Luận Văn Thạc Sĩ Về Mạng Lưới Chợ Nông Thôn Ở Huyện Yên Phong Tỉnh Bắc Ninh (1986 - 2016)

Luận văn thạc sĩ phân tích mạng lưới chợ nông thôn huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 1986-2016, cung cấp cái nhìn sâu sắc về phát triển kinh tế.

• Tác giả: Lê Thị Hồng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Quế Loan
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm - Đại Học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lịch Sử Việt Nam
• Đề tài: Mạng Lưới Chợ Nông Thôn Ở Huyện Yên Phong Tỉnh Bắc Ninh (1986 - 2016)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài
• 0.4. Nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp của đề tài
• 0.6. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ HUYỆN YÊN PHONG VÀ MẠNG LƯỚI CHỢ Ở HUYỆN YÊN PHONG, TỈNH BẮC NINH TRƯỚC NĂM 1986
• 1.1. Khái quát về huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh
• 1.2. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên
• 1.3. Lịch sử hình thành và quá trình phát triển
• 1.4. Tình hình dân cư, văn hóa, xã hội
• 1.5. Tình hình kinh tế
• 1.6. Vài nét về hệ thống Chợ ở huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh trước năm 1986
• 1.7. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CHỢ NÔNG THÔN Ở HUYỆN YÊN PHONG TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 2016
• 2.1. Phân loại chợ và đặc điểm các loại chợ ở huyện Yên Phong
• 2.2. Thời gian họp và cơ sở vật chất của chợ
• 2.3. Hoạt động mạng lưới chợ nông thôn ở huyện Yên Phong
• 2.4. Quá trình chuẩn bị, phương thức vận chuyển, cách thức đo lường, hình thức mua bán hàng hóa
• 2.5. Hàng hóa bày bán tại chợ
• 2.6. Thành phần tham gia mua bán và tập quán kiêng kỵ trong kinh doanh tại chợ
• 2.7. Hoạt động quản lí mạng lưới chợ nông thôn ở huyện Yên Phong
• 2.8. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: VAI TRÒ CỦA CHỢ NÔNG THÔN ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG, KINH TẾ HUYỆN YÊN PHONG
• 3.1. Vai trò của chợ trong đời sống cư dân
• 3.2. Vai trò của chợ nông thôn đối với sự phát triển kinh tế ở huyện Yên Phong
• 3.3. Những tồn tại trong tổ chức và hoạt động của chợ nông thôn ở huyện Yên Phong
• 3.4. Chủ trương phát triển và giải pháp phát huy hiệu quả mạng lưới chợ nông thôn Yên Phong
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Mạng Lưới Chợ Nông Thôn Huyện Yên Phong 1986 2016

Mạng lưới chợ nông thôn huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh, đã trải qua nhiều biến đổi từ năm 1986 đến 2016. Sự phát triển này không chỉ phản ánh sự thay đổi trong nhu cầu tiêu dùng mà còn thể hiện sự chuyển mình của nền kinh tế nông thôn. Chợ nông thôn không chỉ là nơi giao thương mà còn là trung tâm văn hóa, xã hội của cộng đồng. Việc nghiên cứu mạng lưới chợ nông thôn giúp hiểu rõ hơn về vai trò của nó trong đời sống người dân.

1.1. Đặc điểm địa lý và văn hóa huyện Yên Phong

Huyện Yên Phong nằm ở vị trí chiến lược, gần các tuyến giao thông quan trọng. Địa hình bằng phẳng, khí hậu thuận lợi cho nông nghiệp. Chợ nông thôn ở đây không chỉ phục vụ nhu cầu mua sắm mà còn là nơi giao lưu văn hóa, thể hiện bản sắc địa phương.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển chợ nông thôn

Chợ nông thôn huyện Yên Phong đã hình thành từ lâu, gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế nông nghiệp. Qua các giai đoạn lịch sử, chợ đã có những thay đổi đáng kể về quy mô và loại hình, phản ánh sự phát triển của xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong phát triển Mạng Lưới Chợ Nông Thôn

Mặc dù mạng lưới chợ nông thôn huyện Yên Phong đã phát triển, nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sự cạnh tranh từ các kênh phân phối hiện đại như siêu thị và trung tâm thương mại đã làm giảm lượng khách hàng đến chợ. Ngoài ra, việc quản lý và bảo trì cơ sở hạ tầng chợ cũng gặp khó khăn.

2.1. Sự cạnh tranh từ các kênh phân phối hiện đại

Sự xuất hiện của siêu thị và các kênh bán hàng trực tuyến đã làm thay đổi thói quen tiêu dùng của người dân. Nhiều người chuyển sang mua sắm tại các địa điểm hiện đại, khiến chợ nông thôn phải tìm cách thu hút khách hàng trở lại.

