Luận Án Về Vận Dụng Quan Niệm Thẩm Mỹ và Tri Thức Dân Gian Trong Làm Đẹp và Chăm Sóc Sức Khỏe Phụ Nữ

Tài liệu nghiên cứu Luận án vận dụng quan niệm thẩm mĩ và tri thức dân gian trong việc làm đẹp và chăm sóc sức khỏe phụ, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Nghiên Cứu Văn Hóa
• Đề tài: Vận Dụng Thẩm Mỹ và Tri Thức Dân Gian Trong Làm Đẹp và Chăm Sóc Sức Khỏe Phụ Nữ
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ, LÝ THUYẾT VẬN DỤNG VÀ TỔNG QUAN VỀ BẮC BỘ, CHÂU THỔ BẮC BỘ
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu về vẻ đẹp của người phụ nữ Việt theo quan niệm dân gian
• 1.1.2. Các công trình đề cập đến việc chăm sóc sắc đẹp và sức khỏe của người phụ nữ bằng phương pháp dân gian
• 1.1.2.1. Các công trình đề cập đến việc chăm sóc sắc đẹp và sức khỏe của người phụ nữ Việt bằng phương pháp dân gian
• 1.1.2.2. Các công trình đề cập đến việc chăm sóc sức khỏe của người phụ nữ các dân tộc thiểu số bằng phương pháp dân gian
• 1.2. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án
• 1.2.1. Phương pháp luận
• 1.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.2.2.1. Phương pháp tổng hợp trong nghiên cứu văn hóa dân gian
• 1.2.2.2. Phương pháp liên ngành
• 1.2.2.3. Phương pháp điều tra xã hội học
• 1.2.2.4. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 1.2.2.5. Phương pháp thu thập, xử lý các tài liệu thứ cấp
• 1.3. Đóng góp mới về khoa học của luận án
• 1.4. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
• 1.4.1. Về mặt lý thuyết
• 1.4.2. Về mặt thực tiễn
• 1.5. Cơ cấu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: TRI THỨC DÂN GIAN TRONG CHĂM SÓC SẮC ĐẸP CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ VÙNG BẮC BỘ HIỆN NAY
• 3. CHƯƠNG 3: TRI THỨC DÂN GIAN TRONG CHĂM SÓC SỨC KHỎE CỦA NGƯỜI PHỤ NỮ VÙNG BẮC BỘ HIỆN NAY
• 4. CHƯƠNG 4: NHỮNG VẤN ĐỀ BÀN LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tính Cấp Thiết Của Đề Tài

Vẻ đẹp cơ thể là một yêu cầu quan trọng đầu tiên của người phụ nữ hiện đại, vì nó tăng sự quyến rũ của nữ tính. Vẻ đẹp mà người phụ nữ thu hút người khác có được là nhờ sự bộc lộ những nét đẹp thiên phú, nhờ việc biết cách giữ gìn và chủ động làm đẹp. Ngày nay, cuộc sống đã khác trước với nhịp độ ngày càng gia tăng, người phụ nữ tham gia ngày càng nhiều vào đời sống xã hội và dần dần thay đổi cách nghĩ, cách làm và nhất là cách biểu lộ tình cảm, cách làm đẹp. Do nhu cầu làm đẹp của phái nữ, xã hội đã hình thành và phát triển dịch vụ làm đẹp (Spa). Ở Việt Nam, công nghệ này đã phát triển, tập trung chủ yếu ở các thành phố lớn và đang lan rộng ra các vùng nông thôn. Một cuộc điều tra xã hội học cho thấy 80% số người được hỏi đều cho rằng người phụ nữ Việt Nam hiện đại có tính năng động, tự tin, cởi mở, ham thích hoạt động xã hội, có khả năng lãnh đạo với tinh thần trách nhiệm cao. Tuy nhiên, một số người vẫn giữ một thái độ cố hữu: "Cái nết đánh chết cái đẹp". Thực tế cho thấy nhu cầu làm đẹp để tôn tạo những nét đẹp trên sắc mặt, cơ thể lại phát triển khá mạnh. Tiếc rằng nhu cầu và việc làm này chưa được sự hướng dẫn một cách khoa học trên quan điểm thẩm mỹ của văn hóa học.

