Đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền phường ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền phường ở nước ta trong giai đoạn hiện nay, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Phan Trung Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS.TS Hoàng Thị Kim Quế
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Đổi Mới Tổ Chức Và Hoạt Động Của Chính Quyền Phường Ở Nước Ta Trong Giai Đoạn Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHÍNH QUYỀN PHƯỜNG TRONG HỆ THỐNG CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG VIỆT NAM
• 1.1. Một số vấn đề lý luận về chính quyền địa phương
• 1.2. Vị trí, vai trò và chức năng của chính quyền phường
• 1.3. Sự khác nhau giữa phường với tính chất là một khu vực đô thị và xã, thị trấn với tính chất là khu vực nông thôn
• 1.4. Tổ chức chính quyền phường từ lịch sử đến hiện tại
• 1.5. Tham khảo mô hình chính quyền địa phương cấp phường, xã của Inđônêxia
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN PHƯỜNG Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 2.1. Một số vấn đề chung về tình hình tổ chức và hoạt động của chính quyền phường
• 2.2. Tổ chức và cơ cấu bộ máy Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân phường theo quy định của Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân 2003
• 2.3. Hoạt động của Hội đồng nhân dân phường
• 2.4. Hoạt động của Uỷ ban nhân dân phường
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI TỔ CHỨC, HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN PHƯỜNG TRONG ĐIỀU KIỆN XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
• 3.1. Những phương hướng cơ bản về đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền phường
• 3.2. Một số kiến nghị
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đổi mới tổ chức chính quyền phường ở Việt Nam

Đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền phường ở Việt Nam hiện nay là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh cải cách hành chính. Chính quyền phường đóng vai trò là cầu nối giữa Nhà nước và nhân dân, thực hiện các chính sách của Đảng và Nhà nước tại địa phương. Việc đổi mới này không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân. Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay, khi mà yêu cầu về minh bạch và trách nhiệm giải trình ngày càng cao, việc cải cách tổ chức chính quyền phường trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Đặc điểm của chính quyền phường trong hệ thống chính quyền địa phương

Chính quyền phường là cấp chính quyền cơ sở trong hệ thống chính quyền địa phương, có vai trò quan trọng trong việc thực hiện các chính sách của Nhà nước. Đặc điểm của chính quyền phường bao gồm tính chất gần gũi với người dân, khả năng phản ánh nhanh chóng các nhu cầu và nguyện vọng của cộng đồng. Chính quyền phường cũng có trách nhiệm tổ chức thực hiện các chương trình phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển của chính quyền phường

Chính quyền phường đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những ngày đầu thành lập đến nay. Qua các thời kỳ, chính quyền phường đã được kiện toàn và củng cố, từ việc tổ chức bộ máy đến việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ. Sự phát triển này phản ánh sự thay đổi trong yêu cầu quản lý và phục vụ người dân, đồng thời cũng thể hiện sự thích ứng với các chính sách cải cách hành chính của Nhà nước.

II. Những thách thức trong tổ chức và hoạt động của chính quyền phường hiện nay

Mặc dù đã có nhiều cải cách, nhưng chính quyền phường vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu minh bạch trong hoạt động, dẫn đến sự không hài lòng của người dân. Ngoài ra, việc phân bổ nguồn lực không đồng đều cũng gây khó khăn cho chính quyền phường trong việc thực hiện nhiệm vụ. Thêm vào đó, sự chồng chéo trong chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan cũng làm giảm hiệu quả hoạt động của chính quyền phường.

2.1. Thiếu minh bạch và trách nhiệm giải trình

Một trong những thách thức lớn nhất của chính quyền phường hiện nay là thiếu minh bạch trong hoạt động. Điều này dẫn đến sự nghi ngờ từ phía người dân về tính công bằng và hiệu quả của các quyết định. Để khắc phục tình trạng này, cần có các biện pháp cụ thể nhằm tăng cường trách nhiệm giải trình và công khai thông tin.

