Tổng quan nghiên cứu

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng xác định rõ mục tiêu phát triển con người với chỉ số phát triển con người HDI thuộc nhóm cao trên 0,7, đồng thời phấn đấu giảm tỷ suất tử vong trẻ em dưới 5 tuổi xuống mức 18,5% và tỷ lệ trẻ suy dinh dưỡng thể thấp còi xuống dưới 20%. Trong tiến trình đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục mầm non, việc đào tạo đội ngũ giáo viên vừa hồng vừa chuyên là điều kiện tiên quyết bảo đảm chất lượng chăm sóc thế hệ tương lai. Tuy nhiên, mặt trái của nền kinh tế thị trường cùng sự lan truyền thông tin tiêu cực trên không gian mạng đang đặt ra những thách thức nghiêm trọng đối với phẩm chất đạo đức nhà giáo. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Khoa học quản lý với tiêu đề "Mô hình quản lý giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho sinh viên ngành Giáo dục mầm non ở Trường Cao đẳng Cộng đồng Hưng Yên" do tác giả Hà Thị Kim Huế thực hiện dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Nguyễn Thị Ánh Tuyết tại Trường Đại học Khoa học thuộc Đại học Thái Nguyên đã giải quyết thỏa đáng vấn đề cấp thiết này. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát toàn diện thực trạng và xây dựng mô hình quản lý giáo dục đạo đức nghề nghiệp chuẩn hóa cho sinh viên sư phạm. Phạm vi nghiên cứu được triển khai trực tiếp tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Hưng Yên trong giai đoạn từ năm 2021 đến năm 2023. Công trình mang giá trị khoa học và thực tiễn vượt trội, cung cấp khung giải pháp đồng bộ giúp nhà trường quản trị hiệu quả 100% chuẩn đầu ra đạo đức, tăng cường hiệu lực kiểm tra giám sát và hạn chế tối đa các biểu hiện lệch chuẩn trong môi trường học đường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên sự tích hợp biện chứng giữa lý thuyết quản lý theo chức năng hiện đại và lý thuyết hình thành nhân cách sư phạm. Khung phân tích vận hành dựa trên 4 chức năng quản lý cốt lõi gồm: lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo điều hành và kiểm tra đánh giá. Ba khái niệm công cụ cơ bản được chuẩn hóa trong luận văn gồm Quản lý giáo dục, Đạo đức nghề nghiệp và Mô hình quản lý giáo dục đạo đức nghề nghiệp sư phạm mầm non. Theo đó, mô hình quản lý được xác định là cơ cấu tổ chức được thiết lập khoa học nhằm liên kết các thành tố giáo dục, tối ưu hóa các nguồn lực để đạt chuẩn đầu ra. Xuất phát từ đặc thù lao động nghề nghiệp, nghiên cứu xác lập hệ thống 5 phẩm chất đạo đức đặc thù của người giáo viên mầm non gồm: người mẹ hiền giàu lòng nhân ái chăm sóc trẻ, nhà sư phạm mẫu mực về nhân cách, người bác sĩ tận tâm bảo vệ sức khỏe ban đầu, người cấp dưỡng cần cù bảo đảm dinh dưỡng và người nghệ sĩ tài hoa khơi dậy tiềm năng thẩm mỹ của trẻ. Quá trình bồi dưỡng nhân cách nghề nghiệp được cấu thành từ 3 thành tố có mối quan hệ hữu cơ: nhận thức ý thức đạo đức, bồi đắp tình cảm đạo đức và rèn luyện hệ thống hành vi, thói quen đạo đức nghề nghiệp. Mô hình đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa 4 nhóm nguồn lực cơ bản gồm nhân lực, tài lực, vật lực và nguồn lực thông tin.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp linh hoạt giữa phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Cỡ mẫu khảo sát thực chứng được xác định gồm 195 cá nhân, trong đó có 165 sinh viên ngành Giáo dục mầm non thuộc các khóa học và 30 cán bộ quản lý, giảng viên tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Hưng Yên. Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu ngẫu nhiên thuận tiện nhằm bảo đảm tính đại diện tuyệt đối cho từng nhóm đối tượng từ sinh viên năm thứ nhất đến năm tốt nghiệp cũng như đội ngũ lãnh đạo các khoa, phòng ban chuyên môn. Nguồn dữ liệu thứ cấp được khai thác từ các báo cáo tổng kết giai đoạn 2021-2023 của Phòng Đào tạo, Phòng Quản lý học sinh sinh viên và các trường mầm non liên kết. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua hệ thống phiếu hỏi in sẵn kết hợp phỏng vấn sâu 12 cá nhân đại diện. Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học được lựa chọn vì mang lại khả năng đo lường chính xác các chỉ số trung bình cộng, độ lệch chuẩn và kiểm định tương quan tỷ lệ phần trăm, từ đó loại bỏ các đánh giá chủ quan và bảo đảm tính khách quan, khoa học cho các kết luận thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, khảo sát ghi nhận nhận thức tích cực ở mức rất cao khi có tới 95,2% cán bộ quản lý, giảng viên và 91,5% sinh viên khẳng định phẩm chất đạo đức nghề nghiệp giữ vai trò quyết định đối với thành công của giáo viên mầm non. Tuy nhiên, sự hiểu biết về các phẩm chất đặc thù như người bác sĩ tận tâm hay người nghệ sĩ tài hoa mới chỉ đạt mức trung bình khá với tỷ lệ tương ứng là 68,5% và 65,4%.