1.1. Nhu Cầu Làm Đẹp Của Phụ Nữ

Nhu cầu làm đẹp của phụ nữ hiện đại không chỉ đơn thuần là việc chăm sóc sắc đẹp mà còn là một phần không thể thiếu trong việc chăm sóc sức khỏe. Chăm sóc sức khỏe và làm đẹp có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Một người phụ nữ đẹp không chỉ cần có vẻ ngoài thu hút mà còn phải khỏe mạnh. Việc chăm sóc sức khỏe và làm đẹp cần được thực hiện đồng thời để đảm bảo sự hài hòa giữa vẻ đẹp bên ngoài và sức khỏe bên trong. Các phương pháp làm đẹp hiện nay thường được kết hợp với các sản phẩm tự nhiên và tri thức dân gian để mang lại hiệu quả tốt nhất cho người phụ nữ.

II. Tri Thức Dân Gian Trong Làm Đẹp

Tri thức dân gian đóng vai trò quan trọng trong việc làm đẹp và chăm sóc sức khỏe của phụ nữ. Các phương pháp làm đẹp từ xa xưa đã được truyền lại qua nhiều thế hệ, thể hiện sự khéo léo và sáng tạo của người phụ nữ Việt Nam. Những bài thuốc và phương pháp chăm sóc sức khỏe từ tri thức dân gian không chỉ an toàn mà còn hiệu quả. Việc sử dụng các sản phẩm tự nhiên trong làm đẹp giúp phụ nữ tránh được những tác dụng phụ không mong muốn từ hóa chất. Các phương pháp này bao gồm việc sử dụng các loại thảo dược, thực phẩm tự nhiên để làm đẹp da, tóc và cơ thể. Những bí quyết này không chỉ giúp phụ nữ duy trì vẻ đẹp mà còn góp phần nâng cao sức khỏe.

2.1. Các Phương Pháp Làm Đẹp Dân Gian

Các phương pháp làm đẹp dân gian thường được xây dựng dựa trên kinh nghiệm và tri thức của người xưa. Những bí quyết như đắp mặt nạ từ thiên nhiên, sử dụng tinh dầu, hay các bài thuốc từ thảo dược đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc cải thiện sắc đẹp. Sản phẩm tự nhiên như mật ong, sữa chua, và các loại trái cây không chỉ giúp làm đẹp mà còn cung cấp dinh dưỡng cho làn da. Việc áp dụng những phương pháp này không chỉ giúp phụ nữ tiết kiệm chi phí mà còn bảo vệ sức khỏe, tránh xa các sản phẩm hóa học độc hại.

III. Đánh Giá Vai Trò Của Tri Thức Dân Gian

Đánh giá vai trò của tri thức dân gian trong việc làm đẹp và chăm sóc sức khỏe phụ nữ hiện nay là rất cần thiết. Những hiểu biết từ tri thức dân gian không chỉ giúp phụ nữ hiện đại có thêm lựa chọn trong việc chăm sóc bản thân mà còn góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Việc kết hợp giữa tri thức dân gian và các phương pháp hiện đại sẽ tạo ra những sản phẩm và dịch vụ làm đẹp an toàn, hiệu quả. Điều này không chỉ giúp phụ nữ tự tin hơn trong cuộc sống mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống của họ.

3.1. Tác Động Của Tri Thức Dân Gian Đến Phụ Nữ Hiện Đại

Tri thức dân gian có tác động lớn đến nhận thức và hành vi của phụ nữ hiện đại trong việc làm đẹp và chăm sóc sức khỏe. Những phương pháp chăm sóc sức khỏe từ tri thức dân gian giúp phụ nữ hiểu rõ hơn về cơ thể mình, từ đó có những lựa chọn đúng đắn trong việc chăm sóc bản thân. Việc áp dụng các phương pháp này không chỉ giúp phụ nữ duy trì vẻ đẹp mà còn nâng cao sức khỏe, tạo ra sự tự tin và hạnh phúc trong cuộc sống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ, LÝ THUYẾT VẬN DỤNG VÀ TỔNG QUAN VỀ BẮC BỘ, CHÂU THỔ BẮC BỘ 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về vẻ đẹp của người phụ nữ Việt theo quan niệm dân gian Các tác giả thường dành một bài viết hoặc một số trang sách đề cập đến cái đẹp của người phụ nữ cổ truyền. Trong bài thuyết trình năm 1990, tác giả Phạm Thị Nhung cho rằng, người phụ nữ Việt Nam xưa có hai giai đoạn quan trọng trong cuộc đời, đó là khi còn con gái và khi đã lập gia đình.

