MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong mọi lĩnh vực hoạt động của con ngƣời, muốn biết đạt kết quả đến đâu cũng phải qua quá trình đánh giá. Đánh giá nói chung hay đánh giá quá trình dạy học nói riêng là một khoa học – khoa học ứng dụng. Đánh giá là một hoạt động có hệ thống và đƣợc tổ chức kiến thức dƣới nhiều hình thức khác nhau, sử dụng các kiến thức của một hay nhiều lĩnh vực khoa học tự nhiên và xã hội để giải quyết các vấn đề thực tế.
Bên cạnh việc đổi mới, hoàn thiện chƣơng trình, nội dung và đổi mới phƣơng pháp dạy học để nâng cao chất lƣợng giáo dục thì cần phải đổi mới cả hình thức và phƣơng pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh. Trong đó đổi mới kiểm tra đánh là động lực thúc đẩy đổi mới phƣơng pháp giảng dạy bởi đổi mới phƣơng pháp dạy học phải dựa vào kết quả của đổi mới kiểm tra đánh giá và ngƣợc lại đổi mới kiểm tra đánh giá chỉ phát huy hiệu quả cuối cùng thông qua đổi mới phƣơng pháp giảng dạy. Do vậy có thể nói đổi mới phƣơng pháp dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá là hai hoạt động thống nhất hữu cơ trong quá trình dạy học. Trong quá trình dạy – học việc đánh giá quá trình học tập của ngƣời học có ý nghĩa cho cả ngƣời học và ngƣời dạy.
Nếu ngƣời học không bày tỏ ý nghĩ của họ bằng lời nói hoặc viết ra thì ngƣời dạy khó có thể biết đƣợc ngƣời học đang nghĩ gì, đã học đƣợc gì, và còn vấn đề nào thắc mắc cần đƣợc giải đáp. Việc sử dụng các cách thức, biện pháp thu thập thông tin một cách có hệ thống, tích hợp một cách tự nhiên vào trong mỗi bài giảng, ngƣời dạy có thể có đƣợc những thông tin có giá trị về mức độ đạt đƣợc hoặc thiếu hụt về kiến thức, kĩ năng của ngƣời học. Và những thông tin phản hồi của ngƣời học cũng sẽ là động lực để ngƣời dạy tìm tòi, khám phá những phƣơng pháp dạy học mới nhằm mục đích giúp ngƣời học tiến bộ. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Không thể phủ nhận hệ thống kiểm tra đánh giá ở các trƣờng phổ thông đã góp phần nâng cao chất lƣợng dạy và học.
Tuy nhiên, ở hầu hết các nhà trƣờng chỉ chú trọng vào kiểm tra đánh giá kết quả học tập (kiểm tra 1 tiết, kiểm tra cuối kì, …) mà không để ý đến việc kiểm tra đánh giá quá trình học tập của ngƣời học. Cách kiểm tra đánh giá mà trọng tâm chỉ là việc tái hiện lại kiến thức đã học trong sách vở, ôn tập nội dung có trong bài thi sẽ dần làm học sinh mất đi tính chủ động, sáng tạo, khả năng tự phát hiện và giải quyết vấn đề. Bên cạnh đó nhiều giáo viên chƣa xác định rõ đƣợc đánh quá trình để làm gì? Hệ thống các kĩ thuật kiểm tra đánh giá ở nhiều trƣờng còn truyền thống, chƣa thực sự hiểu quả và nội dung đánh giá nhiều khi không phù hợp với mục tiêu và nội dung đào tạo. Do đó, việc đổi mới công tác kiểm tra đánh giá nhằm hƣớng đến kiểm tra đánh giá nhƣ là hoạt động học tập, nghiên cứu hệ thống các kĩ thuật đánh giá quá trình học tập của học sinh để vận dụng phù hợp với giáo dục phổ thông Việt Nam hiện nay là vấn đề cấp thiết.
Các môn khoa học nói chung hay môn Toán nói riêng là một lĩnh vực không phải dễ đối với học sinh. Đối với học sinh khối 6, sau khi đƣợc ôn tập và bổ túc về số tự nhiên thì học sinh bắt đầu làm quen với tập hợp số nguyên. Khi học tốt các phép tính trong tập hợp số nguyên, đó sẽ là nền tảng vững chắc để các em áp dụng nhiều ở những lớp học kế tiếp và giải quyết đƣợc các bài toán thực tiễn cuộc sống. Chính vì vậy, ngay từ khi bắt đầu học số học 6, giáo viên cần kịp thời hƣớng dẫn, can thiệp, giúp học học sinh thoát khỏi những lúng túng ban đầu, đạt đƣợc những kiến thức cơ bản, từng bƣớc tiếp cận các kiến thức về số nguyên dần giúp các em yêu thích và đam mê môn học.
