phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc cơ cấu thành 3 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về sự tham gia của luật sƣ trong TTDS. Chƣơng 2: Quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về sự tham gia của luật sƣ trong TTDS. Chƣơng 3: Thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật Việt Nam về sự tham gia của luật sƣ trong TTDS và một số kiến nghị 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1:NHỮNGVẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ SỰ THAM GIA CỦA LUẬT SƢ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM SỰ THAM GIA CỦA LUẬT SƢ TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 1.
Khái niệm sự tham gia của luật sư trong tố tụng dân sự Để đƣa ra khái niệm sự tham gia của luật sƣ trong TTDS thì cần thiết phải làm rõ khái niệm, nội hàm của các khái niệm liên quan “Luật sư” và “TTDS”. Thứ nhất, về khái niệm luật sư Luật sƣ là những ngƣời đƣợc trọng vọng trong xã hội bởi họ đóng vai trò quan trọng trong việc góp phần bảo vệ quyền cơ bản của công dân và phát triển xã hội. Hiện nay, trên thế giới vẫn chƣa có sự thống nhất về khái niệm của luật sƣ do mỗi nhà nghiên cứu, ngƣời thực hành đều có các cách tiếp cận từ các khía cạnh và giác độ khác nhau phụ thuộc vào quan điểm của từng hệ thống pháp luật. Trên thế giới, nghề luật sƣ đƣợc nhiều nƣớc quan niệm là nghề tự do, một số nƣớc khác lại quan niệm là nghề đặc biệt trong xã hội.
Không ai và không một tài liệu nào cho biết về việc nghề luật sƣ chính xác xuất hiện từ bao giờ, chỉ biết rằng nghề này xuất hiện từ thời xa xƣa và theo một số nhà nghiên cứu thì quyền bào chữa xuất hiện sớm nhất ở châu Âu cùng với sự xuất hiện của Tòa án và ngƣời biện hộ xuất hiện cùng thẩm phán. Vào thế kỷ V trƣớc Công nguyên, trong Nhà nƣớc Hy Lạp cổ đại, một Hội đồng xét xử (có tính chất nhƣ Toà án ngày nay) đã đƣợc hình thành và việc xét xử có sự tham gia của mọi ngƣời dân. Nguyên cáo hoặc bị cáo có thể trình bày ý kiến, lý lẽ của mình Hội đồng hoặc nhờ ngƣời khác có tài hùng biện viết hoặc trình bày hộ ý kiến, lý lẽ của mình trƣớc Hội đồng xét xử. Mặc dù, họ đã hành động nhƣ một luật sƣ theo luật của Athen, tuy nhiên các diễn giả không đƣợc trả tiền cho các dịch vụ của họ và cũng không thể tự tổ chức cho mình nhƣ một nghề luật sƣ.
Sau đó, các luật sƣ xuất hiện đầu tiên đƣợc biết đến ở ở Roma cổ đại, khoảng 204 TCN, đã nhận đƣợc khoản thanh toán cho các dịch vụ của họ khi Hoàng đế Claudius hợp pháp hoá nghề nghiệp và bãi bỏ lệnh cấm đối với các khoản phí.[21] Theo một tác giả khác thì từ thế kỷ I hoặc II trƣớc và sau công nguyên tại Hy Lạp (Greece) và La Mã (Romeo) đã xuất hiện một loại hiệp sỹ đặc biệt, hiệp sỹ đặc biệt này không dùng khí giới hay bắp thịt (sức mạnh về thể lực) để chiến thắng kẻ địch mà 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chỉ dùng thiên tài ngôn ngữ và sự hiểu biết rộng rãi về cổ luật để đứng ra bênh vực cho những kẻ nghèo nàn, yếu thế, thấp cổ bé miệng hoặc phụ nữ bị ngƣợc đãi trƣớc các thế lực đƣơng thời, họ đƣợc gọi tên là “Advocats” (ngƣời biện hộ). Các hiệp sỹ này ngày càng đông và đến thế kỷ thứ IV sau công nguyên, họ tập hợp tại Rome thành một đoàn thể đƣợc độc quyền biện hộ trƣớc Hoàng đế. Đến cuối thế kỷ thứ VIII mới có danh xƣng “Advocats” cho 17 vị và đƣợc vua chúa công nhận có quyền biện hộ trƣớc các Tòa án.[9] Còn ở Việt Nam, luật sƣ đƣợc nhắc đến từ thời điểm các Tòa án Pháp đƣợc thiết lập vào năm 1898,ban đầu thuật ngữ luật sƣ đƣợc biết đến bởi tên gọi “trạng sư biện hộ” và đến năm 1930 thì đổi thành “Luật sư tòa thượng thẩm”. Luật sƣ là một thuật ngữ đƣợc tiếp cận, nghiên cứu dƣới nhiều góc độ khác nhau vì vậy nó sẽ là một khái niệm phong phú, đa nghĩa.
