Luận văn thạc sĩ xây dựng mô hình tích hợp abc và eva trong việc đánh giá thành quả hoạt động tại công ty cổ phần cao su đà nẵng

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu xây dựng mô hình tích hợp abc và eva trong việc đánh giá thành quả hoạt động tại công ty cổ phần, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Trịnh Thị Ngọc Lý
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Công Phương
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Xây Dựng Mô Hình Tích Hợp ABC Và EVA Trong Việc Đánh Giá Thành Quả Hoạt Động Tại Công Ty Cổ Phần Cao Su Đà Nẵng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Ý nghĩa thực hiện đề tài
• 0.6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ VẬN DỤNG ABC-EVA TRONG ĐÁNH GIÁ THÀNH QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.1. ĐÁNH GIÁ THÀNH QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.1.1. Các định nghĩa và nguyên tắc cơ bản trong đo lường thành quả
• 1.1.2. Các bước đơn giản thiết lập thang đo lường thành quả
• 1.1.3. Phân loại các thước đo thành quả hoạt động
• 1.1.4. Sự phát triển các thước đo thành quả tài chính
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG MÔ HÌNH TÍCH HỢP ABC-EVA TRONG ĐÁNH GIÁ THÀNH QUẢ HOẠT ĐỘNG TẠI CÔNG TY DRC
• 2.1. CƠ SỞ CỦA VIỆC XÂY DỰNG MÔ HÌNH TÍCH HỢP ABC-EVA TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN CAO SU ĐÀ NẴNG
• 2.1.1. Mục tiêu của việc vận dụng mô hình tích hợp ABC-EVA tại DRC
• 2.1.2. Điều kiện và khả năng vận dụng mô hình tích hợp ABC và EVA tại công ty cổ phần cao su Đà Nẵng
• 2.1.3. Công tác tổ chức kế toán để vận dụng thành công mô hình tích hợp ABC-EVA vào Công ty DRC
• 2.2. XÂY DỰNG MÔ HÌNH KỸ THUẬT ABC-VÀ-EVA TẠI DRC
• 2.2.1. Cơ sở dữ liệu
• 2.2.2. Bước 1: Xem xét lại hệ thống thông tin tài chính của công ty
• 2.2.3. Bước 2: Nhận diện các hoạt động chính trong phương pháp ABC
• 2.2.4. Bước 3: Xác định chi phí thực hiện cho từng hoạt động
• 2.2.5. Bước 4: Xác định chi phí vốn sử dụng cho nhóm sản phẩm
• 2.2.6. Bước 5: Tính chi phí sản phẩm
• 2.2.7. Bước 6: Xác định kết quả kinh doanh
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Mô hình tích hợp ABC và EVA

Mô hình tích hợp ABC và EVA là một phương pháp kết hợp giữa phương pháp tính giá thành theo hoạt động (ABC) và giá trị kinh tế tăng thêm (EVA). Mô hình này giúp doanh nghiệp đánh giá chính xác hơn về chi phí và hiệu quả hoạt động. ABC tập trung vào việc phân bổ chi phí dựa trên các hoạt động, trong khi EVA đo lường lợi nhuận sau khi trừ đi chi phí vốn. Sự kết hợp này tạo ra một công cụ quản trị mạnh mẽ, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí và nâng cao hiệu suất.

1.1. Phương pháp ABC

Phương pháp ABC là một công cụ quản trị chi phí hiệu quả, giúp doanh nghiệp xác định chính xác chi phí của từng hoạt động. Phương pháp này phân bổ chi phí dựa trên các hoạt động thực tế, thay vì dựa trên các yếu tố truyền thống như giờ công hoặc khối lượng sản xuất. Điều này giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về nguồn gốc chi phí và tối ưu hóa các quy trình sản xuất.

1.2. Phương pháp EVA

Phương pháp EVA đo lường lợi nhuận thực tế của doanh nghiệp sau khi trừ đi chi phí vốn. EVA giúp doanh nghiệp đánh giá xem liệu hoạt động kinh doanh có tạo ra giá trị thực sự cho cổ đông hay không. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong việc đánh giá hiệu quả tài chính và hỗ trợ các quyết định đầu tư.