2.2. Phân bổ nguồn lực không đồng đều

Việc phân bổ nguồn lực cho các phường không đồng đều là một vấn đề nghiêm trọng. Nhiều phường ở khu vực đô thị phát triển hơn lại nhận được nhiều nguồn lực hơn, trong khi các phường ở vùng sâu, vùng xa lại gặp khó khăn trong việc thực hiện các chương trình phát triển. Điều này cần được xem xét và điều chỉnh để đảm bảo công bằng trong phát triển.

III. Phương pháp đổi mới tổ chức chính quyền phường hiệu quả

Để cải cách tổ chức và hoạt động của chính quyền phường, cần áp dụng các phương pháp đổi mới hiệu quả. Một trong những phương pháp quan trọng là tăng cường sự tham gia của người dân trong quá trình ra quyết định. Bên cạnh đó, việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý cũng sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền phường.

3.1. Tăng cường sự tham gia của người dân

Việc tăng cường sự tham gia của người dân trong quá trình ra quyết định sẽ giúp chính quyền phường hiểu rõ hơn về nhu cầu và nguyện vọng của cộng đồng. Điều này không chỉ nâng cao tính minh bạch mà còn tạo ra sự đồng thuận trong việc thực hiện các chính sách.

3.2. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý

Công nghệ thông tin có thể được áp dụng để cải thiện quy trình làm việc của chính quyền phường. Việc sử dụng các phần mềm quản lý sẽ giúp tiết kiệm thời gian và nguồn lực, đồng thời nâng cao hiệu quả trong việc cung cấp dịch vụ công cho người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính quyền phường

Nghiên cứu về tổ chức và hoạt động của chính quyền phường đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực từ các mô hình đổi mới. Một số phường đã áp dụng thành công các phương pháp mới, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý và sự hài lòng của người dân. Những kết quả này cần được nhân rộng và áp dụng cho các phường khác để tạo ra sự đồng bộ trong hệ thống chính quyền địa phương.

4.1. Mô hình chính quyền phường hiệu quả

Một số phường đã triển khai mô hình chính quyền hiệu quả, trong đó có sự tham gia tích cực của người dân. Mô hình này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo ra sự gắn kết giữa chính quyền và cộng đồng.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Các nghiên cứu thực tiễn đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp đổi mới trong tổ chức và hoạt động của chính quyền phường đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Sự hài lòng của người dân tăng lên, đồng thời hiệu quả quản lý cũng được cải thiện rõ rệt.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho chính quyền phường

Kết luận, việc đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền phường là một quá trình cần thiết và cấp bách. Để đạt được hiệu quả cao, cần có sự đồng bộ trong các chính sách và sự tham gia tích cực của người dân. Hướng đi tương lai cho chính quyền phường cần tập trung vào việc nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý.

5.1. Tầm quan trọng của sự minh bạch

Sự minh bạch trong hoạt động của chính quyền phường là yếu tố then chốt để xây dựng lòng tin từ phía người dân. Cần có các biện pháp cụ thể để đảm bảo thông tin được công khai và dễ tiếp cận.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cho chính quyền phường

Định hướng phát triển bền vững cho chính quyền phường cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng dịch vụ công, nâng cao năng lực quản lý và tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa tại Việt Nam diễn ra mạnh mẽ với tốc độ gia tăng dân số đô thị đạt trên 25% mỗi năm, đặt ra áp lực to lớn lên hệ thống quản lý nhà nước tại hơn 1.300 phường trên toàn quốc. Phường là đơn vị hành chính cấp cơ sở ở khu vực đô thị, cùng với xã và thị trấn tạo thành cấp chính quyền thứ tư – cấp hành chính gần dân và trực tiếp nhất trong mô hình 4 cấp (Trung ương, Tỉnh, Huyện, Xã). Tuy nhiên, mô hình tổ chức và phương thức vận hành của chính quyền phường trong giai đoạn 1994 – 2005 vẫn mang nặng tính đồng nhất với chính quyền nông thôn, chưa phản ánh đúng tính chất quản lý không gian đô thị tập trung và liên hoàn.

