và kali với tỷ lệ cân đối giúp cây hoa hồng sinh trưởng, phát triển tốt, chất lượng hoa đạt yêu cầu. Tỷ lệ N: P: K thích hợp cho cây hoa hồng sinh trưởng và phát triển bình thường là 18: §: 17 (Theo Trồng rau làm vườn). (Theo Đào Thanh Vân và Đặng Thị Tố Nga,2007): - Dam là thành phan quan trọng, làm tăng nhanh quá trình phân chia tế bào, làm cho tế bào phát triển nhanh về số lượng và trọng lượng, bởi vậy đạm là yếu tố quyết định sự sinh trưởng của cây. Ngoài ra, đạm còn liên quan đến kích thước, màu sắc của hoa.
Hồng cần nhiều đạm vào thời kỳ phát sinh cành nhánh cho đến lúc phân hóa mầm hoa, Bón thiếu hoặc thừa đạm đều ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển của cây. Hồng thiếu đạm, nụ thường bị “thui”, không ra hoa được hoặc tré hoa thì cánh cong queo và nhỏ, ít chéi non, lá vàng. Nhưng bón nhiều đạm, cành lá xum xuê, it hoa, ngọn vượt cao, mảnh và yếu, dễ dé, khả năng chống chịu sâu bệnh kém. Lượng đạm Ure cần cho 1ha hồng là 300kg.
Nhìn chung, đạm chủ yếu dùng dé bón thúc cho cây (Nguyễn Thi Kim Lý va ctv, 2012). Dam chiếm 1 — 2% trọng lượng chất khô của cây. Hoa hồng cần 15 — 25mg N/ 100 g đất khô. Urea là nguồn cung cấp đạm hiệu quả nhất cho cây hoa hồng, và nên hạn chế sử dụng đạm ở dạng Nitrat amon và muối sulphat.
- Lân (P) có tác dụng thúc day sự sinh trưởng của rễ, hoa qua, hạt. Lân cần cho sự tích lũy protein trong cây. Du lân, cây con khỏe, tỷ lệ sống cao, cây cứng, chóng ra hoa, hoa lâu tàn, rễ to mập.