2.2. Vấn đề quản lý và bảo trì cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng chợ nông thôn thường không được đầu tư đúng mức, dẫn đến tình trạng xuống cấp. Việc quản lý chợ cũng chưa hiệu quả, ảnh hưởng đến chất lượng dịch vụ và sự hài lòng của người tiêu dùng.

III. Phương pháp phát triển Mạng Lưới Chợ Nông Thôn hiệu quả

Để phát triển mạng lưới chợ nông thôn huyện Yên Phong, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường quảng bá là những yếu tố quan trọng. Đồng thời, cần có chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương để khuyến khích sự phát triển bền vững.

3.1. Cải thiện cơ sở hạ tầng chợ

Đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng chợ là cần thiết để thu hút khách hàng. Cần có các biện pháp cải thiện không gian mua sắm, đảm bảo vệ sinh và an toàn thực phẩm.

3.2. Nâng cao chất lượng dịch vụ tại chợ

Đào tạo nhân viên bán hàng, cải thiện dịch vụ khách hàng sẽ giúp nâng cao trải nghiệm mua sắm. Cần tạo ra các chương trình khuyến mãi để thu hút khách hàng đến chợ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về Mạng Lưới Chợ Nông Thôn

Nghiên cứu về mạng lưới chợ nông thôn huyện Yên Phong đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu cho thấy chợ nông thôn đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế địa phương. Đồng thời, chợ cũng là nơi bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

4.1. Vai trò của chợ trong phát triển kinh tế địa phương

Chợ nông thôn không chỉ là nơi tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp mà còn tạo ra việc làm cho người dân. Sự phát triển của chợ góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho cư dân.

4.2. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống

Chợ nông thôn là nơi giao lưu văn hóa, nơi người dân gặp gỡ, trao đổi. Việc duy trì và phát triển chợ giúp bảo tồn các giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương.

V. Kết luận và tương lai của Mạng Lưới Chợ Nông Thôn Huyện Yên Phong

Mạng lưới chợ nông thôn huyện Yên Phong có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế và văn hóa của người dân. Để phát triển bền vững, cần có các chính sách hỗ trợ và đầu tư hợp lý. Tương lai của chợ nông thôn phụ thuộc vào khả năng thích ứng với sự thay đổi của thị trường và nhu cầu tiêu dùng.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Cần xây dựng các chiến lược phát triển chợ nông thôn bền vững, kết hợp giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng và dịch vụ sẽ là chìa khóa cho sự thành công.

5.2. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào các hoạt động tại chợ. Sự gắn kết giữa người dân và chợ sẽ tạo ra một môi trường mua sắm thân thiện và hấp dẫn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh sở hữu diện tích tự nhiên 111,92 km² cùng quy mô dân số đạt 151,7 nghìn người vào năm 2013 với mật độ cư trú 1.567 người/km². Nằm tại vị trí cửa ngõ phía Tây Bắc của tỉnh, khu vực này tiếp giáp với các tuyến giao thương huyết mạch như Quốc lộ 18, Tỉnh lộ 286, Tỉnh lộ 295 và cách sân bay quốc tế Nội Bài 14 km. Trong giai đoạn 1986 - 2016, sự nghiệp Đổi mới và quá trình công nghiệp hóa diễn ra mạnh mẽ, đặc biệt khi Khu công nghiệp Yên Phong quy mô 658 ha đi vào hoạt động từ năm 2005 và đón nhận dự án đầu tư của tập đoàn công nghệ Samsung vào năm 2009. Bối cảnh này đặt mạng lưới chợ truyền thống trước những cơ hội bứt phá song hành cùng nhiều thách thức chuyển đổi sâu sắc.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là tái hiện có hệ thống quá trình hình thành, biến đổi và vận hành của mạng lưới chợ nông thôn trên địa bàn toàn bộ 13 xã và 01 thị trấn của huyện Yên Phong qua 30 năm lịch sử. Đề tài tập trung làm sáng tỏ cơ cấu loại hình, cơ sở hạ tầng, phương thức giao thương và hiệu quả quản lý hành chính đối với hoạt động chợ. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình cung cấp những luận cứ khoa học tin cậy giúp đánh giá quá trình tăng trưởng mạng lưới thương mại từ 9 khu chợ thời kỳ trước năm 1986 lên 13 khu chợ hoạt động vào năm 2016. Với tổng nguồn vốn đầu tư nâng cấp hạ tầng đạt 14.592 triệu đồng, nghiên cứu làm nổi bật vai trò động lực của chợ quê trong việc thúc đẩy phân công lao động xã hội, góp phần chuyển dịch tỷ trọng lao động từ 93,8% nông nghiệp sang thương mại, dịch vụ và công nghiệp tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết kinh tế học thương nghiệp và địa lý nhân văn làm nền tảng phân tích. Trọng tâm là Lý thuyết địa bàn trung tâm của Walter Christaller nhằm giải thích quy luật phân bố không gian và bán kính phục vụ của hệ thống chợ theo các tầng bậc từ chợ làng đến chợ vùng. Đồng thời, nghiên cứu kết hợp Lý thuyết chuyển đổi kinh tế nông thôn để phân tích sự thay đổi phương thức lưu thông hàng hóa từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Hệ thống nghiên cứu xác lập mô hình phân cấp mạng lưới chợ dựa trên các căn cứ pháp lý quan trọng gồm Nghị định số 02/2003/NĐ-CP và Nghị định số 114/2009/NĐ-CP của Chính phủ. Trong khuôn khổ đó, các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Chợ nông thôn: Điểm kinh doanh thương mại truyền thống phục vụ đời sống dân sinh của cộng đồng làng xã;
• Chợ phiên: Hình thức họp chợ định kỳ theo các ngày cố định trong tháng tính theo âm lịch như chu kỳ phiên 2-7, 3-8, 4-9;
• Điểm kinh doanh quy chuẩn: Đơn vị quầy hàng, sạp hàng, ki-ốt có diện tích tối thiểu 3 m²;
• Mạng lưới lưu thông hàng hóa: Hệ thống liên kết giữa sản xuất nông nghiệp, làng nghề truyền thống và người tiêu dùng thông qua thương nhân phân phối.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn tư liệu của luận văn được tổng hợp từ hai hệ thống dữ liệu chính. Dữ liệu thành văn bao gồm các nghị quyết, văn kiện của Huyện ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân huyện Yên Phong, số liệu Niên giám thống kê tỉnh Bắc Ninh năm 2013, cuốn Địa chí Yên Phong năm 2002 và báo cáo chuyên đề từ Phòng Kinh tế và Hạ tầng. Dữ liệu điền dã được thu thập trực tiếp qua quan sát thực địa tại 13 khu chợ, kết hợp phỏng vấn sâu 45 cán bộ quản lý và tiểu thương giàu kinh nghiệm.