Thứ hai, kết quả nghiên cứu chỉ ra khoảng cách đáng kể giữa nhận thức lý thuyết và thực hành hành vi. Nội dung giáo dục ý thức đạo đức qua các học phần lý luận đạt tỷ lệ thực hiện tốt ở mức 82,4%, song việc rèn luyện thói quen và hành vi chuẩn mực trong ứng xử thực tế của sinh viên mới chỉ đạt mức trung bình với 64,8%.

Thứ ba, mức độ tham gia của các lực lượng xã hội còn thiếu đồng bộ. Sự phối hợp nội bộ giữa Khoa chuyên môn và Đoàn Thanh niên - Hội sinh viên đạt hiệu quả khá cao với 78,6%, trong khi mối liên kết đào tạo với các cơ sở mầm non thực tập và hội cha mẹ học sinh bên ngoài nhà trường mới chỉ đạt 52,3%.

Thứ tư, công tác kiểm tra đánh giá rèn luyện còn bộc lộ điểm nghẽn nghiêm trọng khi 61,2% đối tượng được khảo sát nhận định tiêu chí đánh giá hiện tại còn chung chung, mang tính hình thức và thiếu các thước đo định lượng cụ thể cho từng kỹ năng sư phạm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại trên là do phương pháp giảng dạy tại nhà trường vẫn nặng về thuyết trình một chiều, chiếm trên 60% tổng thời lượng các môn học chung, chưa tạo đủ tình huống mô phỏng để sinh viên trải nghiệm thực tế. Mặt khác, thời lượng thực hành nghề nghiệp tại các trường mầm non hiện chỉ chiếm khoảng 15% tổng chương trình đào tạo, dẫn tới sự đứt gãy trong quá trình chuyển hóa nhận thức thành hành vi đạo đức bền vững. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công bố khoa học của tác giả Dương Huy Cẩn và Lê Hồng Cẩm Tú năm 2017 tại tỉnh Đồng Tháp cũng như nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Sen năm 2019 tại tỉnh Điện Biên, khi đều nhấn mạnh sự thiếu hụt cơ chế liên kết thực tập là rào cản lớn nhất của công tác rèn nghề. Trong báo cáo nghiên cứu, các chuỗi số liệu thực trạng này có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ cột kép so sánh mức độ nhận thức giữa các nhóm khảo sát, kết hợp cùng bảng ma trận đối chiếu mức độ thực hiện 4 chức năng quản lý, qua đó giúp lãnh đạo nhà trường nhanh chóng định vị các khâu xung yếu cần can thiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, lập kế hoạch giáo dục đạo đức nghề nghiệp tích hợp. Ban Giám hiệu cùng Phòng Đào tạo cần tiến hành rà soát, điều chỉnh 100% đề cương chi tiết các học phần chuyên môn, tích hợp mục tiêu đạo đức nghề nghiệp vào chuẩn đầu ra chương trình đào tạo, hoàn thành định kỳ trước ngày 30 tháng 8 hàng năm.

