CHƯƠNG I- CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin Hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ ra quy luật phát triển lịch sử của xã hội loài người trên toàn thế giới. Hệ thống quan điểm biện chứng của Mác về các quá trình và hiện tượng là sự thống nhất của chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng về lịch sử và xã hội. Theo Mác, nghiên cứu đời sống xã hội phải hướng vào phân tích cuộc sống thực, phải xuất phát từ tiền đề " là những cá nhân hiện thực, là hoạt động của họ và những điều kiện sinh hoạt vật chất của họ ".
Xuất phát điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử là việc phân tích các quá trình lịch sử từ góc độ hoạt động vật chất của con người, từ góc độ cơ sở kinh tế, từ quan điểm" tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội". Đồng thời phép duy vật biện chứng cũng đòi hỏi phải xem xét sự vật, hiện tượng trong mối liên hệ và tác động qua lại, trong mâu thuẫn và vận động, phát triển không ngừng của lịch sử xã hội. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin đòi hỏi nghiên cứu xã hội phải phân tích “các cá nhân hiện thực, hoạt động của họ và các điều kiện sống vật chất của họ ”. Mác cho rằng sự kiện lịch sử đầu tiên và quan trọng nhất là hành động sản xuất ra các phương tiện thoả mãn nhu cầu vật chất để tồn tại con người và “ tồn tại xã hội quyết định ý thức ”… Khi nghiên cứu xã hội, chủ nghĩa duy vật lịch sử xem xét xã hội với tư cách là một chỉnh thể gồm các bộ phận có mối liên hệ qua lại với nhau xã hội phát triển từ hình thái kinh tế - xã hội đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao,v.
Ở đây luận văn chỉ đề cập một số quan điểm chung liên quan đến nghiên cứu:"một số vấn đề xã hội nảy sinh trong quan hệ thương thại thuỷ sản giữa Việt Nam và Hoa Kỳ". Chủ nghĩa duy vật lịch sử với tư cách là cơ sở lý luận và phương pháp luận trong nghiên cứu xã hội học nói chung và trong nghiên cứu về một số vấn đề xã hội nảy sinh trong quan hệ thương thại thuỷ sản giữa Việt Nam và Hoa Kỳ nói 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com riêng phải tập trung vào phân tích mối quan hệ về kinh tế - xã hội, chính trị, văn hoá giữa hai bên trong việc tạo ra các chính sách và cơ chế quan hệ cho thương mại giữa hai bên nói chung, quan hệ thượng mại thuỷ sản nói riêng. Chẳng hạn, nghiên cứu một số vấn đề xã hội nảy sinh trong quan hệ thương thại thuỷ sản giữa Việt Nam và Hoa Kỳ tác động đến cơ cấu kinh tế - thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ như thế nào và cũng như tác động đến các quan hệ về kinh tế, chính trị, văn hoá giữa hai bên theo xu hướng nào. Mác cho rằng:“ bản chất con người không phải là một cái trừu tượng, cố hữu của cá nhân riêng biệt.
Trong tính hiện thực của nó bản chất con người là tổng hoà các mối quan hệ xã hội”. Nghiên cứu một số vấn đề xã hội nảy sinh trong quan hệ thương mại thuỷ sản giữa Việt Nam và Hoa Kỳ không chỉ phân tích ảnh hưởng của thiết chế kinh tế, các chính sách kinh tế và trao đổi thương mại tới hành vi, hoạt động của hai bên mà còn phân tích ảnh hưởng của các thiết chế khác, các chính sách xã hội tới việc cải thiện điều kiện vật chất và tinh thần của người dân làm nghề thuỷ sản nói chung, cũng như đến mối quan hệ thương mại thuỷ sản giữa hai bên trong thời kỳ hiện nay. Tất nhiên, nghiên cứu: "Một số vấn đề xã hội nảy sinh trong quan hệ thương mại thuỷ sản giữa Việt Nam và Hoa Kỳ" phải đặt nó trong bối cảnh và mối tương tác cụ thể và phát triển theo quy luật quan hệ của nó vì không phải bối cảnh nào cũng nảy sinh ra các vấn đề xã hội giống nhau v.v…Trong nền kinh tế thị trường hiện nay của nước ta có nhiều thành phần kinh tế khác nhau và gắn liền với mục tiêu chủ động hội nhập kinh tế quốc tế để xây dựng nước Việt Nam:“dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” thì sự nảy sinh ra một số vấn đề xã hội trong quan hệ kinh tế giữa hai bên là tất yếu và nó cũng diễn ra theo quy luật của nó, đồng thời cũng tác động đến khả năng hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam nói chung, của ngành thuỷ sản nói riêng. Chính vì vậy việc vận dụng các quy luật để giải quyết tốt các vấn đề nảy sinh trong quan hệ thương mại giữa hai bên góp phần tạo nên mối quan hệ tốt đẹp phù hợp với lợi ích của mỗi quốc gia.
19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Quan điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam Quan hệ hợp tác quốc tế để phát triển là xu thế tất yếu hiện nay của thế giới, cũng là nhu cầu của các quốc gia. Các nền kinh tế ( dù ở trình độ nào) đều phải cần liên kết với nhau để trao đổi, học hỏi kinh nghiệm và hỗ trợ nhau. Phát triển mối quan hệ hợp tác giữa các nước, các tổ chức quốc tế đã trở thành mối quan tâm của nhân loại.
