Bảo Đảm Quyền Tự Do Kinh Doanh Trong Đăng Ký Kinh Doanh Của Luật Doanh Nghiệp 2005

Luận văn thạc sĩ phân tích quyền tự do kinh doanh trong đăng ký kinh doanh theo Luật Doanh nghiệp 2005, cung cấp cái nhìn sâu sắc về pháp lý.

• Tác giả: Nguyễn Phương Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. TS Ngô Huy Cương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Bảo Đảm Quyền Tự Do Kinh Doanh Trong Đăng Ký Kinh Doanh Của Luật Doanh Nghiệp 2005
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN TỰ DO KINH DOANH VÀ ĐĂNG KÝ KINH DOANH THEO ĐỊNH HƯỚNG BẢO ĐẢM QUYỀN TỰ DO KINH DOANH TRONG ĐĂNG KÝ KINH DOANH
• 1.1. Khái niệm quyền tự do kinh doanh và đăng ký kinh doanh
• 1.2. Khái niệm quyền tự do kinh doanh
• 1.3. Khái niệm đăng ký kinh doanh
• 1.4. Nội dung của quyền tự do kinh doanh
• 1.5. Nội dung triết lý của quyền tự do kinh doanh
• 1.6. Nội dung pháp lý của quyền tự do kinh doanh
• 1.7. Ý nghĩa, mục tiêu và nội dung của đăng ký kinh doanh
• 1.8. Ý nghĩa và mục tiêu của đăng ký kinh doanh
• 1.9. Nội dung của đăng ký kinh doanh
• 1.10. Mối liên hệ giữa quyền tự do kinh doanh và đăng ký kinh doanh
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH CÁC QUI ĐỊNH CỦA LUẬT DOANH NGHIỆP 2005 THEO ĐỊNH HƯỚNG BẢO ĐẢM QUYỀN TỰ DO KINH DOANH TRONG ĐĂNG KÝ KINH DOANH
• 2.1. Đánh giá chung về Luật Doanh nghiệp 2005 từ góc độ tự do kinh doanh
• 2.2. Thực trạng các qui định của Luật Doanh nghiệp 2005 về tự do kinh doanh và đăng ký kinh doanh
• 2.3. Thực trạng các qui định về nghĩa vụ đăng ký kinh doanh của thương nhân
• 2.4. Thực trạng các qui định về cơ quan đăng ký kinh doanh
• 2.5. Thực trạng các qui định về điều kiện và thủ tục đăng ký kinh doanh
• 2.6. Thực trạng thi hành các qui định của Luật Doanh nghiệp 2005 về tự do kinh doanh và đăng ký kinh doanh
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN LUẬT DOANH NGHIỆP 2005 NHẰM BẢO ĐẢM QUYỀN TỰ DO KINH DOANH TRONG ĐĂNG KÝ KINH DOANH
• 3.1. Kiến nghị về các định hướng hoàn thiện Luật Doanh nghiệp 2005
• 3.2. Kiến nghị các giải pháp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bảo Đảm Quyền Tự Do Kinh Doanh Theo Luật Doanh Nghiệp 2005

Quyền tự do kinh doanh là một trong những quyền cơ bản của công dân, được ghi nhận trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật liên quan. Luật Doanh nghiệp 2005 đã có những bước tiến quan trọng trong việc bảo đảm quyền này thông qua việc đơn giản hóa thủ tục đăng ký kinh doanh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực thi quyền này, đặc biệt là trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay.

1.1. Khái Niệm Quyền Tự Do Kinh Doanh

Quyền tự do kinh doanh được hiểu là khả năng của cá nhân hoặc tổ chức trong việc tự do lựa chọn hình thức, ngành nghề kinh doanh mà không bị can thiệp từ phía nhà nước. Điều này bao gồm quyền thành lập doanh nghiệp, tự do giao kết hợp đồng và quyền tự do cạnh tranh.

