phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về quản lý sử dụng thiết bị dạy học ở các trƣờng Trung học phổ thông. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý sử dụng thiết bị dạy học ở các trƣờng Trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Phan Rang - Tháp Chàm. Chƣơng 3: Biện pháp quản lý sử dụng thiết bị dạy học ở các trƣờng Trung học phổ thông trên địa bàn thành phố Phan Rang - Tháp Chàm, tỉnh Ninh Thuận. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ THIẾT BI ̣DẠY HỌC Ở TRƢỜNG PHỔ THÔNG 1.
Tổ ng quan nghiên cƣ́u vấ n đề 1. Trên thế giới Dựa trên quan niệm của phép duy vật biện chứng lịch sử thì TBDH là những công cụ lao động, là phƣơng tiện trực quan trong hoạt động dạy và học của thầy và trò. Nhờ có TBDH mà “làm dài thêm” cơ quan cảm giác của con ngƣời, cho phép con ngƣời đi sâu vào thế giới vật chất nằm sau giới hạn tri giác của các giác quan thông thƣờng - Từ thế giới vĩ mô ( thiên hà, mặt trời, sao.) đến thế giới vi mô (nguyên tử, prôton, nơtrôn, quac. Thế kỷ XXI trong xu thế toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế, sự bùng nổ của KH-KT và sự phát triển nhƣ vũ bão của CNTT thì tính trực quan trong dạy học đảm bảo cho ngƣời học nhận biết sâu sắc, nhanh chóng các sự vật, hiện tƣợng, quá trình,…phân tích, tổng hợp tri thức một cách khoa học, dễ dàng hơn, do đó TBDH ngày càng có vai trò quan trọng trong quá trình dạy học trong nhà trƣờng.
Nhà giáo dục học vĩ đại Tiệp Khắc Kômensky (1592 - 1679) đã đặt nền móng đầu tiên cho dạy học trực quan, với quan điểm cơ bản là: Dạy học đƣợc bắt đầu từ quan sát sự vật, hiện tƣợng, quá trình. Trong tác phẩm: “Phép dạy học vĩ đại ” ông viết: “Cái gì có thể tri giác đƣợc hãy để cho nhìn, cái nghe đƣợc hãy để cho nghe…đó là quy tắc vàng đối với trẻ em, đối với dạy học.” Nhà giáo dục ngƣời Nga Usinsky (1824-1870) và các học trò của ông tiếp tục phát triển nguyên tắc dạy học trực quan dựa trên các thành tựu mới về tâm lý học và sinh lý học. Ông khẳng định trực quan là cái ban đầu, là nguồn gốc của tri thức, cảm giác cung cấp tài liệu cho hoạt động trí tuệ. Usinsky viết: “ Không có cái gì có thể giúp anh san bằng bức tường ngăn cách giữa giáo viên và học sinh như là việc anh đưa cho học sinh xem một bức tranh và 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giải thích nó, đứa trẻ suy nghĩ bằng hình dạng, bằng màu sắc, âm thanh và bằng cảm giác nói chung”.
Nhà giáo dục lỗi lạc ngƣời Thụy Sỹ J.Pestalossi (1746-1827) đã phát triển nguyên tắc dạy học trực quan của Kômensky với tƣ tƣởng chỉ rõ mối quan hệ hữu cơ giữa tri giác cảm tính với sự phát triển tƣ duy. Cùng với sự phát triển của các tƣ tƣởng trong lĩnh vực tâm lý, giáo dục học, lý thuyết về dạy học trực quan cũng có những bƣớc tiến mới. Ngƣời ta đã nhận thức đƣợc rằng vai trò của phƣơng tiện trực quan trong dạy học không chỉ dừng ở việc giúp học sinh nhận biết hiện tƣợng mà còn nắm đƣợc bản chất của sự vật hiện tƣợng. Một trong những đại diện của tƣ tƣởng này, có thể kể đến tâm lý học Xô – viết hiện đại.
