Mét sè lý luËn vÒ m«i trêng kinh doanh quèc tÕ cña doanh nghiÖp Ch¬ng I Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vÒ m«i trêng kinh doanh quèc tÕ cña doanh nghiÖp I. XuÊt khÈu _ lo¹i h×nh kinh doanh chñ yÕu trong kinh doanh quèc tÕ cña doanh nghiÖp.Kh¸i niÖm vµ c¸c h×nh thøc kinh doanh quèc tÕ. Kh¸i niÖm kinh doanh quèc tÕ. inh K doanh quèc tÕ ®· xuÊt hiÖn rÊt sím cïng víi qu¸ tr×nh trao ®æi, mua b¸n hµng ho¸ gi÷a hai hay nhiÒu quèc gia.
Cïng víi sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña chñ nghÜa t b¶n, kinh doanh quèc tÕ vµ c¸c h×nh thøc kinh doanh doanh quèc tÕ ngµy cµng ®îc më réng vµ ph¸t triÓn. Víi nh÷ng lîi thÕ cña m×nh vÒ vèn, c«ng nghÖ, tr×nh ®é qu¶n lý. C¸c c«ng ty ®a quèc gia vµ xuyªn quèc gia trªn thÕ giíi ®· vµ ®ang n©ng cao vÞ thÕ vµ t¨ng thÞ phÇn cña m×nh trong khu vùc vµ trªn thÕ giíi nãi chung. Ngµy nay, díi sù t¸c ®éng m¹nh mÏ cña c¸c xu híng vËn ®éng cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi, ®Æc biÖt lµ sù t¸c ®éng ngµy cµng t¨ng cña xu thÕ khu vùc ho¸ vµ toµn cÇu ho¸ ®èi víi nÒn kinh tÕ tõng quèc gia vµ thÕ giíi, ho¹t ®éng kinh doanh quèc tÕ vµ c¸c h×nh thøc kinh doanh quèc tÕ ngµy cµng ®a d¹ng, phong phó vµ ®ang trë thµnh mét trong nh÷ng néi dung cùc kú quan träng trong quan hÖ kinh tÕ quèc tÕ.
Kinh doanh quèc tÕ lµ mét ho¹t ®éng rÊt hÊp ®Én. Nã thÓ hiÖn sù kÕt hîp chÆt chÏ vµ tèi u c¸c khoa häc qu¶n lý kinh tÕ víi c¸c ho¹t ®éng kinh doanh, gi÷a nghÖ thuËt kinh doanh víi c¸c yÕu tè kh¸c cña tõng quèc gia, quèc tÕ nh yÕu tè luËt ph¸p, kinh 4 Mét sè lý luËn vÒ m«i trêng kinh doanh quèc tÕ cña doanh nghiÖp tÕ, v¨n ho¸, chÝnh trÞ. H¬n n÷a, ho¹t ®éng kinh doanh quèc tÕ nh»m tõng bíc kh¾c phôc sù suy tho¸i nÒn kinh tÕ cña mçi quèc gia, khai th¸c lîi thÕ so s¸nh cña tõng quèc gia vÒ c¸c nguån lùc cho sù ph¸t triÓn, gãp phÇn c¶i thiÖn ®êi sèng nh©n d©n, gia t¨ng tiÕn bé x· héi vµ gãp phÇn thóc ®Èy c¸c quèc gia tiÕn tíi x· héi c«ng b»ng, v¨n minh. Trong nh÷ng ®iÒu kiÖn lÞch sö míi, vÊn ®Ò më cöa nÒn kinh tÕ ®ang trë nªn cÊp b¸ch vµ ®ang t¹o cho nhiÒu quèc gia nh÷ng c¬ héi thuËn lîi trong qu¸ tr×nh ®Èy m¹nh sù ph¸t triÓn kinh tÕ, v¨n ho¸, x· héi.