1.2. Ý Nghĩa Của Đăng Ký Kinh Doanh

Đăng ký kinh doanh không chỉ là một thủ tục pháp lý mà còn là bước đầu tiên để doanh nghiệp được công nhận và bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Thủ tục này giúp tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng cho tất cả các doanh nghiệp.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Bảo Đảm Quyền Tự Do Kinh Doanh

Mặc dù Luật Doanh nghiệp 2005 đã có những quy định tích cực, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức trong việc thực thi quyền tự do kinh doanh. Các quy định chưa đầy đủ và thiếu tính khả thi đã gây khó khăn cho doanh nghiệp trong quá trình đăng ký kinh doanh.

2.1. Thực Trạng Các Quy Định Về Đăng Ký Kinh Doanh

Các quy định hiện hành về đăng ký kinh doanh còn nhiều bất cập, dẫn đến việc doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc thực hiện quyền tự do kinh doanh. Nhiều doanh nghiệp phải đối mặt với thủ tục hành chính phức tạp và kéo dài.

2.2. Những Thiếu Sót Trong Luật Doanh Nghiệp 2005

Luật Doanh nghiệp 2005 còn thiếu sót trong việc quy định rõ ràng các quyền lợi và nghĩa vụ của doanh nghiệp, dẫn đến việc áp dụng không đồng nhất và gây khó khăn cho doanh nghiệp trong việc bảo vệ quyền lợi của mình.

III. Phương Pháp Cải Thiện Quyền Tự Do Kinh Doanh Trong Đăng Ký Kinh Doanh

Để bảo đảm quyền tự do kinh doanh, cần có những phương pháp cải thiện quy định pháp luật hiện hành. Việc sửa đổi, bổ sung các quy định trong Luật Doanh nghiệp 2005 là cần thiết để tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi hơn.

3.1. Đề Xuất Sửa Đổi Các Quy Định Về Đăng Ký Kinh Doanh

Cần thiết phải sửa đổi các quy định về thủ tục đăng ký kinh doanh để giảm bớt thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong việc thành lập và hoạt động kinh doanh.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Và Hỗ Trợ Doanh Nghiệp

Cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ doanh nghiệp về quy trình đăng ký kinh doanh, giúp họ hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong hoạt động kinh doanh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Quyền Tự Do Kinh Doanh

Nghiên cứu về quyền tự do kinh doanh trong đăng ký kinh doanh đã chỉ ra rằng việc thực thi quyền này có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của doanh nghiệp. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện quy định pháp luật sẽ tạo ra nhiều cơ hội hơn cho doanh nghiệp.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Từ Các Doanh Nghiệp

Nhiều doanh nghiệp đã báo cáo rằng việc cải thiện quy trình đăng ký kinh doanh đã giúp họ tiết kiệm thời gian và chi phí, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh.

4.2. Ảnh Hưởng Đến Môi Trường Kinh Doanh

Việc bảo đảm quyền tự do kinh doanh không chỉ giúp doanh nghiệp phát triển mà còn góp phần tạo ra một môi trường kinh doanh cạnh tranh và công bằng hơn, thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội.

V. Kết Luận Về Bảo Đảm Quyền Tự Do Kinh Doanh Trong Đăng Ký Kinh Doanh

Bảo đảm quyền tự do kinh doanh trong đăng ký kinh doanh là một yếu tố quan trọng để thúc đẩy sự phát triển của doanh nghiệp. Cần có những cải cách mạnh mẽ trong Luật Doanh nghiệp 2005 để tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp hoạt động và phát triển.

5.1. Tương Lai Của Quyền Tự Do Kinh Doanh

Trong tương lai, việc bảo đảm quyền tự do kinh doanh sẽ tiếp tục là một trong những ưu tiên hàng đầu của chính phủ, nhằm tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi và bền vững.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ Doanh Nghiệp

Cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong việc thực hiện quyền tự do kinh doanh, bao gồm việc giảm bớt thủ tục hành chính và tăng cường hỗ trợ thông tin cho doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn phát triển kinh tế thị trường tại Việt Nam khẳng định vai trò sống còn của quyền tự do kinh doanh đối với việc giải phóng sức sản xuất xã hội. Số liệu thống kê năm 2013 ghi nhận toàn quốc có 189.346 doanh nghiệp đăng ký thành lập với tổng số vốn cam kết đạt hơn 1,33 triệu tỷ đồng, trong đó khu vực dân doanh chiếm trên 97% tổng số lượng doanh nghiệp gia nhập thị trường. Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự xung đột giữa nhu cầu mở rộng quyền tự do gia nhập thị trường của công dân và sự can thiệp, quản lý bằng công cụ hành chính của Nhà nước thông qua thủ tục đăng ký kinh doanh. Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc làm rõ nền tảng lý luận về quyền tự do kinh doanh, đánh giá toàn diện các quy định của Luật Doanh nghiệp 2005 và thực tiễn thi hành, từ đó phát hiện các rào cản thể chế nhằm đề xuất giải pháp hoàn thiện khung pháp lý. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các quy định của Luật Doanh nghiệp 2005, Nghị định 88/2006/NĐ-CP và dữ liệu đăng ký kinh doanh tại Việt Nam giai đoạn 2005 - 2013, kết hợp so sánh với kinh nghiệm của 10 quốc gia có môi trường kinh doanh hàng đầu thế giới. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa sâu sắc trong việc thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính, hướng tới mục tiêu cắt giảm ít nhất 30% đến 50% gánh nặng thời gian và chi phí tuân thủ cho cộng đồng doanh nghiệp khi khởi sự kinh doanh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng thuyết quyền tự nhiên và thuyết tự do ý chí trong triết học pháp quyền. Theo đó, quyền tự do kinh doanh là quyền con người mang tính phổ biến, cơ bản và tuyệt đối, phát sinh từ quyền sở hữu tài sản và quyền tự do định đoạt của cá nhân chứ không phải là đặc ân do Nhà nước ban phát. Nhà nước chỉ can thiệp để bảo vệ trật tự công cộng và đạo đức xã hội. Bên cạnh đó, luận văn vận dụng lý thuyết quản trị nhà nước hiện đại và lý thuyết điều tiết thị trường để phân tích mối quan hệ cân bằng giữa việc tạo thuận lợi thương mại và kiểm soát rủi ro vĩ mô. Nghiên cứu xác lập 4 khái niệm trụ cột bao gồm: quyền tự do kinh doanh với 6 thành tố pháp lý; đăng ký kinh doanh với bản chất là hành vi hành chính tư pháp ghi nhận tư cách chủ thể; thương nhân thể nhân và thương nhân pháp nhân; cùng cơ chế kiểm soát tiền kiểm kết hợp hậu kiểm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ Cổng thông tin đăng ký doanh nghiệp quốc gia với cỡ mẫu toàn diện gồm 189.346 doanh nghiệp đăng ký tại Việt Nam trong năm 2013. Đồng thời, nghiên cứu thực hiện khảo sát điển hình đối chiếu với mẫu dữ liệu tổ chức cơ quan đăng ký kinh doanh của 10 nền kinh tế hàng đầu thế giới theo báo cáo môi trường kinh doanh toàn cầu, tiêu biểu như Singapore, New Zealand, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn các mô hình đăng ký kinh doanh đại diện cho hai hệ thống truyền thống Common Law và Civil Law. Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp so sánh luật học, phương pháp thống kê mô tả và mô hình hóa thể chế. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này nhằm bóc tách chính xác những điểm nghẽn của quy định pháp luật thực định, đối chiếu khoảng cách với chuẩn mực quốc tế và lượng hóa tác động thực tế của quy trình cấp phép đến quyền tự do kinh doanh trong suốt giai đoạn từ năm 2005 đến năm 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu lựa chọn loại hình doanh nghiệp phản ánh mức độ tác động trực tiếp của khung pháp lý đến quyền tự do kinh doanh. Dữ liệu năm 2013 chỉ ra rằng công ty trách nhiệm hữu hạn chiếm tỷ lệ áp đảo với 88.460 doanh nghiệp (chiếm 46,72% tổng số cơ sở kinh doanh mới), trong khi công ty cổ phần tuy chỉ có 17.816 đơn vị (chiếm 9,41%) nhưng nắm giữ tới 676.721 tỷ đồng, tương đương 50,88% tổng nguồn vốn đăng ký của toàn nền kinh tế. Ngược lại, mô hình công ty hợp danh chỉ có 9 doanh nghiệp đăng ký (chiếm chưa đầy 0,005%), cho thấy sự thiếu sức hút của chế độ trách nhiệm vô hạn.

