Luận Văn Thạc Sĩ Về Phương Pháp Dạy Học Phát Hiện và Giải Quyết Vấn Đề Trong Đại Số Tổ Hợp

Luận văn thạc sĩ khám phá phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học đại số tổ hợp, nâng cao hiệu quả giảng dạy.

• Tác giả: Phạm Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Hạnh Lâm
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán
• Đề tài: Vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học "Đại số tổ hợp" (Đại số và giải tích lớp 11 THPT)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Phương pháp dạy học
• 1.2. Nhu cầu và định hướng đổi mới phương pháp dạy học trong trường phổ thông
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT HIỆN VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC "ĐẠI SỐ TỔ HỢP"
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận văn thạc sĩ dạy học đại số tổ hợp

Luận văn thạc sĩ về việc vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học đại số tổ hợp là một nghiên cứu quan trọng. Nghiên cứu này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy học mà còn phát huy tính tích cực của học sinh. Đặc biệt, phần đại số tổ hợp lớp 11 có nhiều ứng dụng thực tiễn, nhưng cũng gặp không ít khó khăn trong quá trình học tập.

1.1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu

Nhu cầu đổi mới phương pháp dạy học trong giáo dục hiện nay là rất cấp thiết. Đặc biệt, việc áp dụng phương pháp phát hiện và giải quyết vấn đề giúp học sinh chủ động hơn trong việc tiếp thu kiến thức.

1.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của nghiên cứu là đề xuất các biện pháp vận dụng phương pháp dạy học PH&GQVĐ trong dạy học đại số tổ hợp. Nhiệm vụ bao gồm nghiên cứu lý luận và thực tiễn, cũng như thực nghiệm sư phạm.

II. Vấn đề và thách thức trong dạy học đại số tổ hợp

Dạy học đại số tổ hợp hiện nay gặp nhiều thách thức. Học sinh thường cảm thấy khó khăn trong việc phân biệt các quy tắc và công thức. Điều này dẫn đến sự thụ động trong học tập và kết quả học tập không cao.

2.1. Thực trạng dạy học đại số tổ hợp

Thực trạng cho thấy nhiều học sinh vẫn chưa nắm vững các khái niệm cơ bản trong đại số tổ hợp. Việc áp dụng các quy tắc như quy tắc cộng hay quy tắc nhân còn hạn chế.

2.2. Những khó khăn của học sinh

Học sinh thường gặp khó khăn trong việc áp dụng lý thuyết vào thực tiễn. Điều này làm giảm hứng thú học tập và khả năng sáng tạo của các em.

III. Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là một trong những phương pháp dạy học tích cực. Phương pháp này giúp học sinh phát huy tính chủ động và sáng tạo trong học tập.

3.1. Đặc điểm của phương pháp PH GQVĐ

Phương pháp này khuyến khích học sinh tự tìm ra vấn đề và giải quyết chúng. Điều này giúp các em phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giải quyết vấn đề.

3.2. Lợi ích của việc áp dụng phương pháp này

Việc áp dụng phương pháp dạy học này không chỉ nâng cao chất lượng dạy học mà còn giúp học sinh tự tin hơn trong việc tiếp thu kiến thức.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng phương pháp dạy học PH&GQVĐ trong dạy học đại số tổ hợp mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh có thể tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả hơn.

4.1. Kết quả thực nghiệm sư phạm

Kết quả thực nghiệm cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc nắm vững kiến thức và kỹ năng giải quyết vấn đề.

4.2. Đánh giá hiệu quả dạy học

Đánh giá cho thấy rằng việc áp dụng phương pháp dạy học này đã giúp học sinh nâng cao khả năng tư duy và sáng tạo.

V. Kết luận và tương lai của phương pháp dạy học

Việc vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề trong dạy học đại số tổ hợp là một hướng đi đúng đắn. Tương lai của phương pháp này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho giáo dục.

5.1. Tương lai của phương pháp dạy học

Phương pháp này sẽ tiếp tục được nghiên cứu và phát triển để đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục trong bối cảnh hiện đại.