Tuy nhiªn, trong ®iÒu kiÖn nµy mçi quèc gia ®ang ph¶i ®øng tríc nh÷ng thö th¸ch míi nh ph¶i ®¬ng ®Çu víi cuéc c¹nh tranh gay g¾t, khèc liÖt h¬n diÔn ra trªn khu vùc vµ toµn cÇu, nh÷ng rñi ro trong nÒn kinh tÕ ®ang lµ søc Ðp rÊt lín ®èi víi tõng quèc gia vµ c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt kinh doanh. Kinh doanh quèc tÕ lµ toµn bé c¸c giao dÞch, kinh doanh ®- îc thùc hiÖn gi÷a c¸c quèc gia nh»m tho¶ m·n c¸c môc tiªu cña c¸c doanh nghiÖp, c¸ nh©n vµ c¸c tæ chøc kinh tÕ x· héi. Ho¹t ®éng kinh doanh quèc tÕ diÔn ra gi÷a hai hay nhiÒu quèc gia vµ trong m«i trêng kinh doanh míi vµ xa l¹. V× vËy, c¸c doanh nghiÖp kinh doanh kh«ng nªn lÊy kinh nghiÖm kinh doanh néi ®Þa ®Ó ¸p ®Æt hoµn toµn cho kinh doanh víi níc ngoµi.
Muèn kinh doanh ë níc ngoµi mét c¸ch hiÖu qu¶, tríc hÕt ph¶i nghiªn cøu m«i trêng kinh doanh n¬i mµ doanh nghiÖp muèn th©m nhËp ho¹t ®éng. Kinh doanh quèc tÕ ®îc tiÕn hµnh bëi c¸c nhµ kinh doanh t nh©n vµ c¸c doanh nghiÖp Nhµ níc nh»m ®¸p øng c¸c môc tiªu vµ môc ®Ých cña hä. Môc ®Ých kinh doanh cña t nh©n chñ yÕu lµ 5 Mét sè lý luËn vÒ m«i trêng kinh doanh quèc tÕ cña doanh nghiÖp nh»m tèi ®a ho¸ lîi nhuËn hoÆc æn dÞnh lîi nhuËn. V× vËy sù thµnh c«ng hay thÊt b¹i cña c¸c nhµ kinh doanh t nh©n trong ho¹t ®éng kinh doanh quèc tÕ phô thuéc c¬ b¶n vµo nguån lùc ë níc ngoµi, vµo møc tiªu thô hµng ho¸, vµo gi¸ c¶ hµng ho¸ vµ kh¶ n¨ng c¹nh tranh víi c¸c ®èi t¸c quèc tÕ.
Cßn kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp Nhµ níc, chÝnh phñ cã nhiÒu môc tiªu kh¸c nhau nh môc tiªu kinh tÕ, chÝnh trÞ, v¨n ho¸, ngo¹i giao.Do ®ã, kinh doanh cña c¸c doanh nghiÖp Nhµ níc, chÝnh phñ cã thÓ hoÆc kh«ng hoµn toµn híng tíi lîi nhuËn. Trªn gãc ®é mét doanh nghiÖp (xÝ nghiÖp, c«ng ty , h·ng ) mµ xÐt, ®Ó ®¹t ®îc bÊt k× môc ®Ých nµo cña m×nh, doanh nghiÖp cÇn ph¶i c©n nh¾c, lùa chän nh÷ng h×nh thøc kinh doanh quèc tÕ cho phï hîp. Sù lùa chän h×nh thøc kinh doanh phï hîp phô thuéc vµo môc ®Ých ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp, vµo m«i trêng vµ thÞ trêng mµ doanh nghiÖp ®ang ho¹t ®éng hoÆc muèn th©m nhËp. C¸c ®iÒu kiÖn m«i tr- êng kinh doanh quèc tÕ kh«ng chØ ¶nh hëng ®Õn viÖc lùa chän c¸c h×nh thøc kinh doanh, mµ cßn ¶nh hëng ®Õn c¸c chøc n¨ng ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp nh chøc n¨ng s¶n xuÊt, marketing, tµi chÝnh, kÕ to¸n.
