Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XUẤT KHẨU VÀ HÀNG RÀO KỸ THUẬT TRONG THƯƠNG MẠI 1.1 Cơ sở lý luận về xuất khẩu 1.1 Khái niệm xuất khẩu Xuất khẩu là hoạt động đưa các hàng hoá, dịch vụ từ quốc gia này sang quốc gia khác. Dưới góc độ kinh doanh, xuất khẩu là việc bán các hàng hoá và dịch vụ, một hình thức thâm nhập thị trường nước ngoài có thể ít rủi ro hơn và chi phí thấp hơn. Dưới góc độ phi kinh doanh như quà tặng hoặc viện trợ không hoàn lại thì hoạt động xuất khẩu chỉ là việc lưu chuyển hàng hoá hoặc dịch vụ qua biên giới quốc gia. Hoạt động kinh doanh xuất khẩu là một bộ phận lĩnh vực lưu thông quốc tế, là cầu nối giữa sản xuất và tiêu dùng trên phạm vi toàn thế giới.
Hoạt động kinh doanh xuất khẩu chiếm một vị trí quan trọng trong nền kinh tế của mọi quốc gia nhằm tạo điều kiện mở rộng tiêu thụ hàng hóa, nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất tiêu dùng trong nước. Như vậy có thể hiểu hoạt động xuất khẩu là hoạt động kinh doanh ngoại thương mà hàng hóa dịch vụ được quốc gia này mua của quốc gia khác. Còn theo một số nhà kinh tế tiếp cận hoạt động xuất khẩu từ một hoạt động mang tính tổng quát hơn đó là hoạt động bán hàng - vốn là một quá trình giao tiếp hai chiều giữa người bán và người mua, trong đó người bán tìm hiểu khám phá, gợi tạo và đáp ứng nhu cầu mong muốn của người mua trên cơ sở hai bên cùng có lợi. Qua khái niệm về quá trình bán hàng cho ta một cái nhìn tổng quát hơn về hoạt động xuất khẩu.
Vậy xuất khẩu là việc bán hàng hóa và dịch vụ cho nước ngoài trên cơ sở dùng tiền tệ làm phương thức thanh toán. Cơ sở của hoạt động xuất khẩu là hoạt động mua bán trao đổi hàng hóa (bao gồm cả hàng hóa hữu hình và hàng hóa vô hình) trong nước. Khi sản xuất phát triển và trao đổi hàng hóa giữa các quốc gia có lợi, hoạt động này mở rộng phạm vi ra ngoài biên giới hoặc thị trường nội địa và khu chế xuất ở trong nước. Theo Luật Thương mại 2005, xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.
Tuy nhiên, khái niệm được sử dụng nhiều hơn cả là: Hoạt động kinh doanh xuất khẩu hàng hóa là hoạt động mà hàng hóa, dịch vụ của quốc gia này được buôn bán trao đổi với các quốc gia khác thông qua các hợp đồng ngoại thương. Dù được hiểu theo nghĩa nào thì xuất khẩu cũng đóng một vai trò rất quan trọng. Nó được thừa nhận như một hoạt động rất cơ bản của kinh tế đối ngoại, là phương tiện thúc đẩy kinh tế phát triển.2 Hình thức xuất khẩu Chọn lựa phương thức thâm nhập thị trường xuất khẩu là việc làm rất quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh xuất nhập khẩu. Vì việc thâm nhập thị trường ở nước ngoài là một việc rất khó khăn và tốn kém nhất là trong điều kiện các doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu là các doanh nghiệp vừa và nhỏ không thể có nguồn lực tài chính dồi dào để phục vụ công việc này.
