Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và những vấn đề liên quan đến luận án 1. Tình hình nghiên cứu ở các nước trên thế giới và Việt Nam về thẩm quyền của Tòa án đối với các vụ việc kinh doanh, thương mại có yếu tố nước ngoài 1. Tình hình nghiên cứu ở các nước trên thế giới về thẩm quyền của Tòa án đối với các vụ việc kinh doanh, thương mại có yếu tố nước ngoài Thẩm quyền của TA đối với các vụ việc kinh doanh, thương mại có YTNN được đặc biệt quan tâm ở nhiều nước trên thế giới.
Cho đến nay, đã có nhiều công trình, tác phẩm của nước ngoài nghiên cứu về vấn đề này. Trong phạm vi Luận án, tác giả chỉ xin nêu một số công trình, tác phẩm tiêu biểu như sau: - Adrian Briggs (2002), The Conflict Of Law, Oxford University Press; J.Collier (2001), Conflict Of Law, 3rded., Cambridge University Press, Cambridge; Đây là hai công trình nghiên cứu về TPQT dưới hình thức giáo trình của các giáo sư Đại học Oxfordvà Cambridge biên soạn. Hai cuốn sách nêu trên phân tích quy định của TPQT và ảnh hưởng của các quy định của pháp luật Châu Âu (công ước Brussel và Lugano) khi áp dụng ở Vương quốc Anh. Trong đó, đề cập đến những vấn đề pháp lí cơ bản như các vấn đề về nguyên tắc chung xác định thẩm quyền của TA, xung đột thẩm quyền, công nhận và cho thi hành bản án của TA nước ngoài, xung đột pháp luật.
- Richard Fentiman (2010), International Commercial Litigation, Oxford Private International Law Series; luan an 13 Cuốn sách chuyên khảo về tố tụng trong thương mại quốc tế, phân tích và bình luận về các quy định trong pháp luật Châu Âu về thẩm quyền của TA đối với các vụ kiện thương mại quốc tế. Trong đó, trình bày quy định của Quy chế 1215/2012 (Brussels Recast) của Hội đồng Châu Âu về thẩm quyền và việc công nhận và thi hành án các quyết định của TA về các tranh chấp dân sự, thương mại. Phân tích tính hiệu quả của các công ước quốc tế về thẩm quyền của TA. Theo tác giả cuốn sách, vụ kiện thương mại quốc tế thường liên quan đến nhiều TA của các quốc gia khác nhau, chính vì vậy vấn đề phải quan tâm đến là vấn đề thi hành bản án, từ đó chỉ ra những quy định trong pháp luật Vương quốc Anh về vấn đề công nhận và cho thi hành phán quyết của TA nước ngoài, những giải pháp hoàn thiện vấn đề nêu trên.
- Faye Fangfei Wang (2010), Internet Jurisdiction and Choice of Law: Legal Practices; Nhìn chung, cuốn sách chuyên khảo trên tập chung vào các vấn đề pháp lí cơ bản như: Trình bày các quy định của pháp luật quốc tế về thương mại điện tử (Thương mại điện tử đã tạo điều kiện cho thương mại quốc tế phát triển sâu hơn, tuy nhiên việc xác định địa điểm kinh doanh và các yếu tố khác trong thương mại điện tử lại thực sự phức tạp), tác giả đưa ra một số quan điểm liên quan đến vấn đề này; cuốn sách cũng phân tích và so sánh các quy định về thẩm quyền của TA trong thương mại điện tử và sự lựa chọn pháp luật cũng như cách thức giải quyết tranh chấp thương mại điện tử tại Châu Âu, Hoa Kỳ và Trung Quốc. Cuốn sách còn làm rõ các quy định nổi bật của Công ước Rome và quy tắc Rome I về luật áp dụng cho nghĩa vụ hợp đồng, đánh giá các quy định của Công ướcHague năm 2005 về thỏa thuận lựa chọn TA. - Peter (2007), Comtemporary Approches to Non Contractual Obligations in Private International Law (Conflict of Laws) and the Europeau Community’s “Rome II” Regulation, The European Legal Forum (E), 137-152; luan an 14 Christopher M.Clarksonand Jonathan Hill (2002, 2011), Jaffey on the Conflict of Laws, second edit, Butter worths Lexis Nexis TM. Các cuốn sách chuyên khảo trên trình bày một số vấn đề của TPQT như xung đột pháp luật, bình luận các quy định của công ước Rome, Brussel I, Brussel II và Brussels I Recast của cộng đồng Châu Âu, trong đó, có chú trọng đến vấn đề công nhận và cho thi hành bản án của TA nước ngoài tại Anh (tập chung chi tiết vào các vấn đề thương mại và Hôn nhân gia đình).