Tác giả nhận xét, nhìn chung quan niệm về dung nhan người đẹp thời trước qua ca dao không thấy khác ngày nay bao nhiêu. Ở thời đại hiện nay, người ta thích răng trắng và chuộng những người có vóc dáng cao. Nhưng ở thời nào thì đa phần người phụ nữ cũng thích trang điểm và có ý ăn mặc điệu đà đôi chút nhằm tôn thêm nhan sắc. Tác giả Trần Ngọc Thêm nhận thấy, chiếc yếm ngày xưa tạo nên nét đẹp duyên dáng và sức quyến rũ của người phụ nữ Việt Nam [102, tr.

Cũng quan tâm đến vấn đề này, tác giả Phạm Anh Trang nhận xét, cách ăn mặc của người phụ nữ luôn thể hiện sự linh hoạt, phù hợp với từng thời đại, chẳng hạn như sự thay đổi của chiếc yếm và chiếc áo dài [122]. Theo tác giả Vũ Ngọc Khánh, trang phục còn thể hiện địa vị xã hội, phẩm chất của người phụ nữ [55]. Cũng quan tâm đến trang phục của người phụ nữ xưa, tác giả Ngô Đức Thịnh viết khá kỹ về chiếc áo dài của người phụ nữ thuở trước. Ngoài ra ông cũng viết về cách thức chải tóc rẽ ngôi của người phụ nữ ngày trước và cách chít khăn vuông, khăn mỏ quạ của phụ nữ Bắc Bộ 11 và việc phụ nữ Nghệ Tĩnh đội khăn đầu rìu [108].

Đáng chú ý có hai nữ tác giả dành số trang đáng kể, viết một cách có hệ thống về chủ đề đang bàn. Năm 2008, tác giả Lê Thị Nguyệt hoàn thành luận văn thạc sĩ Nét đẹp của người phụ nữ trong ca dao cổ truyền người Việt [84]. Năm 2012, nhà giáo Nguyễn Thị Thúy Loan bảo vệ luận văn thạc sĩ Vấn đề miêu tả ngoại hình con người trong “Kho tàng ca dao người Việt” [71]. Hai tác giả, bằng phương pháp thống kê đã phân tích vẻ đẹp bộ phận và vẻ đẹp tổng thể ngoại hình của người phụ nữ Việt trong thơ ca dân gian.

Các kết quả nghiên cứu của Lê Thị Nguyệt, Nguyễn Thị Thúy Loan đã giúp ích rất nhiều cho NCS trong quá trình thực hiện đề tài luận án. Các công trình đề cập đến việc chăm sóc sắc đẹp và sức khỏe của người phụ nữ bằng phương pháp dân gian 1. Các công trình đề cập đến việc chăm sóc sắc đẹp và sức khỏe của người phụ nữ Việt bằng phương pháp dân gian Năm 2000, trong cuốn sách Những phương thuốc làm đẹp từ cây thuốc nam, tác giả Thiên Kim đề cập đến đặc điểm, thành phần cấu tạo, cách sử dụng và phòng tránh cũng như những công dụng làm đẹp từ cây thuốc nam. Các phương thuốc này rất dễ tìm kiếm và rất hiệu quả trong sử dụng [58].

Năm 2007, trong cuốn Cây nhà lá vườn vị thuốc chữa bệnh và làm đẹp, tác giả Công Anh sưu tầm và giới thiệu nguyên liệu rau, củ, quả và cách chế biến để có công dụng chữa bệnh, làm đẹp, dưỡng sinh chăm sóc sức khỏe [6]. Năm 2008, cuốn sách đồ sộ Almanach người mẹ và phái đẹp của nhiều tác giả được xuất bản. Trong sách này, có mục “Bí quyết làm đẹp”. Mục này gồm nhiều bài, trong đó có những bài như “Bí quyết kéo dài tuổi thanh xuân và sắc đẹp”, “Một số thực phẩm giúp con người kéo dài tuổi thanh xuân”, “Dưỡng da bằng tỏi”, “Day huyệt, xoa bóp giữ gìn sức khỏe và nhan sắc”,… 12 Tất cả gồm 36 bài với 32 trang khổ lớn.

