Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học Thông Qua Dạy Học Dung Dịch Điện Li

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ued bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học thông qua dạy học phần dung dịch điện li ở trường trung học, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thanh Thủy
• Người hướng dẫn: GS. Lâm Ngọc Thiềm
• Trường học: Trường Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Hóa học
• Đề tài: Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học Thông Qua Dạy Học Phần Dung Dịch Điện Li Ở Trường Trung Học Phổ Thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu đề tài
• 1.2. Tổng quan về bồi dưỡng học sinh giỏi
• 1.2.1. Quan niệm về học sinh giỏi trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.2.2. Mục tiêu của việc bồi dưỡng học sinh giỏi
• 1.2.3. Các hình thức tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi
• 1.2.4. Tầm quan trọng của việc bồi dưỡng học sinh giỏi
• 1.3. Một số quan niệm về học sinh giỏi hoá học
• 1.4. Những năng lực cần có của học sinh giỏi hóa học
• 1.5. Những kĩ năng cần thiết của giáo viên trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học
• 1.6. Một số biện pháp phát hiện học sinh giỏi hóa học ở bậc THPT
• 1.7. Một số biện pháp bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học ở bậc THPT
• 1.8. Bài tập hóa học
• 1.8.1. Khái niệm bài tập hóa học
• 1.8.2. Phân loại bài tập hóa học
• 1.8.3. Tác dụng của bài tập hóa học
• 1.9. Một số phương pháp dạy học tích cực dùng bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học
• 1.9.1. Phương pháp dạy học đàm thoại phát hiện
• 1.9.2. Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
• 1.9.3. Phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm
• 1.10. Thực trạng của việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học ở các trường Trung học phổ thông thành phố Hải Phòng hiện nay
• 1.10.1. Giới thiệu về kì thi học sinh giỏi cấp Thành phố
• 1.10.2. Một số điều tra cơ bản
• 1.10.3. Phân tích những thuận lợi và khó khăn trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học ở thành phố Hải Phòng thông qua kết quả điều tra
• 1.11. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI HÓA HỌC THÔNG QUA DẠY HỌC PHẦN DUNG DỊCH ĐIỆN LI Ở TRƯỜNG THPT
• 2.1. Cấu trúc của chương Sự điện li - Hóa học 11 Nâng cao - THPT
• 2.2. Cấu trúc của mỗi chuyên đề phần dung dịch điện li dùng trong giảng dạy bồi dưỡng học sinh giỏi
• 2.2.1. Mục tiêu của chuyên đề
• 2.2.2. Hệ thống lý thuyết
• 2.2.3. Hệ thống bài tập
• 2.2.4. Xây dựng giáo án dạy học cho mỗi chuyên đề
• 2.2.5. Xây dựng các chuyên đề phần dung dịch điện li dùng trong giảng dạy bồi dưỡng học sinh giỏi
• 2.2.5.1. Chuyên đề 1: Độ điện li, hằng số điện li, phản ứng trao đổi ion và một số định luật bảo toàn
• 2.2.5.2. Chuyên đề 2: Cân bằng trong dung dịch axit, bazơ, muối. Tính pH của dung dịch
• 2.2.5.3. Chuyên đề 3: Cân bằng trong dung dịch chứa hợp chất ít tan
• 2.2.5.4. Chuyên đề 4: Cân bằng tạo phức trong dung dịch
• 2.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Chọn đối tượng và địa bàn thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Phương án thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm và xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Phương pháp xử lí số liệu trong khoa học giáo dục
• 3.7. Xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.8.1. Đánh giá định tính kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.8.2. Đánh giá định lượng kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.9. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học

Bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học là một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục. Việc này không chỉ giúp học sinh phát triển kiến thức mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện. Đặc biệt, phần dung dịch điện li trong chương trình hóa học bậc Trung học phổ thông đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực học sinh. Nghiên cứu cho thấy rằng việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học thông qua dạy học phần dung dịch điện li có thể nâng cao chất lượng giáo dục và tạo ra những nhân tài cho đất nước.

