mở đầu, 3 chương, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƢƠNG 1. KHÁI QUÁT QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC Ở ĐỊA PHƢƠNG VÀ CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƢƠNG 1. Quản lý nhà nƣớc ở địa phƣơng Quản lý nhà nước nói chung và quản lý nhà nước ở địa phương nói riêng luôn là vấn đề có tính thời sự trong khoa học quản lý nhà nước cả về phương diện lý luận, khoa học pháp lý và quản lý thực tiễn.
Bởi lẽ, trên thực tế, khoa học hành chính mới chỉ thực sự có chỗ đứng ở nước ta trong vài thập kỷ gần đây. Lý luận về quản lý hành chính, về quản lý nhà nước được hình thành từng bước và chậm hơn với thực tiễn xây dựng Nhà nước ta. Về nguyên tắc, lý luận phải được đúc kết từ hoạt động thực tiễn, phản ánh thực tiễn và thúc đẩy thực tiễn phát triển. Do nhiều nguyên nhân khác nhau mà lý luận quản lý nhà nước nói chung và quản lý nhà nước của chính quyền địa phương nói riêng chưa thể hiện hết vai trò soi đường cho thực tiễn phát triển.
Việc nghiên cứu lý luận và tổng kết thực tiễn về quản lý nhà nước nói chung và quản lý nhà nước ở địa phương nói riêng trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế hiện nay của nhà nước ta là hết sức quan trọng và cần thiết. Hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước phụ thuộc vào nhiều vấn đề trong đó khả năng tiếp thu và vận dụng những kiến thức về khoa học quản lý của đội ngũ công chức vào thực tiễn như thế nào là một vấn đề rất quan trọng. Nói cách khác, hiệu lực của bộ máy nhà nước chính là năng lực vận dụng lý luận khoa học quản lý nhà nước vào thực tiễn để vận hành bộ máy chính quyền. Hệ thống lý luận về quản lý nhà nước ta hiện nay được xây trên cơ sở: - Nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và hệ thống các quan điểm của Đảng Cộng sản.
Lý thuyết chủ đạo cho hệ thống lý luận khoa học quản lý nhà nước trong hoàn cảnh thực tiễn Việt Nam. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Thành quả phát triển của khoa học quản lý hành chính trên thế giới. Trong khoảng một thế kỷ qua, khoa học hành chính trên thế giới đã có những bước phát triển đáng kể ở tất cả các nước. Đặc điểm mới là nó ngày càng đòi hỏi phải có sự thống nhất khái niệm, các nước muốn hội nhập quốc tế cần áp dụng khoa học chung làm nền tảng cho hoạt động của bộ máy nhà nước, không phân biệt chế độ chính trị.
Nước ta cũng cần tiếp thu những thành quả phát triển của khoa học quản lý hành chính trên thế giới để hoàn thiện. - Thực tiễn của sự nghiệp phát triển Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam hơn 60 năm qua, đặc biệt sau hơn 20 năm đổi mới. Từ những bài học thành công và kinh nghiệm chưa thành công của hơn 60 năm qua, nước ta đang đúc kết nên hệ thống lý luận có đặc thù, phù hợp với điều kiện cụ thể Việt Nam. Một hệ thống lý luận đúng đắn được kết tinh từ thực tiễn, hợp qui luật, không bảo thủ; có vai trò soi đường cho thực tiễn.
Để làm được điều đó người làm công tác lý luận phải thâm nhập vào thực tiễn để tổng kết, khái quát những vấn đề thực tiễn thành lý luận và hoàn thiện hệ thống lý luận đó. Đổi mới tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước là một hoạt động lớn, một công cuộc lâu dài, có yếu tố chính trị, lịch sử cụ thể, có vấn đề thời đại, mang đậm tính văn hoá và truyền thống dân tộc, phải đáp ứng xu thế quốc tế. Vì vậy, con đường ngắn nhất và hiệu quả cho hoạt động thực tiễn quản lý là phải xây trên nền lý luận vững chắc.2 Khái lƣợc lịch sử phát triển chính quyền địa phƣơng ở Việt Nam Trong khoa học pháp lý và thực tiễn hiện nay, khái niệm chính quyền địa phương vẫn là vấn đề được nhiều nhà khoa học, chuyên gia quản lý nghiên cứu để tìm lời giải tường minh nhất cho bước tiến hành cải cách bộ máy hành chính và xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN. Chính quyền địa phương là khái niệm phái sinh từ khái niệm hệ thống các cơ quan nhà nước ở địa phương.
Thực tế, khái niệm được sử dụng phổ biến trong quản lý, điều hành hàng ngày. Tuy nhiên, chưa có một văn bản pháp luật nào định nghĩa cụ thể 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính quyền địa phương bao gồm những thiết chế nào, mối quan hệ và cơ chế hoạt động của các bộ phận cấu thành. Xuất phát từ cách thức tiếp cận, nghiên cứu khác nhau, khái niệm về chính quyền địa phương có thể được khái quát: Chính quyền địa phương là khái niệm dùng chung để chỉ tất cả các cơ quan nhà nước (mang quyền lực nhà nước) đóng trên địa bàn địa phương. Chính quyền địa phương gồm hai phân hệ cơ quan: cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương - HĐND; cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương -Uỷ ban nhân dân.
