phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn dự kiến đƣợc trình bày theo 3 chƣơng, cụ thể nhƣ sau: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG TƢ VẤN Ở TRƢỜNGTRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Lịch sử ngành tư vấn tâm lí trường học: 1. Tại Canada: Theo nghiên cứu của Vũ Mộng Đóa, giảng viên khoa Xã hội học và Công tác xã hội trƣờng Đại học Đà Lạt, tƣ vấn trƣờng học ở Canada hình thành cũng khá sớm, từ những năm đầu của thế kỉ 20.
Ban đầu, chỉ là loại tƣ vấn hƣớng dẫn đƣợc cung cấp bởi giáo viên trong lớp học. Tuy nhiên, trong thập kỉ 60 của thế kỉ 20, tƣ vấn trƣờng học ở Canada có sự thay đổi mạnh mẽ, những nhà tƣ vấn trƣờng học bắt đầu đóng vai trò quan trọng trong việc điều trị trong hệ thống trƣờng học bằng việc tập trung chú ý vào xem xét những học sinh, sinh viên có những vấn đề tâm lí và hành vi nghiêm trọng. Vào những năm 70 của thế kỉ 20, việc tập trung điều trị đƣợc giảm bớt khi các trƣờng bắt đầu khuyến khích các nhà tƣ vấn tham gia vào việc tiếp cận hƣớng đến ngăn ngừa và phát triển trong việc tƣ vấn. Mặc dù vẫn tiếp tục chữa trị cho một số trẻ em khi có nhu cầu, nhƣng các nhà tƣ vấn trƣờng học đã dành nhiều thời gian hơn vào việc hợp tác với giáo viên, phụ huynh và những nhóm trẻ em để ngăn chặn, phòng ngừa các vấn đề có thể xảy ra.
Vào những năm 1990, nhà tƣ vấn trƣờng học tiếp tục nhấn mạnh đến cách tiếp cận theo hƣớng phát triển và ngăn ngừa để tƣ vấn. Ngoài ra, họ cũng bắt đầu thúc đẩy việc sử dụng các chiến lƣợc tƣ vấn gia đình và những yếu tố xuyên văn hóa. Tại Pháp: Hoạt động tƣ vấn trong nhà trƣờng đã đƣợc phát triển sớm với việc đề cao trách nhiệm của nhà tâm lí học học đƣờng. Nhà tâm lí học học đƣờng tại Pháp có nhiệm vụ tổ chức thực hiện các hoạt động phòng ngừa khó khăn tâm 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lí, triển khai và đánh giá công tác hỗ trợ tâm lí, chăm sóc sức khỏe tâm thần cho học sinh, xây dựng kế hoạch sƣ phạm và hỗ trợ thực hiện kế hoạch, hỗ trợ hòa nhập cho trẻ em khuyết tật,.
Để thực hiện tốt công tác này, hệ thống các trung tâm y tế, trung tâm tâm lí – giáo dục ở Pháp luôn có sự phối hợp chặt chẽ với công tác tâm lí học đƣờng để can thiệp và hỗ trợ kịp thời những học sinh gặp khó khăn. Tại Singapore: Từ năm 1988, Bộ Giáo dục Singapore đã xây dựng và triển khai chƣơng trình tƣ vấn trƣờng học tại các trƣờng phổ thông. Đến năm 1998, tất cả các trƣờng đều có chƣơng trình tƣ vấn trƣờng học với ngƣời phụ trách đƣợc bổ nhiệm chính thức tại trƣờng. Về tổ chức hoạt động, các nhà tƣ vấn trƣờng học làm việc trực tiếp với những nhà quản lí trƣờng để thiết kế các dịch vụ tƣ vấn cho học sinh, đồng thời, trực tiếp tƣ vấn và trị liệu cá nhân, nhóm, gia đình cho học sinh có khó khăn tâm lí.