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở lý luận, đánh giá khách quan thực trạng tổ chức bộ máy và chất lượng thực thi công vụ của Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND) phường theo quy định của Hiến pháp năm 1992 và Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các đơn vị hành chính phường trên phạm vi cả nước từ năm 1945 đến năm 2006. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc đề xuất các luận cứ xác đáng nhằm tái cấu trúc bộ máy cơ sở tinh gọn từ 13 đến 17 biên chế công chức mỗi phường, nâng cao hiệu lực quản lý trật tự đô thị và tối ưu hóa chức năng phục vụ cộng đồng dân cư.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phân quyền hành chính và tự quản địa phương trong khoa học quản lý đô thị hiện đại, kết hợp với học thuyết về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa theo chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Đồng thời, nghiên cứu tham chiếu mô hình tập trung quyền lực kết hợp bổ nhiệm hành chính cấp cơ sở của Cộng hòa Indonesia với cấu trúc 4 cấp chính quyền để rút ra bài học kinh nghiệm thích hợp cho Việt Nam.

Hệ thống khái niệm nền tảng bao gồm: Chính quyền địa phương theo nghĩa hẹp (chỉ bao gồm hai thiết chế đại diện và chấp hành là HĐND và UBND theo quy định tại Điều 119 và Điều 123 Hiến pháp năm 1992); Quản trị đô thị phi nông nghiệp; Tính liên thông hạ tầng kỹ thuật đô thị; và Phân cấp quản lý hành chính lãnh thổ. Nghiên cứu khẳng định sự khác biệt căn bản giữa phường (kinh tế đa ngành, dân cư vãng lai biến động, hạ tầng kỹ thuật xuyên suốt) và xã nông thôn (kinh tế thuần nông, gắn kết huyết thống, khép kín về địa giới).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ 5 bản Hiến pháp (1946, 1959, 1980, 1992 và sửa đổi năm 2001), 4 đạo luật tổ chức bộ máy (1962, 1983, 1994, 2003) cùng hệ thống báo cáo thống kê chính thức của Bộ Nội vụ đầu nhiệm kỳ 2004 – 2009. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát dữ liệu tổ chức của 64 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, kết hợp khảo sát chuyên sâu tại 100% các phường nội đô của Hà Nội và phân tích định lượng 309 vụ việc chất vấn tại các kỳ họp HĐND cơ sở.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích (purposive stratified sampling) được sử dụng nhằm thu thập dữ liệu đại diện từ các đô thị loại đặc biệt đến đô thị loại 3. Phương pháp phân tích thể chế, so sánh luật học và thống kê mô tả được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc bóc tách các điểm chồng chéo về 28 nhóm nhiệm vụ quyền hạn giữa các cấp chính quyền. Toàn bộ quy trình khảo sát, xử lý dữ liệu và xây dựng khung giải pháp được thực hiện liên tục trong thời gian 24 tháng (2004 – 2006).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu trình độ của đội ngũ đại biểu HĐND và thành viên UBND phường đầu nhiệm kỳ 2004 – 2009 còn nhiều hạn chế so với yêu cầu quản lý đô thị. Thống kê cho thấy ở HĐND cấp cơ sở, đại biểu có học vấn trung học phổ thông chiếm 54,00%, trung học cơ sở chiếm 37,10% và tiểu học vẫn chiếm 5,95%. Về chuyên môn, tỷ lệ đại biểu có trình độ đại học chỉ đạt 5,87%, trình độ trung cấp và cao đẳng đạt 14.93%, trong khi tỷ lệ trên đại học là 0,00%. Đối với UBND cấp cơ sở, thành viên có trình độ đại học và sau đại học chỉ đạt 10,00%, trung cấp/cao đẳng chiếm 19,81%, sơ cấp chiếm 8,45%, trình độ học vấn tiểu học vẫn còn 4,70%.