Ngîc l¹i, sù ho¹t ®éng cña doanh nghiÖp kinh doanh quèc tÕ còng cã nh÷ng t¸c ®éng nhÊt ®Þnh ®èi víi m«i tr- êng nh»m hoµ nhËp víi nh÷ng thay ®æi cña m«i trêng. C¸c h×nh thøc kinh doanh quèc tÕ. hiK tiÕn hµnh kinh doanh quèc tÕ, c¸c doanh nghiÖp ph¶i lùa chän c¸c h×nh thøc kinh doanh phï hîp víi m«i trêng vµ kh¶ n¨ng cña m×nh, doanh nghiÖp ph¶i xem xÐt, c©n nh¾c tÝnh ®Õn c¸c môc ®Ých kinh doanh, c¸c nguån vµ kh¶ n¨ng cña m×nh. §ång thêi, 6 Mét sè lý luËn vÒ m«i trêng kinh doanh quèc tÕ cña doanh nghiÖp doanh nghiÖp ph¶i nghiªn cøu ®¸nh gi¸ c¸c nh©n tè thuéc vÒ m«i trêng kinh doanh (m«i trêng bªn trong, m«i trêng bªn ngoµi).
C¸c h×nh thøc kinh doanh quèc tÕ chñ yÕu gåm : 1. XuÊt nhËp khÈu hµng ho¸. § ©y lµ mét trong nh÷ng h×nh thøc kinh doanh chñ yÕu vµ quan träng nhÊt, nã ph¶n ¸nh quan hÖ th¬ng m¹i, bu«n b¸n gi÷a c¸c quèc gia trong ph¹m vi khu vùc vµ thÕ giíi. H×nh thøc kinh doanh xuÊt nhÇp khÈu thêng lµ ho¹t ®éng kinh doanh quèc tÕ c¬ b¶n cña mét quèc gia, nã lµ chiÕc ch×a kho¸ më ra nh÷ng giao dÞch kinh tÕ quèc tÕ cho mét quèc gia, t¹o ra nguån thu chi ngo¹i tÖ chñ yÕu cña mét níc khi tham gia vµo ho¹t ®éng kinh tÕ quèc tÕ.
Kinh doanh xuÊt nhËp khÈu còng chÝnh lµ mét ho¹t ®éng kinh doanh quèc tÕ ®Çu tiªn cña mét doanh nghiÖp. Ho¹t ®éng nµy ®îc tiÕp tôc ngay c¶ khi doanh nghiÖp ®· ®a d¹ng ho¸ c¸c ho¹t ®éng kinh doanh cña m×nh. Kinh doanh xuÊt nhËp khÈu thêng diÔn ra c¸c h×nh thøc sau : xuÊt nhËp khÈu hµng ho¸ h÷u h×nh, hµng ho¸ v« h×nh (dÞch vô) ; xuÊt nhËp khÈu trùc tiÕp do chÝnh c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt kinh doanh hµng xuÊt khÈu ®¶m nhiÖm ; xuÊt nhËp khÈu gi¸n tiÕp (hay uû th¸c) do c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt kinh doanh, tæ chøc kinh doanh trung gian ®¶m nhËn. G¾n liÒn víi xuÊt nhËp khÈu hµng ho¸ h÷u h×nh ngµy nay xuÊt nhËp khÈu dÞch vô rÊt ph¸t triÓn.
Hîp ®ång hîp t¸c kinh doanh. 7 Mét sè lý luËn vÒ m«i trêng kinh doanh quèc tÕ cña doanh nghiÖp CÊp giÊy phÐp : lµ hîp ®ång th«ng qua ®ã mét c«ng ty (ng- êi cÊp giÊy phÐp) trao quyÒn sö dông nh÷ng tµi s¶n v« h×nh cho mét c«ng ty kh¸c (ngêi ®îc cÊp giÊy phÐp) trong mét kho¶ng thêi gian nhÊt ®Þnh vµ ngêi ®îc cÊp giÊy phÐp thêng ph¶i tr¶ tiÒn b¶n quyÒn cho ngêi cÊp giÊy phÐp. §¹i lý ®Æc quyÒn : lµ h×nh thøc ho¹t ®éng kinh doanh mµ qua ®ã mét c«ng ty cho mét ®èi t¸c ®éc lËp quyÒn sö dông nh·n hiÖu mÉu m· vµ nã lµ mét tµi s¶n cÇn thiÕt cho viÖc kinh doanh cña phÝa ®èi t¸c vµ c«ng ty vÉn tiÕp tôc thùc hiÖn sù gióp ®ì ho¹t ®éng kinh doanh cña c¸c ®èi t¸c Êy vµ c«ng ty còng nhËn ®- îc mét kho¶n tiÒn tõ ®èi t¸c Êy. Hîp ®ång qu¶n lý : lµ nh÷ng hîp ®ång th«ng qua ®ã mét c«ng ty thùc hiÖn viÖc gióp ®ì mét c«ng ty kh¸c b»ng viÖc cung cÊp nh÷ng nh©n viªn qu¶n lý nh»m hç trî thùc hiÖn nh÷ng chøc n¨ng qu¶n lý tæng qu¸t hoÆc chuyªn m«n s©u trong mét kho¶ng thêi gian ®Æc biÖt ®Ó thu ®îc mét kho¶n tiÒn thï lao nhÊt ®Þnh tõ sù gióp ®ì ®ã.