5.2. Khuyến nghị cho giáo viên

Giáo viên cần được đào tạo và trang bị kỹ năng để áp dụng hiệu quả phương pháp dạy học này trong giảng dạy.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế và phát triển khoa học công nghệ mạnh mẽ, giáo dục Việt Nam đang đối mặt với yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng đào tạo. Theo Luật Giáo dục 2005, phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh (HS), đồng thời bồi dưỡng kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Tuy nhiên, thực trạng dạy học môn Toán ở trường trung học phổ thông (THPT) hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là phần Đại số tổ hợp lớp 11, nơi HS thường gặp khó khăn trong việc phân biệt và vận dụng các quy tắc đếm, hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp. Thời lượng 5 tiết cho phần này là khá ngắn, khiến giáo viên (GV) thường phải truyền thụ kiến thức theo lối thầy giảng - trò nghe, dẫn đến HS học thụ động, thiếu sáng tạo.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm vận dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề (PH&GQVĐ) trong dạy học Đại số tổ hợp lớp 11 THPT, qua đó phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS, nâng cao hiệu quả học tập. Nghiên cứu được thực hiện tại trường THPT Trần Hưng Đạo, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình, trong năm học 2013-2014, với đối tượng là HS lớp 11 và GV bộ môn Toán. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần đổi mới phương pháp dạy học Toán, giúp HS phát triển năng lực giải quyết vấn đề, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Phương pháp dạy học PH&GQVĐ dựa trên triết học duy vật biện chứng, tâm lý học kiến tạo và giáo dục học hiện đại. Theo đó, mâu thuẫn giữa kiến thức cũ và yêu cầu nhận thức mới tạo động lực thúc đẩy HS tư duy tích cực khi đứng trước tình huống có vấn đề. Khái niệm cơ bản gồm:

• Vấn đề: Là một câu hỏi hoặc mâu thuẫn chưa có phương pháp giải quyết rõ ràng, đòi hỏi HS phải phát hiện và tìm cách giải quyết.
• Tình huống gợi vấn đề: Là tình huống chứa đựng khó khăn nhận thức, kích thích nhu cầu tìm hiểu và giải quyết vấn đề của HS.
• Quy tắc đếm, hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp, nhị thức Niu-tơn: Là các khái niệm toán học trọng tâm trong phần Đại số tổ hợp, được vận dụng để giải quyết các bài toán tổ hợp phức tạp.

Phương pháp PH&GQVĐ có các hình thức thực hiện đa dạng: người học độc lập, hợp tác, thầy trò vấn đáp và giáo viên thuyết trình. Mục tiêu là phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS trong quá trình học tập.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp:

• Nghiên cứu lý luận: Tổng hợp, phân tích tài liệu về phương pháp dạy học, tâm lý học, giáo dục học và các tài liệu chuyên ngành Toán học.
• Điều tra - quan sát: Phỏng vấn 15 GV và 100 HS tại trường THPT Trần Hưng Đạo để khảo sát thực trạng dạy và học phần Đại số tổ hợp.
• Thực nghiệm sư phạm: Tổ chức dạy thử nghiệm vận dụng phương pháp PH&GQVĐ trong 5 tiết học Đại số tổ hợp, đánh giá hiệu quả qua kết quả học tập và phản hồi của HS.

Cỡ mẫu gồm 100 HS lớp 11 và 15 GV bộ môn Toán, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện cho thực trạng tại trường. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp định tính và định lượng, so sánh kết quả trước và sau thực nghiệm để đánh giá hiệu quả phương pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng dạy học Đại số tổ hợp còn nhiều hạn chế: 100% GV và HS phản ánh thời lượng 5 tiết quá ngắn để truyền đạt và lĩnh hội kiến thức phức tạp. 80% HS cho biết khó phân biệt và vận dụng quy tắc cộng, quy tắc nhân, chỉnh hợp, tổ hợp trong bài tập. 70% GV vẫn áp dụng phương pháp truyền thụ kiến thức thụ động, chủ yếu là thầy giảng - trò nghe.

2. Vận dụng phương pháp PH&GQVĐ giúp tăng tính tích cực của HS: Qua thực nghiệm, 85% HS tham gia tích cực hơn trong các hoạt động nhóm, thảo luận và giải quyết tình huống gợi vấn đề. Điểm trung bình môn Đại số tổ hợp tăng từ 5,8 lên 7,3 (tăng 25,9%) sau khi áp dụng phương pháp này.

3. Phương pháp PH&GQVĐ giúp HS phát triển năng lực giải quyết vấn đề: HS được rèn luyện kỹ năng phân tích, tổng hợp, suy luận logic qua các tình huống thực tiễn và bài tập tổ hợp. 78% HS cho biết tự tin hơn khi giải các bài toán tổ hợp phức tạp, so với 45% trước thực nghiệm.

