CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG GIAO NHẬN HÀNG HOÁ 1. Tổng quan về hoạt động giao nhận hàng hóa Thương mại quốc tế có đặc điểm là người bán và người mua ở các nước khác nhau. Sau khi hợp đồng mua bán được ký kết, người bán bắt đầu thực hiện việc giao hàng để hàng hóa vận chuyển từ nước người bán sang nước người mua. Để hàng hóa ngoại thương được vận chuyển từ người xuất khẩu đến tay người nhập khẩu, cần phải thực hiện hàng loạt các công việc khác liên quan đến quá trình chuyên chở như: đóng gói, bao bì, lưu kho, đưa hàng ra cảng, làm các thủ tục gửi hàng, xếp hàng lên tàu, chuyển tải hàng hóa dọc đường, dỡ hàng ra khỏi tàu, giao hàng cho người nhận… Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp xuất nhập khẩu nào cũng có đủ nhân lực hay chuyên môn để thực hiện tốt tất cả những công đoạn này.
Điều đó dẫn đến sự ra đời của dịch vụ giao nhận. Dịch vụ giao nhận hàng hóa 1. Khái niệm dịch vụ giao nhận hàng hóa Dịch vụ giao nhận (Freight Forwarding) được định nghĩa là “bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa”. Còn theo Luật Thương mại Việt Nam, giao nhận hàng hóa là “hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo ủy thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc của người giao nhận khác”.
Các hình thức giao nhận Căn cứ vào phạm vi hoạt động − Giao nhận quốc tế: hoạt động giao nhận phục vụ tổ chức chuyên chở quốc tế. − Giao nhận nội địa: hoạt động phục vụ chuyên chở hàng hoá trong phạm vi một nước. Căn cứ vào nghiệp vụ kinh doanh − Giao nhận thuần túy: chỉ bao gồm việc gửi hàng đi hoặc nhận hàng về. − Giao nhận tổng hợp: hoạt động ngoài giao nhận thuần túy còn có bao gồm cả xếp dỡ, bảo quản hàng hoá, vận chuyển đường ngắn, hoạt động kho hàng.
3 Căn cứ vào phương thức vận tải − Giao nhận hàng chuyên chở bằng đường biển − Giao nhận hàng chuyên chở bằng đường sông − Giao nhận hàng chuyên chở bằng đường pha sông biển − Giao nhận hàng chuyên chở bằng sắt − Giao nhận hàng chuyên chở bằng đường ô tô − Giao nhận hàng chuyên chở bằng đường hàng không − Giao nhận hàng chuyên chở kết hợp bằng nhiều phương thức vận tải khác nhau (vận chuyển đa phương tiện) Căn cứ vào tính chất của giao nhận − Giao nhận riêng: hoạt động giao nhận do người xuất khẩu tổ chức, không sử dụng lao vụ của người giao nhận. − Giao nhận chuyên nghiệp: hoạt động giao nhận của các tổ chức, công ty chuyên nghiệp kinh doanh giao nhận theo sự uỷ thác của khách hàng. Đặc điểm của dịch vụ giao nhận hàng hoá Là một loại hình dịch vụ nên dịch vụ giao nhận vận tải cũng mang những đặc điểm chung của dịch vụ, dịch vụ là hàng hoá vô hình nên không có tiêu chuẩn đánh giá chất lượng đồng nhất, không thể cất giữ trong kho sản xuất và tiêu dùng diễn ra thời, chất lượng của dịch vụ phụ thuộc vào cảm nhận của người được phục vụ Những đặc điểm riêng của dịch vụ giao nhận: − Dịch vụ giao nhận vận tải không tạo ra sản phẩm vật chất, nó chỉ làm cho đối tượng này thay đổi vị trí về mặt không gian chứ không tác động về mặt kỹ thuật làm thay đổi các đối tượng đó, nhưng giao nhận vận tải có tác động tích cực đến sự phát triển của sản xuất và nâng cao đời sống xã hội. − Mang tính thụ động: đó là dịch vụ phụ thuộc rất nhiều vào nhu cầu khách hàng, các quy định của người vận chuyển, các ràng buộc về pháp luật, thể chế của Chính phủ (nước xuất khẩu, nước nhập khẩu, nước thứ ba).
