CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. MỘT SỐ VẤN ĐÊ LIÊN QUAN ĐẾN CHÀM SÓC SKSS 1. Vai trò người phụ nữ trong đòi sòng xã hội Phụ nữ chiếm 50% tổng dân số thế giới. Họ làm việc nhiều hơn nam giới từ 2-3 lần (WHO, 1992).
Ớ các nước đang phát triển, phụ nữ làm ra khoảng 50% nông sản. 90% phụ nữ làm nghề nông trong khi ở châu Phi thì tỷ lệ này là 60-80% (UNICEF, 1980). Trong các nước phát triển, phụ nữ tham gia vào công tác xã hội ngày càng nhiều và đóng vai tro quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội của các quốc gia [16]. Ngoài các vấn đề công việc xã hội.
người phụ nữ còn có thiên chức đặc biệt là mang thai và sinh con, nó có ý nghĩa quyết định đốn sự bảo tồn nòi giống của loài người, nó là một trong những yếu tố đảm bảo hạnh phúc cho toàn xã hội nói chung cũng như của mỗi gia đình nói riêng [26]. Tại Việt Nam, người phụ nữ cũng có vai trò và vị trí quan trọng trong dời sống gia dinh và xã hội. Họ là những người “giỏi việc nước, đảm việc nhà” với phẩm chất cần cù thuỷ chung nhân hậu. Phụ nữ là tấm gương, là thế mạnh về nhân cách, là sự giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá của dân tộc.
Hiện nay, Việt Nam đang bước vào thời kỳ đổi mới và mở cửa với định hướng chiến lược là chuyển đổi nền kinh tế tập trung bao cấp sang kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chú nghía, hướng tới dân giàu nước mạnh xã hội công bằng, dân chú và văn minh. Cùng với đổi mới, phụ nữ có thêm vai trò quan trọng, thêm những thế mạnh mới trong các chức năng thực hiện các công tác xã hội. trong kinh t ế h ộ gia dinh cũng như trong các hoạt dộng khoa học kỹ thuật và nghệ thuật khác. Cho nên nh ững n ỗ l ực trong việc cải thiện sức khoe loàn dân cần phải ưu liên hàng đ ầu lới s ức kh ỏe cúa ph ụ nữ [27].
Nâng 6 cao sức khoẻ phụ nữ không chỉ đảm bảo sức khoẻ cho bản thân họ mà còn đảm bảo cho sức khoẻ, sự sống còn của cả gia đình họ nữa. Theo WHO và WB, chi phí đầu tư sức khoe cho phụ nữ chỉ chiếm khoảng từ 2- 3 USD/ đầu người nhưng lợi ích đưa lại lớn rất nhiều. Sau đây là những lý do giâi thích cho lợi ích của việc CSSKBMTE [26]: * Đối với sức khoẻ của trẻ sơ sinh và tre' em: Tình trạng sức khoê mẹ kém đi kèm với tỷ lệ t ử vong tr ẻ cao. Tình tr ạng s ức khoẻ và dinh dưỡng của mẹ kém đi liền với tỷ lệ trẻ đẻ nhẹ cân cao.
Tử vong m ẹ d ẫn đến sức klioẻ và việc học tập của trẻ sẽ khòngđược đảm bảo. +Ánh hưởng tới hiệu quả ỉao động và nghèo đói: Phụ nữ khoẻ mạnh thì khả năng làm việc tốt hơn. Ôm đau sẽ làm giảm hiệu quả lao động. Phụ nữ nghèo sẽ làm cho cả gia đình ph ải ch ịu tình tr ạng nghèo đói.
4 Tác dụng ìáu dài: Phòng bệnh là một chi phí hiệu quả. Đẩy mạnh dịch vụ chăm sóc sức khoẻ bà mẹ sẽ có ảnh hưởng tốt chung cho cả ngành y tế. Gây dựng được ni ềm tin c ủa ph ụ n ữ vào các dịch vụ phòng bệnh. Vấn đề thai nghén và sinh con vói sức khoẻ người phụ nữ: Thai nghén và sinh con là những sự kiện đặc biệt trong đời người ph ụ n ữ và trong cuộc sống của mỗi gia đình.
