CHƯƠNG 1 TONG QUAN VE TOA AN THƯƠNG MẠI QUOC TE 1. Khái niệm và đặc diem của Téa án thương mại quốc tế 1. Khái uiệm Tòa ám thương mai quốc te Xu thé chuyên môn hóa trong việc xét xử tại các Tòa án là kết quả tat yêu của tat cả các quốc gia trên thé giới bởi các lợi ích liên quan đền việc thành lập các tòa an chuyên trách này mang lei. Thứ nhất, tòa án chuyên trách thúc đây quá trình za quyết định phán quyết được cải thiện bằng cách nhờ các chuyên gia giải quyết các vụ việc phức tạp.
Thứ hai, Tòa án chuyên trách giảm bớt tinh trang tên đọng các vụ việc đang chờ xử lý tại các tòa án tông quát bằng cách chuyên đanh mục chon lọc của các vụ việc phức tạp về mat thực tê hoặc pháp ly tới các tòa án chuyên biệt có khả năng giải quyết tốt hơn, do đó tao ra ít kháng cáo hon Bên cạnh đó, các tòa án này giảm số lượng số giờ thẩm phán cân thiết để xử lý các vụ án phức tạp bằng cách nhờ các chuyên gia pháp lý và chuyên môn xét xử. Mô bình chuyên môn hoá phổ biên là chia ra các lĩnh vực như thương mai, din sự, hình sự, hành chính, quân sự. Bên cạnh đó, có một số quốc gia có thé thực hiện chuyên môn hoá ở mức độ sâu hơn khi trong các tranh chap thương mại, dân sự có thé chia thành các Toà án sở hữu trí tuệ, Tòa án môi trường, Toa án lao động. Nhiều quốc gia có các tòa án chuyên biệt hoat động cùng với các tòa án có thâm quyên chung Co nhiều loại tòa án chuyên biệt với các thâm quyên giải quyét các van dé tư pháp dân sự (khiêu nại nhỏ, van đề thương mai, môi trường, sở hữu trí tué, luật gia đình và phá sản), mét số khác được thiết kế dành cho tư pháp hình sự (ma túy, bạo lực gia định, chồng tham nhũng).
Ở nhũng nước có hệ thống tòa án hành chính có thé có tòa án chuyén về nhập cư, an sinhxã hội hoặc lao déng!!. Một só quốc gia tổ chức các tòa án chuyên trách của mình nhuy mét hệ thông tòa án độc lập, có nhân viên và cơ câu hành chính nội bộ riêng” Cách tiếp cận nay thường được thực hiện khi van dé phức tạp hoặc có số lượng. vụ kiện tung lớn Thâm phán tại các tòa án này có thé được tuyên chon từ các tòa án có thâm quyên chung nhưng họ được đào tạo đặc biệt, Bên canh các xu thé chuyên môn hoá trong hoạt động xét xử các van dé phổ biên ở trên, một số quốc gia nhận thay rang đôi với các tranh chap thương mai quốc tê - là một hoạt đông có tính chất đắc biệt (ví du như các bên tranh chấp từ các quốc gia khác nhau, pháp luật áp dụng là pháp luật mước ngoài, điều ước quốc té .) thường được giải quyét bởi trong tài. Rõ rang, trọng tai có những lợi thé riêng so với việc giải quyết tranh '! Vida, Dan Mach vi A Rip Saudi có các tỏa án thị hành án cuuyền trích; Vương quốc Anh có Toa in chuyền.
trích vš thương mại LCC,. - ‘= Croatia, Iraq vì Liên bang Nga đầu có hệ thống toa én thương mại hoạt đồng song song với các tòa án có thim quyên cưng. 8 Judiciaries Workvide (2022), Specialized Cotơto,,https:Budiciariesworldtride fịc gov/specialized-cowts, tray cap ngiy 20/1/2024. 7 chấp tại tòa án quốc gia như thời gian giải quyét nhanh chóng, quy trình linh hoạt, hiệu quả; quá trình xét xử kín va các phán quyết được bảo mật, quyền tự do ý chí của các bên được uu tiên hàng dau.
