Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý công tác xã hội hóa giáo dục ở trường THPT đáp ứng chương trình GDPT 2018 Chương 2: Thực trạng quản lý công tác xã hội hóa giáo dục ở các trường THPT trên địa bàn huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang đáp ứng chương trình GDPT 2018 Chương 3: Biện pháp quản lý công tác xã hội hóa giáo dục ở các trường trung học phổ thông huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang đáp ứng chương trình GDPT 2018 5 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC XÃ HỘI HÓA GIÁO DỤC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐÁP ỨNG CHƢƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG 2018 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các công trình nghiên cứu về xã hội hóa giáo dục XHHGD đã được triển khai rất sớm tại nhiều nước trên thế giới, các nước như Trung Quốc, Ấn độ, Singapo, pháp, Nga, Đức….đều khẳng định XHHGD là vấn đề vô cùng quan trọng. Một số các nghiên cứu về vấn đề này: Adam Smith được cho là người đầu tiên đưa yếu tố thị trường vào trong lý luận GD, Ông cho rằng: “Phải giải phóng các lực lượng thị trường, khuyến khích các sáng kiến tư nhân trong GD và tận dụng cơ chế cạnh tranh giữa các lực lượng này…Nhà nước không nên can thiệp sâu vào GD…”[1].
Tại Trung Quốc, khái niệm XHHGD lần đầu xuất hiện vào năm 1985 trong đó quyết định cải cách chế độ GD của Nhà nước Trung Quốc có đưa ra nội dung: “Chuyển đổi từ chế độ Nhà nước bao cấp toàn bộ về mặt tài chính sang chế độ Nhà nước và nhân dân cùng nhau đóng góp trong GD” [25, tr.13] tác giả Trương Kim Phúc đăng trên tạp chí Học viện Sư phạm Ngọc Lâm quan niệm XHHGD là đưa cơ chế kinh tế thị trường vào GD, nghiên cứu tập chung vào khía cạnh tài chính và nguồn vốn hóa cho XHHGD [25, tr. Trong cuốn sách: “Hiện đại hóa GD” năm 2014 của tác giả Vương Bân Thái người Trung Quốc đã phân tích nhiều khía cạnh về mục tiêu, con đường hiện đại hóa GD của Trung Quốc, mặc dù không trực tiếp sử dụng thuật ngữ XHHGD song những phân tích đặc trưng và nội hạm của hiện đại hóa GD cho thấy nhất nhiều điểm giao thoa với GD đại chúng và XHHGD như: “Hiện đại hóa GD có đặc tính chủ yếu là tính toàn dân, tính suốt đời, tính sáng tạo, quốc tế hóa và thông tin hóa” [32, tr. 22] tính đa dạng về yêu cầu phát triển con người trong xã hội hiện đại được coi là căn nguyên góp phần phá vớ khung GD cứng nhắc trong trường học, đây là biểu hiện căn bản nhất của XHHGD. Ở Đức, trong hội đồng xét chọn chương trình của trường cũng như ở cấp thành phố, ngoài thành phần GV, bắt buộc phải có đại diện HS tham gia.
Ngoài ra mỗi trường đều có một hội động riêng của HS bao gồm các lực lượng ngoài trường, có kinh nghiệm ở nhiều lĩnh vực khác nhau để đóng giá góp ý cho nhà trường về chương trình, phương pháp, hình thức dạy học… nó giúp cho các trường thực hiện tốt hơn nhiệm vụ của mình trong đó có một số hoạt động về đóng góp tài chính [23]. 6 Tại Ấn Độ, xác định con người là trung tâm của sự phát triển, vì vậy Nhà nước đã đưa ra chính sách: “Huy động xã hội tham gia công XHHGD gắn với phát triển nông thôn, huy động cộng đồng phát triển GD phi chính phủ” [20]. Huy động sự tham gia của XH vào việc nâng cao chất lượng GD là mối quan tâm của nhiều học giả trên thế giới, vì điều kiện lịch sử và bối cảnh xã hội khác nhau nên các phương diện biểu hiện của việc làm này ở các quốc gia có sự khác biệt. Tuy nhiên, tựu chung lại, các vấn đề mà các nhà nghiên cứu thực hiện đều hướng tới mục tiêu đa dạng hóa nguồn lực cho GD, giúp hoạt động GD&ĐT ở mỗi quốc gia trở nên phong phú và hiệu quả hơn.
Kế thừa các nghiên cứu đó, tại Việt Nam nhiều nhà khoa học đã đi sâu nghiên cứu về XHHGD. Tại Việt Nam, các hoạt động về XHHGD không còn quá mới mẻ và đã có rất nhiều nghiên cứu về vấn đề này. Đặt nền móng cho chủ trương XHH, năm 1997 Chính phủ đã ban hành nghị quyết số 90/CP ngày 21/8/1997 về phương hướng và chủ trương XHH các hoạt động GD, y tế, văn hóa [7]; Nghị định số 73/1999/NĐ-CP về chính sách XHH [8], nhằm khuyến khích, huy động các nguồn lực trong nhân dân, trong tổ chức để phát triển các hoạt động trong lĩnh vực GD, y tế, văn hóa thể thao. Để tiếp tục triển khai mạnh mẽ hơn công cuộc XHHGD, năm 2005 Chính phủ ban hành nghị quyết số 05/2005/NQ-CP về đẩy mạnh XHH các hoạt động GD, Y tế, văn hóa, thể dục thể thao…[9].