- Jonathan Hill, Adeline Chong (2010), International Commercial Disputes; Hart Publishing, Kemp House, Chawley Park, Cumnor Hill, Oxford, OX2 9PH; Cuốn sách chuyên khảo của tác giả nêu trên phân tích và bình luận các vấn đề về thẩm quyền của TA Vương quốc Anh trong các vụ kiện thương mại quốc tế. Cuốn sách được chia làm 4 phần với các vấn đề pháp lí như sau: xem xét thẩm quyền của TA Vương quốc Anh trong các vụ kiện thương mại quốc tế thông qua các quy định của pháp luật Châu Âu; Xác định luật áp dụng (xung đột pháp luật) qua việc phân tích và bình luận các quy định của Châu Âu như Công ước Rome I và Rome II; Phân tích các khía cạnh pháp lí về phá sản theo Quy chế phá sản EC; phân tích các khía cạnh pháp lí về trọng tài thương mại quốc tế trong đó có vấn đề công nhận và cho thi hành quyết định của trọng tài nước ngoài. Những công trình nghiên cứu về TPQT của các tác giả nước ngoài đã được dịch ra tiếng Việt cũng có giá trị tham khảo đối với Luận án. Tiêu biểu: Jean Derruppe (2005), Tư pháp quốc tế, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội.
Đây là công trình nghiên cứu về TPQT của Cộng hòa Pháp dưới hình thức sách tham khảodo các giáo sư của Cộng hòa Pháp biên soạn. Cuốn sách trình bày các quy định của TPQT Cộng hòa Pháp về xung đột pháp luật, công nhận và cho thi hành bản án, quyết định của TA nước ngoài. Ngoài ra, cuốn luan an 15 sách còn phân tích các quy định về TPQT Châu Âu đặc biệt là từ sau Hội nghị Lahay về TPQT như Quy chế (EC) số 593/2008 ngày 17 tháng 6 năm 2008 về luật áp dụng nghĩa vụ hợp đồng. Thẩm quyền giải quyết các vụ việc kinh doanh, thương mại có YTNN của TA theo quy định của pháp luật cụ thể một số nước cũng được đề cập trong nhiều công trình nghiên cứu khác dưới hình thức bài viết khoa học trên các tạp chí, tài liệu nghiên cứu khác như: - John Mylonakis (2012),“The European Rules on the Choice of Forum by Individuals: An Elaboration of Law Cases”, Journal of Politics and Law; Bài viết cho rằng, quan hệ thương mại quốc tế (giao kết hợp đồng giữa cá nhân và các công ty hoặc với công ty đa quốc gia) thường xuyên xảy ra tranh chấp, việc giải quyết các tranh chấp thương mại quốc tế này thì rất phức tạp.