Đắc biệt, việc công nhận và cho thi hành phán quyét trọng tài nước ngoài được đêm bão nho Công ước New York về công nhận và thi hành các phan quyét của trong tai nước ngoài 1958 (còn được gợi là Công ước New York - NYC), cho đến nay đã được hơn 170 quốc gia ký kết và phê chuẩn, các tòa én quốc gia thường được yêu câu thi hành các théa thuận trong tài và phán quyét trọng tải! Tuy nhiên, Trọng tài thương mại quốc tế thường bi chỉ trích vi chi phí tôn kém, hạn chê khả năng của bên thứ ba tham gia vụ kiện và phán quyết trong tải mang tinh chất chung thâm, không thé bi kháng cáo. Bên cạnh đó, phán quyết trọng tải không được công bô, điều này cầu thành “một xiêng xích cô hữu” đối với khả năng phát triển ngành luật trương mại quốc tê nói chung Xét về hệ thông tòa án quốc gia trong xét xử tranh chấp thương mại quốc tế thi thường thủ tục tại tòa án dién ra phức tap, tùy theo quy định ở mỗi quốc gia khác nhau khién cho thương nhân khó tim biểu, phán quyết tai Toa án là công khai khién cho các thương nhân e ngại về tinh bảo mật và hạn chế về việc công nhận va cho thi hành ban án của tòa án nước ngoài là những hạn chế đáng kể khiến cho Tòa án quốc gia thường lép vé trước phương thức trong tai. Dé thực hiện nỗ lực tăng vi thé, sức hut trong xu hướng giải quyết tranh chap thương mại quốc tê, các quốc gia không chỉ linh hoạt để thích ứng với bản chất của tranh chap thương mai mà còn phải khắc phục nhược điểm của phương thức giải quyết tại Tòa án quốc gia và trong tàiế. Vì lý do trên, ý tưởng về mét TATMQT kết hợp, tich hop rât đặc biệt giữa trong tài và Tòa án quốc gia đã được dat ra, TATMQT ra đời để khắc phục những điểm yêu và phát huy những điểm manh của trong tài và cả tòa án truyền thông tạo ra một cơ chế dung hòa được đặc điểm của cả hai phương thức và hứa hẹn đem đến những thay đổi tích cực trong lĩnh vực giải quyét tranh chap thương mại quốc tê]Ê VỆ khái niém TATMOT, có nhiêu quan điểm da được đưa ra.
Tòa án thương mai quốc tế là các tòa án do nha nước thành lập với các quy tắc tổ tụng và thâm quyên chuyên !+ mien Chaise , Anushka Tanwar (2020), Mew c01014, new perspectives: Hybrid buernational commercial courts, s:Hailavyportal comunevy-cownts-new-perspectives-hybrid-aemutional-commercial-cowts/# ft, truy cập. ngày 5/12/2033 : !* Những han chế nay nảy đã được néura trong tắt cả các nghiền cứu của Queen Mary từnăm 2006 đến năm 2021. Xem thêm tại Intemational arbitration: Corporate attitudes and practices 2006, p 015 Intemutional Arbitration Survey: buprovements and kutovatiomns m Intemutioml Arbiration, p. 24; 2018 Itematiom] Arbiration Survey: The Evohttion of Intemational Arbiration, p8; 2021 Intemational Arbiration Survey: Adapting arbitration to a changing world, p 2 - 13 '© Geargios Dimiropoulos and Stavros Brekoulakis (2022), buterrxational Commercial Counts: The Funae of Tremunational Adjudication — An buroduction, Intemational Commercial Cowts The Fabre of ‘Transnational Adjudication, Cambridge Expresstr 6.