− Mang tính thời vụ: dịch vụ giao nhận là dịch vụ phục vụ cho hoạt động xuất nhập khẩu nên nó phụ thuộc rất lớn vào lượng hàng hoá xuất nhập khẩu. Mà thường hoạt động xuất nhập khẩu mang tính thời vụ nên hoạt động giao nhận cũng chịu ảnh hưởng của tính thời vụ. − Ngoài những công việc như làm thủ tục, môi giới, lưu cước, người làm dịch vụ còn tiến hành các dịch vụ khác như gom hàng, chi hàng, bốc xếp nên để hoàn thành công việc tốt hay không còn phụ thuộc vào cơ sở vật chất kỹ thuật và kinh nghiệm của người giao nhận. Vai trò của dịch vụ giao nhận Vai trò của công ty forwarder là gì? Tại sao cần forwarder? Lợi ích khi sử dụng dịch vụ forwarder là gì? Nếu forwarder chỉ là “cò” trung gian, đứng giữa ăn tiền chênh lệch thì tại sao chủ hàng vẫn phải tìm thuê forwarder? Tại sao chủ hàng không tự làm để tiết kiệm chi phí cho mình? Việc xuất nhập khẩu hàng hóa không hề đơn giản như việc mua bán, giao nhận hàng hóa bình thường.
Và nhiệm vụ của forwarder lúc này là giúp cho chủ hàng thuận lợi hơn trong việc bán buôn của mình: − Quá trình xuất nhập hàng tại các cảng đòi hỏi phải thực hiện rất nhiều thủ tục, theo các quy trình khá phức tạp mà chủ hàng khó có thể tự mình thực hiện suôn sẻ. Forwarder với kinh nghiệm trong ngành sẽ nắm rõ các bước cần làm, giúp xử lý nhanh chóng, vận chuyển lô hàng luôn kịp tiến độ. − Có rất nhiều hãng tàu/hàng không khác nhau với cảng đi và cảng đến khác nhau, thời gian nhập cảng cũng không giống nhau. Với mối quan hệ sẵn có của mình, forwarder sẽ nhanh chóng chọn được hãng vận chuyển và thời gian nào phù hợp nhất với lô hàng của bạn.
Nếu bạn tự tìm kiếm, phải mất rất nhiều thời gian để liên hệ. − Vì chuyên làm nhiệm vụ giao nhận vận tải, chắc chắn các forwarder sẽ dễ dàng chọn được những đối tác hãng tàu “mối quen” có mức giá tốt nhất, góp phần giảm chi phí cho bạn. Bởi bạn sẽ không thể nào tự mặc cả với hãng tàu, cũng như dễ bị “hố” nếu không phải là dân chuyên nghiệp. − Nếu lô hàng của bạn nhỏ lẻ thì việc tự mình liên hệ hãng tàu vận chuyển chi phí sẽ cao ngất ngưỡng.
Nghiệp vụ forwarder với chức năng gom hàng lẻ để đóng ghép chung container sẽ giúp các chủ hàng giảm được rất nhiều chi phí. − Và cuối cùng là vấn đề ngôn ngữ. Chắc chắn các giao dịch sẽ sử dụng nhiều ngôn ngữ khác nhau, đặc biệt là tiếng Anh. Vậy nên các chủ hàng có thể nhờ sự hỗ trợ của forwarder để việc giao nhận hàng thuận lợi hơn.