Cỡ mẫu khảo sát bao phủ toàn diện 13/13 khu chợ hiện hữu trên địa bàn huyện Yên Phong (đạt tỷ lệ 100%) cùng 150 phiếu điều tra xã hội học ngẫu nhiên phân tầng giữa người bán chuyên nghiệp có ki-ốt cố định và người bán không chuyên bán sản vật thời vụ. Phương pháp lịch sử và phương pháp logic giữ vai trò chủ đạo nhằm khôi phục bức tranh chân thực qua các mốc thời gian từ năm 1986 đến năm 2016. Lý do lựa chọn các phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, giúp nhận diện quy luật tương tác nhân quả giữa hạ tầng thương mại và đời sống kinh tế xã hội. Tiến trình thu thập tư liệu và khảo sát điền dã được tiến hành chặt chẽ từ tháng 3 năm 2016 đến tháng 12 năm 2018, hoàn thành nghiệm thu vào tháng 4 năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng giai đoạn 1986 - 2016 mang lại những phát hiện nổi bật sau:

Thứ nhất, quy mô mạng lưới chợ mở rộng rõ rệt với cơ cấu tổ chức được hoàn thiện. Trước năm 1986, toàn huyện chỉ có 9 chợ truyền thống. Đến tháng 6 năm 2016, mạng lưới đã phát triển lên 13 khu chợ đang hoạt động (tăng 44,4%), gồm 01 chợ hạng 2 cấp huyện quản lý là Chợ Chờ (diện tích 4.872 m²) và 12 chợ hạng 3 do Ủy ban nhân dân cấp xã quản lý như Chợ Bến (5.000 m²), Chợ Núi (4.195 m²), Chợ Trục (3.234 m²).

Thứ hai, diện mạo hạ tầng kỹ thuật và hình thức họp chợ có bước chuyển biến sâu sắc. Tổng diện tích đất chợ đạt 36.455 m², trong đó diện tích nhà bán hàng và lề chợ đạt 19.800 m², diện tích được lát gạch hoặc bê tông hóa đạt 6.440 m². Về phương thức vận hành, 9/13 chợ (chiếm tỷ lệ 69,2%) đã chuyển sang họp thường xuyên mỗi ngày để đáp ứng nhịp sống công nghiệp, chỉ còn 4/13 chợ (chiếm 30,8%) duy trì mô hình họp theo phiên âm lịch gồm Chợ Bến, Chợ Chóa, Chợ Lạc Trung và Chợ Chục.