Việc xác định thẩm quyền của TA trong các tranh chấp thương mại quốc tế thường được quy định trong BLTTDS của các nước. Sau khi giải quyết tranh chấp tại TA một quốc gia có thể bản án này lại không được công nhận ở quốc gia khác. Qua đó, bài viết phân tích hiệu lực pháp lí của các thỏa thuận chọn TA, thẩm quyền của TA quốc gia và so sánh các quy định tại Điều 23 quy chế Brussel với Công ước Hague năm 2005 về thỏa thuận lựa chọn TA. - Huanfang DU (2009),“An Overview of Choice of Jurisdiction and Law of Foreign-relatedCases in China”, Journal of Cambridge Studies; Bài viết có nội dung trình bày, bình luận và phân tích một số quy định của pháp luật Trung Quốc về thẩm quyền của TA giải quyết các vụ việc dân sự, thương mại có YTNN.
Theo đó, giải thích thế nào là tranh chấp thương mại có YTNN thuộc thẩm quyền của TA. Ngoài ra, bài viết còn phân tích các quy định của pháp luật Trung Quốc về chọn luật áp dụng cho các quan hệ dân sự, thương mại có YTNN, chỉ ra một số bất cập trong pháp luật Trung Quốc về vấn đề này và cách áp dụng của TA Trung Quốc về vấn đề nêu trên khi các quy phạm của pháp luật Trung Quốc chưa đầy đủ và rõ ràng. luan an 16 - Mo Zhang (2002),“International civil litigation in China: A Practical analysis of the Chinese judicial system”, Boston College International and Comparative Law Review; Bài viết, trình bày và bình luận một số quy định của pháp luật Trung Quốc về thẩm quyền của TA Trung Quốc giải quyết các vụ việc dân sự có YTNN, dấu hiệu để xác định thẩm quyền của TA Trung Quốc, quyền thỏa thuận chọn TA, thẩm quyền riêng biệt của TA Trung Quốc. Ngoài ra, bài viết còn phân tích các dấu hiệu, quy định về chọn luật áp dụng khi các tranh chấp dân sự, thương mại có YTNN được giải quyết tại TA Trung Quốc trong một số quan hệ cụ thể như: Sở hữu, thừa kế, hợp đồng,…; vấn đề công nhận và cho thi hành bản án, quyết định của TA nước ngoài ở Trung Quốc (thủ tục và những trường hợp không công nhận và cho thi hành), bài viết cũng chỉ ra một số bất cập của pháp luật Trung Quốc về vấn đề này và kiến nghị hoàn thiện.
- Mukarrum Ahmed (2015), “The enforcement of settlement and jurisdiction agreements and parallel proceedings in the European Union: The Alexandros T litigation in the English courts”, Journal of Private International Law; Bài viết phân tích một số quy định của pháp luật Châu Âu về thẩm quyền của TA trong TPQT trong tương quan với pháp luật Vương quốc Anh. Bài viết cho rằng với sự phát triển của các quan hệ thương mại quốc tế thì các tranh chấp phát sinh ngày càng nhiều và phổ biến, điều này cũng dẫn đến sự chồng chéo về thẩm quyền của các TA các quốc gia khác nhau, các thủ tục tố tụng song song xảy ra hiển nhiên. Cách thức hạn chế, giải quyết thủ tục tố tụng song song (quyền lựa chọn TA của các bên tranh chấp, thẩm quyền riêng biệt,…). Bài viết nêu một số cách thức mà TA tối cao Vương quốc Anh giải thích các quy định của pháp luật Châu Âu về thẩm quyền theo Nghị quyết Brussel I.
Ngoài ra, còn rất nhiều bài báo liên quan đến đề tài như: Quim Forner- Delaygua (2015),“Changes to jurisdiction based on exclusive jurisdiction luan an 17 agreements under the Brussels I Regulation Recast”, Journal of Private International Law; Mary Keyes (2008),“Statutes, choice of law, and the role of forum choice”, Journal of Private International Law;… Nhìn chung, các công trình nghiên cứu công bố ở nước ngoài có đề cập đến một số vấn đề liên quan đến thẩm quyền của TA đối với các vụ việc kinh doanh, thương mại trong TPQT.