4. Giáo viên cần đầu tư thời gian và kỹ năng để vận dụng hiệu quả: 60% GV cho rằng việc thiết kế tình huống gợi vấn đề và hướng dẫn HS đòi hỏi nhiều công sức và thời gian hơn so với phương pháp truyền thống. Tuy nhiên, 90% GV nhận thấy hiệu quả tích cực trong việc nâng cao chất lượng dạy học.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về hiệu quả của phương pháp dạy học PH&GQVĐ trong phát triển năng lực tư duy và giải quyết vấn đề cho HS. Việc tạo ra các tình huống gợi vấn đề giúp HS nhận thức rõ mâu thuẫn giữa kiến thức hiện có và yêu cầu bài toán, từ đó kích thích tư duy sáng tạo và chủ động học tập. Biểu đồ so sánh điểm trung bình trước và sau thực nghiệm minh họa rõ sự tiến bộ về kết quả học tập.

Tuy nhiên, hạn chế về thời gian và kỹ năng của GV là thách thức cần được khắc phục. So với phương pháp truyền thống, PH&GQVĐ đòi hỏi GV phải linh hoạt, sáng tạo trong thiết kế bài giảng và tổ chức lớp học. Việc phối hợp đa dạng các phương pháp dạy học và sử dụng phương tiện dạy học hiện đại sẽ hỗ trợ hiệu quả cho việc áp dụng PH&GQVĐ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường bồi dưỡng chuyên môn và kỹ năng cho giáo viên: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về phương pháp PH&GQVĐ, kỹ năng thiết kế tình huống gợi vấn đề và tổ chức hoạt động nhóm. Mục tiêu nâng cao năng lực GV trong vòng 1 năm, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm thực hiện.

2. Xây dựng ngân hàng tình huống gợi vấn đề và bài tập thực tiễn: Phát triển hệ thống tài liệu phong phú, đa dạng về các tình huống gợi vấn đề liên quan đến Đại số tổ hợp, giúp GV dễ dàng áp dụng và sáng tạo trong giảng dạy. Thời gian xây dựng dự kiến 6 tháng, do các chuyên gia và GV phối hợp thực hiện.

3. Tăng thời lượng và đổi mới hình thức tổ chức dạy học: Đề xuất điều chỉnh phân phối chương trình để tăng thêm ít nhất 2 tiết cho phần Đại số tổ hợp, đồng thời áp dụng hình thức học nhóm, thảo luận, thực hành để phát huy tối đa hiệu quả PH&GQVĐ. Thời gian thực hiện trong năm học tiếp theo, do Ban giám hiệu các trường THPT chủ trì.

4. Ứng dụng công nghệ thông tin và phương tiện dạy học hiện đại: Khuyến khích GV sử dụng phần mềm trình chiếu, mô phỏng, các công cụ tương tác để tạo tình huống gợi vấn đề sinh động, hấp dẫn. Mục tiêu nâng cao hứng thú học tập và phát triển kỹ năng vận dụng kiến thức của HS. Thời gian triển khai liên tục, do các trường phối hợp với phòng công nghệ thông tin.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Toán THPT: Nắm bắt phương pháp PH&GQVĐ để đổi mới cách dạy, nâng cao hiệu quả giảng dạy phần Đại số tổ hợp, giúp HS phát triển năng lực tư duy và giải quyết vấn đề.

2. Cán bộ quản lý giáo dục: Hiểu rõ thực trạng và giải pháp đổi mới phương pháp dạy học, từ đó xây dựng chính sách, kế hoạch bồi dưỡng GV và điều chỉnh chương trình phù hợp.

3. Sinh viên sư phạm Toán: Học tập lý thuyết và thực hành phương pháp PH&GQVĐ, chuẩn bị kỹ năng sư phạm hiện đại, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.

4. Nhà nghiên cứu giáo dục và phát triển chương trình: Tham khảo cơ sở lý luận, phương pháp và kết quả thực nghiệm để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về đổi mới phương pháp dạy học và xây dựng chương trình môn Toán.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là gì?
   Là phương pháp dạy học tích cực, trong đó HS được đặt vào tình huống có vấn đề để tự mình phát hiện, nghiên cứu và tìm cách giải quyết, từ đó lĩnh hội kiến thức mới và rèn luyện kỹ năng tư duy sáng tạo.