Hơn nữa còn tùy thuộc vào từng giai đoạn trong chu kỳ sống của doanh nghiệp mà họ cũng có những các thức xâm nhập thị trường khác nhau. Ví dụ như đối với một doanh nghiệp mới bước vào giai đoạn khởi sự thì họ sẽ có cách xâm nhập thị trường khác nhau so với các doanh nghiệp đã bước vào giai đoạn trưởng thành và phát triển. Chính vì vậy mà nghiên cứu các hình thức xuất khẩu hàng hóa có vai trò rất quan trọng đối với các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu. Có nhiều phương thức để doanh nghiệp xuất khẩu sản phẩm của mình ra nước ngoài trong đó có một số phương thức chính như sau: xuất khẩu trực tiếp; xuất khẩu ủy thác; hoạt động gia công xuất khẩu quốc tế; theo hình thức buôn bán đối lưu; theo Nghị định thư; và phương thức xuất khẩu khác.
Phương thức xuất khẩu có ý nghĩa quan trọng với tiếp thị quốc tế. Khi lựa chọn phương thức xuất khẩu nhà xuất khẩu phải xem xét sự giống và khác nhau giữa thị trường nước ngoài và thị trường trong nước đó là biểu thuế suất, lịch trình giao hàng, hiểu biết về hàng hóa và lợi thế cạnh tranh 1.1 Xuất khẩu trực tiếp Xuất khẩu trực tiếp là hoạt động bán hàng trực tiếp của một công ty cho các khách hàng của mình ở thị trường nước ngoài. Xuất khẩu trực tiếp có hai hình thức chủ yếu, gồm: Đại diện bán hàng: Đại lý bán hàng là hình thức bán hàng không mang danh nghĩa của mình mà lấy danh nghĩa của người ủy thác nhằm nhận lương và một phần hoa hồng trên cơ sở giá trị hàng hoá bản được. Trên thực tế, đại diện bán hàng hoạt động như là nhân viên bán hàng của Công ty ở thị trường nước ngoài.Công ty sẽ ký hợp đồng trực tiếp với khách hàng ở nước đó.
Đại lý phân phối: Đại lý phân phối là người mua hàng hoá của Công ty để bán theo kênh tiêu thụ ở khu vực mà Công ty phân định. Công ty khống chế phạm vi phân phối, kênh phân phối ở thị trường nước ngoài. Đại lý phân phối chấp nhận toàn bộ rủi ro liên quan đến việc bán hàng hoá ở thị trường đã phân định và thu lợi nhuận qua chênh lệch giữa giá mua và giá bán. Với phương thức xuất khẩu trực tiếp, nhà sản xuất hàng xuất khẩu thực hiện 5 toàn bộ tiến trình xuất khẩu tức là các đơn vị tham gia xuất khẩu có thể trực tiếp tham gia đàm phán ký kết hợp đồng trực tiếp giao hàng và thanh toán tiền hàng trong khuôn khổ quản lý của nhà nước mà không sử dụng các công ty trung gian.
Do trở thành nhà xuất khẩu trực tiếp, doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm toàn bộ về hoạt động xuất khẩu và bắt đầu từ việc xác định khách hàng mua cho tới việc thu tiền. Để có thể xuất khẩu được hàng hóa trực tiếp doanh nghiệp phải có bộ phận chuyên trách xuất khẩu. Bộ phận này có thể độc lập với bộ phận bán hàng trong nước và được cấp tài chính theo yêu cầu. Nhân viên của bộ phận này nhất thiết phải được đào tạo về nghiệp vụ ngoại thương Ưu điểm của phương thức xuất khẩu trực tiếp: - Cho phép người xuất khẩu nắm bắt được nhu cầu của thị trường về số lượng, chất lượng, giá cả để người bản thỏa mãn tốt nhất nhu cầu của thị trường.
- Giúp cho người bán nắm bắt được thông tin thị trường một cách kịp thời và chính xác, không bị chia sẻ lợi nhuận và xây dựng chiến lược tiếp thị quốc tế phù hợp. - Giảm được chi phí trung gian (nhiều khi chi phí này rất lớn dẫn đến lợi nhuận bị chia sẻ) nâng cao sức cạnh tranh cho doanh nghiệp. - Thông qua thương thảo trực tiếp dễ dàng đi đến thống nhất và ít xảy ra hiệu lầm sai sót đáng tiếc, nâng cao hiệu quả của đàm phán giao dịch. - Cho phép các nhà kinh doanh có điều kiện trực tiếp tiếp cận với thị trường để thích ứng với nhu cầu thị trường một cách tốt nhất.