1.1. Khái Niệm Về Học Sinh Giỏi Hóa Học

Học sinh giỏi hóa học là những em có năng lực vượt trội trong lĩnh vực hóa học, thể hiện qua kết quả học tập và khả năng giải quyết vấn đề. Theo tài liệu nghiên cứu, học sinh giỏi không chỉ cần có kiến thức vững vàng mà còn phải có khả năng tư duy sáng tạo và kỹ năng thực hành tốt.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Dung Dịch Điện Li

Dung dịch điện li là một phần quan trọng trong chương trình hóa học, giúp học sinh hiểu rõ hơn về các phản ứng hóa học và tính chất của các chất. Việc nắm vững kiến thức về dung dịch điện li sẽ giúp học sinh giải quyết các bài tập khó và tham gia các kỳ thi học sinh giỏi một cách hiệu quả.

II. Những Thách Thức Trong Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là thiếu tài liệu tham khảo và hệ thống bài tập chuyên sâu. Ngoài ra, giáo viên cũng gặp khó khăn trong việc thiết kế giáo án phù hợp với nhu cầu của học sinh. Những thách thức này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả bồi dưỡng học sinh giỏi.

2.1. Thiếu Tài Liệu Tham Khảo

Nhiều học sinh không có đủ tài liệu tham khảo để tự học và nghiên cứu. Điều này dẫn đến việc các em không thể phát triển toàn diện kiến thức hóa học, đặc biệt là trong phần dung dịch điện li. Cần có sự đầu tư vào việc biên soạn tài liệu học tập chất lượng cao.

2.2. Khó Khăn Trong Thiết Kế Giáo Án

Giáo viên thường gặp khó khăn trong việc thiết kế giáo án phù hợp với từng đối tượng học sinh. Việc này đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức sâu rộng và kinh nghiệm trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi. Cần có các khóa đào tạo chuyên sâu cho giáo viên để nâng cao kỹ năng giảng dạy.

III. Phương Pháp Dạy Học Hiệu Quả Để Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học

Để bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn khuyến khích sự sáng tạo và tư duy phản biện. Một số phương pháp tiêu biểu bao gồm phương pháp dạy học đàm thoại, phương pháp giải quyết vấn đề và phương pháp học tập hợp tác.

3.1. Phương Pháp Dạy Học Đàm Thoại

Phương pháp dạy học đàm thoại giúp học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập. Qua việc thảo luận và trao đổi ý kiến, học sinh có thể hiểu sâu hơn về các khái niệm hóa học, đặc biệt là trong phần dung dịch điện li.

3.2. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề

Phương pháp giải quyết vấn đề khuyến khích học sinh tìm ra các giải pháp cho các bài toán hóa học thực tế. Điều này không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy mà còn tạo ra sự hứng thú trong việc học tập.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Dung Dịch Điện Li Trong Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi

Việc ứng dụng lý thuyết về dung dịch điện li vào thực tiễn giảng dạy có thể mang lại nhiều lợi ích cho học sinh. Các bài tập thực hành và thí nghiệm liên quan đến dung dịch điện li giúp học sinh củng cố kiến thức và phát triển kỹ năng thực hành. Nghiên cứu cho thấy rằng học sinh tham gia vào các hoạt động thực tiễn có khả năng ghi nhớ và áp dụng kiến thức tốt hơn.

4.1. Thí Nghiệm Về Dung Dịch Điện Li

Các thí nghiệm về dung dịch điện li không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về lý thuyết mà còn phát triển kỹ năng thực hành. Việc thực hiện thí nghiệm giúp học sinh thấy được sự ứng dụng của lý thuyết vào thực tế.

4.2. Bài Tập Thực Hành Liên Quan Đến Dung Dịch Điện Li

Bài tập thực hành liên quan đến dung dịch điện li giúp học sinh rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề. Những bài tập này thường xuất hiện trong các kỳ thi học sinh giỏi và là cơ hội để học sinh thể hiện năng lực của mình.

V. Kết Luận Về Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi Hóa Học

Bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học thông qua dạy học phần dung dịch điện li là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, cùng với việc cung cấp tài liệu và hệ thống bài tập chất lượng sẽ giúp nâng cao hiệu quả bồi dưỡng học sinh giỏi. Tương lai của việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học cần được chú trọng hơn nữa để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước.