Đảng và Nhà Việt Nam đã thể hiện rõ quan điểm trước thế giới mong muốn là bạn với tất cả các nước trong cộng đồng Quốc tế và sẵn sàng hợp tác với các quốc gia, các tổ chức quốc tế và khu vực vì sự thịnh vượng chung của nhân dân Việt Nam và nhân dân các nước. Thực hiện đường lối đổi mới toàn diện, Đảng cộng sản Việt Nam coi phát triển là phát huy mọi nguồn lực để phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường, xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đồng thời tranh thủ nguồn lực bên ngoài và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế để phát triển nhanh, tăng trưởng kinh tế đi liền với phát triển văn hoá, từng bước cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân… Phát triển mạnh và phát huy vai trò chiến lược của kinh tế biển kết hợp với bảo vệ vùng biển, mở rộng nuôi trồng và đánh bắt, chế biến hải sản, tiến ra biển xa nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu đầu tư dựa trên cơ sở phát huy các thế mạnh và các thế lợi so sánh của đất nước, tăng sức cạnh tranh, gắn với nhu cầu thị trường trong nước và ngoài nước. Tạo thêm sức mua của thị trường trong nước và mở rộng thị trường ngoài nước, đẩy mạnh xuất khẩu trong đó coi xuất khẩu thuỷ sản là một lĩnh vực mũi nhọn. Một số lý thuyết vận dụng nghiên cứu một số vấn đề xã hội nảy sinh trong quan hệ thương mại thuỷ sản giữa Việt Nam và Hoa Kỳ Trong nghiên cứu xã hội học, đặc biệt là nghiên cứu về "một số vấn đề xã hội nảy sinh trong quan hệ thương mại thuỷ sản giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, có nhiều quan điểm và lý thuyết giúp các nhà nghiên cứu có thể vận dụng vào nghiên cứu của mình.
Để thực hiện đề tài luận văn, tác giả vận dụng lý thuyết " 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lựa chọn hợp lý" của Coleman và lý thuyết " trao đổi" của Peter Blau làm cơ sở khoa học để phân tích, đánh giá và dự báo về quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Hoa Kỳ trong thương mại thuỷ sản trong phạm vi giới hạn đã được xác định của đề tài. Trong quá trình nghiên cứu, căn cứ vào những nét văn hoá riêng của đất nước, tác giả cố gắng đặt nghiên cứu của mình vào trong bối cảnh cụ thể để nghiên cứu vừa vận dụng và lựa chọn hợp lý những ưu điểm của các lý thuyết đó. Lý thuyết Lựa chọn hợp lý: Một số nét cơ bản vận dụng. Một số tác giả tiêu biểu của lý thuyết lựa chọn hợp lý này là Coleman, Friendman và Hechter cho rằng sự lựa chọn hợp lý của các chủ thể là có những mục đích, mục tiêu về cái mà hành động của họ hướng tới.
Hành động của các chủ thể được thực hiện để đạt được các mục đích phù hợp với hệ tư tưởng của họ. Mặc dù các chủ thể hành động là nhằm vào các mục đích và dự định của họ. Song điều quan trọng là các chủ thể luôn tính đến 2 yếu tố cơ bản kìm hãm hành động của họ [14]: Thứ nhất, sự hiếm hoi các tiềm năng của các chủ thể, vì các chủ thể có các tiềm năng khác nhau cũng như cách thâm nhập khác nhau vào các tiềm năng khác. Đối với các chủ thể có nhiều tiềm năng thì họ có thể đạt được kết quả của họ một cách tương đối dễ (Ví như các ông chủ đứng đầu Hiệp hội các chủ trại nuôi cá nheo Hoa Kỳ (CFA) phải đối phó với sự cạnh tranh về sản phẩm cá tra, cá basa nhập khẩu từ Việt Nam vào Hoa Kỳ, họ dễ dàng tìm cách để đưa ra những lý do kiện các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu thuỷ sản vào Hoa Kỳ).
Trái lại, đối với các chủ thể có ít tiềm năng thì sự đạt được mục đích của họ lại trở nên khó khăn hoặc không đạt được mục đích (Ví như, khi các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sản phẩm cá tra, cá basa bị kiện cho rằng bán phá giá sản phẩm của mình trên thị trường Hoa Kỳ, thì các doanh nghiệp Việt Nam sẽ luôn gặp những khó khăn để bác bỏ được đơn kiện của Hiệp hội các chủ trại nuôi cá nheo Hoa Kỳ (CFA) vì nhiều yếu tố như chi phí cao, hoặc vì Việt Nam là một nước chưa được Hoa Kỳ công nhận là quốc gia có nền kinh tế thị trường, hoặc Hoa Kỳ luôn luôn có chính sách bảo hộ nền công nghiệp nội địa của họ. 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sự hiếm hoi các tiềm năng là một nhân tố kìm hãm các chủ thể hành động. Các chủ thể luôn tính đến vấn đề chi phí của các cơ hội hay các chi phí đó luôn gắn liền với chuỗi hành động theo đuổi mục đích của họ, các chủ thể luôn phải tính đến cái giá của các hành động kế tiếp của họ.