Trong hệ thống tƣ tƣởng của mình về hoạt động và hoạt động trí óc (bên trong và bên ngoài), Leontiev đã đƣa ra quan điểm về cơ sở tâm lý học của nguyên tắc dạy học trực quan. Lê-nin khi phân tích bản chất của quá trình nhận thức cũng đã chỉ ra quy luật nhận thức của con ngƣời là: “ Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn, đó là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lí, của sự nhận thức thực tại khách quan”. Từ nhận thức trên của Lê Nin, nhiều nhà khoa học cho rằng mức độ ảnh hƣởng của các giác quan trong quá trình truyền thông dạy học đối với việc tiếp thu tri thức đa số là qua nghe nhìn; còn qua nếm, sờ, ngửi là không đáng kể. Năm 1984 hội nghị quốc tế về GD lần thứ 39 họp tại Giơ-ne-vơ cũng nhƣ nhiều hội nghị về TBDH ở các nƣớc XHCN đã khẳng định ngành giáo dục cần phải đƣợc đổi mới thƣờng xuyên về mục đích, cấu trúc, nội dung, TBDH và phƣơng pháp để tạo cho tất cả các HS có những cơ hội học tập.
Tuỳ theo hoàn cảnh kinh tế, kỹ thuật và xã hội tất cả các nƣớc trên thế giới đều có khuynh hƣớng hoàn thiện CSVC và TBDH nhằm phù hợp với sự hiện đại hoá nội dung, phƣơng pháp và hình thức tổ chức dạy - học. Các nƣớc có nền kinh tế phát triển đều quan tâm đến việc nghiên cứu, thiết kế, sản xuất các TBDH 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hiện đại đạt chất lƣợng cao, cần thiết cho nhu cầu phát triển mỗi nƣớc nhƣ Tiệp Khắc, Hungari, Pháp, Mỹ, Đức,… Trên thế giới , viê ̣c sƣ̉ du ̣ng các loa ̣i phƣơng tiê ̣n nghe nhiǹ hiê ̣n đa ̣i , phim ảnh đã sớm phát triể n và có vai trò tić h cƣ̣c trong nâng cao chấ t lƣơ ̣ng giảng dạy. Ở Nga đã xây dựng đƣợc hàng ngàn bộ phim phục vụ riêng cho học tập về tất cả các môn học ở nhà trƣờng. Ở Mỹ có xây dựng những phim phục vụ học tập có kèm theo những điều hƣớng dẫn việc và những chỗ dừng lại để thực hiện những hành động nhất định.
Ở Pháp có Trung t âm Quố c gia Radio và Truyề n hin ̀ h da ̣y ho ̣c. Ở Nhật có mạng lƣới truyền hình nội bộ trƣờng ho ̣c. Ở In -đô-nê-xi-a hƣớng dẫn các trƣờng phổ thông sản xuấ t , sao chép, phân phố i , sƣ̉ du ̣ng chƣơng triǹ h phim và băng ghi âm cho các trƣờng THPT (Tạp chí số 2/2015 Khoa học và Công nghệ). Trong nước Chủ tịch Hồ Chí Minh, danh nhân văn hóa của Việt Nam và thế giới đã nói “Học phải đi đôi với hành.” Thừa kế và phát huy những lý luận về giáo dục của nền giáo dục học thế giới, Việt Nam cũng có nhiều nghiên cứu về TBDH và quản lý việc sử dụng TBDH.
Về vấn đề này, có thể kể đến các nhà khoa học Việt Nam tiêu biểu đã phát triển và truyền bá lý luận về nguyên tắc dạy học trực quan đó là các nhà tâm lý học Phạm Minh Hạc, Hồ Ngọc Đại; các nhà giáo dục học Tô Xuân Giáp, Vũ Trọng Rỹ, Trần Khánh Đức… các tác giả này cho ta thấy đƣợc vấn đề chung về TBDH nhƣ vai trò của TBDH trong hoạt động dạy học và những yêu cầu sƣ phạm khi lựa chọn và sử dụng TBDH. Theo tác giả Đặng Quốc Bảo, trong những năm gần đây, ngành Giáo dục đã có những cải tiến đáng kể về đổi mới phƣơng pháp dạy và học ở trong nhà trƣờng và trong mỗi nhà giáo. Đổi mới để không ngừng nâng cao kiến thức chuyên môn, đổi mới để phát huy đƣợc năng lực của học sinh. Học sinh đã trở thành trung tâm trong từng tiết học.