Thứ hai, tính hình thức trong tổ chức và hoạt động của HĐND phường còn phổ biến. Mặc dù Luật Tổ chức HĐND và UBND năm 2003 trao cho HĐND cấp xã 25 nhóm nhiệm vụ chung và 3 nhóm nhiệm vụ đặc thù đô thị, nhưng thực tế hoạt động chỉ gói gọn trong 1 đến 2 ngày mỗi kỳ họp thường lệ. Số lượng ý kiến chất vấn rất hạn chế; đơn cử tại tỉnh Quảng Ngãi từ đầu nhiệm kỳ chỉ ghi nhận 309 ý kiến chất vấn, chủ yếu tập trung vào các vấn đề dân sinh bức xúc mà thiếu tính định hướng chiến lược.

Thứ ba, bộ máy UBND phường theo Nghị định số 107/2004/NĐ-CP đã tinh giản từ 5 - 7 người xuống còn 5 thành viên (1 Chủ tịch, 2 Phó Chủ tịch, 2 Ủy viên) cùng 4 chức danh chuyên môn (Tư pháp, Địa chính, Văn phòng – Thống kê, Kế toán – Tài chính). Tuy nhiên, quy mô biên chế trung bình từ 13 đến 17 cán bộ, công chức mỗi phường là quá tải đối với các phường có quy mô dân số trên 8.000 người đến hàng chục nghìn dân.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những hạn chế trên xuất phát từ sự cào bằng thể chế giữa chính quyền nông thôn và đô thị. Khác với xã nông thôn nơi tư liệu sản xuất và đời sống dân cư khép kín trong địa giới hành chính, không gian kinh tế và hệ thống hạ tầng kỹ thuật (điện, cấp thoát nước, giao thông) của phường mang tính liên hoàn, không thể chia cắt. Do đó, việc duy trì HĐND phường như một cơ quan quyền lực nhà nước độc lập ra nghị quyết phát triển kinh tế là không phù hợp với thực tế vận hành theo ngành dọc của đô thị.

So sánh với mô hình của Indonesia, nơi cấp phường không tổ chức cơ quan dân cử mà người đứng đầu do cấp quận bổ nhiệm để quản lý hành chính thuần túy, có thể thấy mô hình của Việt Nam đang chịu sự phân tán quyền lực không cần thiết. Để trực quan hóa, toàn bộ dữ liệu cơ cấu học vấn và chuyên môn của cán bộ có thể được trình bày thông qua biểu đồ cột chồng so sánh tỷ lệ giữa HĐND và UBND, kết hợp cùng bảng ma trận phân loại 28 nhóm thẩm quyền để làm nổi bật mức độ trùng lắp nhiệm vụ giữa cấp quận và phường.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cấu trúc mô hình tổ chức chính quyền đô thị theo hướng không tổ chức HĐND ở cấp phường, chuyển đổi UBND phường thành cơ quan đại diện hành chính trực thuộc UBND quận/thị xã với người đứng đầu do Chủ tịch UBND cấp trên bổ nhiệm. Chủ thể thực hiện: Quốc hội và Bộ Nội vụ; Lộ trình: Giai đoạn 2006 – 2010; Mục tiêu: Tinh gọn 100% các tổ chức đại diện trung gian tại các phường thuộc đô thị loại 1 và loại 2.

Thứ hai, chuẩn hóa đội ngũ 13 đến 17 công chức chuyên môn tại mỗi phường thông qua tiêu chuẩn ngạch công chức hành chính và chế độ tuyển dụng cạnh tranh. Chủ thể thực hiện: Sở Nội vụ và UBND cấp quận; Lộ trình: 3 năm liên tục từ 2007; Mục tiêu: Nâng tỷ lệ công chức có trình độ cử nhân chuyên ngành Luật, Quản lý đô thị và Hành chính công từ mức 10,00% lên tối thiểu 65,00%.

Thứ ba, phân cấp mạnh mẽ thẩm quyền quản lý trật tự xây dựng, vệ sinh môi trường và xử phạt vi phạm hành chính cho Chủ tịch UBND phường theo thẩm quyền trực tiếp. Chủ thể thực hiện: UBND cấp tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương; Lộ trình: Ban hành quy định phân cấp từ năm 2007; Mục tiêu: Cắt giảm ít nhất 40% thời gian xử lý vi phạm trật tự xây dựng tại cơ sở.