Việc kiểm tra, đánh giá quá trình học tập để thấy đƣợc những khó khăn và vƣớng mắc các em gặp phải để kịp thời sửa đổi phƣơng thức giảng dạy là một việc rất quan trọng. Từ xu thế đổi mới, tầm quan trọng của đánh giá quá trình học tập của học sinh và mong muốn giáo viên có một hệ thống khoa học những kĩ thuật 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đánh giá quá trình học tập của học sinh, tác giả chọn đề tài: “Vận dụng một số kĩ thuật đánh giá quá trình học tập của học sinh vào dạy học Số học lớp 6” để nghiên cứu. Mục đích nghiên cứu Thúc đẩy việc học tập và rèn luyện của học sinh trong quá trình học Số học lớp 6, giúp học sinh đạt đƣợc kiến thức từng bài, có khả năng đánh giá và tự đánh giá kiến thức bản thân, chủ động tìm tòi và ứng dụng kiến thức đã học vào trong thực tiễn. Giúp giáo viên có thể định hƣớng đƣợc phƣơng pháp dạy học phù hợp, điều chỉnh giờ hoạt động giảng dạy sao cho đạt kết quả tốt nhất.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Chƣơng trình Số học lớp 6. - Các kĩ thuật đánh giá quá trình học tập của học sinh. - Các phƣơng pháp giảng dạy. Nhiệm vụ nghiên cứu - Tìm hiểu nhu cầu và phƣơng pháp đổi mới đánh giá trong dạy học.
- Nghiên cứu các kĩ thuật đánh giá quá trình. - Nghiên cứu các phƣơng pháp dạy học có liên quan đến đánh giá quá trình. - Kiểm tra tính khả thi của đề tài. Phƣơng pháp nghiên cứu - Sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu lí luận, tìm hiểu các tài liệu liên quan đến đề tài để thu thập thông tin, từ đó phân tích, hệ thống và phân loại các phƣơng pháp kiểm tra đánh giá quá trình học tập Số học lớp 6.
- Phƣơng pháp quan sát, điều tra, thực nghiệm sƣ phạm. Giả thuyết khoa học Nếu các kĩ thuật đánh giá quá trình học tập của học sinh trong dạy học Số học lớp 6 ở trƣờng trung học cơ sở đƣợc hệ thống một cách khoa học và sử dụng thƣờng xuyên trong quá trình học tập của học sinh lớp 6 thì không 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những thúc đẩy việc học tập và rèn luyện của học sinh mà còn giúp giáo viên điều chỉnh hoạt động dạy học sao cho phù hợp và hiệu quả nhất. Cấu trúc Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn. Chƣơng 2: Vận dụng một số kĩ thuật đánh giá quá trình học tập của học sinh vào dạy học Số học lớp 6.
Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN 1. Đánh giá trong dạy học 1. Khái niệm đánh giá Đánh giá là một khái niệm khoa học đƣợc áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau.
Trong luận văn này, tác giả chỉ nghiên cứu về đánh giá trong dạy học. Theo Nguyễn Bá Kim, „„đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu đƣợc, đối chiếu với mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải tiến thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lƣợng và hiệu quả công việc‟‟.Marger (1993), „„đánh giá là việc miêu tả tình hình của học sinh và giáo viên để dự đoán công việc phải tiếp tục và giúp học sinh tiến bộ‟‟. [7, trang 32] Theo Trần Bá Hoành (1995), đánh giá đƣợc hiểu nhƣ sau: “Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu đƣợc, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lƣợng hiệu quả công việc”.M (2007), đánh giá trong giáo dục là một khái niệm rộng, nó đƣợc định nghĩa nhƣ là một quá trình thu thập thông tin và sử dụng các thông tin này để ra quyết định về học sinh, về chƣơng trình, về nhà trƣờng và đƣa ra các chính sách giáo dục. [21] Theo Trần Thị Tuyết Oanh (2009), „„Đánh giá là quá trình tiến hành có hệ thống để xác định mức độ mà đối tƣợng đạt đƣợc các mục tiêu giáo dục nhất định‟‟.
[12] Nhƣ vậy, đánh giá trong giáo dục là quá trình thu thập và giải thích một cách hệ thống, kịp thời các thông tin liên quan đến giáo dục, mang lại bức 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tranh chung về trình độ năng lực của ngƣời học, sự phù hợp của mục tiêu và chƣơng trình đào tạo, sự phù hợp của phƣơng thức giảng dạy và hoạt động kiểm tra đánh giá… và căn cứ vào mục tiêu giáo dục để làm cơ sở cho những chủ trƣơng, biện pháp và hành động giáo dục trong giai đoạn tiếp theo. Đánh giá trong dạy học có thể hiểu là việc giáo viên sử dụng một số kĩ thuật thích hợp để nhận định, phán đoán về việc học của học sinh. Từ đó phân tích, đối chiếu với mục tiêu đề ra lúc đầu để đề xuất những điều chỉnh đối với chƣơng trình, phƣơng pháp giảng dạy…giúp cho học sinh học tập tiến bộ. Mục đích đánh giá Đánh giá trong dạy học chính là phƣơng tiện đi đến mục tiêu dạy học.
Đối với những đối tƣợng khác nhau, đánh giá cũng có những mục đích khác nhau. [8] - Cấp độ trực tiếp dạy và học: ngƣời dạy, ngƣời học và phụ huynh ngƣời học. Giáo viên sẽ nhận biết đƣợc sự khác biệt giữa các ngƣời học. Đánh giá kết quả học tập (hay việc làm chủ kiến thức, kĩ năng) của ngƣời học so với mục tiêu giáo dục, dạy học đã đề ra.
Qua đó, ngƣời dạy có thể lựa chọn, điều chỉnh phƣơng pháp và nội dung học phù hợp nhất. Với học sinh và phụ huynh ngƣời học thì đánh giá cung cấp thông tin mô tả trình độ, năng lực của ngƣời học tại thời điểm đánh giá. Giúp ngƣời học nhận định đƣợc khả năng của bản thân từ đó điều chỉnh hoạt động học tập phù hợp.