Giáo viên đã thay đổi trong tƣ duy, đó là: “Dạy những gì học sinh cần, chứ không dạy những gì giáo viên có”. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong cuốn “ Quản lý giáo dục - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” do tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc làm chủ biên có phần nghiên cứu về “Quản lý tài chính và thiết bị giáo dục” đã chỉ ra cách phân loại và các nguyên tắc quản lý TBGD ở trƣờng phổ thông. Đặc biệt, sách chuyên khảo “Giáo dục nghề nghiệp cho học sinh phổ thông nhằm góp phần phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh hội nhập quốc tế” của tác giả Bùi Đức Tú (NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2013) đã đề cập khả năng và đặc điểm tự nhiên và xã hội của Ninh Thuận cũng nhƣ các giải pháp quản lý TBDH đối với các trƣờng THPT trên địa bàn mà đề tài nghiên cứu. Năm 2005, Chủ nhiệm đề tài Ngô Quang Sơn đã bảo vệ thành công đề tài cấp Bộ về: “Một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị giáo dục, ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông tại các trung tâm GDTX và trung tâm học tập cộng đồng” mã số B 2004 -53 -17; tác giả khẳng định vai trò quan trọng của TBDH trong các hoạt động giảng dạy, giáo dục và học tập, đó là “… TBDH là một bộ phận, là một thành tố, vừa là một phƣơng tiện, một phƣơng hƣớng, vừa hàm chứa nội dung của quá trình dạy học, đồng thời tạo hứng thú nhận thức cho học viên.
TBDH là một trong những điều kiện giúp giáo viên và học viên thực hiện tốt phƣơng châm dạy học phát huy tính tích cực của học viên, tích cực hóa quá trình nhận thức, quá trình tƣ duy của học viên lớn tuổi… ”, đồng thời tác giả đã đƣa ra hệ thống 8 giải pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả của việc trang bị, sử dụng và bảo quản TBDH. Luận án tiến sĩ của nghiên cứu sinh Lê Đình Sơn “Quản lý cơ sở vật chất phục vụ đào tạo của trƣờng đại học theo quan điểm quản lý chất lƣợng tổng thể ”. Đề tài cấp Bộ mã số B2005-80-20 của tác giả Đặng Thị Thu Thủy (2006): “Thiết kế sƣ phạm cho phần mềm công cụ trợ giúp giáo viên phục vụ việc giảng dạy ở trƣờng phổ thông” cho thấy đƣợc sự cần thiết của phần mềm 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hỗ trợ trong công tác giảng dạy của giáo viên. Năm 2008 tác giả Nguyễn Sỹ Đức đã bảo vệ thành công đề tài nghiên cứu khoa học mã số B2007-37-44 “Thiết kế thƣ viện và tuyển chọn TBDH điện tử cấp trung học phổ thông” đã chỉ ra cách thiết kế thƣ viện chuẩn và cách tuyển chọn những TBDH điện tử phục vụ cho việc giảng dạy ở phổ thông.
Tuy nhiên ở nƣớc ta TBDH còn thiếu nhiều so với yêu cầu. Chính vì thế, vấn đề đặt ra cho các nhà QLGD là cần thiết phải nghiên cứu thực trạng TBDH của đơn vị mình, xây dựng kế hoạch đầu tƣ mua sắm TBDH và quản lý có hiệu quả việc sử dụng, bảo quản TBDH phù hợp với điều kiện vùng miền và địa phƣơng.