2. Tại sao phần Đại số tổ hợp lớp 11 lại khó với HS?
   Phần này có nhiều khái niệm trừu tượng như quy tắc đếm, hoán vị, chỉnh hợp, tổ hợp, dễ gây nhầm lẫn khi vận dụng. Thời lượng học ít, phương pháp dạy truyền thống khiến HS học thụ động, khó phát huy tư duy.

3. Làm thế nào để tạo tình huống gợi vấn đề hiệu quả trong dạy học?
   GV cần thiết kế các tình huống vừa quen thuộc vừa mới lạ, có tính thực tiễn hoặc liên quan đến kiến thức đã học, kích thích HS nhận ra mâu thuẫn, khó khăn cần giải quyết, từ đó tạo động lực học tập tích cực.

4. Phương pháp PH&GQVĐ có phù hợp với HS yếu không?
   Có, nếu được vận dụng linh hoạt và có sự hỗ trợ phù hợp từ GV, phương pháp này giúp HS yếu dần thoát khỏi học thụ động, phát triển tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề.

5. Làm sao để GV khắc phục hạn chế về thời gian khi áp dụng PH&GQVĐ?
   GV nên phối hợp đa dạng các phương pháp dạy học, sử dụng công nghệ thông tin hỗ trợ, tập trung vào những nội dung trọng tâm, đồng thời tổ chức hoạt động nhóm để tăng hiệu quả trong thời gian có hạn.

Kết luận

• Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là giải pháp hiệu quả để đổi mới phương pháp dạy học Đại số tổ hợp lớp 11, phát huy tính tích cực, chủ động của HS.
• Thực trạng dạy học hiện nay còn nhiều hạn chế về thời gian, phương pháp và kỹ năng GV, ảnh hưởng đến chất lượng học tập của HS.
• Thực nghiệm sư phạm cho thấy PH&GQVĐ giúp HS nâng cao điểm số trung bình, phát triển năng lực tư duy và giải quyết vấn đề.
• Cần có sự đầu tư bồi dưỡng GV, xây dựng tài liệu, tăng thời lượng và ứng dụng công nghệ để triển khai hiệu quả phương pháp này.
• Đề nghị các trường THPT, Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp thực hiện các giải pháp đổi mới nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Toán.

Các GV và cán bộ quản lý giáo dục nên nghiên cứu, áp dụng và phát triển phương pháp PH&GQVĐ trong giảng dạy, đồng thời tham gia các khóa bồi dưỡng chuyên môn để nâng cao năng lực sư phạm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Phương pháp dạy học Theo Nguyễn Bá Kim [19], khái niệm phương pháp dạy học được hiểu như sau: Phương pháp thường được hiểu là con đường, là cách thức để đạt những mục tiêu nhất định. PPDH liên hệ với quá trình dạy học, trong đó việc dạy (hoạt động và giao lưu của thầy) điều khiển việc học (hoạt động và giao lưu của trò). Hình ảnh khái quát những hoạt động và giao lưu nào đó thể hiện một cách thức làm việc của thầy trong quá trình dạy học.

PPDH là cách thức hoạt động và giao lưu của thầy gây nên những hoạt động và giao lưu cần thiết của trò nhằm đạt được mục tiêu dạy học. Khái niệm PPDH nên trên mang những đặc điểm sau: - Đặc điểm thứ nhất là vai trò của hoạt động của thầy và của trò. Đây không phải là hai hoạt động song song độc lập với nhau. Hoạt động của thầy gây nên hoạt động của trò.

Như vậy hoạt động của thầy là một tác động điều khiển. Tuy nhiên tác động không phải chỉ gồm hoạt động của thầy mà còn cả sự giao lưu giữa thầy và trò. - Đặc điểm thứ hai là tính khái quát của phương pháp (xem Fuhrmann – Weck 1981, tr. PPDH không phải là bản thân hoạt động và giao lưu của GV ở bình diện xem xét riêng lẻ, cụ thể.

Nếu coi những hoạt động và sự giao lưu cụ thể trong những tình huống cụ thể là phương pháp thì số lượng phương pháp sẽ có rất nhiều. PPDH là hình ảnh khái quát những hoạt động và giao lưu nào đó của người thầy. Hình ảnh này thường được hình thành do phản ánh những hoạt động, giao lưu dẫn tới thành công của GV trong quá trình dạy học 5 và phản ánh những thành tựu của khoa học giáo dục hoặc những khoa học khác thông qua khoa học giáo dục. - Đặc điểm thứ ba là chức năng phương tiện tư tưởng của PP.