II. Đánh giá thành quả tại Công ty Cổ phần Cao su Đà Nẵng

Công ty Cổ phần Cao su Đà Nẵng (DRC) đã áp dụng mô hình tích hợp ABC và EVA để đánh giá thành quả hoạt động. Mô hình này giúp DRC phân tích chi phí và hiệu quả hoạt động một cách toàn diện. Kết quả cho thấy, việc áp dụng mô hình này đã giúp DRC tối ưu hóa chi phí và nâng cao hiệu suất sản xuất.

2.1. Phân tích hiệu quả

Phân tích hiệu quả tại DRC cho thấy, việc áp dụng mô hình tích hợp ABC và EVA đã giúp công ty xác định chính xác các nguồn chi phí và tối ưu hóa quy trình sản xuất. Điều này đã dẫn đến việc giảm chi phí và tăng lợi nhuận.

2.2. Quản lý hiệu suất

Quản lý hiệu suất tại DRC được cải thiện đáng kể nhờ việc áp dụng mô hình tích hợp ABC và EVA. Công ty đã có thể đo lường và đánh giá hiệu suất của từng bộ phận một cách chính xác, từ đó đưa ra các quyết định quản lý hiệu quả hơn.

III. Chiến lược ABC và phương pháp EVA

Chiến lược ABC và phương pháp EVA là hai công cụ quan trọng trong việc quản lý chi phí và đánh giá hiệu quả hoạt động. Sự kết hợp của hai phương pháp này tạo ra một mô hình quản trị toàn diện, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí và nâng cao hiệu suất.

3.1. Chiến lược ABC

Chiến lược ABC tập trung vào việc phân bổ chi phí dựa trên các hoạt động thực tế. Chiến lược này giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về nguồn gốc chi phí và tối ưu hóa các quy trình sản xuất.

3.2. Phương pháp EVA

Phương pháp EVA đo lường lợi nhuận thực tế của doanh nghiệp sau khi trừ đi chi phí vốn. Phương pháp này giúp doanh nghiệp đánh giá xem liệu hoạt động kinh doanh có tạo ra giá trị thực sự cho cổ đông hay không.

IV. Tối ưu hóa mô hình tích hợp ABC và EVA

Tối ưu hóa mô hình tích hợp ABC và EVA là một quá trình liên tục, giúp doanh nghiệp cải thiện hiệu quả hoạt động và tối ưu hóa chi phí. Việc áp dụng mô hình này đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về các phương pháp quản trị chi phí và hiệu suất.

4.1. Đánh giá hiệu suất

Đánh giá hiệu suất là một phần quan trọng trong quá trình tối ưu hóa mô hình tích hợp ABC và EVA. Việc đánh giá hiệu suất giúp doanh nghiệp xác định các điểm yếu và cải thiện hiệu quả hoạt động.

4.2. Tối ưu hóa chi phí

Tối ưu hóa chi phí là mục tiêu chính của việc áp dụng mô hình tích hợp ABC và EVA. Mô hình này giúp doanh nghiệp xác định chính xác các nguồn chi phí và tối ưu hóa quy trình sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh môi trường kinh doanh Việt Nam thay đổi nhanh chóng và áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng kể từ khi gia nhập WTO, việc đánh giá thành quả hoạt động của doanh nghiệp trở thành một yêu cầu cấp thiết. Công ty Cổ phần Cao su Đà Nẵng (DRC) là một trong những doanh nghiệp sản xuất săm lốp lớn tại Việt Nam, với thị phần chiếm khoảng 16,1% trong ngành săm lốp nội địa và dẫn đầu phân khúc lốp đặc chủng OTR với 90% thị phần. Tuy nhiên, DRC vẫn sử dụng các thước đo truyền thống như lợi nhuận, ROA, ROE để đánh giá hiệu quả hoạt động, chưa áp dụng các mô hình đánh giá hiện đại hơn như ABC (Activity-Based Costing) và EVA (Economic Value Added).

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xây dựng mô hình tích hợp ABC và EVA nhằm đánh giá thành quả hoạt động tại DRC trong giai đoạn 2010-2012. Việc áp dụng mô hình này giúp khắc phục các hạn chế của thước đo truyền thống, đặc biệt là việc không tính đến chi phí sử dụng vốn chủ sở hữu và các chi phí gián tiếp không được phân bổ chính xác. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc cung cấp công cụ quản trị chi phí và đánh giá hiệu quả hoạt động chính xác hơn, từ đó hỗ trợ nhà quản lý và nhà đầu tư đưa ra quyết định kinh doanh hợp lý.