5.1. Tương Lai Của Bồi Dưỡng Học Sinh Giỏi

Tương lai của việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học sẽ phụ thuộc vào sự đổi mới trong phương pháp giảng dạy và tài liệu học tập. Cần có sự đầu tư mạnh mẽ vào giáo dục để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Cần có các giải pháp cải thiện trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học, bao gồm việc tổ chức các khóa đào tạo cho giáo viên, xây dựng hệ thống tài liệu tham khảo phong phú và thiết kế các bài tập thực hành đa dạng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học tại các trường trung học phổ thông không chuyên luôn đóng vai trò nòng cốt trong chiến lược phát triển nhân tài khoa học tự nhiên. Theo số liệu khảo sát thực tế tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 2011 - 2014, có tới 73,9% giáo viên gặp khó khăn trong việc xây dựng hệ thống tài liệu chuyên sâu và chưa có bộ bài tập phân hóa theo từng chuyên đề hẹp. Trong khi đó, chương Sự điện li thuộc chương trình Hóa học 11 Nâng cao chiếm khoảng 20% đến 25% tổng số điểm trong cấu trúc đề thi học sinh giỏi cấp tỉnh và thành phố.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý thuyết chuyên sâu, xây dựng hệ thống bài tập nâng cao có phân hóa và thiết kế 4 giáo án chuyên đề về phần dung dịch điện li. Phạm vi nghiên cứu được triển khai khảo sát và thực nghiệm tại 4 trường trung học phổ thông gồm: THPT Lý Thường Kiệt, THPT Thủy Sơn, THPT Quang Trung và THPT Phạm Ngũ Lão. Về mặt giá trị khoa học và thực tiễn, luận văn cung cấp bộ công cụ giảng dạy chuẩn mực, giúp nâng cao tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi trong các kỳ thi chọn học sinh giỏi từ 15% lên trên 40%, đồng thời giải quyết triệt để sự thiếu hụt tài liệu bồi dưỡng chất lượng cao tại khối trường không chuyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên sự tích hợp của thuyết kiến tạo trong giáo dục và lý luận dạy học hiện đại, tập trung vào ba mô hình phương pháp cốt lõi: phương pháp đàm thoại phát hiện, dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, cùng phương pháp dạy học hợp tác theo nhóm nhỏ. Các mô hình này định hướng học sinh chủ động chiếm lĩnh tri thức thông qua hệ thống câu hỏi gợi mở và tình huống có vấn đề mang tính nghịch lý hóa học.

Nội dung học thuật của đề tài xoay quanh các khái niệm và định luật nền tảng trong hóa học dung dịch:

• Độ điện li ($\alpha$) và hằng số điện li ($K$, $pK$) nhằm định lượng mức độ phân li của các chất điện li yếu.
• Định luật tác dụng khối lượng, định luật bảo toàn nồng độ ban đầu và định luật bảo toàn điện tích trong hệ dung dịch nhiều cấu tử.
• Cân bằng axit - bazơ theo thuyết Brønsted - Lowry, điều kiện proton và phương pháp tính pH trong hệ đệm hoặc hỗn hợp đa axit, đa bazơ.
• Cân bằng trong dung dịch chứa hợp chất ít tan, tích số tan ($T$) và điều kiện kết tủa hoặc hòa tan.
• Cân bằng tạo phức của ion kim loại với các phối tử vô cơ và hữu cơ trong môi trường nước.

Nội dung được cấu trúc thành 4 chuyên đề bồi dưỡng toàn diện: Chuyên đề 1 về độ điện li và các định luật bảo toàn; Chuyên đề 2 về cân bằng axit - bazơ và tính pH; Chuyên đề 3 về cân bằng hợp chất ít tan; Chuyên đề 4 về cân bằng tạo phức trong dung dịch.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập từ 23 giáo viên dạy Hóa học tại 4 trường trung học phổ thông huyện Thủy Nguyên qua phiếu điều tra thực trạng, kết hợp phân tích thứ cấp hơn 30 đề thi học sinh giỏi cấp tỉnh và thành phố của Hải Phòng cùng một số địa phương lân cận giai đoạn 2011 - 2014.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 23 giáo viên hóa học và mẫu thực nghiệm gồm 4 đội tuyển học sinh giỏi với tổng số 48 học sinh lớp 11 và 12. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu cụm có chủ đích, đại diện cho khối trường trung học phổ thông vùng ven đô và nông thôn với điều kiện cơ sở vật chất ở mức trung bình. Phương pháp phân tích số liệu dựa trên thống kê toán học trong khoa học giáo dục, sử dụng các chỉ số: điểm trung bình, độ lệch chuẩn, hệ số biến thiên, kiểm chuẩn tham số và đường lũy tích. Phương pháp này được lựa chọn vì đảm bảo tính khách quan, đo lường chính xác độ tin cậy và mức độ tiến bộ của học sinh trước và sau khi can thiệp sư phạm trong timeline nghiên cứu từ năm 2011 đến năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, khảo sát thực trạng cho thấy 100% giáo viên đạt chuẩn đào tạo đại học, trong đó có 17,4% (4/23 giáo viên) đạt trình độ thạc sĩ. Tuy nhiên, tỷ lệ giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh chỉ đạt 26,1% (6/23 giáo viên). Độ tuổi trung bình của đội ngũ là 32,7 tuổi và thâm niên nghề trung bình là 10,1 năm, cho thấy lực lượng giáo viên trẻ, nhiệt tình nhưng còn thiếu kinh nghiệm và tài liệu chuyên sâu để bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi.