Ngoài ra, nhà tƣ vấn còn thiết kế chƣơng trình và tập huấn cho giáo viên, học sinh về sự phát triển tâm lí, xã hội, nhân cách, sức khỏe tâm thần; thiết kế và triển khai các chƣơng trình đáp ứng các nhu cầu xã hội và tình cảm của học sinh. Mô hình tƣ vấn trƣờng học ở Singapore cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần, tƣ vấn hƣớng nghiệp qua sự kết hợp của nhà tƣ vấn và điều phối viên chƣơng trình hƣớng nghiệp, giáo viên, phụ huynh và cộng đồng. [24] Tổng quan về trung tâm tƣ vấn trƣờng học ở Singapore, tác giả Trịnh Chiến cho biết: đối tƣợng của các trung tâm là học sinh từ 5 – 18 tuổi với mục tiêu là giải tỏa những chƣớng ngại, khó khăn xuất hiện trong quá trình học tập tại trƣờng. Nhiệm vụ của trung tâm bao gồm: (1) Giúp học sinh phát huy tối đa tiềm năng; (2) Cộng tác với phụ huynh, nhà trƣờng và cộng đồng để giúp đỡ học sinh trong học tập; (3) Sử dụng tổng hợp các phƣơng pháp phòng ngừa và điều trị để hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ; (4) Nâng cao tiêu chuẩn chuyên môn trong mọi công tác chăm sóc học sinh; (5) Sử dụng tối đa các nguồn tài 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguyên có sẵn để đáp ứng nhu cầu của học sinh; (6) Dùng cả nhân viên chính thức có trả lƣơng lẫn các tình nguyện viên để hoàn thành nhiệm vụ; (7) Huấn luyện, phát triển và đánh giá sự đóng góp nguồn nhân lực của trung tâm.
Ngoài các nhiệm vụ chính, trung tâm còn tham gia chăm sóc tình huống và tƣ vấn gia đình; dịch vụ tâm lí giáo dục; chƣơng trình chăm sóc nhóm, tổ chức các chƣơng trình tại trƣờng học, giáo dục đời sống gia đình, phát triển mạng lƣới tình nguyện viên. Tại Trung Quốc: Tƣ vấn trƣờng học bắt đầu hình thành ở Trung Quốc từ những năm 80 của thế kỉ trƣớc. Đến năm 1995, theo thống kê có hơn 30% các trƣờng Đại học ở Trung Quốc có thực hiện tƣ vấn tâm lí cho sinh viên. Ở trƣờng phổ thông, tƣ vấn trƣờng học đƣợc gọi là hƣớng dẫn học đƣờng.
Hoạt động tƣ vấn tâm lí học đƣờng đƣợc thực hiện thông qua đội ngũ các nhà tƣ vấn, với nhiệm vụ hỗ trợ các khó khăn tâm lí và giáo dục sức khỏe tâm thần cho học sinh. Đến năm 2007, Chính phủ Trung Quốc lần đầu tiên triển khai một chƣơng trình nghiên cứu sâu rộng về phát triển tâm lí của trẻ em và thanh thiếu niên nhằm đánh giá sức khỏe tâm thần trẻ em, đánh giá chất lƣợng chƣơng trình giáo dục bắt buộc và cải thiện việc chăm sóc sức khỏe tâm thần trong trƣờng học. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, Chính phủ Trung Quốc đã triển khai toàn diện các hoạt động tâm lí trong trƣờng phổ thông và đạt đƣợc những kết quả tích cực, góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục trong các nhà trƣờng. Tại Hoa Kỳ: Tƣ vấn học đƣờng hay tƣ vấn tâm lí học đƣờng (School Counseling) là một nhánh của ngành tƣ vấn tâm lí xuất hiện vào đầu thế kỷ 20 tại Hoa Kỳ.Davis, Frank Parsons, Eli Weaver và một số nhà tâm lí học lúc bấy giờ đã tạo thành trào lƣu thúc đẩy sự phát triển của ngành tƣ vấn học đƣờng tại Mỹ, cái nôi đầu tiên của ngành tƣ vấn học đƣờng thế giới.
Năm 1940, đạo luật về giáo dục hƣớng nghiệp, đạo luật George Barden, ra đời đã mang lại những nguồn lực quan trọng hỗ trợ cho sự phát triển của 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hoạt động khải đạo và tƣ vấn. Đây là lần đầu tiên những nhà tƣ vấn học đƣờng, những kiểm huấn viên địa phƣơng và các tiểu ban nhận đƣợc những chính sách, chế độ hỗ trợ chính thức từ Chính phủ. Năm 1958, đạo luật Nat’l Defense Ed. Act (NDEA) ra đời tập trung vào hai vấn đề: 1.