Thứ hai, Luật Doanh nghiệp 2005 đã xác lập bước tiến vượt bậc trong việc chuyển đổi tư duy pháp lý từ "chọn cho" sang "chọn bỏ". Cụ thể, quy định tại Điều 7 và Điều 8 cho phép doanh nghiệp tự chủ kinh doanh mọi ngành nghề mà pháp luật không cấm, qua đó bãi bỏ hàng trăm giấy phép con bất hợp lý và thiết lập sự bình đẳng pháp lý giữa 3.831 doanh nghiệp nhà nước và hơn 185.000 doanh nghiệp thuộc khu vực dân doanh.

Thứ ba, cơ chế đăng ký kinh doanh tại Việt Nam vẫn tồn tại sự bất cập về thẩm quyền và thủ tục. Quy định tại Điều 25 về nội dung Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh và Điều 163 về chức năng của Cơ quan đăng ký kinh doanh thuộc nhánh hành pháp còn ôm đồm cả nhiệm vụ hậu kiểm, thanh tra và yêu cầu báo cáo. So với mô hình 1 cơ quan chuyên trách duy nhất cấp quốc gia như ACRA của Singapore hay Companies House của Anh, hệ thống phân tán tại các tỉnh thành ở Việt Nam làm phát sinh chi phí trung gian và kéo dài thời gian gia nhập thị trường từ 5 đến 10 ngày làm việc.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của những hạn chế trên bắt nguồn từ sự e ngại rủi ro trong quản lý hành chính và sự chậm trễ trong việc xây dựng hệ thống dữ liệu điện tử liên thông. Dữ liệu nghiên cứu có thể được minh họa trực quan qua biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu phân bổ vốn điều lệ (công ty cổ phần chiếm 50,88%, công ty trách nhiệm hữu hạn chiếm 27,99%, công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên chiếm 12,88%) và bảng so sánh 10 mô hình cơ quan đăng ký kinh doanh trên thế giới. So sánh với các nghiên cứu tiền bối, kết quả khẳng định rằng nếu tiếp tục duy trì cơ chế cơ quan hành chính can thiệp sâu vào việc ghi nhận ngành nghề chi tiết thì quyền tự do hợp đồng và quyền tự chủ kinh doanh của cá nhân sẽ bị thu hẹp đáng kể.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Quốc hội và các cơ quan lập pháp cần nhanh chóng sửa đổi, hoàn thiện Luật Doanh nghiệp theo hướng xóa bỏ việc ghi ngành nghề kinh doanh trên Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp. Mục tiêu hành động nhằm cắt giảm 100% thủ tục đăng ký thay đổi ngành nghề không điều kiện, giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 15 đến 20 ngày chờ đợi phê duyệt trong lộ trình 12 tháng tới.

Thứ hai, Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì tái cấu trúc mô hình Cơ quan đăng ký kinh doanh từ phân tán địa phương sang mô hình cơ quan đăng ký doanh nghiệp tập trung cấp quốc gia. Định hướng triển khai số hóa và tự động hóa toàn bộ quy trình tiếp nhận hồ sơ trực tuyến, rút ngắn thời gian cấp mã số doanh nghiệp xuống dưới 24 giờ làm việc trước năm 2015.

Thứ ba, Chính phủ đẩy mạnh việc liên thông cơ sở dữ liệu quốc gia giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội và cơ quan thống kê. Target metric đặt ra là đạt tỷ lệ 100% hồ sơ liên thông điện tử 3 trong 1, loại bỏ hoàn toàn việc nộp hồ sơ giấy trùng lặp trong thời hạn 18 tháng thực hiện.

Thứ tư, Tòa án nhân dân tối cao và các cơ quan tư pháp cần thiết lập cơ chế tài phán bảo vệ quyền tự do kinh doanh. Cụ thể, luật hóa quyền khiếu kiện hành chính khẩn cấp của công dân khi bị cơ quan nhà nước từ chối cấp phép hoặc nhũng nhiễu, đảm bảo thời hạn thụ lý và phán quyết bồi thường thiệt hại được giải quyết dứt điểm trong vòng 30 ngày.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách, đại biểu Quốc hội và chuyên viên soạn thảo luật tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tư pháp. Công trình cung cấp luận cứ thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế phục vụ trực tiếp cho quá trình sửa đổi Luật Doanh nghiệp và cải cách thủ tục đăng ký gia nhập thị trường.