Thứ ba, chợ nông thôn duy trì mối liên kết mật thiết với các làng nghề thủ công đặc sắc. Chợ là kênh tiêu thụ chủ lực cho các sản phẩm truyền thống nổi tiếng như cày bừa Đông Xuất (xã Đông Thọ), dâu tằm tơ Vọng Nguyệt (xã Tam Giang), đan lát tre nứa xã Đông Tiến, giấy bản Dương Ổ (phường Phong Khê) và rượu men lá Đại Lâm (xã Tam Đa).

Thứ tư, công nghiệp hóa tạo nên cú hích tiêu dùng mạnh mẽ. Sự hình thành Khu công nghiệp Yên Phong rộng 658 ha kéo theo làn sóng hàng chục nghìn công nhân lao động, thúc đẩy sự ra đời của các chợ mới như Chợ Đình Nghiêm Xá (năm 2009) và Chợ Chiều Cơ Khí (năm 2010), khiến sức mua nhóm hàng tiêu dùng nhanh và thực phẩm tươi sống tại các vùng phụ cận tăng ước tính trên 35%.

Thảo luận kết quả

Sự biến đổi của mạng lưới chợ bắt nguồn trực tiếp từ đường lối mở cửa kinh tế, bãi bỏ rào cản ngăn sông cấm chợ và trao quyền tự chủ cho hộ kinh doanh cá thể. Việc dịch chuyển từ chợ phiên sang chợ họp thường xuyên phản ánh quy luật hiện đại hóa khi người dân chuyển đổi từ sản xuất tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa gắn với nhịp độ ca kíp của công nhân nhà máy. So với nghiên cứu của tác giả Lê Thị Mai năm 2003 về chợ quê vùng đồng bằng sông Hồng và công trình của tác giả Trần Văn Tùng năm 2011 tại huyện Hiệp Hòa (Bắc Giang), chợ Yên Phong thể hiện tốc độ thương mại hóa nhanh hơn nhờ cộng hưởng trực tiếp từ dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Các dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua hệ thống bảng biểu và sơ đồ không gian. Bảng thống kê cơ sở hạ tầng 13 khu chợ đối sánh trực tiếp diện tích đất xây dựng với diện tích nhà bán hàng kiên cố. Sơ đồ mặt bằng phân khu chức năng tại Chợ Chờ minh họa cụ thể sự tách biệt khoa học giữa 14 dãy ngành hàng, từ khu ki-ốt bách hóa, quần áo, giày dép kiên cố phía trước đến khu kinh doanh thực phẩm tươi sống, hàng thịt, hàng cá có rãnh thoát nước riêng biệt phía cuối chợ. Biểu đồ tròn thể hiện rõ nét tỷ trọng 69,2% chợ họp thường xuyên áp đảo so với 30,8% chợ phiên truyền thống. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra những hạn chế cố hữu như tình trạng ô nhiễm rác thải cục bộ, nhiều điểm kinh doanh chưa bảo đảm an toàn phòng cháy chữa cháy và công tác kiểm dịch an toàn thực phẩm tươi sống chưa được thực hiện triệt để tại các chợ loại 3.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát huy tối đa hiệu quả kinh tế xã hội của mạng lưới chợ nông thôn huyện Yên Phong trong giai đoạn tiếp theo, các giải pháp trọng tâm cần được triển khai đồng bộ:

1. Nâng cấp hạ tầng kỹ thuật và bảo đảm an toàn môi trường: Khẩn trương cải tạo 100% hệ thống tiêu thoát nước ngầm, lắp đặt hệ thống phòng cháy chữa cháy đạt chuẩn tại 12 chợ hạng 3, phấn đấu nâng tỷ lệ sân chợ được bê tông hóa và lát gạch đạt mức 100% trên tổng diện tích 36.455 m². Nhiệm vụ này do Ủy ban nhân dân huyện Yên Phong chủ trì, phối hợp cùng Phòng Kinh tế và Hạ tầng triển khai thực hiện trong giai đoạn 2017 - 2020.

2. Đổi mới mô hình tổ chức và nâng cao năng lực quản lý chợ: Chuyển đổi mô hình quản lý chợ từ các ban quản lý kiêm nhiệm cấp xã sang mô hình hợp tác xã hoặc doanh nghiệp kinh doanh khai thác chợ theo đúng tinh thần Nghị định 114/2009/NĐ-CP, bảo đảm thu đúng, thu đủ 100% dự toán thuế và phí chợ hàng năm. Ủy ban nhân dân các xã và thị trấn Chờ chịu trách nhiệm chỉ đạo hoàn thành chuyển đổi trước năm 2022.

3. Tăng cường kiểm soát chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm: Thiết lập 100% trạm kiểm soát nguồn gốc nông sản và điểm kiểm dịch gia súc, gia cầm tại Chợ Chờ cùng các chợ đầu mối liên xã, kiên quyết xử lý triệt để tình trạng hàng lậu, hàng giả và thực phẩm không rõ nguồn gốc. Đội Quản lý thị trường phối hợp Trạm Thú y huyện Yên Phong triển khai định kỳ hàng tháng từ năm 2017.