- Thiết lập, mở rộng mối quan hệ với bạn hàng nước ngoài một cách tiện lợi nhanh chóng. Nhược điểm của phương thức xuất khẩu trực tiếp: - Chi phí tiếp thị thị trường nước ngoài cao cho nên những doanh nghiệp có quy mô nhỏ, vốn ít thì nên xuất khẩu ủy thác có lợi hơn. - Kinh doanh xuất khẩu trực tiếp đòi hỏi có những cán bộ nghiệp vụ kinh doanh xuất khẩu giỏi: Giỏi về giao dịch đàm phán, am hiểu và có kinh nghiệm buôn bán quốc tế đặc biệt là nghiệp vụ thanh toán quốc tế thông thạo, có như vậy mới bảo đảm kinh doanh xuất khẩu trực tiếp có hiệu quả. - Đối với thị trường mới, bạn hàng mới thường gặp khó khăn trong việc giao dịch vì còn bỡ ngỡ, dễ bị ép giá, dễ sai lầm,.
nên rủi ro sẽ lớn. Trong trường hợp này công ty nên sử dụng hình thức xuất khẩu ủy thác,. - Khối lượng hàng hóa giao dịch cần phải lớn mới có thể bù đắp được chi phí giao dịch trực tiếp như giấy tờ, đi lại khảo sát thị trường,. - Doanh nghiệp phải có đủ tiềm lực về tài chính, đội ngũ cán bộ giỏi và có kinh nghiệm mới có khả năng tránh được rủi ro thực hiện được thành công và có hiệu quả 6 trong giao dịch này.
- Chính vì những hạn chế trên nên các doanh nghiệp vừa và nhỏ lần đầu tiên tham gia thị trường quốc tế hay với những mặt hàng mới, thị trường mới thì lựa chọn phương thức xuất khẩu trực tiếp không phải là điều tốt. Hiện nay phương thức này ngày càng phát triển trong hoạt động thương mại quốc tế do các phương tiện thông tin đại chúng rất phát triển; người mua, người bán có thể trực tiếp giao dịch với nhau một cách dễ dàng. Hơn nữa trình độ, năng lực của người tham gia giao dịch quốc tế ngày càng cao.2 Xuất khẩu ủy thác Nếu doanh nghiệp muốn xuất khẩu sản phẩm của mình nhưng không đủ nhân lực hoặc không có tư cách để tham gia hoạt động xuất khẩu thì có thể áp dụng phương thức ủy thác xuất khẩu bằng cách lựa chọn một trong các công ty có đủ điều kiện và kinh nghiệm xuất khẩu để ủy thác cho họ xuất khẩu hộ hàng hóa của mình ra nước ngoài. Hoặc doanh nghiệp có đủ điều kiện để xuất khẩu nhưng không có nhu cầu về xuất khẩu có thể nhận ủy thác xuất khẩu để xuất khẩu hàng hóa cho một công ty khác để thu phí ủy thác.
Bên ủy thác xuất khẩu: Là đơn vị có nhu cầu về xuất khẩu hàng hóa có nguồn lực hoặc khả năng thanh toán nhưng vì một lý do nào đó không có chức năng xuất khẩu, không đủ điều kiện kỹ thuật hoặc tiến hành hoạt động nhưng không hiệu quá nên phải ủy thác nhiệm vụ xuất khẩu cho một công ty khác đồng thời thanh toán một khoản phí ủy thác cho đơn vị nhận ủy thác xuất khẩu. Bên nhận ủy thác xuất khẩu: Là đơn vị có khả năng đàm phán ký kết và thực hiện hợp đồng nhưng không có nhu cầu về xuất khẩu mà chỉ đứng ra để thực hiện dịch vụ xuất khẩu cho bên ủy thác xuất khẩu đồng thời sẽ thu được phi ủy thác.