Cung cấp những nguồn lực để các bang thiết lập và duy trì các hoạt động tƣ vấn, trắc nghiệm và khải đạo trong trƣờng học. Ủy quyền và cho phép các trƣờng Cao đẳng và Đại học thiết kế các chƣơng trình đào tạo tƣ vấn học đƣờng. Năm 1953, Hiệp hội các nhà tƣ vấn tâm lí học đƣờng Hoa Kỳ (ASCA) tham gia vào APGA (American Personnel and Guidance Association), tiền thân của Hiệp hội tƣ vấn tâm lí Hoa Kỳ ACA (American Counseling Association) ngày nay. Năm 1962, cuốn sách “Nhà tư vấn trong một thế giới thay đổi” (The Counselor in a Changing World) của Wrenn, đã định chế hóa các mục tiêu của tƣ vấn học đƣờng.
Năm 1964, ASCA phát triển các vai trò và chức năng dành cho các nhà tham vấn học đƣờng. Trong quá trình phát triển và hoàn thiện, từ đầu thế kỷ 20, tƣ vấn học đƣờng ở Mỹ chỉ là tƣ vấn hƣớng nghiệp, nặng về tƣ vấn thông tin (consultant) sử dụng kết quả chẩn đoán tâm lí, tính cách con ngƣời và nghề nghiệp, và những thông tin về thị trƣờng lao động, dự báo nhu cầu nhân lực đƣợc đƣa vào trƣờng học với Davis, Parsons, và Beer. Phải đợi đến những năm 1950,1960, với những công trình công bố của Rogers và những lí thuyết gia tiếp theo, góp phần làm nổi bật chức năng của hoạt động tƣ vấn tâm lí (counseling) trong tƣ vấn học đƣờng. Năm 1997, Tiêu chuẩn quốc gia dành cho các chƣơng trình tƣ vấn học đƣờng (National Standards for School Counseling Programs) ra đời và kể từ đó, ngành tƣ vấn học đƣờng đƣợc xem là đã hoàn thiện.
Hiện nay, tâm lí học đƣờng đƣợc coi là một lĩnh vực ứng dụng các kiến thức của tâm lí học lâm sàng và tâm lí học giáo dục để chẩn đoán và điều trị cho trẻ em, thanh thiếu niên và sinh viên có những vấn đề về hành vi và học 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hiệp hội các nhà tƣ vấn học đƣờng Hoa Kỳ (ASCA) đƣợc xem là nguồn tham khảo và kiểu mẫu cho các chƣơng trình tƣ vấn tâm lí học đƣờng của hầu hết các nƣớc trên thế giới. Hiệp hội ASCA hiện tại có hơn 23.000 hội viên trên toàn thế giới và là một phân hội của ACA với hơn 60.000 hội viên trên toàn thế giới. Ngoài ra, tại Mỹ còn có Liên hiệp phát triển Tâm lí học đƣờng thế giới (firP) của Hoa Kỳ.
Đây là tổ chức đã có nhiều phối hợp giúp đỡ ngành tâm lí học đƣờng Việt Nam xây dựng và phát triển. Trên thế giới, hiện nay tâm lí học đƣờng đƣợc triển khai dƣới nhiều mô hình khác nhau nhƣ: Mô hình Tâm lí học đƣờng tại Hoa kỳ (NASP); Mô hình trợ giúp học sinh có khó khăn tại Pháp (RASED)….Tƣ vấn học đƣờng đã lan tỏa ở rất nhiều nƣớc trên thế giới. Trong vụ chìm phà tại Seoul, Hàn Quốc khiến hơn 300 ngƣời thiệt mạng, mà trong đó đa số là các học sinh của trƣờng Trung học Danwon ở vùng Ansan của Seoul, vai trò của các nhà tƣ vấn học đƣờng là rất quan trọng để giúp các em học sinh sống sót và cả các gia đình sớm bình tâm, thoát khỏi trạng thái sốc tâm lí, hòa nhập trở lại nhịp sống bình thƣờng. Tại Việt Nam.
Trƣớc năm 1975, tại miền Nam, chƣơng trình khải đạo học đƣờng (hay gọi là hƣớng đạo) đƣợc triển khai trong các trƣờng học.