Thứ hai, kết quả kiểm tra trước thực nghiệm giữa nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm tại 4 trường cho thấy chất lượng đầu vào hoàn toàn tương đương, với điểm trung bình dao động từ 5,20 đến 5,45 điểm, sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê ($p > 0,05$).

Thứ ba, sau khi áp dụng 4 chuyên đề và giáo án thực nghiệm, kết quả kiểm tra sau thực nghiệm ghi nhận sự bứt phá vượt bậc ở nhóm thực nghiệm:

• Tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi (từ 8,0 đến 10 điểm) ở bài kiểm tra số 1 của nhóm thực nghiệm đạt 37,5%, cao hơn 20,8% so với nhóm đối chứng (chỉ đạt 16,7%).
• Ở bài kiểm tra số 2, tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi của nhóm thực nghiệm tiếp tục tăng lên 41,7%, trong khi nhóm đối chứng chỉ đạt 20,8%. Tỷ lệ học sinh trung bình và yếu ở nhóm thực nghiệm giảm sâu xuống dưới 8,3%, so với 29,2% ở nhóm đối chứng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến sự khác biệt rõ rệt này là do hệ thống lý thuyết trong 4 chuyên đề đã tinh giản tối đa các nội dung cơ bản có trong sách giáo khoa, tập trung sâu vào bản chất các cân bằng ion đồng thể và dị thể. Khi giải quyết các bài toán phức tạp như tính pH của dung dịch hỗn hợp đa axit yếu hay tính độ tan của muối ít tan trong môi trường axit, học sinh nhóm thực nghiệm đã thành thạo áp dụng định luật bảo toàn nồng độ và điều kiện proton thay vì giải theo phương pháp thử - sai truyền thống.

So với các nghiên cứu trước đây trong cùng lĩnh vực bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học vô cơ vốn thường tập trung vào trường chuyên, công trình này chứng minh rằng việc mô đun hóa kiến thức thành các chuyên đề chuyên biệt vẫn mang lại hiệu quả vượt trội tại khối trường không chuyên.

Dữ liệu định lượng có thể được minh họa trực quan thông qua đồ thị đường lũy tích phân bố điểm số: đường lũy tích của nhóm thực nghiệm nằm hoàn toàn về phía bên phải và tách biệt rõ ràng so với đường lũy tích của nhóm đối chứng. Đồng thời, biểu đồ cột biểu diễn cơ cấu xếp loại học sinh chỉ ra sự dịch chuyển mạnh mẽ từ phân khúc điểm trung bình (5,0 - 6,5 điểm) lên phân khúc điểm khá giỏi (7,0 - 9,5 điểm), khẳng định tính khả thi và độ tin cậy cao của giả thuyết khoa học đã đề ra.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi Hóa học tại các trường trung học phổ thông, bốn giải pháp trọng tâm cần được thực hiện đồng bộ:

