MỞ ĐẦU 1 1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Đất đai là tài nguyên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia, nó là cơ sở không gian của mọi quá trình sản xuất, là thành phần quan trọng của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các khu kinh tế, văn hóa, xã hội quốc phòng. Ngày nay, xã hội ngày càng phát triển, dân số tăng nhanh kéo theo những đòi hỏi ngày càng tăng về lương thực, thực phẩm, chỗ ở cũng như các nhu cầu về văn hóa, xã hội. Con người đã tìm mọi cách để khai thác đất đai nhằm thỏa mãn những nhu cầu ngày càng tăng đó. Nông nghiệp là hoạt động sản xuất cổ nhất và cơ bản nhất của loài người.
Hầu hết các nước trên thế giới đều phải xây dựng một nền kinh tế trên cơ sở phát triển nông nghiệp dựa vào khai thác các tiềm năng của đất, lấy đó làm bàn đạp phát triển các ngành khác. Vì vậy việc tổ chức sử dụng nguồn tài nguyên đất đai hợp lý, có hiệu quả theo quan điểm sinh thái bền vững đang trở thành vấn đề toàn cầu. Xã hội phát triển, dân số tăng nhanh, cùng với đó là những đòi hỏi ngày càng tăng là lương thực thực phẩm, chỗ ở cũng như những nhu cầu về văn hóa xã hội. Và con người đã tìm mội cách để khai thác đất đai nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng đó, chính vì thế đã tạo nên áp lực cho đất đai, đặc biệt là quỹ đất nông nghiệp có hạn chế về diện tích lại luôn có nguy cơ bị thoái hóa dưới tác động của thiên nhiên và sự thiếu ý thức của con người trong quá trình sản xuất.
Đó còn chưa kể đến sự suy giảm về diện tích đất nông nghiệp do quá trình đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, trong khi đất khai hoang lại rất hạn chế. Do vậy việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất hợp lý theo quan điểm sinh thái và phát triển bền vững đã trở thành vấn đề mang tính toàn cầu và rất cần thiết với một nước có nền kinh tế nông nghiệp chủ yếu như ở Việt Nam chúng ta. Thị xã Ninh Hòa nằm ở phía bắc thành phố Nha Trang, cách Nha Trang 33 km. Trung tâm thị xã nằm tại ngã ba nơi giao nhau giữa quốc lộ 1 và quốc lộ 26 đi Buôn Ma Thuột.
Ninh Hòa trở thành cửa ngõ quan trọng nối Tây Nguyên với vùng Duyên hải Nam Trung Bộ. Toàn thị xã có 20 xã và 7 phường. Ninh Hòa có quỹ đất phân bổ ở các vùng: đồng bằng, miền núi, trung du và ven biển; có hệ thống giao thông đường bộ, đường sắt, đường biển. Vị trí địa lý trên đã tạo cho thị xã Ninh Hòa có điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế, trong đó có 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nông nghiệp.
Phần lớn dân số huyện sống bằng nghề nông nghiệp nhưng hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp còn thấp. Vì vậy việc sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả nhằm đem lại nhiều hơn các sản phẩm cho xã hội có ý nghĩa rất lớn. Trong một vài năm gần đây xu thế phát triển kinh tế - xã hội chung khiến cho diện tích đất sản xuất nông nghiệp bị giảm dần do chuyển sang mục đích phi nông nghiệp, mặt khác do tác động của biến đổi khí hậu, tình hình khô hạn, lũ lụt trở nên nghiêm trong hơn, ảnh hưởng rất lớn đến sản xuất nông nghiệp. Trước tình trạng đó, việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp của thị xã Ninh Hòa nhằm tìm ra các loại sử dụng đất hiệu quả, ứng phó với điều kiện khô hạn vào mùa khô, có ý nghĩa rất quan trọng phục vụ cho công tác quy hoạch và chuyển đổi cơ cấu cây trồng, sử dụng đất bền vững.
Vì vậy, việc nghiên cứu các yếu tố liên quan đến hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp làm căn cứ để đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp là việc cần thiết cho mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường của thị xã, đồng thời làm cơ sở cho việc định hướng sử dụng đất nông nghiệp của thị xã trong tương lai. Xuất phát từ những vấn đề quan trọng trên dưới sự hướng dẫn của GS. Nguyễn Hữu Thành, tôi đã thực hiện đề tài: “ n u qu s n t n n n pt n tn n ”. 1 2 MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI - Đánh giá hiệu quả của các loại sử dụng đất nông nghiệp của thị xã Ninh Hoà; - Lựa chọn được các loại sử dụng đất nông nghiệp có hiệu quả và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp của thị xã.
1 3 ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU - Đối tượng nghiên cứu: Đất sản xuất nông nghiệp, các loại sử dụng đất sản xuất nông nghiệp, các yếu tố liên quan đến sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. - Phạm vi nghiên cứu: + Phạm vi nội dung: Tập trung đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp. + Phạm vi không gian: thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Phạm vi thời gian: Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 3/2017 đến tháng 4/2018.