Thứ hai, tổ chức triển khai mô hình rèn nghề thông qua hoạt động thực tế. Khoa Giáo dục Mầm non chủ trì phối hợp cùng tối thiểu 10 trường mầm non đạt chuẩn trên địa bàn tỉnh Hưng Yên để mở rộng mạng lưới cơ sở thực tập, tăng thời lượng rèn luyện nghiệp vụ thực tế lên mức 30% đến 35% tổng chương trình, triển khai liên tục trong giai đoạn 2024-2026 nhằm bảo đảm 100% sinh viên được cọ xát ít nhất 2 tuần mỗi học kỳ.

Thứ ba, chuẩn hóa công tác kiểm tra, đánh giá bằng bộ tiêu chí định lượng. Hội đồng Khoa học trường chỉ đạo xây dựng bảng kiểm hành vi đạo đức gồm 6 tiêu chí cốt lõi, áp dụng thí điểm cho 100% sinh viên các khóa trong quý I năm học mới, đảm bảo 90% kết quả đánh giá xếp loại rèn luyện phản ánh chính xác thực chất năng lực và thái độ của sinh viên.

Thứ tư, huy động các nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất. Ban Giám hiệu phối hợp cùng Đoàn Thanh niên và Phòng Quản trị phê duyệt cơ chế cấp bù kinh phí, trích tối thiểu 15% ngân sách hoạt động ngoại khóa để đầu tư phòng thực hành mô phỏng mầm non và tổ chức 4 chuyên đề bồi dưỡng đạo đức mỗi năm học, hướng tới mục tiêu thu hút 100% đoàn viên tham gia thường xuyên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ quản lý tại các trường cao đẳng và đại học sư phạm: Luận văn cung cấp khung mô hình 4 chức năng quản lý đã được kiểm chứng thực tế tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Hưng Yên với 195 mẫu khảo sát, hỗ trợ tái cấu trúc quy trình đào tạo và kiểm soát 100% chất lượng chuẩn đầu ra đạo đức.

Thứ hai, giảng viên bộ môn Giáo dục mầm non: Cung cấp hệ thống 5 phẩm chất đặc thù và các phương pháp tích hợp giáo dục đạo đức vào từng bài giảng chuyên ngành, giúp tối ưu hóa hiệu quả giảng dạy cho các lớp học có quy mô từ 30 đến 45 sinh viên.

Thứ ba, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Khoa học quản lý: Luận văn là tài liệu tham khảo giàu giá trị học thuật với hơn 40 trích dẫn lý luận tiêu biểu, hỗ trợ phát triển các đề tài nghiên cứu về quản lý giáo dục nghề nghiệp và quản lý nguồn nhân lực chất lượng cao giai đoạn 2023-2030.

Thứ tư, ban giám hiệu các trường mầm non tiếp nhận sinh viên thực tập: Tài liệu mang lại giải pháp xây dựng cơ chế phối hợp 2 chiều giữa nhà trường và cơ sở thực hành, giúp chuẩn hóa quy trình giám sát đạo đức nghề nghiệp cho 100% giáo sinh thực tập trước khi tuyển dụng chính thức.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình quản lý giáo dục đạo đức nghề nghiệp theo tiếp cận chức năng mang lại ưu thế gì?
Mô hình này giúp chủ thể quản lý kiểm soát toàn diện chu trình đào tạo qua 4 mắt xích khép kín gồm lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá. Khảo sát thực tế tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Hưng Yên cho thấy việc áp dụng đồng bộ quy trình này giúp tăng tỷ lệ thống nhất chỉ đạo lên 85,6%, khắc phục tình trạng quản lý phân tán giữa các phòng ban.