1. Chuẩn hóa và phổ biến tài liệu chuyên đề: Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các tổ chuyên môn nhà trường cần tiến hành biên tập, phát hành 4 chuyên đề nâng cao về dung dịch điện li cho 100% giáo viên phụ trách đội tuyển học sinh giỏi, hoàn thành trước tháng 8 hàng năm để phục vụ kịp thời cho kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp tỉnh vào tháng 10.
2. Đổi mới phương pháp tổ chức dạy học: Các giáo viên trực tiếp bồi dưỡng cần chuyển đổi tối thiểu 60% thời lượng từ thuyết giảng thụ động sang phương pháp đàm thoại phát hiện và tổ chức thảo luận nhóm, hướng dẫn học sinh tự nghiên cứu hệ thống lý thuyết trước khi đến lớp và tăng cường xử lý bài tập thực tiễn như cơ chế làm trong nước của phèn chua hay cơ chế bảo vệ men răng.
3. Nâng cao năng lực chuyên môn cho giáo viên: Nhà trường và các cấp quản lý cần tổ chức định kỳ 2 khóa tập huấn chuyên sâu mỗi năm về hóa học phân tích dung dịch điện li, phấn đấu nâng tỷ lệ giáo viên đạt danh hiệu giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh từ 26,1% lên 40% trong giai đoạn 3 năm.
4. Tăng cường cơ sở vật chất và thiết bị thực hành: Ban giám hiệu các trường trung học phổ thông cần phân bổ kinh phí mua sắm bổ sung tối thiểu 10 bộ dụng cụ chuẩn độ axit - bazơ và hóa chất tinh khiết cho phòng thí nghiệm, đáp ứng yêu cầu kết hợp giữa lý thuyết và rèn luyện kỹ năng thực nghiệm cho học sinh giỏi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Giáo viên Hóa học cấp trung học phổ thông: Sử dụng trực tiếp hệ thống lý thuyết rút gọn, ngân hàng bài tập trắc nghiệm và tự luận phân dạng cùng 4 giáo án mẫu để xây dựng kế hoạch bồi dưỡng đội tuyển thi học sinh giỏi cấp cụm, cấp tỉnh và thành phố.
2. Học sinh các đội tuyển học sinh giỏi Hóa học lớp 11 và 12: Khai thác các phương pháp giải toán nhanh, phương pháp bảo toàn điện tích, bảo toàn nồng độ và điều kiện proton để nâng cao tư duy logic, phục vụ ôn luyện thi học sinh giỏi và thi tuyển sinh đại học điểm cao.
3. Cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phụ trách bộ môn: Sử dụng số liệu khảo sát thực trạng và khung đánh giá năng lực làm căn cứ xây dựng chương trình bồi dưỡng chuyên môn, chuẩn hóa tiêu chí tuyển chọn giáo viên cốt cán tại địa phương.
4. Học viên cao học và sinh viên ngành Sư phạm Hóa học: Tham khảo mô hình thiết kế nghiên cứu thực nghiệm sư phạm, phương pháp xử lý số liệu thống kê giáo dục và phương pháp luận xây dựng chuyên đề dạy học chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn tập trung giải quyết vấn đề gì trong dạy học Hóa học THPT?

Đề tài giải quyết tình trạng thiếu hụt tài liệu chuyên sâu và phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi phần dung dịch điện li tại các trường THPT không chuyên, giúp học sinh nắm vững các dạng bài tập phức tạp về cân bằng ion, pH, kết tủa và phức chất thường gặp trong các kỳ thi cấp tỉnh.

Bốn chuyên đề nâng cao trong luận văn bao gồm những nội dung nào?

Bốn chuyên đề gồm: Chuyên đề 1 (Độ điện li, hằng số điện li, phản ứng trao đổi ion và các định luật bảo toàn); Chuyên đề 2 (Cân bằng axit - bazơ, muối và tính pH); Chuyên đề 3 (Cân bằng trong dung dịch chứa hợp chất ít tan); Chuyên đề 4 (Cân bằng tạo phức trong dung dịch).

Mẫu khảo sát và địa bàn nghiên cứu được thực hiện ở đâu?

Nghiên cứu khảo sát 23 giáo viên và thực nghiệm trên 48 học sinh thuộc 4 đội tuyển học sinh giỏi tại 4 trường THPT thuộc huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng (gồm các trường THPT Lý Thường Kiệt, THPT Thủy Sơn, THPT Quang Trung và THPT Phạm Ngũ Lão).

Kết quả thực nghiệm sư phạm chứng minh hiệu quả như thế nào?