Mặc dù mang thai là một quá trình sinh lý bình thường nhưng nó có liên quan đến nhiều yếu tố nguy cơ về sức khoẻ và sự sống còn cho cả mẹ và con. Nguy cơ này có ở tất cả mọi lĩơi moi lúc [25], [261. Việc thai nghén và sinh con là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây ra bệnh tật và tử vong cho sản phụ. Mỗi năm trên thế giới ước tính có từ 500-600 nghìn phụ nữ chết do những biến ch ứng c ủa thai nghén và sinh đẻ, trong đó có 99% trường hợp xảy ra ử các nước đang phát triển.
Như vậy mỗi ngày có 1400 ca, trung bình mỗi phút có một ca tử vong mẹ. ở 7 Ethiopia, cứ 9 phụ nữ thì có một phụ nữ chết do các biến chứng liên quan đến thai sản trong khi ở Thuỵ Sĩ tỷ lệ này là 1/8700 [26], Theo ước tính cúa Liên Hợp Quốc năm 1995, tỷ lệ lử vong mẹ trên toàn thế giới là 400/100.000 tre đẻ ra sống. Tại Việt Nam, theo ước tínhcủa WHO và UNICEF năm 1997, tỷ lệ lử vong mẹ là 160/100. Tỷ lệ này khác nhau ở từng khu vực, cao nhất ở Tây nguyên 418/100.000; liếp đến là Vùng núi phía Bắc 298/100.
Duyên hải mi ền Trung và Đồng bằng sông Cửu Long là 200/100.000; thấp nhất là vùng Đông Nam b ộ là 130/100.000 và Đồng bằng sông Hồng 107/100.000 [26], Tử vong mẹ có thể phòng tránh được nếu người phụ nữ được tiếp cận với các dịch vụ chăm sóc thai sản tốt. Chính vì vậy đòi hỏi phải xác định rõ những yếu tố nguy cơ trong cả quá trình thai sản để có biện pháp phòng tránh kịp thời và tư vấn hỗ trợ cho sản phụ. hướng dẫn và lập kế hoạch chăm sóc và lựa chọn nơi đẻ cho họ sao cho phù hợp và chủ động [25], [26], Tại tuyến xã, cần đào lạo đội ngũ nữ hộ sinh có đủ trình độ và kỹ năng để phát hiện các trường hợp thai nghén nguy cơ như Quyết định số 385/2001/ QĐ - BYT ngày 13/02/1999 của Bộ y tế đã qui định để chuyển tuyến kịp thời đám bảo an loàn cho việc sinh đé của người phụ nữ [2], 1. Chức nãng, nhiệm vụ của TYT xã trong CSSKSS: Năm 1999, Bộ y tế có quyết định số 385/2001/QĐ-BYT ngày 13/02/1999 “ Về việc ban hành qui định nhiệm vụ kỹ thuật trong lĩnh vực chăm sóc SKSS t ại các CSYT ”.
Quyết định này qui định nhiệm vụ quản lý và chuyên môn của tất cả các luyến kỹ thuật về lĩnh vực CSSK bà mẹ - trẻ em và sản phụ khoa, trong đó qui định đối với TYT xã như sau [2] a. Vé nhiệm vụ quản lý: TYT xã có nhiệm vụ quản lý các đối tượng: + Số phụ nữ 15- 49, số phụ nữ 15- 49 có chồng, số đang áp dụng các biện pháp tránh thai. 8 + Sô' thai phụ, số thai phụ có nguy cơ, số sinh, số tai biến sản khoa, số chốt mẹ. + Số thai phụ được khám thai từ 1 đến 3 lẩn trở lên, số thai phụ được tiêm phòng u ốn ván , số mũi tiêm, số sinh được cán bộ được đào tạo đỡ, số sinh tại CSYT, số nạo hút thai nói chung và số nạo hút thai tuổi vị thành niên.
+ Số cặp vợ chồng áp dụng KHHGĐ theo lừng biện pháp tránh thai, số cặp vợ chồng vô sinh, hiếm muộn. Vênhiệm vụ chuyên môn: Nhiệm vụ chuyên môn trong lĩnh vực sản khoa của TYT xã bao gồm: - Thực hiện chuẩn mực vô khuẩn. - Khám thai ít nhất 3 lần/thai phụ, cung cấp viên sất và axit folic - Lập phiếu theo dõi sức khoẻ bà mẹ tại nhà và phát hiện thai có nguy cơ để chuyển lên tuyến trên. - Tiêm phòng uốn ván theo quy định cho mồi bà mẹ khi mang thai.