Thứ tư, triển khai cơ chế một cửa liên thông hiện đại hóa và nâng cao vai trò giám sát xã hội của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc cùng 100% các tổ dân phố. Chủ thể thực hiện: UBND phường phối hợp các tổ chức đoàn thể; Lộ trình: Thực hiện thường niên; Mục tiêu: Đạt tỷ lệ hài lòng của người dân đô thị đối với dịch vụ hành chính công trên 85%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm chuyên gia hoạch định chính sách tại Bộ Nội vụ và Ủy ban Pháp luật của Quốc hội: Cung cấp cơ sở lý luận vững chắc và số liệu thực chứng từ 64 tỉnh thành để xây dựng các dự thảo sửa đổi Luật Tổ chức chính quyền địa phương và các nghị quyết thí điểm chính quyền đô thị.

Lãnh đạo UBND quận, thị xã và phường tại các đô thị lớn: Ứng dụng mô hình phân bổ định biên từ 13 đến 17 công chức chuyên môn, chuẩn hóa quy trình tiếp dân và giải quyết thủ tục hành chính về đất đai, trật tự xây dựng.

Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học chuyên ngành Luật học, Hành chính công: Sử dụng luận văn làm tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về 4 cấp hành chính, so sánh đối chiếu mô hình hành chính đô thị giữa Việt Nam và các quốc gia trong khu vực như Indonesia.

Đội ngũ công chức cấp phường thuộc 4 nhóm chức danh chuyên môn: Nắm bắt ranh giới thẩm quyền của 28 nhóm nhiệm vụ được pháp luật quy định để nâng cao kỹ năng xử lý công việc và hạn chế sai sót trong thực thi công vụ.

Câu hỏi thường gặp

Sự khác biệt bản chất nhất giữa quản lý hành chính tại phường và xã là gì? Sự khác biệt cốt lõi nằm ở tính liên hoàn của không gian đô thị. Xã quản lý nền kinh tế đơn ngành nông nghiệp khép kín theo địa giới, trong khi phường quản lý kinh tế dịch vụ - thương mại đa ngành cùng mạng lưới hạ tầng kỹ thuật xuyên suốt (giao thông, thoát nước) không thể cắt khúc theo ranh giới hành chính.

Tại sao luận văn kiến nghị không tổ chức HĐND ở cấp phường? Vì phường không có ngân sách độc lập hoàn toàn và các quy hoạch hạ tầng đều do cấp quận hoặc thành phố quyết định tập trung. Thực tế hoạt động của 25 đến 35 đại biểu HĐND phường mang tính hình thức, việc bãi bỏ sẽ giúp tinh gọn bộ máy và giảm đáng kể ngân sách chi trả phụ cấp.

Cơ cấu thành viên UBND phường theo Luật năm 2003 có thay đổi gì so với Luật năm 1994? Theo Nghị định số 107/2004/NĐ-CP hướng dẫn Luật 2003, thành viên UBND phường được quy định chuẩn hóa gồm 5 người (1 Chủ tịch, 2 Phó Chủ tịch, 2 Ủy viên), giảm 2 người so với khung 5 đến 7 thành viên của Luật năm 1994, giúp tinh giản tổ chức chỉ đạo điều hành.

Thực trạng trình độ chuyên môn của đội ngũ cán bộ phường trong giai đoạn nghiên cứu ra sao? Số liệu khảo sát đầu nhiệm kỳ 2004 – 2009 chỉ ra sự thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nhân lực chất lượng cao: Cán bộ có trình độ đại học ở HĐND chỉ chiếm 5,87% và ở UBND là 10,00%; trong khi trình độ học vấn trung học cơ sở vẫn chiếm tỷ lệ lớn từ 35,80% đến 37,10%.