Kết quả định lượng cho thấy tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi ở nhóm thực nghiệm tăng từ 20,8% lên 41,7% sau can thiệp sư phạm, cao hơn gấp đôi so với nhóm đối chứng, đồng thời hệ số phân tán điểm số giảm rõ rệt, chứng minh tính đồng đều và bền vững của kiến thức tiếp thu.

Luận văn có cung cấp hệ thống bài tập thực tiễn và bài tập trắc nghiệm không?

Có, mỗi chuyên đề đều tích hợp đầy đủ hệ thống câu hỏi trắc nghiệm củng cố lý thuyết, bài tập tự luận nâng cao có hướng dẫn giải chi tiết và các câu hỏi gắn liền với thực tiễn đời sống như hóa học men răng hay xử lý nước bằng phèn nhôm.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi Hóa học tại các trường THPT không chuyên.
• Xây dựng thành công 4 chuyên đề dung dịch điện li chuyên sâu, tích hợp hệ thống bài tập phong phú từ mức độ hiểu đến vận dụng cao và sáng tạo.
• Đề xuất quy trình thiết kế giáo án bám sát phương pháp dạy học tích cực, phát huy năng lực tự học và tư duy giải quyết vấn đề của học sinh.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm trên 48 học sinh tại Hải Phòng đã khẳng định tính hiệu quả, nâng tỷ lệ học sinh đạt điểm giỏi lên trên 41%.
• Cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị cao cho giáo viên và học sinh trong công tác ôn luyện các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh và quốc gia.

Các nhà trường và giáo viên bộ môn Hóa học hãy tham khảo, áp dụng ngay khung chuyên đề và bộ giáo án của luận văn vào kế hoạch bồi dưỡng học sinh giỏi trong năm học mới để nâng cao chất lượng giáo dục mũi nhọn tại đơn vị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Lịch sử nghiên cứu đề tài Trong những năm gần đây (từ năm 2007 đến nay) khi Bộ Giáo dục và Đào tạo áp dụng quy chế mới HS đoạt giải HSG quốc gia sẽ không đương nhiên được tuyển thẳng vào đại học, cao đẳng thì vấn đề bồi dưỡng HSG ở các trường THPT dường như trầm lại. Tuy nhiên điều này vẫn không thể làm suy giảm niềm đam mê nghiên cứu và học tập của các thầy cô tâm huyết với nghề. Chính vì vậy mà các đề tài về bài tập hóa học bồi dưỡng học sinh giỏi đã và đang được các nghiên cứu sinh, các học viên cao học chọn làm đề tài nghiên cứu của mình.“Nội dung và phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trung học phổ thông về hóa học” (1971) của Vương Thị Hanh, Đại học Sư phạm Matxcova.“ Xây dựng hệ thống bài tập hóa học nhằm rèn luyện tư duy trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học ở trường trung học phổ thông” (2006) của Vũ Anh Tuấn, ĐH Sư phạm Hà Nội.“ Xây dựng hệ thống bài tập hóa vô cơ nhằm rèn luyện tư duy trong bồi dưỡng học sinh giỏi trường THPT” (2007) của Đỗ Văn Minh, ĐH Sư phạm Hà Nội.“ Phân loại, xây dựng tiêu chí cấu trúc các bài tập về hợp chất ít tan phục vụ cho việc bồi dưỡng HSG quốc gia” (2006) của Vương Bá Huy, ĐH Sư phạm Hà Nội.“ Nội dung và biện pháp bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học hữu cơ Trung học phổ thông” (2009) của Lê Tấn Diện, ĐH Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.“Xây dựng các dạng bài tập phần dung dịch điện li dùng bồi dưỡng học sinh giỏi Hóa học ở trường Trung học phổ thông” (2011) của Nguyễn Văn Sơn, ĐH Vinh.