Trong cuộc họp đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng (2006) đã chỉ rõ: “Thực hiện XHHGD, huy động nguồn lực vật chất và trí tuệ của xã hội tham gia chăm lo sự nghiệp GD. Phối hợp chặt chẽ giữa ngành GD với các ban ngành, các tổ chức chính trị- xã hội, xã hội- nghề nghiệp,….để mở mang giáo dục, tạo điều kiện học tập cho mọi thành viên trong xã hội”[11]. Năm 2012 Chính phủ ban hành Nghị quyết số 40/NQ-CP về xã hội hóa giáo dục và chỉ đạo rõ hơn trong Nghị quyết số 29/NQ-TƯ ngày 4/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, quan điểm chỉ đạo xác định: “Chủ động phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thị trường, bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển giáo dục và đào tạo. Phát triển hài hòa, hỗ trợ giữa giáo dục công lập và ngoài công lập, giữa các vùng, miền.
Ưu tiên đầu tư phát triển giáo dục và đào tạo đối với các vùng đặc biệt khó khăn, vùng dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa và các đối tượng chính sách. Thực hiện dân chủ hóa, xã hội hóa giáo dục và đào tạo”[2]. Ngoài ra, một số công trình khoa học về vấn đề này đã được thực hiện như: Cuốn sách “Xã hội hóa công tác giáo dục” của tác giả Phạm Minh Hạc 7 và các cộng sự đã trích giới thiệu một số văn bản quy phạm và trình bày cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác XHHGD cũng như kinh nghiệm thực hiện XHH ở một số địa phương. Đây là cuốn tài liệu sớm nhất về vấn đề XHHGD ở Việt Nam, đặt cơ sở cho nhận thức ban đầu về hoạt động XHH trong GD nhằm nâng cao chất lượng GD tại Việt Nam [14].
Năm 2013, tác giả Nguyễn Minh Phương cho ra đời cuốn sách: “Đẩy mạnh XHHGD, y tế ở Việt Nam” do NXB Chính trị Quốc Gia Hà Nội phát hành đã nêu bật một số vấn đề lý luận về XHHGD, các quy định hiện hành về XHHGD tại Việt Nam, đưa ra kinh nghiệm của một số nước trong huy động các nguồn lực XHH cung ứng cho các dịch vụ y tế, GD. Bên cạnh đó, cuốn sách có phân tích thực trạng XHHGD tại nước ta trong bối cảnh CNH, HĐH đất nước, đưa ra quan điểm, giải pháp để đẩy mạnh XHHGD nhằm nâng cao chất lượng GD đáp ứng xu hướng hội nhập [26]. Năm 2016, tác giả Cao Thu Hằng trong cuốn sách: “Chính sách XHHGD và y tế ở Việt Nam hiện nay - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” do NXB KHXH Hà Nội phát hành, đã giới thiệu một số vấn đề lý luận về chính sách XHHGD và y tế tại Việt Nam, phân tích thực trạng XHHGD, rút ra những kết quả mà công tác XHHGD đã thực hiện được trong giai đoạn vừa qua và những hạn chế còn tồn tại trong quá trình kết nối nguồn lực xã hội với chất lượng GD và y tế. Từ cơ sở những hạn chế đó, cuốn sách đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách XHHGD và y tế ở Việt Nam [17].
Năm 2017, tác giả Trương Thị Thanh Quý đã phân tích 5 trách nhiệm của Nhà nước trong hoạt động XHHGD đăng trên tạp chí KHXH Việt Nam số 8, các trách nhiệm được nói tới bao gồm: (1) Nhà nước cần đảm bảo cho mọi công dân được hưởng quyền học văn hóa và học nghề bằng nhiều hình thức; (2) Đầu tư các nguồn lực để phát triển GD; (3) Hỗ trợ việc đầu tư, bồi dưỡng đội ngũ công chức, viện chức và nhân viên hoạt động trong lĩnh vực GD; (4) Tạo môi trường phát triển cạnh tranh lành mạnh trong lĩnh vực GD; (5) Giám sát, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực GD. Các trách nhiệm trên được phân tích và xác định cứ cứ vào những hạn chế mà XHHGD Việt Nam đang gặp phải trong bối cảnh đổi mới GD hiện nay, bài viết là tài liệu tham khảo có giá trị đối với hoạt động quản lý XHHGD tại các đơn vị GD địa phương trong bối cảnh đẩy mạnh công tác XHHGD [31, tr. Tác giả Nguyễn Hữu Hạnh chủ biên cuốn sách: “XHH giáo dục Kiên Giang - Nhìn từ thực tiễn” do NXB ĐH Cần Thơ phát hành năm 2020 đã giới 8 thiệu quan điểm của Đảng, Nhà nước về XHHGD, tóm lược những thành tựu bước đầu của hoạt động XHHGD trên địa bàn tỉnh Kiên Giang, trong đó nhấn mạnh hoạt động của hội khuyến học tỉnh. Những giá trị mà XHHGD đã làm được đã góp phần thực hiện nâng cao chất lượng GD trong bối cảnh đổi mới GD hiện nay, đồng thời cuốn sách cũng chi ra một số những hạn chế cần khắc phục nhằm hoàn thiện hơn các chinh sách XHHGD mà tỉnh Kiên Giang cần thực hiện trong giai đoạn tới [16].
Luận án: XHHGD đại học ở Việt Nam hiện nay của tác giả Tạ Thị Bích Ngọc bảo vệ năm 2021 tại học viện Hành Chính Quốc Gia, luận án bao quát cơ sở lý luận về XHHGD, trong đó tập chung nghiên cứu vấn đề chung tay của cộng đồng, lực lượng ngoài trường vào GD đại học tại Việt Nam những năm vừa qua. Trong bối cảnh đẩy mạnh XHHGD, các trường đại học đã song song tiến hành nâng cao chất lượng và hiệu quả GD với vấn đề mở rộng đa dạng hóa các mối quan hệ trong và ngoài nhà trường nhằm huy động tối đa nguồn lực tài chính và nguồn nhân lực chất lượng cao cho nhà trường.