Năm phẩm chất đạo đức đặc thù của người giáo viên mầm non là gì?
Nghiên cứu chuẩn hóa 5 phẩm chất cốt lõi: người mẹ hiền giàu lòng vị tha, nhà sư phạm mẫu mực về lối sống, bác sĩ tận tâm chăm sóc sức khỏe, người cấp dưỡng cần cù và người nghệ sĩ tài hoa. Trong đó, phẩm chất người mẹ hiền được 96,7% giảng viên và sinh viên đánh giá là nền tảng quan trọng nhất trong việc nuôi dạy trẻ từ 3 tháng đến 6 tuổi.

Đâu là rào cản lớn nhất trong công tác quản lý giáo dục đạo đức tại cơ sở đào tạo?
Rào cản lớn nhất là sự thiếu hụt bộ công cụ kiểm tra đánh giá định lượng hành vi, khi có tới 61,2% ý kiến chỉ ra việc xếp loại còn hình thức. Ngoài ra, nguồn kinh phí bố trí cho hoạt động trải nghiệm thực tế còn hạn hẹp, mới chỉ đáp ứng được khoảng 45% nhu cầu rèn luyện kỹ năng thực tiễn của sinh viên sư phạm.

Hoạt động thực tập nghề nghiệp đóng vai trò như thế nào trong mô hình?
Thực tập nghề nghiệp là giảng đường thứ hai giúp chuyển hóa 100% tri thức lý thuyết thành thói quen đạo đức cụ thể. Nghiên cứu khẳng định sinh viên được tham gia tối thiểu 2 đợt thực hành mỗi năm tại các trường mầm non tiêu chuẩn sẽ tăng 28,4% mức độ vững vàng tâm lý và tình yêu nghề so với nhóm sinh viên chỉ học lý thuyết tại giảng đường.

Làm thế nào để lượng hóa việc đánh giá đạo đức nghề nghiệp của sinh viên?
Nhà trường cần áp dụng bảng kiểm quan sát hành vi với 6 nhóm tiêu chí định lượng rõ ràng thay vì chỉ dựa vào điểm chuyên cần. Kết quả khảo nghiệm cho thấy phương pháp chấm điểm chéo giữa giảng viên, giáo viên hướng dẫn thực tập tại trường mầm non và ban cán sự lớp giúp giảm thiểu 75% sai lệch đánh giá cảm tính.

Kết luận

  • Luận văn chuẩn hóa hệ thống cơ sở lý luận về mô hình quản lý giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho sinh viên sư phạm mầm non dựa trên 4 chức năng quản trị và 5 phẩm chất nghề nghiệp đặc thù.
  • Khảo sát thực tế trên 195 cán bộ quản lý, giảng viên và sinh viên đã chỉ ra những khoảng trống cốt lõi trong khâu kiểm tra, đánh giá và cơ chế phối hợp thực tập rèn nghề.
  • Nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp quản trị mang tính khả thi cao, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ sinh viên đạt chuẩn hành vi đạo đức lên trên 90%.
  • Đóng góp khoa học lớn nhất của công trình là xây dựng mô hình quản lý thích ứng linh hoạt với bối cảnh đào tạo cao đẳng cộng đồng tại các địa phương giai đoạn 2024-2030.
  • Nhà trường cần khẩn trương ban hành bộ tiêu chí đánh giá định lượng trong vòng 12 tháng tới, đồng thời các nhà quản lý giáo dục hãy chủ động áp dụng mô hình này để nâng cao chất lượng giáo viên tương lai.