Phạm vi nghiên cứu tập trung tại Công ty Cổ phần Cao su Đà Nẵng, sử dụng số liệu kế toán nội bộ và báo cáo tài chính trong giai đoạn 2010-2012. Kết quả nghiên cứu dự kiến sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh và tạo ra giá trị gia tăng thực sự cho cổ đông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết và mô hình chính: phương pháp tính giá thành theo hoạt động (ABC) và chỉ tiêu giá trị kinh tế gia tăng (EVA).

• Phương pháp ABC: Là hệ thống đo lường chi phí phân bổ chi phí gián tiếp dựa trên mức độ sử dụng các hoạt động, giúp xác định chính xác chi phí sản phẩm và dịch vụ. ABC gồm hai giai đoạn: phân bổ chi phí nguồn lực vào các hoạt động, sau đó phân bổ chi phí hoạt động vào các đối tượng tính giá thành dựa trên tiêu thức phân bổ. Các khái niệm chính bao gồm: hoạt động, nguồn sinh phí, ma trận chi phí – hoạt động (EDA), ma trận hoạt động – sản phẩm (APD).

• Chỉ tiêu EVA: Là thước đo lợi nhuận kinh tế thực sự của doanh nghiệp, tính bằng lợi nhuận sau thuế trừ đi chi phí sử dụng vốn (bao gồm cả vốn vay và vốn chủ sở hữu). EVA phản ánh chính xác hơn giá trị tạo ra cho cổ đông so với các chỉ tiêu truyền thống như lợi nhuận hay ROI, vì nó tính đến chi phí vốn chủ sở hữu – chi phí cơ hội của nhà đầu tư. Công thức cơ bản:
  [ \text{EVA} = \text{NOPAT} - (\text{TC} \times \text{WACC}) ]
  trong đó NOPAT là lợi nhuận hoạt động sau thuế, TC là tổng vốn đầu tư, WACC là chi phí vốn bình quân gia quyền.

• Khái niệm thành quả hoạt động: Được định nghĩa là tổng thể các quá trình và kết quả đo lường hiệu quả và hiệu lực của hoạt động doanh nghiệp, bao gồm các thước đo tài chính và phi tài chính. Nguyên tắc đo lường thành quả bao gồm tính rõ ràng, chính xác và liên kết với mục tiêu chiến lược.

• Mô hình tích hợp ABC-EVA: Kết hợp ưu điểm của ABC trong quản lý chi phí và EVA trong đánh giá giá trị kinh tế, giúp doanh nghiệp vừa kiểm soát chi phí hoạt động, vừa bảo toàn chi phí vốn, từ đó đánh giá thành quả hoạt động chính xác và toàn diện hơn.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập từ nguồn sơ cấp là tài liệu kế toán nội bộ của DRC và nguồn thứ cấp gồm báo cáo đại hội cổ đông, các đánh giá của công ty chứng khoán, tư vấn trong giai đoạn 2010-2012.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp mô tả, giải thích và lập luận logic để xây dựng mô hình tích hợp ABC-EVA. Phân tích số liệu tài chính, chi phí và kết quả kinh doanh của DRC để xác định chi phí hoạt động, chi phí vốn và tính toán EVA điều chỉnh.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh của DRC trong giai đoạn 2010-2012, sử dụng toàn bộ số liệu kế toán và báo cáo tài chính liên quan.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý số liệu trong khoảng thời gian từ năm 2010 đến 2012, xây dựng mô hình và phân tích kết quả trong năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chi phí sản xuất và phân bổ theo mô hình ABC:

   • Chi phí sản xuất chung được phân bổ chính xác hơn nhờ sử dụng ma trận chi phí – hoạt động (EDA) và ma trận hoạt động – sản phẩm (APD).
   • Chi phí khấu hao, chi phí công cụ dụng cụ, chi phí nhân viên phân xưởng và chi phí tiền điện được phân bổ theo hoạt động với tỷ lệ chính xác, giúp xác định giá thành sản phẩm từng năm 2010-2012.
   • Giá thành sản xuất năm 2012 tăng khoảng 10% so với năm 2010, phản ánh sự thay đổi trong cơ cấu chi phí và sản lượng.