Sách này còn có mục “Phái đẹp với y học” gồm 69 bài với 89 trang khổ lớn. Những bài trong tập sách là những bài viết ngắn, chưa phải là những công trình khoa học chuyên sâu [87]. Ngoài ra còn có các cuốn sách của Hoa Phượng, Nguyễn Thúy Ngà, Nam Việt, Thanh Hải và Thanh Minh, Hà Hương, Nguyễn Trúc Chi,… Các phương pháp làm đẹp (qua ăn uống, luyện tập, trang điểm) của người phụ nữ chủ yếu được đúc kết từ kinh nghiệm trong dân gian. Các tài liệu đề cập cụ thể đến các bài thuốc, công thức, cách chế biến ra sản phẩm làm đẹp từ các sản phẩm tự nhiên, cách sử dụng để làm đẹp cho phụ nữ ở các lứa tuổi khác nhau.

Riêng về việc chăm sóc sức khỏe dưới cái nhìn dân gian, năm 2002, nhóm tác giả Nguyễn Xuân Kính, Nguyễn Thúy Loan, Phan Lan Hương, Nguyễn Luân giới thiệu 54 câu tục ngữ (có chú giải) nói về ốm đau, chữa bệnh [63, tr. Cho đến nay, còn thiếu các nghiên cứu từ cách tiếp cận văn hóa, xã hội để đánh giá, tìm hiểu nhu cầu thẩm mỹ, xu hướng về chăm sóc sắc đẹp, sử dụng lựa chọn các phương pháp làm đẹp (truyền thống và hiện đại) để từ đó có những khuyến nghị phù hợp nhằm duy trì và phát huy văn hóa truyền thống (qua hệ thống tri thức dân gian), đồng thời giúp phụ nữ Việt Nam tiếp cận lựa chọn các phương pháp làm đẹp an toàn, tiết kiệm và hiệu quả bên cạnh các công nghệ làm đẹp hiện đại. Các công trình đề cập đến việc chăm sóc sức khỏe của người phụ nữ các dân tộc thiểu số bằng phương pháp dân gian Những năm gần đây, một số lượng đáng kể những cuốn sách có nội dung bàn về việc chăm sóc sức khỏe của người phụ nữ các dân tộc thiểu số. Các tác giả chủ yếu viết về việc chăm sóc sức khỏe của người phụ nữ trong khi mang thai và sau khi sinh: Tri thức dân gian liên quan đến tập quán sinh đẻ và chăm sóc trẻ em của dân tộc Sán Dìu ở huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên 13 Quang của Đinh Thị Hồng Thơm [113], Phong tục sinh đẻ và chăm sóc trẻ sơ sinh của người Dao Tuyển do Lê Thành Nam chủ biên [78], Tri thức dân gian về cúng chữa bệnh cho phụ nữ và trẻ em của người Dao Tuyển ở Lào Cai của Nguyễn Thị Minh Tú và Triệu Văn Quẩy [128], Tri thức dân gian chăm sóc sức khỏe sinh sản cho phụ nữ và trẻ em người Phù Lá, Bắc Hà, Lào Cai của Chảo Chử Chấn [17],…Đáng chú ý là sức khỏe của những phụ nữ thuộc các dân tộc thiểu số đã được quan tâm.

Điều này chứng tỏ cái nhìn tiến bộ và đúng đắn đối với phụ nữ và các dân tộc thiểu số ngày một phổ biến. Nhìn chung, các tài liệu viết về tri thức dân gian trong việc làm đẹp và chăm sóc sức khỏe của phụ nữ còn khá hiếm. Các tài liệu viết về việc làm đẹp hiện nay của phụ nữ chủ yếu là các bài thuốc, các phương pháp có tính chất kĩ thuật, ít có những tổng kết lí luận. Tuy nhiên, những gì của các tác giả đi trước đã được công bố sẽ là những gợi ý bổ ích đối với NCS.