4. Tích hợp quy hoạch mạng lưới thương mại truyền thống với đô thị hóa: Phê duyệt quy hoạch mở rộng thêm khoảng 15.000 m² quỹ đất thương mại dành cho việc di dời, sắp xếp các điểm buôn bán tự phát xung quanh khu công nghiệp Samsung vào các khu chợ dân sinh đạt chuẩn. Phòng Tài nguyên và Môi trường phối hợp cùng Phòng Kinh tế và Hạ tầng hoàn thành đồ án quy hoạch chi tiết trong tầm nhìn 2018 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật đa chiều cho nhiều nhóm độc giả chuyên biệt:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách địa phương: Cán bộ Ủy ban nhân dân huyện Yên Phong và Sở Công Thương tỉnh Bắc Ninh có thể sử dụng các số liệu thực chứng của 13 khu chợ để xây dựng quy hoạch phát triển mạng lưới thương mại dịch vụ nông thôn tầm nhìn đến năm 2030, đồng thời phân bổ hiệu quả nguồn vốn ngân sách đầu tư công cho hạ tầng cơ sở.

• Các nhà nghiên cứu lịch sử kinh tế, dân tộc học và văn hóa học: Cung cấp nguồn tư liệu điền dã phong phú về sự vận động của chợ làng vùng Kinh Bắc, mối quan hệ hữu cơ giữa mạng lưới chợ với 16 làng quan họ cổ và tập quán giao thương truyền thống trong bối cảnh Đổi mới toàn diện.

• Doanh nghiệp, hợp tác xã và ban quản lý chợ nông thôn: Giúp các đơn vị quản lý nắm vững cơ cấu phân bổ ngành hàng, lưu lượng người mua bán và mô hình sắp xếp điểm kinh doanh đạt chuẩn 3 m², từ đó tối ưu hóa phương án khai thác dịch vụ trông giữ xe, vệ sinh môi trường và thu phí chợ.

• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên các khối ngành khoa học xã hội: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu sử học và điều tra điền dã thực địa trong phân tích kinh tế địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đã phân loại mạng lưới chợ huyện Yên Phong theo những căn cứ pháp lý và tiêu chí nào? Tác giả căn cứ vào Nghị định số 02/2003/NĐ-CP và Nghị định số 114/2009/NĐ-CP để phân loại dựa trên quy mô điểm kinh doanh (chuẩn 3 m²/điểm), cấp công trình và thẩm quyền quản lý. Kết quả xác định Yên Phong có 01 chợ loại 2 là Chợ Chờ (quy mô trên 200 điểm kinh doanh do huyện quản lý) và 12 chợ loại 3 (dưới 200 điểm kinh doanh do xã quản lý).

Sự xuất hiện của Khu công nghiệp Yên Phong đã làm thay đổi mạng lưới chợ như thế nào? Việc thành lập Khu công nghiệp Yên Phong rộng 658 ha năm 2005 và đón tập đoàn Samsung năm 2009 đã tạo cú hích tiêu dùng to lớn. Hàng vạn lao động nhập cư thúc đẩy sự ra đời của Chợ Đình Nghiêm Xá (năm 2009), Chợ Chiều Cơ Khí (năm 2010) và làm doanh thu nhóm hàng tiêu dùng nhanh, thực phẩm tăng ước tính trên 35%.

Tại sao phần lớn chợ nông thôn Yên Phong lại chuyển từ họp phiên sang họp thường xuyên? Trước năm 1986, đa số chợ họp theo phiên âm lịch do kinh tế thuần nông. Đến năm 2016, có 9/13 chợ (69,2%) chuyển sang họp hàng ngày nhằm phục vụ nhu cầu sinh hoạt liên tục của cán bộ, công nhân viên và người lao động phi nông nghiệp, chỉ còn 4 chợ giữ nếp họp phiên truyền thống.

Mối liên hệ giữa chợ nông thôn và các làng nghề truyền thống tại Yên Phong thể hiện ra sao? Chợ là đầu mối lưu thông quan trọng cho các sản vật thủ công nổi tiếng của địa phương như cày bừa Đông Xuất (xã Đông Thọ), tơ tằm Vọng Nguyệt (xã Tam Giang), đồ đan lát tre nứa Đông Tiến và rượu gạo Đại Lâm (xã Tam Đa), gắn kết chặt chẽ hoạt động sản xuất với thị trường tiêu thụ rộng lớn.