2. Tính toán EVA và điều chỉnh số liệu kế toán:

   • EVA sau điều chỉnh số liệu kế toán cho thấy DRC tạo ra giá trị kinh tế tăng thêm dương trong giai đoạn 2010-2012, với mức tăng trưởng EVA khoảng 15% năm 2012 so với năm 2010.
   • Việc điều chỉnh lợi nhuận và vốn đầu tư theo quan điểm kinh tế giúp loại bỏ các khoản mục không tạo ra thu nhập thực sự, tăng tính chính xác của EVA.

3. Hiệu quả hoạt động kinh doanh:

   • Doanh thu tăng nhẹ 5,6% năm 2012 so với năm 2011, trong khi lợi nhuận tăng 58%, cho thấy hiệu quả quản lý chi phí và cải tiến sản xuất.
   • Tỷ lệ chi phí vốn trên chi phí hoạt động (CO-ratio) của DRC vượt mức 0.1, phù hợp với điều kiện áp dụng mô hình tích hợp ABC-EVA.

4. So sánh với các chỉ tiêu truyền thống:

   • Các chỉ tiêu truyền thống như ROI, lợi nhuận sau thuế không phản ánh đầy đủ chi phí vốn chủ sở hữu, dẫn đến đánh giá chưa chính xác về giá trị tạo ra cho cổ đông.
   • Mô hình tích hợp ABC-EVA cung cấp cái nhìn toàn diện hơn, giúp nhà quản lý nhận diện các hoạt động tạo ra giá trị và các hoạt động gây lãng phí vốn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng mô hình tích hợp ABC và EVA tại DRC giúp nâng cao độ chính xác trong đánh giá chi phí và thành quả hoạt động. Việc phân bổ chi phí theo hoạt động (ABC) giúp nhận diện rõ ràng các nguồn sinh phí và mức độ tiêu thụ nguồn lực của từng sản phẩm, từ đó xác định giá thành chính xác hơn so với phương pháp truyền thống. Đồng thời, EVA cung cấp thước đo giá trị kinh tế thực sự tạo ra cho cổ đông, bao gồm cả chi phí vốn chủ sở hữu, điều mà các chỉ tiêu truyền thống không làm được.

So với các nghiên cứu trước đây trong ngành sản xuất, kết quả này phù hợp với các báo cáo của ngành và các nghiên cứu quốc tế về tích hợp ABC-EVA, khẳng định tính khả thi và hiệu quả của mô hình trong điều kiện doanh nghiệp Việt Nam. Việc điều chỉnh số liệu kế toán theo quan điểm kinh tế giúp khắc phục các méo mó do chính sách kế toán và thuế, nâng cao tính tin cậy của chỉ tiêu EVA.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện sự tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận, EVA qua các năm, bảng phân bổ chi phí theo hoạt động và bảng so sánh các chỉ tiêu tài chính truyền thống với EVA. Điều này giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt và ưu điểm của mô hình tích hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Triển khai áp dụng mô hình tích hợp ABC-EVA toàn diện tại DRC

   • Động từ hành động: Triển khai
   • Target metric: Tăng độ chính xác trong đánh giá chi phí và thành quả hoạt động lên ít nhất 20% trong vòng 2 năm
   • Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo công ty và phòng kế toán quản trị
   • Timeline: Bắt đầu từ năm 2024, hoàn thành trong 24 tháng

2. Đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ kế toán và quản lý về ABC và EVA

   • Động từ hành động: Đào tạo
   • Target metric: 100% cán bộ liên quan được đào tạo và áp dụng thành thạo mô hình trong 12 tháng
   • Chủ thể thực hiện: Phòng nhân sự phối hợp với chuyên gia tư vấn
   • Timeline: Triển khai trong 6 tháng đầu năm 2024

3. Xây dựng hệ thống thông tin quản lý tích hợp để thu thập và xử lý dữ liệu chi phí theo hoạt động

   • Động từ hành động: Xây dựng
   • Target metric: Hệ thống quản lý chi phí hoạt động tự động, giảm thời gian xử lý số liệu xuống 30%
   • Chủ thể thực hiện: Phòng công nghệ thông tin và kế toán
   • Timeline: Hoàn thành trong 18 tháng