Thứ hai, các nhà nghiên cứu, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Thương mại quốc tế. Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu về triết học pháp quyền, quyền tự nhiên và mối quan hệ giữa tự do khế ước với quản lý nhà nước.

Thứ ba, cộng đồng doanh nhân, các nhà khởi nghiệp và ban lãnh đạo doanh nghiệp. Tài liệu giúp người sáng lập nắm vững quyền năng pháp lý cốt lõi, quy trình đăng ký thành lập và các biện pháp tự bảo vệ quyền tự do kinh doanh trước sự can thiệp hành chính.

Thứ tư, luật sư, chuyên viên tư vấn pháp lý doanh nghiệp và các tổ chức xúc tiến thương mại. Công trình hỗ trợ đắc lực trong việc tư vấn cấu trúc loại hình doanh nghiệp tối ưu và giải quyết các vướng mắc về thủ tục đăng ký kinh doanh cho khách hàng trong nước và quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Quyền tự do kinh doanh theo Hiến pháp và Luật Doanh nghiệp 2005 bao gồm những nội dung căn bản nào? Quyền tự do kinh doanh bao gồm 6 thành tố pháp lý cốt lõi: tự do góp vốn thành lập doanh nghiệp, tự do lựa chọn hình thức tổ chức kinh doanh, tự do chọn ngành nghề không bị cấm, tự do tuyển dụng và sử dụng lao động, tự do quản trị nội bộ doanh nghiệp và tự do lựa chọn đối tác giao kết hợp đồng kinh tế theo quy định tại Điều 8 Luật Doanh nghiệp 2005.

Tại sao đăng ký kinh doanh lại được coi là thủ tục khai sinh pháp lý cho doanh nghiệp? Đăng ký kinh doanh là hành vi hành chính tư pháp ghi nhận sự hình thành của một thực thể kinh doanh vào sổ bộ quốc gia. Hoàn tất đăng ký kinh doanh xác lập tư cách pháp nhân độc lập, tạo cơ sở để Nhà nước bảo hộ tài sản và giúp người tiêu dùng, đối tác xác thực thông tin minh bạch trước khi tham gia giao dịch.

Sự khác biệt cơ bản giữa mô hình cơ quan đăng ký kinh doanh tư pháp và hành pháp là gì? Mô hình tư pháp phổ biến tại các nước Civil Law như Pháp, Đức do Tòa án thương mại quản lý nhằm mục tiêu bảo vệ tối đa quyền tự do cá nhân và phán quyết chuẩn mực. Mô hình hành pháp tại Anh, Singapore và Việt Nam do cơ quan hành chính quản lý, tập trung vào mục tiêu kiểm soát kinh tế vĩ mô và thu thập dữ liệu quản lý nhà nước.

Những đối tượng nào bị cấm thành lập và quản lý doanh nghiệp theo Luật Doanh nghiệp 2005? Theo Điều 13, đối tượng bị cấm gồm: cơ quan nhà nước dùng công quỹ kinh doanh vụ lợi, cán bộ công chức, sĩ quan quân đội, công an nhân dân, người chưa thành niên, người bị mất năng lực hành vi dân sự, người đang chấp hành hình phạt tù và người quản lý doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản chưa hết thời hạn cấm từ 1 đến 3 năm.