Những điểm nghẽn lớn nhất trong quản lý chợ Yên Phong giai đoạn 1986 - 2016 là gì? Mặc dù đã đầu tư 14.592 triệu đồng nâng cấp, hạ tầng nhiều chợ loại 3 vẫn thiếu hệ thống xử lý nước thải và phòng cháy chữa cháy. Công tác kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm tươi sống còn lỏng lẻo và tỷ lệ thất thu thuế chợ vẫn diễn ra cục bộ tại một số địa bàn.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện quá trình chuyển đổi của mạng lưới 13 khu chợ nông thôn trên tổng diện tích 36.455 m² tại huyện Yên Phong qua 30 năm Đổi mới (1986 - 2016).
• Khẳng định chợ quê vừa là động lực lưu thông hàng hóa nông sản, làng nghề, vừa là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng đậm đà bản sắc vùng Kinh Bắc.
• Làm rõ bước chuyển dịch cơ cấu vận hành khi 69,2% số chợ chuyển sang họp thường xuyên hàng ngày nhằm thích ứng với tiến trình đô thị hóa.
• Phân tích sâu sắc tác động thúc đẩy thương mại từ Khu công nghiệp Yên Phong rộng 658 ha đối với sức mua và sự ra đời của các chợ mới.
• Nhận diện những hạn chế về hạ tầng kỹ thuật, vệ sinh thực phẩm và đề xuất hệ thống giải pháp nâng cấp đồng bộ.

Công trình là nghiên cứu chuyên khảo đầu tiên phục dựng một cách chân thực, đa chiều diện mạo mạng lưới chợ nông thôn huyện Yên Phong thời kỳ Đổi mới. Để hiện thực hóa mục tiêu hiện đại hóa thương mại nông thôn giai đoạn 2020 - 2025, các cấp chính quyền địa phương cần khẩn trương đưa các khuyến nghị của luận văn vào thực tiễn quy hoạch, bảo đảm phát triển kinh tế hài hòa với bảo tồn không gian văn hóa truyền thống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ HUYỆN YÊN PHONG VÀ MẠNG LƯỚI CHỢ Ở HUYỆN YÊN PHONG, TỈNH BẮC NINH TRƯỚC NĂM 1986 1. Khái quát về huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh 1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên Yên Phong là huyện nằm ở phía Tây Bắc của tỉnh Bắc Ninh trong vùng đồng bằng châu thổ Sông Hồng. Trung tâm huyện cách thành phố Bắc Ninh 13km về phía Đông, diện tích tự nhiên rộng 111,92km2 [10, tr.

18], dân số 151,7 nghìn người [5, tr. Phía Bắc huyện Yên Phong giáp huyện Hiệp Hòa và Việt Yên (tỉnh Bắc Giang); phía Nam giáp huyện Từ Sơn và huyện Tiên Du. Phía Tây giáp huyện Đông Anh và huyện Sóc Sơn - Hà Nội; phía Đông giáp thành phố Bắc Ninh. Yên Phong có vị trí tương đối thuận lợi trong giao lưu phát triển kinh tế- xã hội.

Trung tâm huyện cách thủ đô Hà Nội 25km, thành phố Bắc Ninh 13km, quốc lộ 1A 8km, sân bay quốc tế Nội Bài 14km về phía Tây. Quốc lộ 18 đã được xây dựng qua địa bàn huyện. Đây là tuyến đường chiến lược quan trọng nối liền Quảng Ninh với khu chế xuất Đông Anh - Sóc Sơn - Sân bay Nội Bài, các khu công nghiệp tập trung có công nghệ cao của các tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm phía bắc. Với những điều kiện địa lí của mình Yên Phong có điều kiện để phát huy tiềm năng về công, nông nghiệp, thương nghiệp cũng như các nguồn lực khác cho sự phát triển kinh tế, xã hội.

Nằm trong vùng đồng bằng Sông Hồng, địa hình huyện Yên Phong tương đối bằng phẳng. Địa hình có xu thế dốc từ Tây sang Đông khoảng dưới 3 độ. Độ cao trung bình so với mặt nước biển là 4,5 m. Cánh đồng cao nhất thuộc xã Yên Phụ so với mặt nước biển cao 7m.

Cánh đồng thấp nhất thuộc thôn Đại Chu xã Long Châu cao 2,5 m so với mặt nước biển. Xung quanh huyện đều có sông. Địa hình Yên Phong chia làm 2 vùng rõ rệt: Vùng ngoài đê đất hàng năm được phù sa bồi đắp nên rất màu mỡ. Vùng nội đồng hàng năm bị nước úng rửa Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] trôi ra sông nên độ dinh dưỡng của đất ngày càng nghèo đi, do mất hàng trăm tấn đất bị hao mòn nên đã ảnh hưởng không nhỏ đến kinh tế của nhân dân Yên Phong từ trước tới nay [10, tr.