Nói đến luật sƣ có thể hiểu dƣới các bình diện nhƣ là một danh từ chỉ ngƣời, hoặc là một nghề thuộc các ngành dịch vụ trong hệ thống ngành nghề quốc gia, một chức danh tƣ pháp độc lập. Trong giới hạn luận văn cao học “sự tham gia của luật sư trong TTDS” thì khái niệm luật sƣ cần nghiên cứu dƣới bình diện là danh từ chỉ ngƣời. Dƣới góc độ pháp lý, khái niệm luật sƣ đƣợc giải thích trong các từ điển luật học. Theo Từ điển Luật học Việt Nam, luật sƣ là thành viên của một đoàn luật sƣ, làm nghề giúp đỡ về mặt pháp lý cho cá nhân hoặc các tổ chức theo hợp đồng hoặc theo chỉ định của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền trong một số trƣờng hợp do pháp luật quy định.
Theo từ điển luật học của Mỹ thì luật sƣ (Lawyer) là ngƣời đƣợc cấp phép hành nghề luật. Nhƣ vậy, qua tìm hiểu khái niệm luật sƣ trong các từ điển luật học cho thấy, mặc dù cách giải thích về luật sƣ là không hoàn toàn giống nhau nhƣng nhìn chung luật sƣ đều là ngƣời đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền công nhận đƣợc tiến hành các hoạt động nghề nghiệp giúp đỡ về mặt pháp lý cho cá nhân hoặc các tổ chức [50].Ở Việt Nam, các nhà nghiên cứu khoa học pháp lý cũng đƣa ra những quan điểm khác nhau về luật sƣ. Theo quan điểm của GS.TS Lê Hồng Hạnh thì luật sƣ là “chuyên gia pháp luật, là cố vấn pháp luật mà họ có kỹ năng nghề nghiệp thực thụ” [14]. Khái niệm này đã chỉ ra đƣợc hai đặc trƣng cần có của luật sƣ, đó là am hiểu pháp luật và kỹ năng nghề nghiệp.
Tuy nhiên, khái niệm này chƣa đề cập đến một đặc điểm riêng biệt, quan trọng 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đó là phẩm chất đạo đức nghề nghiệp của luật sƣ. Theo quan điểm của tác giả Phan Trung Hoài thì luật sƣ là “Một chức danh tư pháp độc lập, chỉ những người có đủ điều kiện hành nghề chuyên nghiệp theo quy định của pháp luật nhằm thực hiện việc tư vấn pháp luật, đại diện ủy quyền, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho cá nhân, tổ chức và nhà nước trước Tòa án và thực hiện các dịch vụ pháp lý khác”[18]. Khái niệm này không chỉ khẳng định tƣ cách độc lập và bình đẳng của luật sƣ mà còn chỉ ra phạm vi hành nghề và mục đích hành nghề của luật sƣ. Ngoài ra, tại Điều 2 Luật luật sƣ năm 2006 đƣa ra định nghĩa về luật sƣ nhƣ sau: “Luật sư là người có đủ tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề theo quy định của Luật này, thực hiện dịch vụ pháp lý theo yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức (sau đây gọi chung là khách hàng)”.