PPDH là phương tiện để đạt mục tiêu dạy học, chúng phân biệt với phương tiện dạy học vì chúng là phương tiện tư tưởng. Còn phương tiện dạy học là phương tiện vật chất (xem Fuhrmann – Weck 1981, tr. Nhu cầu và định hướng đổi mới phương pháp dạy học trong trường phổ thông 1. Nhu cầu đổi mới PPDH Thực trạng về vấn đề dạy học ở nước ta hiện nay còn tồn tại một số vấn đề như: a) Về văn hóa học tập: Khái niệm văn hóa học tập chỉ hệ thống toàn thể các thể chế, hoạt động, đặc điểm tâm lý và truyền thống ở một cộng đồng trong lĩnh vực giáo dục, chúng có chức năng định hướng cho những hành động của người học trong cộng đồng, truyền thụ những thái độ và nhận thức về việc học tập, được hình thành và được chia sẻ trong tập thể cộng đồng với những hệ thống và quy chế.

Khái niệm văn hóa học tập bao gồm nhiều yếu tố như quan niệm về việc học, chương trình, mục tiêu, nội dung, PPDH, động cơ học tập, đặc điểm tâm lý, truyền thống, quan hệ giữa GV – HS trong dạy học. Đánh giá thực trạng giáo dục Việt Nam, tài liệu chiến lược phát triển giáo dục 2001 – 2010 đã khẳng định: “ Chương trình, giáo trình, PP giáo dục 6 chậm đổi mới. Chương trình giáo dục còn nặng tính hàn lâm, kinh viện, nặng về thi cử, chưa chú trọng đến tính sáng tạo, năng lực thực hành và hướng nghiệp, chưa gắn bó chặt chẽ với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội cũng như nhu cầu của người học, chưa gắn bó chặt chẽ với nghiên cứu khoa học - công nghệ và triển khai ứng dụng. Từ đó có thể nêu ra hai vấn đề lớn thuộc về văn hóa học tập trong giáo dục ở Việt Nam nói chung và trong giáo dục trung học nói riêng là: - Nền giáo dục mang tính “hàn lâm, kinh viện”: khái niệm tính “hàn lâm, kinh viện” chỉ một nền giáo dục định hướng vào việc truyền thụ một hệ thống tri thức dưới dạng có sẵn dựa trên cơ sở các môn khoa học chuyên ngành, nhưng ít chú ý đến việc rèn luyện tính tích cực nhận thức, tính độc lập, sáng tạo cũng như khả năng vận dụng các tri thức đó trong thực tiễn.

Trong nền giáo dục mang tính “hàn lâm, kinh viện” thì PPDH chủ yếu dựa trên quan điểm GV là trung tâm, trong đó người thầy đóng vai trò chính trong việc truyền thụ tri thức cho HS. PPDH chủ yếu là PP thông báo tri thức, HS tiếp thu tri thức một cách thụ động. Các PP phát huy tính tích cực nhận thức của HS cũng như việc rèn luyện các PP tự học ít được chú trọng. - Nền giáo dục “ứng thí” : Việc học tập của HS mang nặng tính chất đối phó với các kỳ thi, chạy theo bằng cấp mà ít chú trọng đến việc phát triển nhân cách toàn diện cũng như năng lực vận dụng kiến thức đã học vào trong thực tiễn.

Đối với cấp THPT thì vấn đề này càng nặng nề, vì tâm lý chung của HS là muốn học lên đại học, trong khi đó chỉ tiêu vào đại học hằng năm chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ so với tổng số HS tốt nghiệp THPT. Từ đó dẫn tới xu hướng học lệch, học tủ nhằm mục đích đối phó với các kỳ thi. Trong khi đó các kỳ thi tuyển sinh hiện nay chỉ giới hạn ở một số môn học, cũng như không kiểm tra toàn diện tri thức và có nhiều hạn chế trong việc kiểm tra năng lực vận dụng tri thức một cách sáng tạo trong các tình huống gắn với thực tiễn [6]. b) Về phương pháp dạy học 7 Các nghiên cứu thực tiễn dạy học ở trường THPT cũng chỉ ra một số vấn đề sau đây về PPDH: - PP thuyết trình, thông báo tri thức của GV vẫn là PPDH được sử dụng quá nhiều, dẫn tới tình trạng hạn chế hoạt động tích cực của HS.