Hîp ®ång theo ®¬n ®Æt hµng : §©y lµ hîp ®ång thêng diÔn ra ®èi víi c¸c dù ¸n lín vµ c¸c s¶n phÈm gåm nhiÒu chi tiÕt, bé phËn phøc t¹p ®Õn møc mµ mét c«ng ty (hay doanh nghiÖp) duy nhÊt khã cã thÓ thùc hiÖn ®îc. Hîp ®ång x©y dùng vµ chuyÓn giao : Hîp ®ång nµy thêng ¸p dông ®èi víi c¸c doanh nghiÖp x©y dùng. Dù ¸n x©y dùng vµ chuyÓn giao liªn quan víi mét hîp ®ång nh»m x©y dùng nh÷ng tiÖn nghi ho¹t ®éng, sau ®ã chuyÓn giao cho ngêi chñ ®Ó thu ®- îc mét kho¶n tiÒn thï lao khi nh÷ng c«ng tr×nh nµy s½n sµng ®i 8 Mét sè lý luËn vÒ m«i trêng kinh doanh quèc tÕ cña doanh nghiÖp vµo ho¹t ®éng. C¸c doanh nghiÖp thùc hiÖn c¸c hîp ®ång x©y dùng vµ chuyÓn giao thêng lµ nh÷ng nhµ s¶n xuÊt c¸c thiÕt bÞ c«ng nghiÖp vµ hä sÏ cung cÊp mét thiÕt bÞ cña m×nh cho dù ¸n.
Nh÷ng doanh nghiÖp nµy chñ yÕu lµ nh÷ng doanh nghiÖp x©y dùng, ngoµi ra còng cã thÓ lµ nh÷ng doanh nghiÖp t vÊn, nhµ s¶n xuÊt. Kh¸ch hµng cña nh÷ng dù ¸n x©y dùng vµ chuyÓn giao nµy thêng lµ mét c¬ quan Nhµ níc hä ra s¾c lÖnh buéc mét s¶n phÈm nhÊt ®Þnh nµo ®ã ph¶i ®îc s¶n xuÊt ë ®Þa ph¬ng vµ díi sù b¶o trî cña hä. §Çu t níc ngoµi : §Çu t níc ngoµi lµ mét qu¸ tr×nh trong ®ã hai hay nhiÒu bªn cã quèc tÞch kh¸c nhau cïng nhau gãp vèn ®Ó x©y dùng vµ triÓn khai mét dù ¸n ®Çu t nµo ®ã nh»m mang l¹i lîi Ých cho tÊt c¶ c¸c bªn. Nãi c¸ch kh¸c, ®Çu t níc ngoµi lµ qu¸ tr×nh di chuyÓn vèn gi÷a c¸c quèc gia nh»m t×m kiÕm lîi Ých th«ng qua c¸c ho¹t ®éng sö dông vèn ë níc ngoµi.
§Çu t trùc tiÕp lµ mét bé phËn cña ®Çu t níc ngoµi, nã ®îc thùc hiÖn khi sù ®iÒu khiÓn, qu¶n lý g¾n liÒn víi qu¸ tr×nh ®Çu t, tøc g¾n quyÒn së h÷u vµ quyÒn sö dông vèn cña ngêi ®Çu t víi nhau. §©y lµ h×nh thøc cao nhÊt cña kinh doanh quèc tÕ. §Çu t trùc tiÕp cã nh÷ng ®Æc ®iÓm chñ yÕu sau. Chñ ®Çu t cã quyÒn ®iÒu khiÓn, qu¶n lý ®èi víi tµi s¶n ®Çu t.