Luật Doanh nghiệp 2005 đã tạo ra bước đột phá nào đối với quyền lựa chọn ngành nghề kinh doanh? Đạo luật đã thể chế hóa nguyên tắc hiến định: doanh nghiệp được phép kinh doanh tất cả các ngành nghề mà pháp luật không cấm. Quy định này xóa bỏ cơ chế xin phép tùy tiện của các bộ ngành, chuyển từ việc cơ quan công quyền chỉ định ngành nghề sang việc doanh nghiệp tự chủ kê khai và chịu trách nhiệm pháp lý.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện nền tảng triết học pháp quyền và khẳng định quyền tự do kinh doanh là quyền tự nhiên thiêng liêng của công dân được bảo hiến.
• Công trình chứng minh Luật Doanh nghiệp 2005 đã tạo ra bước ngoặt lịch sử khi giải phóng sức sản xuất cho 189.346 doanh nghiệp với tổng vốn đăng ký trên 1,33 triệu tỷ đồng năm 2013.
• Nghiên cứu chỉ rõ các rào cản thể chế còn tồn đọng trong mô hình cơ quan đăng ký kinh doanh hành pháp và sự phức tạp của nội dung Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh tại Điều 25.
• Đề xuất mô hình cải cách đồng bộ gồm cắt bỏ ngành nghề trên giấy phép, tập trung hóa cơ quan đăng ký quốc gia và số hóa liên thông cơ sở dữ liệu liên ngành.
• Lộ trình hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường đòi hỏi các nhà lập pháp tiếp tục lấy nguyên tắc tôn trọng quyền tự do kinh doanh làm kim chỉ nam xuyên suốt các lần sửa đổi Luật Doanh nghiệp tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Khái quát chung về quyền tự do kinh doanh và đăng ký kinh doanh theo định hướng bảo đảm quyền tự do kinh doanh trong đăng ký kinh doanh 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chương 2. Phân tích các qui định của Luật Doanh nghiệp 2005 theo định hướng bảo đảm quyền tự do kinh doanh trong đăng ký kinh doanh Chương 3. Kiến nghị hoàn thiện Luật Doanh nghiệp 2005 nhằm bảo đảm quyền tự do kinh doanh trong đăng ký kinh doanh.

5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN TỰ DO KINH DOANH VÀ ĐĂNG KÝ KINH DOANH THEO ĐỊNH HƢỚNG BẢO ĐẢM QUYỀN TỰ DO KINH DOANH TRONG ĐĂNG KÝ KINH DOANH 1. Khái niệm quyền tự do kinh doanh và đăng ký kinh doanh 1. Khái niệm quyền tự do kinh doanh Quyền tự do kinh doanh là một quyền hiến định. Điều 57, Hiến pháp năm 1992 của Việt Nam khẳng định một nguyên tắc quan trọng góp phần làm thay đổi mạnh mẽ và thực chất kinh tế- xã hội Việt Nam với nội dung như sau: “Công dân Việt Nam có quyền tự do kinh doanh theo qui định của pháp luật”.

Hiện nay quyền tự do này một lần nữa được nhắc tới và nhấn mạnh hơn tại “Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992”. Bảo đảm thi hành Hiến pháp 1992 và thực hiện đường lối, chủ trưởng của Đảng, Điều 50, Bộ luật Dân sự 2005 qui định: “Quyền tự do kinh doanh của cá nhân được tôn trọng và được pháp luật bảo vệ. Cá nhân có quyền lựa chọn hình thức, lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh, lập doanh nghiệp, tự do giao kết hợp đồng, thuê lao động và các quyền khác phù hợp với quy định của pháp luật”. Điều luật này không trực tiếp đưa ra định nghĩa về quyền tự do kinh doanh nhưng có nói tới các nội dung chủ yếu của quyền này, có nghĩa là nói tương đối rõ nội hàm của nó.

Theo điều luật này, quyền tự do kinh doanh bao hàm trong nó các quyền như: (1) Tự do thành lập công ty; (2) Tự do lựa chọn việc tiến hành các hành vi thương mại; (3) Tự do do hợp đồng; và (4) Tự do mua bán sức lao động. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đây có thể xem là các quyền tự do căn bản để có thể tiến hành các hoạt động kinh doanh, có nghĩa là thiếu một trong các quyền này thì hoạt động kinh doanh không thể hoặc khó có thể tiến hành. TS Mai Hồng Quỳ cho rằng: “Quyền tự do kinh doanh được hiểu là khả năng hành động, khả năng được lựa chọn và quyết định, một cách có ý thức của cá nhân hay doanh nghiệp về các vấn đề liên quan đến và trong hoạt động kinh doanh; chẳng hạn như tự do quyết định các vấn đề khi thành lập doanh nghiệp, lựa chọn qui mô và ngành nghề kinh doanh; lựa chọn địa bàn kinh doanh; tự do hợp đồng, tự do lựa chọn đối tác, bạn hàng trong kinh doanh; tự do lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp…vv. Định nghĩa này là một định nghĩa khoa học theo logic hình thức kết hợp với sự liệt kê các thành tố của quyền tự do kinh doanh mà các thành tố này bao trùm toàn bộ lĩnh vực hoạt động kiếm sống của tư nhân, có lẽ khó có thể phân biệt nó với các quyền tự do khác như tự do hợp đồng, tự do lập hội, tự do định đoạt của các chủ thể của luật tư… TS.