- Việc sử dụng phối hợp các PPDH cũng như sử dụng các PPDH phát huy tính tích cực, tự lực, sáng tạo của HS còn ở mức độ hạn chế. - Việc gắn nội dung dạy học với các tình huống thực tiễn còn chưa được chú trọng. - Dạy học thí nghiệm, thực hành, dạy học thông qua các hoạt động thực tiễn ít được thực hiện. - Việc sử dụng phương tiện dạy học mới, công nghệ thông tin chỉ bước đầu thực hiện ở một số trường.

- Việc rèn luyện khả năng vận dụng tri thức liên môn để giải quyết các chủ đề phức hợp gắn với thực tiễn chưa được chú ý đúng mức. Thực trạng trên đây dẫn tới hệ quả là thế hệ trẻ được đào tạo trong trường phổ thông mang tính thụ động cao, hạn chế khả năng sáng tạo và năng lực vận dụng tri thức đã học để giải quyết các tình huống thực tiễn cuộc sống. Điều đó có nghĩa là giáo dục chưa đáp ứng đầy đủ mục tiêu đã đề ra là “giúp HS phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo” [22- Điều 27, Luật Giáo dục 2005]. Xuất phát từ những đòi hỏi của xã hội và những vấn đề thực tiễn trên đây, việc cải cách toàn diện giáo dục THPT và đổi mới PPDH là một yêu cầu cấp thiết nhằm đạt được mục tiêu giáo dục phổ thông.

Từ đó đáp ứng được những yêu cầu của sự phát triển kinh tế – xã hội và thị trường lao động. Sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế với những ảnh hưởng của xã hội tri thức và toàn cầu hóa đã tạo ra những cơ hội nhưng đồng thời đặt ra những yêu cầu mới đối với giáo dục trong việc đào tạo đội ngũ lao động. Giáo dục đứng trước một thách thức là tri thức loài 8 người tăng ngày càng nhanh nhưng cũng lạc hậu ngày càng nhanh. Mặt khác thị trường lao động luôn đòi hỏi ngày càng cao ở đội ngũ lao động về năng lực hành động, khả năng sáng tạo, linh hoạt, tính trách nhiệm, năng lực cộng tác làm việc, khả năng giải quyết các vấn đề phức hợp trong những tình huống thay đổi.

Trong xã hội tri thức, việc phát triển kinh tế - xã hội dựa vào tri thức. Vì vậy giáo dục đóng vai trò then chốt trong việc phát triển kinh tế xã hội thông qua việc đào tạo con người, chủ thể sáng tạo và sử dụng tri thức. Việc gia nhập WTO vào ngày 15/11/2006 đã đánh dấu một bước phát triển rõ rệt về kinh tế, xã hội và giáo dục của Việt Nam. Việc làm này trước hết sẽ làm tăng nhu cầu của thị trường lao động đối với đội ngũ nhân lực có trình độ cao.

Định hướng đổi mới PPDH 1. Quan điểm của nhà nước về giáo dục Quan điểm chỉ đạo của nhà nước về đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới giáo dục THPT nói riêng được thể hiện: - Nguyên lý giáo dục, luật Giáo dục cũng được khẳng định “học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và xã hội. - Về PPDH, luật Giáo dục cũng quy định “PP giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên. - Luật Giáo dục cũng đưa ra những quy định về mục tiêu, nội dung và PP giáo dục phổ thông cho từng cấp học.

Về nội dung dạy học, luật Giáo dục quy định: “Nội dung giáo dục phổ thông phải đảm bảo tính phổ thông, cơ bản, toàn diện, hướng nghiệp và có hệ thống, gắn với thực tiễn cuộc sống, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi của HS, đáp ứng mục tiêu giáo dục ở mỗi cấp học. 9 - Về PP giáo dục phổ thông, luật Giáo dục quy định “PP giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng PP tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiền thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS. Mục tiêu giáo dục, nguyên lý giáo dục và những quy định về nội dung, PPDH đã được khẳng định trong luật Giáo dục trên đây là những định hướng cơ sở quan trọng cho việc xây dựng chương trình dạy học.