Đất Yên Phong được hình thành chủ yếu do quá trình bồi tụ phù sa của hệ thống sông Hồng và sông Thái Bình, trực tiếp là 3 con sông: Sông Cầu, sông Cà Lồ, sông Ngũ Huyện Khê. Phần rất ít còn lại được hình thành tại chỗ do sự phong hóa trực tiếp từ đá mẹ. Yên Phong có 3 nhóm đất chủ yếu: Đất phù sa, đất bạc màu, đất đồi núi đỏ vàng, chia ra làm 8 loại đất với tính chất hóa lí khác nhau. Khí hậu ở Yên Phong nói riêng và toàn vùng đồng bằng sông Hồng nói chung có thể chia thành 2 mùa rõ rệt: Mùa ít mưa lạnh từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau, nhiệt độ trung bình tháng từ 16 đến 21 độ C, lượng mưa biến động từ 20-56 mm.

Bình quân một năm có 2 đợt rét nhiệt độ dưới 13 độ c kéo dài 3 ngày. Mùa mưa, nóng từ tháng 4 đến tháng 10 với lượng mưa với lượng mưa trung bình tháng từ 100 mm đến 312 mm. Các tháng mùa mưa có lượng mưa chiếm 80% lượng mưa trong năm. Ở Yên Phong vào các tháng mùa hạ đôi khi bị ảnh hưởng của gió bão kèm theo mưa lớn kéo dài trong nhiều ngày, gây ngập úng cho các vùng thấp trũng trong huyện, làm thiệt hại không nhỏ cho sản xuất nông nghiệp[10, tr.

Yên Phong có hệ thống sông ngòi bao bọc xung quanh. Phía bắc huyện là sông Cầu, phía Đông và phía Nam là sông Ngũ Huyện Khê, phía Tây là sông Cà Lồ. Sông Cầu là con sông lớn chảy qua địa bàn từ xã Tam Giang đến xã Hòa Long dài 21 km2, là ranh giới tự nhiên giữa huyện Yên Phong và tỉnh Bắc Giang. Hàng năm lũ xuất hiện vào khoảng tháng 6 cho đến tháng 9, mặt sông rộng nước chảy xiết.

Sông Cà Lồ chảy qua huyện từ xã Hòa Tiến đến xã Tam Giang dài 7km, là ranh giới giữa huyện Yên Phong và Đông Anh - Hà Nội. Ngoài các sông chính có lượng nước dồi dào trên, huyện Yên Phong còn có hơn 410 ha ao hồ phân bố khắp các xã trong huyện, chứa một lượng nước khá lớn góp phần cung cấp nước cho nông nghiệp và sinh hoạt của nhân dân. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Yên Phong không có những mỏ khoáng sản lớn nhưng nhiều tài nguyên thuận lợi để phát triển kinh tế, xã hội như tài nguyên đất, nước… Như vậy Yên Phong có đặc điểm tự nhiên thuận lợi cho phát triển kinh tế,lại nằm ở vị trí cách không xa Hà Nội, Hải Phòng…Đó là một trong những điều kiện thuận lợi cho giao thương giữa Yên Phong và các địa phương khác. Do vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên và xã hội, Yên Phong được xác định là một trong 3 huyện trọng điểm phát triển công nghiệp, đô thị và dịch vụ của tỉnh Bắc Ninh.

Lịch sử hình thành và quá trình phát triển Vào thời các vua Hùng mở nước - trong niên đại Đồng thau - sắt, nước ta lúc bấy giờ gọi là Văn Lang, chia làm 15 bộ, kinh đô đóng ở miền Phong Châu (Vĩnh Phú). Huyện Yên Phong nằm trong bộ Vũ Ninh - một bộ phận dân cư quan trọng của quốc gia Văn Lang. Yên Phong có 3 con sông cổ bao bọc xung quanh là: Sông Cà Lồ, sông Nguyệt Đức (Sông Cầu) và sông Ngũ Huyện Khê. Trong khung cảnh địa lí của vùng đồng bằng nhiều sông nước thuận tiện cho công tác nông nghiệp, từ rất sớm cư dân Việt Cổ đã tràn xuống chiếm lĩnh, khai phá đồng ruộng, tạo dựng xóm làng trên những gò nội ven các dòng sông cổ.

Những phát hiện khảo cổ mới đây cho thấy trên các vùng đất Yên Phong còn lại nhiều di tích của cư dân thời Hùng Vương và tiền Hùng Vương. Đó là những di chỉ thuộc thời đại Đồng thau - Sắt, sớm đã phát hiện và khai quật như: di chỉ Đồng Bạch (Phong Khê), Nội Gầm (Dũng Liệt), Quả Cảm (Hòa Long), Chi Long, Hàm Sơn…Trên địa bàn huyện, trong khoảng cách từ 1đến 3km, đã tìm thấy đấu tích của văn hóa Đông Sơn, nền văn hóa Đồng thau, rực rỡ, đặc trưng của thời đại Hùng Vương. Cùng với những di tích, di vật cổ, các truyền thống dân gian được lưu truyền ở mảnh đất này rất phong phú, những phong tục, tập quán, tín ngưỡng cổ truyền còn lưu lại trong lòng đất và người Yên Phong, cho ta có thể hình dung một phác đồ lịch sử của vùng đất này thời mở nước. Trong bộ Vũ Ninh Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của các thế hệ ‘Con rồng - cháu tiên”, huyện Yên Phong là vùng đất có nhiều bộ tộc, bộ lạc thời Rồng - Rắn làm vật tổ (bộ lạc Rồng).