Lý thuyết vận dụng và khái niệm 1. Lý thuyết vận dụng Trong luận án, chúng tôi vận dụng bốn lý thuyết chính. Đó là lý thuyết về thẩm mĩ và cái đẹp, lý thuyết về tri thức dân gian, lý thuyết về văn hóa vùng, lý thuyết sinh thái học văn hóa. Có nhiều quan niệm thẩm mĩ và cái đẹp.

Ở đây, NCS tiếp thu quan niệm của các tác giả Đỗ Huy, Nguyễn Văn Huyên, Nguyễn Ngọc Long, Lại Nguyên Ân [48], [8]. Đây chính là quan niệm vận dụng mỹ học mác xít. Lý thuyết về tri thức bản địa được khởi xướng bởi các nhà nghiên cứu quốc tế. Ở ta, các tác giả Hoàng Xuân Tý, Ngô Đức Thịnh, Nguyễn Ngọc Thanh, Vương Xuân Tình,… đã vận dụng nó và tác giả Ngô Đức Thịnh còn gọi nó là tri thức dân gian [132], [107].

Nội dung chủ yếu của lý thuyết này chỉ ra các đặc điểm của tri thức dân gian, vai trò và tác dụng của nó trong xã 14 hội trước đây, vai trò và hạn chế của nó trong cuộc sống ngày nay. Lý thuyết về vùng văn hóa cũng do các nhà khoa học nước ngoài khởi xướng. Áp dụng lý thuyết này và vận dụng để nghiên cứu văn hóa Việt Nam có các tác giả Ngô Đức Thịnh, Đinh Gia Khánh, Trần Quốc Vượng, Chu Xuân Diên, Huỳnh Khái Vinh,…[108], [142]. Các tác giả quan niệm một vùng văn hóa được tạo thành trong quá trình lịch sử lâu dài, được quy định bởi điều kiện tự nhiên, khí hậu, đất đai, lịch sử cư dân, cách thức canh tác và các sinh hoạt văn hóa xã hội.

Bên cạnh tính chất chung, mỗi vùng văn hóa lại có sắc thái riêng, thậm chí nét riêng. Phương án phân vùng văn hóa Việt Nam của Ngô Đức Thịnh khác với phương án phân vùng cùng tên của Đinh Gia Khánh và các tác giả khác. Ở đây, NCS theo cách phân vùng Việt Nam có ba vùng văn hóa. Trong các truyền thống nghiên cứu văn hóa, nhất là đối với nhân học và xã hội học văn hóa, người ta cũng thường nhắc đến cách tiếp cận dựa trên sinh thái học.

Là một khoa học nghiên cứu mối quan hệ giữa các cơ thể sống với môi trường tự nhiên, sinh thái học được nhà tự nhiên học người Đức là Haeckel đề xướng vào năm 1866. Về sau, khi nội dung khái niệm được mở rộng, sinh thái học đồng thời trở thành một bộ phận của khoa học xã hội, mà theo đó, môi trường tự nhiên khách quan có ảnh hưởng quan trọng đến việc tổ chức xã hội, lối sống và tư tưởng của con người. Mối quan hệ tương tác giữa tự nhiên, xã hội và văn hóa cũng gắn liền với những nghiên cứu của J. Hướng cơ bản trong các công trình của tác giả này là tìm hiểu sự thích nghi của con người xã hội với môi trường chung quanh, hay nói đầy đủ hơn là tìm hiểu và nhận biết các đặc điểm của các hệ thống xã hội tổng thể (như dân số, thể chế xã hội, khoa học, kỹ thuật, phong tục, tập quán, đạo đức, lối sống, v.v…) dưới sự tác động của các hệ sinh thái.

Như vậy, sinh thái học văn hóa được coi như một mô hình lý thuyết để tìm hiểu mối quan hệ qua lại 15 giữa con người và môi trường tự nhiên bao quanh, cũng như tìm hiểu về văn hóa với tư cách là sản phẩm của mối quan hệ đó.