Kinh nghiệm tổ chức chính quyền cấp cơ sở của Indonesia có ý nghĩa gì đối với Việt Nam? Indonesia tổ chức phường như một cơ quan quản lý hành chính trực thuộc quận, áp dụng cơ chế bổ nhiệm đối với người đứng đầu và không tổ chức hội đồng dân cử. Mô hình này giúp mệnh lệnh hành chính được triển khai nhanh chóng, chuyên nghiệp và tiết kiệm chi phí bầu cử.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vị trí, vai trò của chính quyền phường trong cấu trúc 4 cấp hành chính nhà nước tại Việt Nam.
• Khẳng định tính tất yếu khách quan của việc phân biệt rạch ròi giữa mô hình quản trị đô thị đa ngành và quản lý nông thôn đơn ngành.
• Cung cấp bức tranh thực trạng về cơ cấu tổ chức, chỉ rõ hạn chế về trình độ của 13 đến 17 biên chế công chức và kết quả 309 vụ việc giám sát chất vấn tại cơ sở.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho lộ trình thí điểm mô hình chính quyền đô thị và sửa đổi Luật Tổ chức HĐND và UBND trong giai đoạn 2006 – 2010.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ từ tái cấu trúc thể chế, chuẩn hóa 65% công chức có trình độ đại học đến phân cấp triệt để quyền hạn quản lý đô thị.

Các cơ quan quản lý nhà nước và nhà nghiên cứu cần tiếp tục tham khảo, ứng dụng các phát hiện của công trình này vào thực tiễn cải cách nền hành chính ngay từ năm 2007 nhằm xây dựng bộ máy chính quyền đô thị hiện đại, hiệu lực và phục vụ nhân dân hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về chính quyền phường trong hệ thống chính quyền địa phương Việt Nam. Chương 2: Thực trạng tổ chức và hoạt động của chính quyền phường ở nước ta hiện nay. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chương 3. Phương hướng và giải pháp đổi mới tổ chức, hoạt động của chính quyền phường trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta hiện nay.

Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHÍNH QUYỀN PHƢỜNG TRONG HỆ THỐNG CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƢƠNG VIỆT NAM 1. Một số vấn đề lý luận về chính quyền địa phƣơng 1. Khái niệm chính quyền địa phương Để thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước, Bộ máy Nhà nước bao gồm các cơ quan Nhà nước được thiết lập từ Trung ương đến địa phương. Hệ thống cơ quan Nhà nước Trung ương bao gồm Quốc hội, Chính phủ, Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Toà án nhân dân tối cao, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ.

Phạm vi hoạt động của các cơ quan này bao trùm toàn bộ lãnh thổ đất nước. Khác với các cơ quan Nhà nước ở Trung ương, các cơ quan Nhà nước ở địa phương được thành lập trên cơ sở các cấp đơn vị hành chính hoặc theo hệ thống dọc xuyên suốt từ Trung ương tới các đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã. Đặc điểm chung của hệ thống các cơ quan này là phạm vi hoạt động chỉ trên địa bàn các địa phương, trong từng đơn vị hành chính - lãnh thổ nhất định. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Các cơ quan Nhà nước ở địa phương bao gồm các cơ quan do nhân dân trực tiếp hoặc gián tiếp bầu ra là Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân, các cơ quan chuyên môn trực thuộc Uỷ ban nhân dân (các Sở, phòng, ban); và các cơ quan Nhà nước khác tuy không do nhân dân bầu ra nhưng phạm vi hoạt động của các cơ quan này được giới hạn trong phạm vi địa bàn địa phương, chẳng hạn các cơ quan được thiết lập theo ngành dọc Trung ương đóng trên địa bàn địa phương như Cục thuế, Kho bạc Nhà nước, Kiểm lâm.