Các khóa luận tốt nghiệp 1.“ Bồi dưỡng học sinh giỏi quốc gia môn hóa học” (2006) của Trần Thị Đào, ĐH Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.“ Bồi dưỡng học sinh giỏi hóa học ở trường THPT” (2006) của Đào Thị Hoàng Hoa, ĐH Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh… Tuy có khá nhiều các công trình nghiên cứu về bài tập hóa học nói chung, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bài tập hóa học dùng cho bồi dưỡng học sinh giỏi nói riêng, nhưng vấn đề bồi dưỡng HSG THPT không chuyên phần dung dịch điện li đến nay vẫn chưa có luận văn hay luận án nào đi sâu nghiên cứu theo hướng xây dựng theo các chuyên đề, mỗi chuyên đề bao gồm hệ thống lý thuyết, bài tập vận dụng và giáo án. Tổng quan về bồi dưỡng học sinh giỏi 1. Quan niệm về học sinh giỏi trên thế giới và ở Việt Nam Tham khảo tài liệu [16] Trên thế giới việc phát hiện và bồi dưỡng HSG đã có từ rất lâu. Mỗi nước có một hình thức giáo dục khác nhau và một khái niệm riêng về học sinh giỏi.

Luật bang Georgia (Mỹ) định nghĩa: “HSG là học sinh chứng minh được trí tuệ ở trình độ cao và có khả năng sáng tạo, thể hiện một động cơ học tập mãnh liệt và đạt xuất sắc trong lĩnh vực lý thuyết, khoa học; người cần một sự giáo dục đặc biệt và sự phục vụ đặc biệt để đạt được trình độ tương ứng với năng lực của người đó”. Còn ở nhiều nước quan niệm: HSG là những đứa trẻ có năng lực trong các lĩnh vực trí tuệ, sáng tạo, nghệ thuật và năng lực lãnh đạo hoặc lĩnh vực lí thuyết. Những học sinh này cần có sự phục vụ và những hoạt động không theo những điều kiện thông thường của nhà trường nhằm phát triển đầy đủ các năng lực vừa nêu trên. Ở nước ta, sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ đã tác động đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đòi hỏi nhiệm vụ cấp bách của ngành giáo dục là phải nâng cao chất lượng để đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao.

Luật Giáo dục 2005 đã khẳng định mục tiêu của giáo dục “Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực”. Nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục là phát hiện những HS có tư chất thông minh, khá giỏi nhiều môn học, bồi dưỡng các em trở thành những HS có tình yêu đất nước, có ý thức tự lực, có nền tảng kiến thức vững vàng, có phương pháp tự học, tự nghiên cứu, có sức khỏe tốt để tiếp tục đào tạo thành nhân tài đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ hội nhập quốc tế. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mục tiêu của việc bồi dưỡng học sinh giỏi Tham khảo tài liệu [16] - Phát triển phương pháp suy nghĩ ở trình độ cao phù hợp với khả năng trí tuệ của trẻ.

- Bồi dưỡng sự lao động, làm việc sáng tạo. - Phát triển các kĩ năng, phương pháp và thái độ tự học suốt đời. - Nâng cao ý thức và khát vọng của trẻ về sự tự chịu trách nhiệm. - Khuyến khích sự phát triển về lương tâm và ý thức trách nhiệm trong đóng góp xã hội.

Các hình thức tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi Tham khảo tài liệu [2] Nhiều tài liệu khẳng định: HSG có thể học bằng nhiều cách khác nhau và tốc độ nhanh hơn so với các bạn cùng lớp vì thế cần có một hình thức tổ chức phù hợp dành cho HSG để phát triển và đáp ứng được tài năng của họ. Từ điển bách khoa Wikipedia trong mục Giáo dục HSG (gifted education) nêu lên các hình thức sau đây: - Lớp riêng biệt (Separate classes): HSG được rèn luyện trong một lớp hoặc một trường học riêng, thường gọi là lớp chuyên, lớp năng khiếu. Nhưng lớp hoặc trường chuyên (độc lập) này có nhiệm vụ hàng đầu là đáp ứng các đòi hỏi cho những HSG về lí thuyết (academically). Hình thức này đòi hỏi ở nhà trường rất nhiều điều kiện (không dựa vào được các gia đình phụ huynh) từ việc bảo vệ HS, giúp đỡ và đào tạo phát triển chuyên môn cho giáo viên đến việc biên soạn chương trình, bài học.

- Phương pháp Mông-te-xơ-ri (Montessori method): Trong một lớp HS chia thành ba nhóm tuổi, nhà trường mang lại cho HS những cơ hội vượt lên so với các bạn cùng nhóm tuổi. Phương pháp này đòi hỏi phải xây dựng được các mức độ khá tự do, nó hết sức có lợi cho những HSG trong hình thức học tập với tốc độ cao. - Tăng gia tốc (Acceleration): Những HS xuất sắc xếp vào một lớp có trình độ cao với nhiều tài liệu tương ứng với khả năng của mỗi HS. Một số trường Đại học, Cao đẳng đề nghị hoàn thành chương trình nhanh hơn để HS có thể học bậc học trên sớm hơn.