4. Sử dụng kết quả đánh giá ABC-EVA làm cơ sở cho quyết định đầu tư và chính sách khen thưởng

   • Động từ hành động: Áp dụng
   • Target metric: Tăng hiệu quả đầu tư và động lực làm việc, giảm chi phí không hiệu quả 10% trong 2 năm
   • Chủ thể thực hiện: Ban giám đốc và phòng nhân sự
   • Timeline: Bắt đầu áp dụng từ năm 2025

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo doanh nghiệp sản xuất

   • Lợi ích: Hiểu rõ hơn về quản lý chi phí và đánh giá hiệu quả hoạt động dựa trên mô hình hiện đại, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh.
   • Use case: Áp dụng mô hình ABC-EVA để ra quyết định chiến lược và quản trị tài chính.

2. Phòng kế toán quản trị và tài chính doanh nghiệp

   • Lợi ích: Nắm vững kỹ thuật phân bổ chi phí theo hoạt động và tính toán EVA chính xác, cải thiện báo cáo tài chính nội bộ.
   • Use case: Xây dựng hệ thống kế toán quản trị phù hợp với yêu cầu quản lý hiện đại.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kế toán, quản trị kinh doanh

   • Lợi ích: Tham khảo mô hình tích hợp ABC-EVA thực tiễn tại doanh nghiệp Việt Nam, phục vụ nghiên cứu và học tập.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu, luận văn thạc sĩ, tiến sĩ về quản trị chi phí và đánh giá hiệu quả.

4. Nhà đầu tư và chuyên gia tư vấn tài chính

   • Lợi ích: Đánh giá chính xác giá trị doanh nghiệp và hiệu quả đầu tư dựa trên chỉ tiêu EVA điều chỉnh.
   • Use case: Phân tích tiềm năng đầu tư và tư vấn chiến lược tài chính cho doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Mô hình ABC khác gì so với phương pháp tính giá thành truyền thống?
   Phương pháp ABC phân bổ chi phí gián tiếp dựa trên mức độ sử dụng các hoạt động, giúp xác định chi phí sản phẩm chính xác hơn. Trong khi đó, phương pháp truyền thống thường phân bổ chi phí gián tiếp theo tiêu thức đơn giản như nhân công trực tiếp, dẫn đến sai lệch chi phí sản phẩm.

2. Tại sao EVA được coi là thước đo hiệu quả hơn ROI hay lợi nhuận truyền thống?
   EVA tính đến chi phí sử dụng vốn, bao gồm cả vốn chủ sở hữu, phản ánh chính xác giá trị kinh tế tạo ra cho cổ đông. ROI và lợi nhuận truyền thống không tính chi phí vốn chủ sở hữu, có thể dẫn đến đánh giá sai lệch về hiệu quả đầu tư.

3. Việc tích hợp ABC và EVA mang lại lợi ích gì cho doanh nghiệp?
   Mô hình tích hợp cung cấp thông tin chi phí chính xác theo hoạt động và đánh giá giá trị kinh tế thực sự, giúp nhà quản lý ra quyết định hiệu quả hơn về giá thành, đầu tư và quản lý vốn.

4. Những khó khăn khi áp dụng mô hình ABC-EVA tại doanh nghiệp Việt Nam là gì?
   Khó khăn bao gồm chi phí triển khai cao, yêu cầu dữ liệu chi tiết và chính xác, cần đào tạo nhân sự và thay đổi thói quen quản lý truyền thống. Tuy nhiên, lợi ích lâu dài vượt trội so với chi phí ban đầu.

5. Làm thế nào để điều chỉnh số liệu kế toán khi tính EVA?
   Cần loại bỏ các khoản mục không tạo ra thu nhập thực sự, điều chỉnh chi phí vốn theo quan điểm kinh tế, chuyển đổi số liệu kế toán dồn tích sang cơ sở tiền mặt để phản ánh chính xác lợi nhuận kinh tế.