Chắc chắn chủ hàng sẽ bỏ ra một số tiền để thuê dịch vụ forwarder. Nhưng so với số tiền và thời gian, công sức họ tiết kiệm được thì hoàn toàn xứng đáng. Đó chính là lý do mà ngày càng có nhiều chủ hàng quyết định tìm forwarder hỗ trợ để có được giải pháp tối ưu cho các chi phí vận tải và thúc đẩy hiệu quả kinh doanh. Người giao nhận 1.
Khái niệm người giao nhận Người giao nhận hay người kinh doanh dịch vụ giao nhận (Freight Forwarder/ Forwarder) có thể là chủ hàng, chủ tàu, công ty xếp dỡ, người giao nhận chuyên nghiệp hay bất kỳ người nào khác có đăng ký kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng hóa. Trước đây, forwarder thường chỉ làm đại lý thực hiện một số công việc do nhà xuất nhập khẩu ủy thác như xếp dỡ, lưu kho, vận chuyển nội địa, làm thủ tục, giấy tờ… Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của thương mại quốc tế, ngày nay người giao nhận không chỉ làm các thủ tục hải quan hay thuê tàu mà còn cung cấp dịch vụ trọn gói về toàn bộ quá trình vận tải và phân phối hàng hóa. Do vậy, giao nhận đóng vai trò quan trọng trong thương mại và vận tải quốc tế. Trách nhiệm của người giao nhận hàng hóa Theo Quy tắc mẫu của Hiệp Hội Giao Nhận Quốc Tế – FIATA (Federation Internationale de Associations de Transitaries et Assimilaimes) quy định trách nhiệm của người giao nhận như sau: * Người giao nhận với vai trò là đại lý hay môi giới: - Người giao nhận tiến hành ký kết hợp đồng tùy vào khả năng của mình, phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo hợp đồng.
Người giao nhận hàng hóa phải chịu trách nhiệm nếu không thực hiện trách nhiệm giải trình và các biện pháp hợp lý khi thực hiện Dịch vụ giao nhận hàng hóa. Người giao nhận phải bồi thường cho khách hàng về những mất mát, hư hỏng hàng hóa và tổn thất tài chính trực tiếp do vi phạm nghĩa vụ của mình. - Người giao nhận hàng hóa không chịu trách nhiệm pháp lý về các hành vi và thiếu sót của bên thứ ba, ví dụ như người vận chuyển, nhân viên kho hàng, người bốc xếp, cảng vụ và các nhà giao nhận vận tải khác, trừ khi người giao nhận không thực hiện cẩn trọng trong việc lựa chọn, hướng dẫn hoặc giám sát các bên thứ ba. * Người giao nhận với vai trò người nhận ủy thác - Khi đóng vai trò này, người giao nhận sẽ là một “nhà thầu độc lập” cung cấp các dịch vụ mà khách hành của mình yêu cầu.
- Người giao nhận sẽ chịu trách nhiệm về toàn bộ hành vi và lỗi của các bên thứ ba (người vận chuyển, người làm dịch vụ khác) mà người giao nhận này đã thuê để tiến hành thực hiện hợp đồng vận tải. 6 - Quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của người giao nhận sẽ phụ thuộc vào luật lệ của các phương thức vận tải. Khoản tiền thu được từ khách hàng sẽ theo mức giá cả dịch vụ chứ không phải là tiền hoa hồng. * Với vai trò là người chuyên chở (Carrier): Người giao nhận là người chuyên chở không chỉ khi tự vận chuyển hàng bằng phương tiện vận tải của mình (performing carrier) mà cả khi phát hành chứng từ vận tải hay nói cách khác chính là cam kết đảm nhiệm trách nhiệm người chuyên chở, khi đó người giao nhận trong vai trò người thầu chuyên chở (contracting carrier).
* Với vai trò cung cấp các dịch vụ khác liên quan: Người giao nhận sẽ chịu trách nhiệm khi phát sinh các dịch vụ liên quan khác (đóng gói, lưu kho, bốc xếp, phân phối…) khi các dịch vụ này được cung cấp bởi người giao nhận.