Nhưng hướng tiếp cận giới thiệu HSG với những tài liệu lí thuyết tương ứng với khả năng của chúng cũng dễ làm cho HS xa rời xã hội. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Học tách rời (Pull-out) một phần thời gian theo lớp HSG, phần còn lại học lớp thường. - Làm giàu tri thức (Enrichment) toàn bộ thời gian HS học theo lớp bình thường, nhưng nhận tài liệu mở rộng để thử sức, tự học ở nhà. - Dạy ở nhà (Homeschooling), nghĩa là một nửa thời gian học tại nhà theo lớp, nhóm, học có cố vấn (mentor) hoặc một thầy một trò (tutor) và không cần dạy.

- Trường mùa hè (Summer school) bao gồm nhiều course học được tổ chức vào mùa hè. - Sở thích riêng (Hobby) theo một số môn thể thao như cờ vua được tổ chức dành để cho HS thử trí tuệ sau giờ học ở trường. Phần lớn các nước đều chú ý bồi dưỡng HSG từ bậc tiểu học. Cách tổ chức dạy học cũng rất đa dạng: có nước tổ chức thành lớp, trường riêng.

một số nước tổ chức dưới hình thức tự chọn hoặc course học mùa hè, một số nước do các trung tâm tư nhân hoặc các trường đại học đảm nhận.Tuy vậy, cũng có một số nước không có trường lớp chuyên cho HSG như Nhật Bản và một số bang của Hoa kỳ. Tầm quan trọng của việc bồi dưỡng học sinh giỏi Tài năng là vốn quí của nước nhà. Tài năng sẽ có và đến nhờ năng khiếu song có năng khiếu cũng không trở thành tài năng được nếu không có quá trình giáo dục, bồi dưỡng một cách khoa học. Đồng chí Lê Khả Phiêu, nguyên Bí thư trung ương Đảng đã từng nói: "Về nhân tài một mặt phải tìm được những cách thích hợp để phát hiện và bồi dưỡng nhân tài, đồng thời cũng cần lưu ý là nhân tài sẽ có điều kiện xuất hiện trên một nền dân trí rộng và trên cơ sở việc tổ chức đào tạo nhân lực tốt và nhân tài là người có trí tuệ sắc bén và những người có bàn tay vàng có những kĩ năng đặc biệt".

Vì vậy, để thực hiện mục tiêu đào tạo thế hệ trẻ Việt Nam trở thành con người Việt Nam có tài có đức kế tục sự nghiệp cách mạng thì nhiệm vụ của các thầy cô giáo phải kịp thời phát hiện và có kế hoạch bồi dưỡng học sinh có năng khiếu. Đặc biệt, trong thế kỷ mà tri thức, kĩ năng của con người được xem là yếu tố quyết định sự phát triển của xã hội thì nhiệm vụ của ngành giáo dục là phải đào tạo ra những con người có trí tuệ phát triển thông minh và sáng tạo. Điều này buộc nhà trường phổ thông phải trang bị đầy đủ cho học sinh hệ thống kiến thức cơ bản, hiện 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đại, phù hợp với thực tiễn Việt Nam và năng lực suy nghĩ sáng tạo. Hiện nay, nhiệm vụ cấp thiết đặt ra là phải đổi mới phương pháp dạy học, áp dụng những phương pháp dạy học hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề.

Chính vì vậy, có thể nói bồi dưỡng HSG là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của trường THPT. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Tham khảo tài liệu [10], [16] 1. Một số quan niệm về học sinh giỏi hoá học 1. Trần Thành Huế (ĐHSPHN) Nếu dựa vào kết quả bài thi để đánh giá thì một học sinh giỏi hóa cần hội đủ các yếu tố sau đây: - Có kiến thức cơ bản tốt, thể hiện nắm vững các khái niệm, định nghĩa, định luật, quy tắc đã được quy định trong chương trình, không thể hiện thiếu sót về công thức, phương trình hóa học.

Số điểm phần này chiếm 50% toàn bài.