!' Sai Ramani Garime Ia, MZ. Ashraful (2019) The Smergence of diternational Commercial Corts in India:A Nerrative for Fase of Doing Business?, Erasnms Law Review, 1,p. 111-121 !* Ding Vin Quin (2023), Jnternational Commercial Cotơtz - the New Movement in Dispute Resolution VNU Joumal of Science: Legal Studits, Vol. 8 biệt nhằm nhằm mục dich thu hút các bên không phải người dân bản dia tham gia giải quyết tranh chap tai tòa đó và thúc day các giao dich xuyên biên giới '? Theo định nghĩa nay, TATMQT được thành lập tại chính quốc gia do và có thâm quyên riêng biệt Tuy nhiên, dinh ngiữa nay chưa chỉ ra được môi quan hệ của tòa này với tòa truyện thông von có, có tách biệt hay phụ thuộc và thêm quyên chuyên biệtở đây chưa rõ ràng, cụ thể, Theo quan điểm khác, TATMOT là một bình thức moi trong lĩnh vực giải quyết tranh chập thương mai ở quy mô quốc té va trong nước.
Một mat, đây là các tòa án trong nước nhung khác với các tòa én thông thường bởi thâm quyền xét xử có một “su khác biệt” được đặc trưng bởi tính chat “quốc tế”. Mặt khác, TATMOT có thành phân tham gia vụ én (thêm phán, luật sư trước ngoài) và tính chat vụ việc được xét xử có tính chat quốc tế - tức là xuyên biên giới. Các Tòa ánthương mai quốc tế cùng tổn tại với các toa án thông thường trong nước với tư cách 1a cơ quan xét xử có thấm quyên chung đối với moi van đề trong nude.” Co thé thay, tác giả đưa ra đính nghĩa khá đây đủ về Toa én thương mai quốc tế - tòa án có thêm quyền xét xử ở trong nước và quốc tê, được hình thành bởi luật pháp trong nước dé xét xử trong lĩnh vực thương mai quốc tế nói riêng và các lĩnh vực khác nói chung, nhưng chưa làm rõ cách thức các tòa án này được thành lập. Một khái niêm mới về TATMQT được đưa ra gan đây là Tòa án thương mại quốc té là mét cơ quan đặc biệt trong hệ thông tư pháp quốc gia (thường được đặt tai tòa án cấp cao, như một cơ quan chuyên biê), có những đặc điểm “lai” giữa tòa án quốc gia và trong tài, được thiết lập dé chuyên phân xử các tranh châp TMQT.
Vì có đặc điểm lai, nên tòa án TMQT có phân lớn những ưu điểm của cả 2 phương thức (ví dụ: xét xử kín của trong tài hoặc nêu các bên lua chon việc xét xử công khai và công bo bản án thi quy trình tổ tụng cũng có thé được thực hiên công khai, hoặc cơ chế phúc thâm, kháng cáo mà thông thường không thể thực hiện được ở trọng tài, hoặc khả năng cưỡng chế bên thứ ba và các bên không có quan hệ hợp đông trực tiếp. Nhìn chung, tác giả đưa ra được cụ thể vị trí của mô hình Toa án thương mại quốc tế trong hệ thống tòa án quốc gia, thấm quyền và đặc điểm chung của hệ thống tòa án này. Tuy nhiên việc đưa ra thêm. phân đặc điểm khién cho khái niém mat tính phô quát và han lam Trên cơ sở các khái niệm trên, có thé hiéu “Tòa án thương mại quốc té là mô hình tòa án chuyên trách nằm tại tòa án cấp cao như một co quan chuyên biệt trong lĩnh vực giải quyết tranh chấp thương mại ở quy mô quốc tế và trong nước ”.
Các tòa án TMQT Mandira Kemer, Jolu Sorabji (2019), biternational business cotgts in Ÿirope and beyond: A global competition for justice?, Exasoms Law Review, Vol12,No,1,p. ® Rum Carlos Urquidi Herrera (2017), Diternational Commercial Courts: Souilarities and Disparities, Ttps:/kkartrlatworlste com/apiProduct/ CitationPDFURL Yile=Joumals% 5CBULA% 5CBULA2019031 péf, truy cập ngày 15/12/2023 9 không được thiệt lập bởi một công cụ pháp lý quốc té ma được thiết lập bởi luật pháp quốc gia và cũng không yêu câu tranh chap phải liên quan đến ít nhất muột quốc gia có chủ quyên.