So với cách định nghĩa về luật sƣ trong Pháp lệnh luật sƣ năm 2001 thì khái niệm luật sƣ trong Luật luật sƣ năm 2006 không mang tính liệt kê và có tính khái quát hóa hơn; tuy nhiên khái niệm này cũng có hạn chế nhƣ chƣa đề cập đƣợc mục đích hành nghề của luật sƣ. Qua phân tích các khái niệm về luật sƣ, có thể thấy luật sƣ có các đặc trƣng cơ bản sau: Thứ nhất, tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề của luật sưthì để trở thành luật sƣ, một ngƣời cần hội tụ các điều kiện sau đây: Có phẩm chất đạo đức nghề nghiệp,tiêu chuẩn này đƣợc xác định dựa trên các quy tắc đạo đức nghề luật sƣ. Quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp luật sƣ quy định những chuẩn mực về đạo đức và ứng xử nghề nghiệp, là thƣớc đo phẩm chất đạo đức và trách nhiệm nghề nghiệp của luật sƣ. Mỗi luật sƣ phải lấy quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp này làm khuôn mẫu cho sự tu dƣỡng, rền luyện để giữ gìn uy tín nghề nghiệp, thanh danh của luật sƣ, xứng đáng với sự tôn vinh của xã hội.
Có sự am hiểu pháp luật: tiêu chuẩn này thông thƣờng đƣợc đánh giá qua bằng cử nhân luật. Hay nói cách khác, những ngƣời muốn trở thành luật sƣ phải theo học tại các trƣờng đào tạo luật. Mỗi nƣớc khác nhau có quy định về thời gian, nội dung và phƣơng pháp đào tạo khác nhau, song nhìn chung lại có mục đích giống nhau ở chỗ là nhằm trang bị cho những ngƣời sẽ trở thành luật sƣ những kiến thức cơ bản về pháp luật [21, tr. Có kỹ năng nghề nghiệp: Đây đều là các điều kiện bắt buộc đối với một ngƣời muốn trở thành luật sƣ.
Điều này xuất phát từ tính chất đặc thù của nghề luật sƣ là một 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghề đòi hỏi sự đúc kết kinh nghiệm và thông qua thực tế rất lớn nên đòi hỏi ngƣời luật sƣ phải có sự học hỏi từ nhiều nguồn khác nhau, có thời gian thực hành khá nhuần nhuyễn mới hình thành nên những kỹ năng hành nghề chuyên nghiệp. Bên cạnh đó luật sƣ còn phải là ngƣời có đạo đức nghề nghiệp tốt. Trong cộng đồng xã hội nghề nào cũng đòi hỏi ngƣời làm nghề phải có lƣơng tâm, trách nhiệm đối với nghề của mình trƣớc xã hội nhƣng do quy luật sinh tồn và phát triển không đồng đều nên mỗi ngành nghề khác nhau đều có tính chất khác nhau, đòi hỏi lƣơng tâm, trách nhiệm, đạo đức của ngƣời làm nghề có sự khác nhau, không ai có thể đánh đồng đƣợc. Việc đại diện theo uỷ quyền hay bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho đƣơng sự của luật sƣ đều sẽ ảnh hƣởng trực tiếp tới các quyền, nghĩa vụ của đƣơng sự đó và cả các đƣơng sự khác, đồng thời góp phần bảo vệ công lý, công bằng xã hội và pháp chế xã hội chủ nghĩa.
Vậy nên, xuất phát từ tính chất, đặc thù của nghề luật sƣ, nó đòi hỏi luật sƣ ngoài các phẩm chất chung là Chân, Thiện, Mỹ, luật sƣ còn phải là ngƣời có khối óc thông minh, tấm lòng trong sáng,dũng cảm, biết lấy pháp luật và đạo đức xã hội làm cơ sở hoạt động mới xứng đáng với sự tin cậy và tôn vinh của xã hội. Đó chính là yêu cầu rất cao trong đạo đức nghề nghiệp luật sƣ. [17] Thứ hai là phạm vi hành nghề của luật sư.