Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động đầu tư công trong lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng giáo dục đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội tại các địa phương. Dự án Trường Tiểu học Suối Ngô B tại xã Suối Ngô, huyện Tân Châu, tỉnh Tây Ninh được phê duyệt với tổng mức đầu tư khoảng 14,345 tỷ đồng, trong đó gói thầu số 01 về thi công xây lắp có giá trị dự toán 9,453 tỷ đồng. Thực tiễn triển khai các dự án quy mô cấp huyện thường xuyên đối mặt với nhiều thách thức về quy trình thủ tục pháp lý phức tạp, sự bất cập trong khâu lập hồ sơ mời thầu và nguy cơ kéo dài thời gian thẩm định, gây lãng phí nguồn lực ngân sách nhà nước.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là hệ thống hóa toàn bộ quy trình tổ chức lựa chọn nhà thầu cho gói thầu xây lắp công trình giáo dục cấp III, từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ pháp lý, lập và phát hành hồ sơ mời thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu đến thương thảo và ký kết hợp đồng. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại Ban Quản lý Dự án Đầu tư Xây dựng huyện Tân Châu trong giai đoạn thực hiện từ năm 2018 đến năm 2020.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện rõ qua việc cung cấp giải pháp kiểm soát chặt chẽ tiến độ thi công trong 320 ngày, đảm bảo tính minh bạch theo Luật Đấu thầu hiện hành và tối ưu hóa tỷ lệ tiết kiệm ngân sách đạt mức trên 2,1% so với giá gói thầu ban đầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng đồng thời ba nền tảng lý thuyết chính gồm: Lý thuyết quản lý mua sắm công hiện đại, Lý thuyết bất đối xứng thông tin và Khung quản trị dự án theo chuẩn quốc tế. Lý thuyết mua sắm công nhấn mạnh các nguyên tắc cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế nhằm tối ưu hóa giá trị đồng vốn ngân sách. Lý thuyết bất đối xứng thông tin giải thích các rủi ro phát sinh giữa bên mời thầu và nhà thầu, từ đó định hình các tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt trong hồ sơ mời thầu để sàng lọc nhà thầu kém năng lực.

Khung khái niệm trọng tâm bao gồm năm thuật ngữ cốt lõi: Đấu thầu rộng rãi trong nước, Hồ sơ mời thầu, Hồ sơ dự thầu, Phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ và Hợp đồng trọn gói. Những khái niệm này được chuẩn hóa dựa trên Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 và Nghị định số 63/2014/NĐ-CP, đóng vai trò làm thước đo định lượng và định tính cho toàn bộ quy trình xét thầu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp xác thực từ các văn bản quy phạm pháp luật, hồ sơ thiết kế kỹ thuật, Báo cáo Kinh tế - Kỹ thuật do Công ty TNHH Thiết kế Thi công Nhà Xanh lập, cùng các quyết định phê duyệt của Ủy ban nhân dân huyện Tân Châu như Quyết định số 4492/QĐ-UBND và Quyết định số 128/QĐ-UBND. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua quá trình theo dõi trực tiếp công tác phát hành hồ sơ mời thầu và biên bản mở thầu tại Ban Quản lý dự án.

Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung chuyên sâu vào 01 dự án điển hình với 06 gói thầu thành phần có tổng giá trị 11,504 tỷ đồng. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đại diện cho mô hình quản lý dự án xây dựng trường học cấp III tại vùng nông thôn. Phương pháp phân tích đối sánh tài chính kết hợp phân tích luồng quy trình được lựa chọn vì cho phép bóc tách chi tiết từng khâu nghiệp vụ, phát hiện các điểm nghẽn về mặt thời gian và đánh giá mức độ tương thích giữa quy định pháp luật với thực tế điều hành tại địa phương trong mốc thời gian 2018-2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực tế tổ chức đấu thầu gói xây lắp Trường Tiểu học Suối Ngô B đã chỉ ra bốn phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, cơ cấu tổng mức đầu tư 14,345 tỷ đồng cho thấy chi phí xây dựng chiếm tỷ trọng áp đảo với 9,656 tỷ đồng (tương đương 67,31%), tiếp đến là chi phí thiết bị 2,000 tỷ đồng (chiếm 13,94%), chi phí tư vấn đầu tư xây dựng 1,508 tỷ đồng (chiếm 10,51%), chi phí dự phòng 1,197 tỷ đồng (chiếm 8,34%) và chi phí quản lý dự án 339,638 triệu đồng (chiếm 2,37%).

Thứ hai, việc áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi trong nước với phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ đã thu hút nhiều nhà thầu tham gia cạnh tranh, giúp giá trúng thầu giảm trừ khoảng 203 triệu đồng so với giá gói thầu 9,453 tỷ đồng, đạt tỷ lệ tiết kiệm ngân sách ước tính 2,15%.