Kết luận

• Mô hình tích hợp ABC và EVA giúp Công ty Cổ phần Cao su Đà Nẵng đánh giá thành quả hoạt động chính xác và toàn diện hơn so với các chỉ tiêu truyền thống.
• Việc phân bổ chi phí theo hoạt động và tính toán EVA điều chỉnh số liệu kế toán giúp nhận diện rõ ràng các nguồn chi phí và giá trị tạo ra cho cổ đông.
• Kết quả nghiên cứu cho thấy DRC tạo ra giá trị kinh tế tăng thêm dương trong giai đoạn 2010-2012, với hiệu quả kinh doanh được cải thiện rõ rệt.
• Đề xuất triển khai áp dụng mô hình tích hợp ABC-EVA toàn diện, đào tạo nhân sự và xây dựng hệ thống thông tin quản lý để nâng cao hiệu quả quản trị chi phí và đánh giá thành quả.
• Các nhà quản lý, kế toán, nhà đầu tư và nghiên cứu trong lĩnh vực kế toán quản trị và tài chính nên tham khảo để áp dụng và phát triển mô hình phù hợp với điều kiện doanh nghiệp Việt Nam.

Ban lãnh đạo DRC và các doanh nghiệp tương tự nên bắt đầu kế hoạch triển khai mô hình tích hợp ABC-EVA, đồng thời đầu tư đào tạo và nâng cấp hệ thống quản lý để tận dụng tối đa lợi ích từ mô hình này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ VẬN DỤNG ABC-EVA TRONG ĐÁNH GIÁ THÀNH QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 ĐÁNH GIÁ THÀNH QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Các định nghĩa và nguyên tắc cơ bản trong đo lường thành quả Trong cuốn sách “ Đi tìm sự tuyệt hảo” của các nhà báo Thomas J.Peter và Robet H. Waterman (1982) [7], các tác giả đã sử dụng các thước đo thành quả trong việc nhận diện đặc điểm của các công ty thành công trên thế giới. Cuốn sách đã thúc đẩy các nhà nghiên cứu, nhà quản lý niềm đam mê nghiên cứu sâu hơn về chủ đề thước đo thành quả hoạt động của doanh nghiệp. Ngày nay, nội dung đo lường thành quả hoạt động của doanh nghiệp là chủ đề quan trọng trong quản lý doanh nghiệp cũng như quản lý lĩnh vực công.

Về bản chất, đo lường thành quả hoạt động là chủ đề đa dạng, xem xét dưới nhiều góc nhìn chức năng (kế toán, tiếp thị, sản xuất …) khác nhau. Thành quả hoạt động được xem xét trong đề tài này dưới góc nhìn kế toán với các thước đo tài chính. Các định nghĩa  Thành quả (Performance) Theo các tác giả Michel Lebas and Ken Euske (2004) [9,tr 83], thuật ngữ thành quả được sử dụng rộng rãi trong các lĩnh vực quản lý. Cho dù vậy, định nghĩa chính xác cho thuật ngữ này hiếm khi được đề cập, ngay cả ở những bài báo hoặc các cuốn sách có nội dung chính về chủ để này.

Thông thường, thành quả được nhận dạng hoặc được coi là tính hữu hiệu và tính hiệu quả (Needly, Gregory và Platts 1995; Corvellec, 1994). Xem xét các từ điển, cho thấy sự đa dạng về ý nghĩa của thuật ngữ này, ví như thuật ngữ là: 7 - Thang đo bởi con số hoặc công thức có thể diễn giải; - Kết quả của một hành động; - Khả năng thực hiện hoặc tiềm năng tạo ra kết quả; - Sự so sánh kết quả với các điểm chuẩn (benchmark), hoặc các tham chiếu được lựa chọn; - Kết quả phát sinh so sánh với sự mong đợi… Trên ý nghĩa ngôn ngữ trên, Covellec (1994,1995) và Bourguignon (1995)2 cho rằng, thành quả liên quan đồng thời đến hành động, kết quả của hành động, và mức đạt được của kết quả khi so sánh với với điểm chuẩn. Xem xét các thành quả là đưa ra các điều chỉnh, nhận xét có tính so sánh. Các tiêu chuẩn cho sự điều chỉnh thường liên hệ chặt chẽ, dựa trên kết quả Như vậy, có thể định nghĩa thành quả là tổng thể các quá trình dẫn người quản lý tiến hành các hoạt động đúng đắn ở hiện tại, và tạo kết quả của tổ chức trong tương lai.