Toàn bộ các cơ quan này hợp thành hệ thống các cơ quan Nhà nước ở địa phương. Khái niệm (hay thuật ngữ) ''Chính quyền địa phương'' là khái niệm phái sinh từ khái niệm ''Hệ thống các cơ quan Nhà nước ở địa phương'', dùng để chỉ các cơ quan Nhà nước được tổ chức (hay thành lập) nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước trên địa bàn địa phương, trong từng đơn vị hành chính – lãnh thổ nhất định. Khái niệm chính quyền địa phương được sử dụng khá phổ biến trong nhiều văn bản pháp luật của Nhà nước cả văn bản quy phạm pháp luật lẫn văn bản pháp luật thông thường. Chẳng hạn, Luật Tài nguyên nước ban hành năm ngày 20 tháng 5 năm 1998 quy định tại Điều 10 khoản 2 nội dung: ''Chính quyền địa phương các cấp có trách nhiệm bảo vệ tài nguyên nước tại địa phương''.

Các quan niệm về Chính quyền địa phương Là một khái niệm được sử dụng nhiều trong tổ chức và hoạt động của Nhà nước và thực tế đời sống xã hội, tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có bất kỳ một văn bản pháp luật nào duy danh định nghĩa khái niệm ''chính quyền địa 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] phương'' bao gồm những thiết chế nào, mối quan hệ và cơ chế hoạt động cụ thể của các bộ phận cấu thành. Hiện có nhiều cách hiểu không đồng nhất về khái niệm ‘’chính quyền địa phương’’ xuất phát từ góc độ nghiên cứu lý luận, từ góc độ thực tiễn hay cách thức tiếp cận vấn đề nghiên cứu của các nhà khoa học, các nhà thực tiễn và quản lý, tập trung vào 3 quan niệm như sau: 1.1 Chính quyền địa phương là khái niệm chung dùng để chỉ tất cả các cơ quan Nhà nước (mang quyền lực Nhà nước) đóng trên địa bàn địa phương. Chính quyền địa phương bao gồm 4 phân hệ cơ quan tương ứng với 4 phân hệ cơ quan Nhà nước ở Trung ương (Quốc hội, Chính phủ, Toà án nhân dân Tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao) là: cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương (Hội đồng nhân dân các cấp), cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương (Uỷ ban nhân dân các cấp), cơ quan tư pháp (Toà án nhân dân các cấp) và cơ quan kiểm sát (Viện kiểm sát nhân dân các cấp). Chính quyền địa phương gồm hai phân hệ cơ quan - cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương (Hội đồng nhân dân) và cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương (Uỷ ban nhân dân).

Trong khoa học pháp lý, thuật ngữ ''Chính quyền địa phương'' (Local Authorrity) được nghiên cứu dưới hai khía cạnh: Chính quyền địa phương theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Theo nghĩa rộng, khái niệm ''Chính quyền địa phương'' bao gồm tất cả các cơ quan Nhà nước đóng trên địa bàn địa phương. Thẩm quyền của các 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] cơ quan này được giới hạn trong phạm vi địa dư nhất định. Ở góc độ nghiên cứu này, khái niệm ''Chính quyền địa phương'' đồng nhất với khái niệm ''Hệ thống các cơ quan Nhà nước ở địa phương'', tức là gồm tất cả các cơ quan Nhà nước được tổ chức ra để thực thi quyền lực Nhà nước.

Theo nghĩa hẹp, Chính quyền địa phương được hiểu chỉ gồm cơ quan quyền lực Nhà nước và cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương, tức là bao gồm Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân các cấp. Ở phương diện này, chính quyền địa phương được đề cập tới là các cơ quan do nhân dân địa phương trực tiếp hoặc gián tiếp bầu ra. Điều 119 và Điều 123 Hiến pháp 1992 quy định: ''Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan Nhà nước cấp trên''; ''Uỷ ban nhân dân do Hội đồng nhân dân bầu, là cơ quan chấp hành của Hội đồng nhân dân, cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương, chịu trách nhiệm chấp hành Hiến pháp, luật, các văn bản của các cơ quan Nhà nước cấp trên và nghị quyết của Hội đồng nhân dân''. Các cơ quan tư pháp (toà án), cơ quan kiểm sát, công an và các cơ quan Nhà nước khác ở địa phương không nằm trong nội hàm của khái niệm chính quyền địa phương theo nghĩa hẹp, xuất phát từ tính chất đặc thù về vị trí, chức năng, nhiệm vụ, cách thức tổ chức và hoạt động của các cơ quan này trong bộ máy Nhà nước.