Chính quyền địa phương bao gồm 4 phân hệ cơ quan tương ứng với 4 phân hệ cơ quan nhà nước ở trung ương (cơ quan quyền lực, cơ quan hành chính, các cơ quan tư pháp). Bao gồm: cơ quan quyền lực- HĐND các cấp; cơ quan hành chính- Uỷ ban nhân dân các cấp; cơ quan tư pháp- Toà án nhân dân và cơ quan kiểm sát. Khái niệm chính quyền địa phương được sử dụng để chỉ tổ chức và hoạt động của hai cơ quan là HĐND và UBND là phổ biến nhất. Sắc lệnh số 63-SL ngày 23/11/1945 của Chính phủ Việt Nam dân chủ cộng hoà, tại Điều 1 qui định: “Để thực hiện chính quyền nhân dân địa phương trong nước Việt nam, sẽ đặt hai thứ cơ quan: HĐND và Uỷ ban hành chính”; Nghị quyết lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII ngày 18/6/1997 trong quy định về việc tiếp tục cải cách hành chính nhà nước đối với chính quyền địa phương đã nhấn mạnh nội dung kiện toàn củng cố HĐND và UBND các cấp và hướng cải cách tổ chức và hoạt động của hai cơ quan này.
Các văn bản luật và dưới luật cũng dùng nhiều khái niệm này hầu như được hiểu và thống nhất: chính quyền địa phương gồm 2 cơ quan cơ bản cấu thành, đó là: HĐND và UBND. Theo quy định của Hiến pháp 1992 (sửa đổi) và Luật Tổ chức HĐND và Uỷ ban nhân dân năm 2003, chính quyền địa phương được tổ chức ở 3 cấp tương ứng đối với các đơn vị hành chính sau đây: - Tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là cấp tỉnh); 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Huyện, Quận, Thị xã, Thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là cấp huyện); - Xã, phường, thị trấn (gọi chung là cấp xã). Xuất phát từ yêu cầu khách quan trong quản lý xã hội, tất cả các nước trên thế giới đều phân chia lãnh thổ ra thành các đơn vị hành chính. Trên cơ sở đó, thiết lập tổ chức chính quyền trung ương và chính quyền địa phương để quản lý và điều hành đất nước, thực hiện những chức năng, nhiệm vụ theo các quy định của pháp luật.
Tuy nhiên, sự phân chia lãnh thổ thành các đơn vị hành chính từ rất nhiều căn cứ khác nhau, như: vào điều kiện địa lý tự nhiên, kinh tế, văn hoá, xã hội, dân cư, quan điểm của Đảng cầm quyền. và sự tổ chức chính quyền địa phương thành một hay nhiều cấp cũng rất khác nhau. Lịch sử các nhà nước trên thế giới cho thấy, bộ máy chính quyền trung ương của tất cả các nhà nước cơ bản được tổ chức theo mô hình giống nhau, là trung tâm của quyền lực nhà nước. Còn bộ máy chính quyền địa phương thường được tổ chức rất khác nhau.
Trong một nhà nước từng giai đoạn phát triển khác nhau, chính quyền địa phương cũng được thiết kế theo các mô hình khác nhau. Mô hình rất đa dạng ở các quốc gia có thể là một cấp chính quyền đô thị như nhà nước Pháp., khuyết cấp như ở Singapore hay nhiều cấp như Trung Quốc, Nhật Bản., tất cả các mô hình này đều nhằm mục đích hướng tới việc tăng cường và nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước nói chung của chính quyền địa phương nói riêng, đảm bảo cho việc triển khai quyền lực nhà nước luôn được tập trung, thống nhất từ trung ương tới địa phương trên phạm vi toàn quốc. Để đảm bảo quyền lực nhà nước được triển khai trong thực tế, nhà nước thiết lập một hệ thống các cơ quan và giao cho đội ngũ cán bộ, công chức thực hiện các hoạt động công vụ để thực thi quyền lực nhà nước. Lực lượng công chức được chia thành các hàm, phẩm- chức, ngạch…và đứng đầu mỗi cơ quan, cấp bậc là một người cụ thể với chức danh được pháp luật quy định.
Trong thời kỳ đầu của tổ chức nhà nước, khi nói về bộ máy chính quyền địa phương hầu hết các quốc gia đều chú trọng và đề cập đền bộ máy hành chính nhà nước ở địa phương. Ở nhà nước ta hiện nay, biểu hiện rõ nét và tập trung nhất trong hoạt động quản lý nhà nước ở địa phương là hoạt động của HĐND và UBND. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Hình thức và bản chất hoạt động của chế độ HĐND không phải có ngay từ khi xây dựng bộ máy chính quyền địa phương, chỉ xuất hiện khi xã hội dân chủ đã phát triển đến một chừng mực nhất định. Khi nhà nước thừa nhận vai trò của quyền dân chủ, quyền tự quyết của cộng đồng dân cư trong những trường hợp tập trung công việc liên quan địa phương.
Hình thức hội đồng (Hội đồng tự quản, HĐND…) ra đời như đứng bên cạnh (có khi như bên trên) bộ máy hành chính. Nó được tổ chức ở một hay nhiều cấp và vai trò của nó đến đâu là thước đo chế độ dân chủ và chế độ tự quản của chính quyền địa phương. Vấn đề này đang được nghiên cứu để tìm ra những giải pháp để đổi mới mô hình chính quyền địa phương. Nói đến chính quyền là nói đền quyền tự quyết, tự quản tức là thông qua bộ máy, chính quyền được toàn quyền quyết định các vấn đề xã hội trên địa bàn theo qui định pháp luật.
Cơ quan chấp hành đứng đầu là tập thể hoặc cá nhân.