Nói một cách khác, theo Needly, AD (2004) thì thành quả là các việc làm hôm nay, tạo ra kết quả đo lường được trong tương lai [9, trang 68].  Đo lường thành quả hoạt động (performance measurement) Theo Neely, AD (2004) [11] “Đo lường thành quả hoạt động là một chủ đề thường được thảo luận, nhưng hiếm khi định nghĩa”. Neely đưa ra các định nghĩa về đo lường, thước đo và hệ thống đo lường thành quả hoạt động, cụ thể như sau: “ Đo lường thành quả được định nghĩa như quá trình lượng hóa tính hiệu quả và tính hiệu lực của hành động” “ Thước đo thành quả được định nghĩa là thang đo được dùng để lượng hóa tính hiệu lực, tính hiệu quả của hành động” 2 Được trích dẫn bởi Neely, AD (2004) 8 “ Hệ thống đo lường thành quả là tập hợp các thang đo dùng để lượng hóa cả tính hiệu lực và tính hiệu quả của các hành động” Ngoài ra, một khái niệm về thước đo thành quả thường được đề cập trong nghiên cứu và thực hành là “ Đo lường thành quả là việc sử dụng tập hợp đa chiều các thước đo thành quả, bao gồm các thước đo tài chính và thước đo phi tài chính, gồm việc đo lường bên trong và đo lường bên ngoài doanh nghiệp. Các thước đo này phải lượng hóa được điều gì đã đạt được và giúp ta dự toán được tương lai” b.

Các nguyên tắc cơ bản trong đo lường thành quả Theo các tác giả Rob Austin và Jody H.G [9, trang 96], có các nguyên tắc cơ bản trong đo lường thành quả sau: Nguyên tắc 1: Thành quả được định nghĩa rõ ràng. Nguyên tắc này là yêu cầu rõ ràng cho bất cứ hệ thống đo lường thành quả nào. Thành quả nên được định nghĩa một cách rõ ràng, cả ở trước và sau ở các tiêu chí phù hợp với sự việc, không bởi bên thứ ba, hay người lao động và nhà quản lý. Nguyên tắc 2: Thành quả được đo lường chính xác.

Nguyên tắc này là đòi hỏi hiển nhiên trong thực tế. Một khi công việc xong, thành quả phải được đo lường theo cách tối đa hóa lượng thông tin, để có thể được sử dụng trong việc xác định mức độ thành quả đã đạt được. Nguyên tắc 3: Việc thưởng phải dựa trên thành quả đo lường.2 Các bước đơn giản thiết lập thang đo lường thành quả 3 Một khung đo lường thành quả tốt sẽ tập trung vào khách hàng và đo lường đúng việc. Một thang đo lường cần phải có các đặc tính sau: - Có nghĩa, được hiểu đơn nhất và không đa nghĩa - Dựa trên mức độ cao nhất của dữ liệu tích hợp 3 Trích từ nguồn: www.uk/quality/performance 9 - Dữ liệu được thu thập thông qua các qui trình bình thường - Mang động cơ thúc đẩy - Có sự liên hệ với các mục tiêu quan trọng của tổ chức.

Có bốn bước chính trong việc thiết lập thang đo lường thành quả - các mục tiêu chiến lược được chuyển thành mục tiêu thành quả mong muốn đạt được, các thang đo được thiết lập để so sánh, nhận diện các khác biệt giữa thành quả mong muốn và thực tế, và tiếp tục cải thiện, mở rộng quá trình. Bước 1: Thiết lập mục tiêu Việc thiết lập mục tiêu chính mang tính quan trọng đối với thành công của tổ chức, và các mục tiêu chính phải bảo đảm nguyên tắc SMART, gồm: - Tính cụ thể (Specific). - Tính có thể đo lường được (Measurable). - Tính có thể đạt được (Achievable).

- Tính liên hệ (Releavant).1: Các bước thiết lập thang đo lường thành quả [18] Bước 2: Định nghĩa thước đo kết quả Một khi mục tiêu được thiết lập, bước tiếp theo của quá trình phát triển thước là định nghĩa thước đo kết quả (outcome metrics) – cái gì được đo lường để quyết định mục tiêu đặt ra có đạt được hay không. Bước 3: Tiến hành đo lường Công việc đo lường được thực hiện trước hết bằng việc thiết kế quá trình thu thập dữ liệu/báo cáo tiến trình thực hiện. Dữ liệu đo lường, được sử 10 dụng trong quá trình đo lường, sẽ giúp phát hiện, nhận biết được mức độ đạt được muc tiêu. Đây chính là cơ sở để nhà quản lý thực hiện bước tiếp theo.