Trong hai quan niệm trên, tuỳ vào mục đích nghiên cứu, cách thức giải quyết vấn đề lý luận hoặc thực tiễn mà khái niệm chính quyền địa phương được sử dụng. Tuy nhiên, xét ở bình diện chung, một quan điểm được các 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhà nghiên cứu, các nhà quản lý và những người làm công tác thực tiễn đồng thuận cao là tiếp cận khái niệm chính quyền địa phương theo nghĩa hẹp, tức bao hàm hai cơ quan là Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân. Đây cũng là cách hiểu phổ biến và đang được áp dụng trong thực tế cuộc sống hiện nay. Trong nhiều văn bản của Đảng và Nhà nước, khái niệm ''chính quyền địa phương'' thường được sử dụng để chỉ tổ chức và hoạt động của hai cơ quan là Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân.

Nghị quyết Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá VIII) ngày 18 tháng 6 năm 1997 tại phần III, mục 4 về tiếp tục cải cách hành chính Nhà nước đối với ''chính quyền địa phương'' chỉ đề cập tới việc kiện toàn, củng cố Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân các cấp và hướng cải cách tổ chức và hoạt động của hai cơ quan này mà không đề cập tới các cơ quan Nhà nước khác trong hệ thống các cơ quan Nhà nước ở địa phương {29}; Thông tư hướng dẫn số 469-TCCP ngày 2-12-1981 của Ban Tổ chức Chính phủ quy định về việc thi hành Quyết định số 94 - HĐBT của Hội đồng bộ trưởng (nay là Chính phủ) cũng quy định: Tổ chức chính quyền Nhà nước cấp phường gồm Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân. Mặt khác, từ phương diện lý luận về Nhà nước, chính quyền Nhà nước ở nước ta (gồm cả Trung ương và địa phương) được thiết lập nên bởi nhân dân, nói cách khác, nhân dân là chủ thể thiết lập nên Nhà nước – Bộ máy Nhà nước. Quyền lực Nhà nước ở nước ta được quy định tất cả thuộc về nhân dân và quyền lực của nhân dân đã được tổ chức thành Nhà nước. Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân là những cơ quan do nhân dân trực tiếp hoặc gián tiếp bầu ra thông qua cơ chế bầu cử.

Vì vậy, việc xác định chính quyền địa phương gồm Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân là chính xác về mặt thuật ngữ và phù hợp với thực tiễn áp dụng. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong luận văn này, tác giả đề tài nghiên cứu cũng tiếp cận thuật ngữ chính quyền địa phương nói chung và chính quyền phường nói riêng bao gồm hai cơ quan: Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân. Vị trí, vai trò và chức năng của chính quyền phƣờng: 1. Vị trí, vai trò của chính quyền phường Theo Điều 118 Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001) quy định cơ cấu và cấp đơn vị hành chính ở nước ta như sau: ‘’Các đơn vị hành chính của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam được phân định như sau: - Nước chia thành tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương - Tỉnh chia thành huyện, thành phố thuộc tỉnh và thị xã; thành phố trực thuộc Trung ương chia thành quận, huyện và thị xã; - Huyện chia thành xã, thị trấn; thành phố thuộc tỉnh chia thành phường và xã; quận chia thành phường’’ {35}.

Như vậy, theo quy định của Hiến pháp, hệ thống đơn vị hành chính của Nhà nước ta được chia thành bốn cấp: Trung ương – Tỉnh – Huyện – Xã. Cấp xã là một trong bốn cấp hành chính và là cấp cuối cùng trong hệ thống tổ chức hành chính. Chính quyền phường cùng với xã và thị trấn tạo thành hệ thống chính quyền địa phương cấp xã (cấp cơ sở), là cấp hành chính cuối cùng trong hệ thống chính quyền 4 cấp Trung ương – tỉnh – huyện – xã của nước ta.