- Đỡ đẻ thường, thực hiện 3 sạch và biểu dồ chuyển dạ. - Cắt khâu tầng sinh môn khi có chỉ định, khâu rách tầng sinh môn đến độ 2. - Xử trí cấp cứu 5 tai biến sản khoa theo phác đồ quy định của Bộ Y tế. - Hưóng dẫn bà mẹ cho con bú sau đê và cho con bú đúng cách, cho tre ăn bổ sung sau 4-6 tháng.
- Thăm khám sản phụ và trẻ sơ sinh ít nhất 2 lần trong vòng 42 ngày sau đẻ - Chăm sóc rốn sơ sinh và phát hiện sớm dấu hiệu nhiễm trùng rốn. - Hút thai dưới 6 tuần (chậm kinh từ 7-14 ngày và thứ thai dương tính) bằng bơm Karman 1 van c. Về nhiệm vụ tư vấn và giáo dục vê SK.SS - Tư vấn và giáo dục về lợi ích cúa việc đi khám thai, nhấc như đi khám thai, hướng dẫn vệ sinh và dinh dưỡng khi có thai và cho con bú sau sinh. - Cách phòng tránh thai ngoài ý muốn và tư vấn nạo hút thai an toàn.
- Tư vấn về lợi ích, tác dụng, tác dụng phụ, nơi cung cấp các biện pháp tiúiih dial. Quy trình chăm sóc thai sản tại tuyến xã. Chăm sóc trước sinh'. WHO khuyến cáo rằng phụ nữ có thai nên đi khám thai ít nhất 3 lần vào các thời kỳ sau [2], [26],[30]: - Lần đầu liên: trong 3 tháng đầu - Xác định xem đúng có thai hay không.
- Nếu có thai, tiến hành đăng ký thai nghén (nếu có thai ngoài kế hoạch thì v ận đ ộng hút điều hoà kinh nguyệt hoặc nạo thai). - Phát hiện thai nghén có nguy cư. - Phát hiện bất thường của thai trong giai đoạn đầu. - Phát hiện các bệnh của sản phụ, nếu có chuyển lên tuyến trên xử trí.
- Lần khám thai thứ 2: Trong 3 tháng giữa - Kiểm tra sự phát triển của thai. - Đánh giá sự cộng sinh giữa thai nhi và mẹ. - Tiêm phòng uốn ván mũi 1. - Lần khám thai thứ 3: Trong 3 tháng cuối - Kiểm tra sự phát triển của thai.
- Kiểm tra ngôi thai. - Phát hiện nguy cơ phía mẹ và phía thai trong giai đoạn cuối, dự phòng các tai biến sản khoa. - Tiêm phòng uốn ván mũi 2. - Dự kiên ngày sinh và hướng dẫn chọn nơi sinh an toàn cho mẹ và con.
Chăm sóc trong sinh: Bắt buộc phải theo dõi chặt chẽ sản phụ từ khi chuyển dạ t ới khi đ ẻ, th ực hi ện nghiêm chế độ vô khuẩn và đỡ đẻ đúng kỹ thuật, chuyển tuyến đúng lúc, kịp thời. Chăm sóc sau sinh: Theo dõi chặt chẽ và chăm sóc sản phụ chu đáo trong 6 giờ đầu nhằm phát hiện sớm những bất thường của cả mẹ và con. Có CBYT theo dõi, chăm 10 sóc sản phụ sau đẻ 2 - 3 ngày. Hướng dẫn các bà mẹ cho con bú ngay sau khi sinh nửa giờ, thực hiện nuôi con sữa bằng mẹ và KHHGĐ 3.
CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐEN VIỆC SỬDỤNG DỊCH VỤ KHÁM CHỮA BỆNH NÓI CHUNG VÀ CHÀM SÓC THAI SẢN NÓI RIÊNG: 1. Chi phí khám chữa bệnh Theo nghiên cứu của lác giả Trương Việt Dũng và cộng sự [6] cho th ấy: Khám chữa bệnh ở BV tuyến trên rất tốn kém.