Bước 4: Tiến hành các đánh giá và điều chỉnh 1.3 Phân loại các thước đo thành quả hoạt động a. Dựa trên đối tượng đo lường trong mô hình nhân quả Một trong đặc tính của việc đo lường thành quả là tính chất nhân quả - mối quan hệ chặt chẽ giữa hành động và kết quả, hay còn gọi là mô hình logic (logic model). Các thước đo xuất phát từ việc hiểu mục đích của tổ chức và hành động nào, công việc nào được thực hiện để hoàn thành mục đích của tổ chức. Mô hình logic là công cụ hữu ích để thực hiện điều trên, và được mô tả bởi sơ đồ sau: Quản trị Đầu Các quá Đầu ra Khách hàng Nhà cung trình/ cấp vào Hoạt động Kết quả Sơ đồ 1.2: Mô hình logic quá trình kinh doanh [18] Người quản lý dựa có thể đo lường bất cứ điểm nào theo mô hình logic.

Dựa trên từng đối tượng của mô hình, ta phân loại các thước đo sau: Bảng số 1.1: Phân loại thước đo dựa trên đối tượng của mô hình logic Loại thước đo Mô tả Ví dụ Thước đo đầu vào Đo lường nguồn lực sử dụng bởi - Số giờ làm việc của (Input measures) các hoạt động hoặc quá trình. nhân viên Một số đầu vào liên quan đến - Số tiền chi ra khối lượng công việc. Một số 11 khác liên quan đến tổng số nguồn lực được sử dụng trong quá trình Thước đo đầu ra Số lượng các đơn vị sản phẩm - Số sản phẩm SX (otput measures) /dịch vụ sản xuất hoặc chuyển - Số trẻ được tiêm phòng giao Thước đo quá trình Mô tả các khía cạnh của quá - Số ngày chuẩn y (process measures) trình kinh doanh, ví dụ tỷ lệ hoàn thành, thời gian xử lý, tỷ lệ lỗi Thước đo thành quả Đo lường lợi ích cuối cùng của - Giảm tỷ lệ chết (Outcome measures) doanh nghiệp/chương trình/dịch - Lợi nhuận vụ b. Phân loại dựa theo lĩnh vực đo lường Dựa trên lĩnh vực đo lường, ta có : - Thước đo thành quả ở góc độ tài chính.

- Thước đo thành quả ở góc độ phi tài chính.4 Sự phát triển các thước đo thành quả tài chính. Trước áp lực thay đổi của môi trường kinh doanh, các thước đo thành quả tài chính mới lần lượt được các nhà nghiên cứu, cũng như thực hành giới thiệu và ứng dụng. Bắt đầu bằng các thước đo thành quả tài chính truyền thống như giá trị lợi nhuận, ROA, ROI, các thước đo mới như lợi nhuận còn lại (RI) hay giá trị kinh tế gia tăng là những chỉ tiêu mới được vận dụng ở các nước phát triển để đo lường thành quả hoạt động của doanh nghiệp. Những chỉ tiêu truyền thống đo lường thành quả doanh nghiệp như lợi nhuận, ROA, ROE…Tổng hợp từ các bằng chứng khoa học có liên quan cho thấy các chỉ tiêu truyền thống đánh giá thành quả hoạt động có một số hạn chế nhất định (Milunovich và Tseui, 1996; Lehn và Makhija, 1997, Itern và 12 Larcker, 2001; v.

Những hạn chế của chỉ tiêu này xuất phát từ sự sai lệch do các qui định kế toán và chính sách thuế (không phản ánh được bản chất kinh tế của lợi nhuận). Các chỉ tiêu đo lường này cũng thể hiện tính linh hoạt và tính có thể so sánh ở góc độ quốc tế của kế toán bị bóp méo, khả năng dự đoán thấp, tính có thể so sánh giữa các doanh nghiệp theo thời gian rất thấp, v. Những hạn chế này chủ yếu đến từ sự vận dụng các chính sách kế toán không phản ánh lợi nhuận kinh tế thực sự của doanh nghiệp mà chỉ phản ánh lợi nhuận kế toán.