Thứ ba, quy trình tổ chức đấu thầu bằng hồ sơ giấy truyền thống trong năm 2019 bộc lộ độ trễ về thời gian hành chính. Tổng thời gian từ khi phê duyệt hồ sơ mời thầu đến lúc ký hợp đồng kéo dài khoảng 45 ngày, đòi hỏi sự tham gia thẩm định độc lập của hai đơn vị tư vấn là Công ty TNHH MTV Xây dựng Nguyễn Phi Dũng và Tổ chuyên gia đấu thầu.

Thứ tư, kế hoạch lựa chọn nhà thầu phân định rõ ràng 06 gói thầu riêng biệt, trong đó gói xây lắp có thời gian thi công 320 ngày và gói thiết bị có thời gian thực hiện 90 ngày, đảm bảo tính đồng bộ để bàn giao khối phòng học 03 tầng và khối thực hành 02 tầng đúng tiến độ.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh trực quan qua bảng tổng hợp kế hoạch vốn và biểu đồ phân bổ cơ cấu chi phí. Việc minh họa cơ cấu gói thầu qua biểu đồ tròn giúp nhà quản trị thấy rõ chi phí xây lắp là trọng tâm kiểm soát rủi ro, trong khi bảng tiến độ đối chiếu 06 gói thầu làm nổi bật sự phối hợp chặt chẽ giữa các khâu tư vấn giám sát (325,453 triệu đồng) và lập hồ sơ mời thầu (48,595 triệu đồng).

Nguyên nhân chính dẫn đến sự thành công của công tác đấu thầu là sự tuân thủ nghiêm ngặt các căn cứ pháp lý như Quyết định số 14/2018/QĐ-UBND và Thông tư số 18/2016/TT-BXD của Bộ Xây dựng. Tuy nhiên, so với các nghiên cứu tương tự trong ngành xây dựng, tỷ lệ tiết kiệm 2,15% vẫn ở mức trung bình do phương thức phát hành hồ sơ giấy hạn chế khả năng tiếp cận của các nhà thầu ngoại tỉnh.

Ý nghĩa cốt lõi của kết quả nghiên cứu là chứng minh rằng một quy trình lập hồ sơ mời thầu chuẩn mực với tiêu chí đánh giá năng lực rõ ràng sẽ hạn chế tối đa tranh chấp và đảm bảo chất lượng kỹ thuật cho công trình có quy mô sàn xây dựng lớn phục vụ học sinh tiểu học.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu thực tế, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả quản lý dự án:

Thứ nhất, đẩy mạnh chuyển đổi 100% hình thức đấu thầu truyền thống sang đấu thầu qua Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia. Mục tiêu đặt ra là rút ngắn 30% thời gian đánh giá hồ sơ từ 45 ngày xuống còn tối đa 30 ngày, áp dụng ngay từ đầu năm 2021 do Ban Quản lý Dự án Đầu tư Xây dựng huyện Tân Châu chủ trì triển khai.

Thứ hai, chuẩn hóa hệ thống tiêu chí kỹ thuật và bảng dữ liệu mời thầu đối với công trình dân dụng cấp III. Động từ hành động là xây dựng ngân hàng dữ liệu đơn giá và năng lực nhà thầu chuẩn, nâng tỷ lệ hồ sơ dự thầu đạt yêu cầu ngay từ vòng đánh giá sơ bộ lên 95%, thực hiện định kỳ hàng quý bởi Tổ chuyên gia đấu thầu của chủ đầu tư.

Thứ ba, tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ quản lý dự án. Chỉ tiêu cụ thể là 100% cán bộ trực tiếp tham gia tổ chuyên gia phải sở hữu chứng chỉ hành nghề đấu thầu chuyên nghiệp và chứng chỉ quản lý chi phí xây dựng trong thời hạn 6 tháng, do Ủy ban nhân dân huyện Tân Châu phối hợp Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Tây Ninh tổ chức.

Thứ tư, thiết lập cơ chế giám sát rủi ro và quản lý chặt chẽ loại hợp đồng trọn gói trong suốt thời gian 320 ngày thi công. Chủ đầu tư cùng đơn vị tư vấn giám sát phải kiểm soát biến động vật tư, đảm bảo tỷ lệ phát sinh chi phí ngoài hợp đồng ở mức 0%, duy trì nghiệm thu theo từng giai đoạn cột mốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị tham khảo ứng dụng cao cho bốn nhóm đối tượng chuyên môn:

Nhóm thứ nhất là Cán bộ quản lý tại các Ban Quản lý dự án cấp huyện và thành phố. Luận văn cung cấp bản hướng dẫn chi tiết từng bước lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu, phê duyệt hồ sơ mời thầu và quản lý ngân sách đầu tư công dưới 15 tỷ đồng.