Bùi Ngọc Cường quan niệm: “Theo nghĩa chủ quan hay nhìn nhận dưới góc độ quyền chủ thể: quyền tự do kinh doanh được hiểu là khả năng hành động một cách có ý thức của cá nhân hay pháp nhân trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh. Theo nghĩa này, quyền tự do kinh doanh bao hàm những khả năng mà cá nhân hay pháp nhân có thể xử sự như: tự do đầu tư tiền vốn để thành lập doanh nghiệp; tự do do chọn mô hình tỏ chức kinh doanh; tự do lựa chọn đối tác để thiết lập quan hệ kinh tế, tự do cạnh tranh, tự định đoạt trong việc giải quyết các tranh chấp phát sinh từ hoạt động kinh doanh…” [10, tr. Theo quan niệm này, nghĩa của quyền tự do kinh doanh rất rộng, không chỉ đơn thuần bao gồm những vấn đề liên quan trực tiếp tới tổ chức hoạt động 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kinh doanh, mà còn bao trùm cả những vấn đề lớn khác có liên quan tới nền tảng pháp lý, kinh tế căn bản bảo đảm cho việc tổ chức hoạt động kinh doanh, quản trị doanh nghiệp và bảo đảm hiệu quả, cũng như các khúc mắc của doanh nghiệp trong quá trình tham gia thị trường. Bùi Ngọc Cường cho rằng: “Những khả năng này là thuộc tính tự nhiên của cá nhân (hay pháp nhân) chứ không phải do Nhà nước ban tặng”.

Tuy nhiên theo ông khả năng này chỉ có thể trở thành hiện thực khi Nhà nước thể chế hóa chúng thành pháp luật, vì vậy theo nghĩa khách quan, quyền tự do kinh doanh là một chế định pháp luật qui định về các quyền tự do nói trên [10, tr. Terry Miller và Anthory b. Kim cho rằng: “Tự do kinh doanh được hiểu là quyền của cá nhân trong việc thành lập và vận hành doanh nghiệp mà không bị sự can thiệp, cản trở, nhũng nhiễu từ phía nhà nước” [22, tr. Đây là một cách thức tiếp cận từ góc độ đối lập giữa nhà nước với xã hội dân sự và nhấn mạnh tới tính chất tự nhiên của quyền tự do kinh doanh.

Các khảo sát trên cho thấy mấy vấn đề lớn sau: Thứ nhất, quyền tự do kinh doanh là một quyền tự nhiên được nhận thức và được hiến định và được luật hóa; Thứ hai, các qui định của Hiến pháp và pháp luật không đưa ra định nghĩa quyền này theo logic hình thức mà chỉ khẳng định hoặc mô tả các thành tố của nó; Thứ ba, các học giả trong và ngoài nước nhận thức tương đối đồng nhất về bản chất tự nhiên của quyền này, tuy nhiên quan niệm về các thành tố của nó có mức độ rộng hẹp khác nhau; Thứ tư, khó có sự phân biệt thật rạch ròi giữa quyền này với các quyền tự do khác như tự do hợp đồng, tự do lập hội, tự do định đoạt… Tóm lại, liên quan tới đề tài Luận văn này, quyền tự do kinh doanh được hiểu là quyền tự nhiên của con người đã được hiến định và luật hóa để 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bảo đảm cho đời sống của con người và bao gồm các quyền tự do góp vốn thành lập doanh nghiệp, tự do lựa chọn hình thức doanh nghiệp, tự do lựa chọn ngành nghề kinh doanh, tự do thuê mướn và sử dụng lao động, tự do quản trị doanh nghiệp và tự do lựa chọn đối tác để giao dịch. Khái niệm đăng ký kinh doanh “Đăng ký kinh doanh” là một thuật ngữ được sử dụng rất quen thuộc ở Việt Nam hiện nay. Tuy nhiên ở Việt Nam trước kia và ở các nước theo truyền thống Civil Law từ quá khứ cho tới hiện tại, thuật ngữ “đăng ký thương mại” được sử dụng thường xuyên. Bản chất hai thuật ngữ này không có sự khác biệt.