Các số liệu về đất đai liên quan đến sử dụng đất nông nghiệp được thu thập từ năm 2010 đến năm 2016. 1 4 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Những đóng góp mới Xác định, lựa chọn được loại sử dụng đất hiệu quả, phù hợp với điều kiện khô hạn của thị xã. 1 4 2 Ý nghĩa khoa học Bổ sung cơ sở khoa học phục vụ chuyển đổi cơ cấu cây trồng và sử dụng đất. 1 4 3 Ý nghĩa thực tiễn Xác định, lựa chọn được loại sử dụng đất hiệu quả, phù hợp với thị xã Ninh Hòa.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ ĐẤT NÔNG NGHIỆP 2. Khái niệm về đất và đất sản xuất nông nghiệp Đất đai trong đánh giá đất theo FAO được hiểu theo nghĩa rộng. Nó là một khoanh đất được xác định về mặt địa lý (có diện tích, có toạ độ) với những thuộc tính tương đối ổn định hoặc thay đổi nhưng có tính chất chu kỳ có thể dự đoán được của môi trường ở bên trên, bên trong và bên dưới nó như: Không khí, điều kiện khí hậu thời tiết, điạ chất, thuỷ văn, loại đất, động thực vật, những tác động của con người vào đất đai ở mức độ mà các thuộc tính này có ảnh hưởng đáng kể đến việc sử dụng khoanh đất đó ở hiện tại và tương lai (FAO, 2007) Như vậy đất đai trong đánh giá đất theo FAO được nhìn nhận là một nhân tố sinh thái bao gồm tất cả các thuộc tính sinh học và tự nhiên của bề mặt trái đất có ảnh hưởng nhất định đến tiềm năng và hiện trạng sử dụng đất. Đất theo nghĩa đất đai bao gồm: khí hậu, dáng đất, địa hình địa mạo, thổ nhưỡng, thuỷ văn, thảm thực vật tự nhiên bao gồm cả rừng, cỏ dại trên đồng ruộng, động vật tự nhiên, những biến đổi của đất do các hoạt động của con người.
Luật Đất đai năm 2013 nêu rõ: “Đất nông nghiệp là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp và nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng, bao gồm đất sản xuất nông nghiệp, đất sản xuất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và đất sản xuất nông nghiệp khác”. Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong sản xuất nông nghiệp Theo luật đất đai năm 2013, đất nông nghiệp được chia ra làm các nhóm đất chính sau: Nhóm đất sản xuất nông nghiệp, nhóm đất phi nông nghiệp và nhóm đất chưa sử dụng. Đất nông nghiệp là đất được xác định chủ yếu để sử dụng vào sản xuất nông nghiệp như đất trồng cây hàng năm, đất trồng cây lâu năm, đất rừng sản xuất, rừng phòng hộ, rừng đặc dụng, đất rừng trồng, nuôi trồng thuỷ sản, đất làm muối hoặc nghiên cứu thí nghiệm về nông nghiệp. Đất đai đóng vai trò quyết định sự tồn tại và phát triển kinh tế của xã hội loài người nó là cơ sở tự nhiên, là tiền đề cho mọi quá trình sản xuất.
Đất đai là sản phẩm của thiên nhiên, đất đai có những tính chất đặc trưng riêng khiến nó không giống bất kỳ một tư liệu sản xuất nào khác, đó là: đất có độ phì, giới 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hạn về diện tích, có vị trí cố định trong không gian và vĩnh cửu với thời gian nếu biết sử dụng đúng. Đất sản xuất nông nghiệp đóng vai trò vô cùng quan trọng trong sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia. Đất sản xuất nông nghiệp tham gia vào quá trình sản xuất và làm ra sản phẩm cần thiết nuôi sống xã hội. Nhận thức đúng được các vấn đề trên sẽ giúp người sử dụng đất có các định hướng sử dụng tốt hơn đối với đất sản xuất nông nghiệp, khai thác có hiệu quả các tiềm năng tự nhiên của đất đồng thời không ngừng bảo vệ đất và môi trường sinh thái.
Xét cho cùng, đất chỉ có giá trị thông qua quá trình sử dụng của con người, giá trị đó tuỳ thuộc vào sự đầu tư trí tuệ và các yếu tố đầu vào khác trong sản xuất. Hiệu quả của việc đầu tư này sẽ phụ thuộc rất lớn vào những lợi thế của quỹ đất đai hiện có và các điều kiện KT-XH cụ thể. Nguyên tắc và quan điểm sử dụng đất sản xuất nông nghiệp 2. Nguyên tắc s d ng t s n xu t nông nghi p Đất đai là nguồn tài nguyên có hạn trong khi đó nhu cầu của con người lấy từ đất ngày càng tăng, mặt khác đất sản xuất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do bị trưng dụng sang các mục đích khác.
Vì vậy, sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở nước ta với mục tiêu nâng cao hiệu quả KT-XH trên cơ sở đảm bảo an ninh lương thực, thực phẩm, tăng cường nguyên liệu cho công nghiệp và hướng tới xuất khẩu. Sử dụng đất sản xuất nông nghiệp trên cơ sở cân nhắc những mục tiêu phát triển KT-XH, tận dụng được tối đa lợi thế so sánh về điều kiện sinh thái và không làm ảnh hướng xấu đến môi trường là những nguyên tắc cơ bản và cần thiết để đảm bảo cho khai thác sử dụng bền vững nguồn tài nguyên đất.