Nhóm thứ hai là Chuyên viên đấu thầu và Kỹ sư kinh tế xây dựng tại các doanh nghiệp nhà thầu thi công. Luận văn giúp các nhà thầu hiểu rõ phương pháp chấm điểm năng lực tài chính, kinh nghiệm thi công công trình trường học 2 đến 3 tầng để hoàn thiện hồ sơ dự thầu tối ưu.

Nhóm thứ ba là Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế xây dựng và Quản lý dự án. Tài liệu là một nghiên cứu tình huống thực tiễn có đầy đủ hệ thống văn bản pháp lý, mẫu biểu quyết định và số liệu phân tích tài chính cụ thể.

Nhóm thứ tư là Cơ quan thẩm định, thanh tra xây dựng và kiểm toán nhà nước địa phương. Luận văn hỗ trợ công tác rà soát, đối chiếu tính tuân thủ pháp lý theo Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 và các quy định phân cấp quản lý đầu tư công tại các địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Gói thầu xây lắp Trường Tiểu học Suối Ngô B áp dụng hình thức và phương thức lựa chọn nhà thầu nào? Gói thầu thi công xây lắp có giá 9,453 tỷ đồng áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi trong nước theo phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ. Toàn bộ hồ sơ đề xuất kỹ thuật và tài chính được mở công khai đồng thời ngay sau thời điểm đóng thầu theo quy định của Luật Đấu thầu.

Cơ cấu tổng mức đầu tư của dự án được phân bổ như thế nào? Tổng mức đầu tư dự án đạt khoảng 14,345 tỷ đồng. Cơ cấu gồm: chi phí xây dựng 9,656 tỷ đồng, chi phí thiết bị 2,000 tỷ đồng, chi phí tư vấn đầu tư xây dựng 1,508 tỷ đồng, chi phí dự phòng 1,197 tỷ đồng, chi phí quản lý dự án 339,638 triệu đồng và chi phí khác 444,264 triệu đồng.

Thời gian thực hiện hợp đồng gói thầu xây lắp là bao lâu và áp dụng loại hợp đồng gì? Thời gian thực hiện hợp đồng gói thầu số 01 là 320 ngày kể từ ngày hợp đồng có hiệu lực. Loại hợp đồng được áp dụng là hợp đồng trọn gói, đòi hỏi nhà thầu phải tính toán chính xác mọi chi phí rủi ro và trượt giá trong suốt quá trình thi công.

Tại sao dự án triển khai hình thức đấu thầu trực tiếp thay vì đấu thầu qua mạng? Vào thời điểm năm 2019, quy định pháp luật về lộ trình đấu thầu qua mạng vẫn cho phép các gói thầu xây lắp quy mô dưới hạn mức nhất định thực hiện phát hành hồ sơ giấy. Dự án đã áp dụng hình thức trực tiếp nhằm đảm bảo tính ổn định và bảo mật hồ sơ theo điều kiện hạ tầng kỹ thuật tại địa phương lúc bấy giờ.

Luận văn đóng góp giải pháp gì cho công tác quản lý đấu thầu tại địa phương? Luận văn đã chuẩn hóa quy trình 7 bước tổ chức lựa chọn nhà thầu, chứng minh hiệu quả tiết kiệm ngân sách trên 2,15% và đề xuất khung kiểm soát rủi ro cho hợp đồng trọn gói trong 320 ngày thi công công trình dân dụng cấp III.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và hành lang pháp lý về tổ chức đấu thầu xây dựng theo Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 và Nghị định số 63/2014/NĐ-CP.
  • Phân tích chi tiết thực tiễn triển khai gói thầu xây lắp trị giá 9,453 tỷ đồng thuộc dự án Trường Tiểu học Suối Ngô B với tổng mức đầu tư 14,345 tỷ đồng.
  • Đánh giá hiệu quả kinh tế rõ nét với tỷ lệ tiết kiệm ngân sách đạt 2,15%, đồng thời chỉ ra các điểm nghẽn về mặt thời gian khi sử dụng hồ sơ giấy truyền thống.
  • Xác lập mô hình phân bổ 06 gói thầu đồng bộ, kiểm soát chặt chẽ tiến độ thực hiện hợp đồng trọn gói trong 320 ngày.
  • Đưa ra 04 nhóm khuyến nghị mang tính khả thi cao nhằm chuẩn hóa tiêu chí kỹ thuật và đẩy nhanh lộ trình số hóa đấu thầu công.

Đóng góp lớn nhất của nghiên cứu là xây dựng khung quy trình chuẩn mực cho công tác quản lý và tổ chức đấu thầu tại các ban quản lý dự án cấp huyện. Lộ trình tiếp theo cần tập trung chuyển đổi số toàn diện công tác đấu thầu qua mạng trong giai đoạn 2021-2023. Các chủ đầu tư và nhà thầu hãy áp dụng ngay các bài học kinh nghiệm và giải pháp từ luận văn để tối ưu hóa hiệu quả quản trị dự án đầu tư công.