mở đầu hay kết thúc thiếu vắng những tình tiết. Những truyện ngắn có kiểu cốt truyện này đều hướng vào chiêm nghiệm lẽ đời, hướng tới sự cảnh tỉnh kín đáo với những lối sống, thói quen tự nhiên vô ý thức. Cốt truyện dựa vào những số phận đời tư là dạng cốt truyện chủ yếu tái hiện những thăng trầm uổn khúc trong số phận cá nhân như “Người đàn bà trên chuyến tàu tốc hành ” “Phiên chợ Giát”. Cốt truyện xây dựng trên những nguyên tắc luận đề.
Đây là cốt truyện viết dựa vào sự nhận thức lại của nhà văn khi mà rất nhiều quan niệm lối sống, suy nghĩ đã trở thành thói quen thành chuẩn mực của một thời. Đổi mới xây dựng tình huống truyện: Truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu sau 1975 thường xây dựng ba kiểu tình huống sau: tình huống tự nhận thức, tình huống thắt nút; tình huống tự nhận thức và tình huống thắt nút. Đổi mới về nghệ thuật trần thuật bao gồm: Điểm nhìn trần thuật, ngôn ngữ trần thuật, giọng điệu trần thuật Ngôn ngữ trần thuật trong truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu có những đặc điểm nổi bật sau: Ngôn ngữ được nuôi trong lòng tiếng nói đời sống với tư duy nghệ thuật hướng vào đời tư khám phá con người bên trong con người, nên truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu sử dụng nhiều ngôn ngữ hiện thực đời thường. Nghĩa là thứ ngôn ngữ không “cách điệu gọt dũa” rất gần khẩu ngữ làm cho văn chương dung dị hơn, dân dã hơn.
Chúng ta nghe nhà văn đặt vào miệng lão Khúng ngôn ngữ nông dân rất cọc cằn, bỗ bã: “một anh nông dân suốt đời đi sau mông con bò thì là cái thá gì… cái lão Khúng thiết đếch gì?” có lẽ đây là một đóng góp đem đến sức hấp dẫn riêng cho các sáng tác văn học, góp phần làm cho văn học ngày một chân thực hơn, dân chủ hơn 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngôn ngữ tăng cường tính tốc độ, mang lượng thông tin cao, có tính triết luận sâu sắc Tính tốc độ của ngôn ngữ truyện ngắn Nguyễn Minh Châu thể hiện rõ ở lối vào truyện nhanh, mạch truyện dồn dập những đối thoại trực tiếp. Đó là kết quả của của sự quan sát, suy ngẫm thấu đáo trước những vấn đề đang diễn ra. Nguyễn Minh Châu cũng rất có ý thức nâng cấp nghệ thuật cho ngôn ngữ truyện ngắn của mình. Cùng với ngôn ngữ bình dị, đời thường, gần gũi là ngôn ngữ giàu hình ảnh được chọn lọc, gọt giũ, chau chuốt.
Điểm nhìn nghệ thuật Nguyễn Minh Châu chọn phương thức trần thuật với đa dạng hóa điểm nhìn nghệ thuật. Trong mỗi truyện ngắn của ông, nhà văn không còn là người phán xét cuối cùng mà người đọc cảm nhận nhân vật bằng chính con người bên trong con người của mình. Điểm nhìn nghệ thuật luôn được nhà văn thay đổi để tạo ra hệ thống giá trị khác nhau về cùng một vấn đề một con người. Giọng điệu trần thuật trong truyện ngắn của Nguyễn Minh Châu thật phong phú.