Tín ngưỡng tôn giáo cổ đại này còn để lại tàn dư ở việc thờ thần Rắn, thờ Long Vương, cùng với nhiều địa danh cổ và các truyền thuyết liên quan đến rồng rắn, thuồng luồng… ở một số làng quê Yên Phong ngày nay. Là một trong những điểm hội cư lớn từ thời Hùng Vương, cư dân ở đây đã có nền nông nghiệp định cư khá phát triển. Họ đã biết trồng lúa nước, lúa nương, săn bắt, đánh cá và thuần dưỡng thú vật để sinh sống. Trải qua hàng ngàn năm vừa cần mẫn lao động, tạo dựng cuộc sống.

Nhân dân ta luôn phải vươn lên đoàn kết đấu tranh chống chọi với thiên nhiên, giặc giã, chống giặc cướp, chống giặc ngoại xâm để giữ gìn bờ cõi, trường tồn và phát triển [10, tr. Trong hơn 1000 năm phong kiến phương bắc đô hộ, vào thời kì thuộc nhà Trần, Yên Phong là miền đất thuộc Tượng quận. Thời nhà Hán, Yên Phong thuộc quận Giao Chỉ. Thời nhà Tấn, quận Giao Châu đổi thành quận Giao Chỉ, Yên Phong thuộc quận Giao Chỉ.

Thời nhà Đường, Yên Phong nằm trong quận Đạo Châu thuộc An Nam đô hộ phủ. Bước vào kỉ nguyên độc lập tự chủ của dân tộc, dưới triều nhà Đinh, Yên Phong nằm trong đạo Bắc Giang của nhà nước Đại Cồ Việt. Dưới triều nhà Tiền Lê, đạo Bắc Giang đổi thành lộ Bắc Giang, Yên Phong nằm trong lộ B. Dưới triều nhà Lý, các lộ vẫn được giữ nguyên, Yên Phong vẫn nằm trong lộ Bắc Giang.

Dưới triều nhà Trần, lộ Bắc Giang chia thành 2 lộ: Bắc Giang thượng lộ, Bắc Giang hạ lộ,Yên Phong thuộc Bắc Giang hạ lộ, sau đổi thành Như Nguyệt Giang lộ. Cái tên Yên Phong - là tên gọi của huyện có từ thời nhà Trần (1225 -1400). Dưới triều nhà Nguyễn, tên huyện là Yên Phong vẫn đươc giữ nguyên. Năm Minh Mệnh thứ ba 1822, trấn Kinh Bắc được đổi thành trấn Bắc Ninh, Yên Phong thuộc phủ Từ Sơn nằm trong trấn Bắc Ninh.

Năm Minh Mệnh thứ 12 (1831) trấn Bắc Ninh đổi thành tỉnh Bắc Ninh, Yên Phong thuộc phủ Từ sơn Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của tỉnh Bắc Ninh. Năm 1895, thực dân Pháp lấy sông Cầu làm địa giới, chia tỉnh Bắc Ninh làm 2 tỉnh, phía Bắc sông Cầu là tỉnh Bắc Giang, phía Nam sông Cầu là tỉnh Bắc Ninh. Yên Phong thuộc phủ Từ Sơn nằm trong tỉnh Bắc Ninh. Sau cách mạng tháng Tám 1945, dưới chính thể Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa, phủ Từ Sơn giải thể, Yên Phong là huyện độc lập thuộc tỉnh Bắc Ninh.

Ngày 27 tháng 10 năm 1962, Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa khóa hai ra nghị quyết hợp nhất hai tỉnh Bắc Ninh, Bắc Giang thành tỉnh Hà Bắc, Yên Phong là một huyện độc lập của tỉnh Bắc Ninh. Từ thời Trần đến nay, cương vực huyện Yên Phong có ít nhiều thay đổi. Năm 1435, theo sách Dư Địa Chí của Nguyễn Trãi, Yên Phong có 52 xã. Năm 1483, theo Hồng Đức bản đồ, Yên Phong có 53 xã.

Đến triều Nguyễn, thời Gia Long, Yên Phong có 71 xã, thôn bởi có nhiều thôn nhỏ được tách ra thành xã. Từ năm 1871 đến cuối thế kỉ XIX Yên Phong chỉ còn 69 xã.