Nhưng thuật ngữ “đăng ký thương mại” gần gũi hơn với sự phân chia các ngành luật theo truyền thống Civil Law, cụ thể là sự phân chia giữa luật dân sự và luật thương mại, có nghĩa là sau khi đăng ký thương mại hoàn tất, thương nhân có thể tiến hành các hành vi thương mại. Đăng ký kinh doanh hay đăng ký thương mại là một nghĩa vụ quan trọng đầu tiên của thương nhân, có nghĩa là muốn trở thành thương nhân phải đi đăng ký kinh doanh. Điều 7, Luật Thương mại 2005 qui định: “Thương nhân có nghĩa vụ đăng ký kinh doanh theo qui định của pháp luật”. “Giáo trình luật kinh tế Việt Nam” của Khoa Luật- Đại học Quốc gia Hà Nội diễn giải đăng ký kinh doanh là hành vi tư pháp, khẳng định tư cách pháp lý độc lập của doanh nghiệp và khả năng được pháp luật bảo vệ trên thương trường [17, tr.

“Giáo trình luật thương mại” của Trường Đại học Luật Hà Nội viết: “Đăng ký kinh doanh là thủ tục luật định nhằm khai sinh về mặt pháp lý cho công ty (thừa nhận tư cách pháp lý của công ty) và công ty sẽ được bảo đảm về mặt pháp lý kể từ khi hoàn tất thủ tục đăng ký kinh doanh” [24, tr. Thực chất các diễn giải trên không phải là các định nghĩa về đăng ký kinh doanh mà là sự làm rõ bản chất pháp lý của đăng ký kinh doanh. Tuy nhiên qua đó ta có thể hiểu được mục đích thực sự của đăng ký kinh doanh. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo “Báo cáo nghiên cứu so sánh luật công ty ở bốn quốc gia Đông Nam Á: Thái Lan, Singapore, Malaysia và Philippine” của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) dưới sự tài trợ của UNDP qua Dự án UNDP VIE/97/016, “Đăng ký đơn giản là một quá trình lưu giữ hoặc “trao” những thông tin và tài liệu cơ bản của công ty với Cơ quan Đăng ký, cơ quan mà sau đó sẽ xem xét nhanh chóng chúng” [25, tr.

Nhận định trên có ý nghĩa quan trọng về mặt xác định mối quan hệ giữa nhà nước và công ty trong việc công nhận công ty gia nhập thị trường, tuy nhiên không thể xem đó là định nghĩa về đăng ký kinh doanh bởi hành vi chủ yếu của Cơ quan đăng ký kinh doanh chưa được làm rõ. Có thể định nghĩa: Đăng ký kinh doanh là việc ghi tên và các thông tin chi tiết khác của thương nhân vào sổ đăng ký kinh doanh. Như vậy khi nghiên cứu đăng ký kinh doanh người ta phải nghiên cứu sổ đăng ký kinh doanh và thủ tục đăng ký kinh doanh. Thông thường sổ đăng ký kinh doanh do một cơ quan nhà nước có thẩm quyền lưu giữ.

Cơ quan đó có thể là một cơ quan hành chính hoặc tòa án. Ở Việt Nam trước kia (dưới các chế độ cũ), tòa án lưu giữ sổ đăng ký kinh doanh và tiến hành thủ tục đăng ký kinh doanh. Ngày nay chức năng này được trao cho cơ quan đăng ký kinh doanh nằm trong hệ thống các cơ quan hành chính. Sổ đăng ký kinh doanh trong thời kỳ điện tử tin học không nhất thiết là một quyển sổ theo nghĩa truyền thống mà có thể là một dữ liệu điện tử.

Trong sổ đăng ký kinh doanh có các mục ghi chép theo qui định của pháp luật.