Nó như sự phỏng nhại âm thanh đa dạng, đa sắc thái của cuộc sống đời thường. Ở truyện này là giọng điệu đùa vui hóm hỉnh ở truyện kia là giọng chú chất đến xót xa, truyên khác lại là giọng hoài nghi chất vấn đay đả hoặc từng trải ….giọng điệu trần thuật chủ đạo trùm lên những sáng tác của nhà văn vẫn là giọng trữ tình, trầm lắng đượm nhiều trắc ẩn, suy tư day dứt như trong truyện ngắn “Bức tranh”, “Phiên chợ Giát”. Đổi mới trong việc xây dựng biểu tượng nghệ thật và chi tiết nghệ thật: Biểu tượng nghệ thuật thực sự là một hiện tượng thẩm mỹ đa nghĩa, đa chức năng góp phần thể hiện thế giới nhân vật, vừa góp phần gia tăng tính triết lí, tính chữ tình cho tác phẩm, vừa tạo lên những nét độc đáo trong phong cách trần thuật. Mỗi biểu tượng nghệ thuật được xây dưng trong chuyện ngắn của Nguyễn Minh Châu là một tấm gương phản chiếu số phận nhân vật, là bức tranh nội tâm, là góc khuất tâm linh của nhân vật.
Những biểu tượng ấy vừa thấm đẫm chất triết lí vừa đầy chất chữ tình. Nó không chỉ là tín hiệu thẩm mĩ, là hình tượng có tầm 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khái quát triết học để thể hiện tư tưởng nghệ thuật mới của nhà văn mà còn góp phần làm tăng chất thơ cho tác phẩm. Nhận thức lại mối quan hệ giữa nghệ thuật và đời sống Nguyễn Minh Châu đến với văn học vào một thời điểm lịch sử đặc biệt. Cuộc sống con người là khúc tráng ca vô tận khơi nguồn cảm hứng cho sự sáng tạo nghệ thuật.
Nghệ thuật bước ra từ cuộc sống, nghệ thuật là sự thăng hoa những cảm xúc từ cuộc sống con người của nhà nghệ sỹ. Bởi vậy, nó phải gắn chặt với cuộc sống và phải vì cuộc sống. Nếu xa rời cuộc sống nghệ thuật đã rũ bỏ cội nguồn của mình. Chính nhà văn Nguyễn Minh Châu đã từng nói “Cuộc đời thì đa sự, con người thì đa đoan”.
Với “Chiếc thuyền ngoài xa”, nhà văn đã nhìn thấy và miêu tả được những cái “đa sự”, “đa đoan” của cuộc đời và con người. Vì vậy, có thể nói, “Chiếc thuyền ngoài xa” là tác phẩm đánh dấu sự chuyển biến quan trọng trong quan niệm của Nguyễn Minh Châu về mối quan hệ giữa nghệ thuật và đời sống. Nhận thức lại trách nhiệm của người nghệ sĩ. Quan niệm nghệ thuật có vai trò quan trọng.
Nó là ý thức hệ đặc biệt gắn liền với sự miêu tả của nhà văn trong sáng tạo nghệ thuật đổi mới cách nhìn con người và cuộc sống. Nguyễn Minh Châu được coi là “nhà văn mở đường tinh anh” cho công cuộc đổi mới văn học. Sở dĩ có sự đổi mới như vậy trong cách nhìn con người và cuộc sống là bởi Nguyễn Minh Châu quan niệm: “Văn học và đời sống là hai vòng tròn đồng tâm mà tâm điểm là con người”. Ông phát biểu: “Người viết nào mà lại không mang nặng trong mình một tình yêu cuộc sống, nhất là tình yêu thương con người? tình yêu này của người nghệ sĩ vừa là niềm hân hoan say mê, vừa là một nỗi đau đớn, khắc khoải, một nỗi quan hoài thường trực về số phận, hạnh phúc của những con người chung quanh mình”.
Nguyễn Minh Châu được coi là vị khai quốc công thần của triều đại văn học đổi mới.Nhà văn ý thức rất rõ nhu cầu của mình và nhu cầu của văn học. Ông từ giã chính ông, truy đuổi những cách khám nghiệm đời sống dưới góc nhìn và phương tiện mới. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Năm 1983, khi “Chiếc thuyền ngoài xa” ra đời, đất nước vẫn chưa thoát khỏi dư chấn của chiến tranh, đời sống nhân dân vô cùng khó khăn. Số phận cá nhân nằm im dưới lớp băng hà của “giấc mơ đại tự sự”.
Với những dự cảm thời cuộc sắc bén và tài năng nghệ thuật của mình ,Nguyễn Minh Châu đã giúp lớp băng hà kia có những vết nứt cần thiết. Vết nứt để nhìn ra vùng tối, và có thể, đón nhận vùng sáng. Cho đến nay, hầu như giới nhà văn và giới nghiên cứu phê bình văn học đều coi “Chiếc thuyền ngoài xa” là tác phẩm tiêu biểu, mang dấu ấn rõ nhất phong cách Nguyễn Minh Châu ở thể loại truyện ngắn. Cơ sở thực tiễn 1.
Nhà văn Nguyễn Minh Châu với “ Chiếc thuyền ngoài xa” trong lịch sử văn học. Nguyễn Minh Châu là một nhà văn có vị trí quan trọng trong nền văn học hiện đại nước nhà. Sự nghiệp văn chương của ông là tấm gương phản chiếu quá trình phát triển văn xuôi Việt Nam đương đại. Là một nhà văn suốt đời khát khao khám phá cái đẹp và sự chân thực trong cuộc sống, ông viết các tác phẩm với mong muốn: Đi tìm cái chất ngọc ẩn trong bề sâu tâm hồn con người.
Trước 1975, các tác phẩm của Nguyễn Minh Châu mang đậm chất sử thi và cảm hứng lãng mạn. Nguyễn Minh Châu được bạn đọc biết đến và yêu mến qua các tiểu thuyết: Cửa sông, Dấu chân người lính và truyện ngắn giàu chất sử thi như " Mảnh trăng cuối rừng "… đã góp phần dựng lên bức tượng đài về sức mạnh và vẻ đẹp của dân tộc trong cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại. Trong những tác phẩm này, ý thức cộng đồng và tình yêu Tổ quốc là một hệ quy chiếu duy nhất và cao cả nhất để định giá mọi quan hệ từ gia đình đến xã hội, mọi tình cảm từ riêng đến chung của con người, trong hoàn cảnh đất nước có chiến tranh cần có sự đồng lòng nhất trí cao độ thì điều này là tất yếu. Trong dòng chảy mãnh liệt của lịch sử thời đại chống Mỹ thì ngọn lửa kháng chiến đã tôi luyện ngòi bút Nguyễn Minh Châu.
15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sau 1975 khi hoàn cảnh xã hội thay đổi, nền văn học mang âm hưởng sử thi dần dần bộc lộ tính sơ lược công thức, có phần giản đơn phiến diện về con người, lúc này khó có thể đáp ứng được yêu cầu của cuộc sống mới với những vấn đề phức tạp, bức xúc bộn bề. Trong cuộc đấu tranh lâu dài giữa đời thường, bao vấn đề nhân sinh đã đặt ra cho mỗi người nói chung và cho các nhà văn như Nguyễn Minh Châu nói riêng. Nguyễn Minh Châu đã có sự chuyển hướng về tư duy nghệ thuật: từ cuộc chiến đấu cho quyền sống của cả dân tộc, nhà văn cùng đất nước chuyển sang cuộc chiến đấu cho quyền sống của từng con người. Là một nhà văn tâm huyết suốt đời trăn trở, băn khoăn như ngọn nến tự đốt thân mình để cháy sáng; Nguyễn Minh Châu đã sớm ý thức được yêu cầu phải đổi mới tư duy văn học và đã âm thầm tự đổi mới và tự tìm hướng đi cho chính mình với một loạt truyện ngắn đậm chất đời tư - thế sự: Cỏ lau, Cơn giông, Bến quê, Bức tranh… Những tác phẩm của ông giai đoạn này hấp dẫn người đọc bởi sự giản dị mà chứa đựng chiều sâu nhân bản.
Tâm điểm khám phá nghệ thuật của ông là những con người bình thường trong cuộc mưu sinh và trong hành trình nhọc nhằn kiếm tìm hạnh phúc và hoàn thiện nhân cách. Đặc biệt những năm cuối đời, dòng mạch văn chương của ông xót xa trầm lắng trong bến bờ sâu thẳm của nó – nơi ông hằng ám ảnh và manh nha tìm kiếm vấn đề số phận con người.