Luận văn UEH: Giải pháp nâng cao quản lý NCKH Sở KH&CN Đồng Tháp

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu ueh các giải pháp nâng cao năng lực quản lý nghiên cứu khoa học của sở khoa học và công nghệ tỉnh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Nguyễn Thanh Hà
• Người hướng dẫn: Ts. Đinh Công Khải
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Các Giải Pháp Nâng Cao Năng Lực Quản Lý Nghiên Cứu Khoa Học Của Sở Khoa Học Và Công Nghệ Tỉnh Đồng Tháp
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: KHUNG PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG NCKH Ở TỈNH ĐỒNG THÁP
• 1.1. Khung phân tích tiềm lực Khoa học và Công nghệ
• 1.2. Khung phân tích đánh giá năng lực quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Ở TỈNH ĐỒNG THÁP
• 2.1. Thực trạng về tiềm lực khoa học công nghệ
• 2.1.1. Nguồn nhân lực
• 2.1.2. Nguồn kinh phí
• 2.1.3. Tiềm lực cơ sở vật chất, các tổ chức nghiên cứu khoa học
• 2.2. Thực trạng về năng lực quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học
• 2.2.1. Sự ủng hộ
• 2.2.2. Phân tích SWOT
• 2.2.2.1. Xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức
• 2.2.2.2. Ma trận SWOT
• 2.2.2.3. Liệt kê các chiến lược chủ yếu
• 3. CHƯƠNG 3: KIẾN NGHỊ CÁC GIẢI PHÁP VÀ CHÍNH SÁCH ĐỂ NÂNG CAO NĂNG LỰC QUẢN LÝ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
• 3.1. Các chiến lược chủ yếu
• 3.2. Xác định chiến lược cốt lõi – nhân tố cốt lõi bằng phân tích FFA
• 3.3. Thực hiện chiến lược cốt lõi – Liên minh hợp tác và đề xuất các chính sách nhằm huy động và phát triển nguồn lực nghiên cứu khoa học trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp
• 3.3.1. Liên minh hợp tác để huy động và phát triển nguồn nhân lực KHCN
• 3.3.2. Liên minh hợp tác để sử dụng có hiệu quả nguồn kinh phí NCKH
• 3.3.3. Liên minh hợp tác nhằm phát triển đầu tư cơ sở vật chất tiềm lực Khoa học và Công nghệ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về năng lực quản lý nghiên cứu khoa học tại Đồng Tháp

Năng lực quản lý nghiên cứu khoa học tại tỉnh Đồng Tháp đang đối mặt với nhiều thách thức. Đề tài này sẽ phân tích thực trạng và đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao năng lực quản lý của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp. Việc nâng cao năng lực này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả nghiên cứu mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

1.1. Tình hình hiện tại của nghiên cứu khoa học tại Đồng Tháp

Tình hình nghiên cứu khoa học tại Đồng Tháp hiện nay cho thấy nhiều hạn chế về nguồn lực và kinh phí. Theo báo cáo, trong giai đoạn 2005-2009, chỉ có 77 đề tài nghiên cứu hoàn thành, trung bình 15 đề tài mỗi năm. Điều này cho thấy sự cần thiết phải cải thiện năng lực quản lý nghiên cứu khoa học.

1.2. Vai trò của Sở Khoa học và Công nghệ trong quản lý nghiên cứu

Sở Khoa học và Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý và điều phối các hoạt động nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, năng lực hiện tại của sở còn nhiều hạn chế, cần có các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả hoạt động.

II. Các thách thức trong quản lý nghiên cứu khoa học tại Đồng Tháp

Quản lý nghiên cứu khoa học tại Đồng Tháp đang gặp phải nhiều thách thức lớn. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả nghiên cứu mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

2.1. Thiếu nguồn lực và kinh phí cho nghiên cứu

Một trong những thách thức lớn nhất là thiếu nguồn lực và kinh phí cho hoạt động nghiên cứu. Theo số liệu, kinh phí đầu tư cho nghiên cứu khoa học tại Đồng Tháp thường thấp hơn mức cho phép, dẫn đến việc nhiều đề tài không được thực hiện.

2.2. Năng lực nhân lực nghiên cứu còn hạn chế

Năng lực nhân lực trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học tại Đồng Tháp còn hạn chế. Số lượng cán bộ có trình độ cao còn ít, ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các đề tài nghiên cứu chất lượng cao.

III. Giải pháp nâng cao năng lực quản lý nghiên cứu khoa học

Để nâng cao năng lực quản lý nghiên cứu khoa học tại Đồng Tháp, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Những giải pháp này sẽ giúp cải thiện hiệu quả hoạt động nghiên cứu và phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

3.1. Tăng cường đầu tư cho nghiên cứu khoa học

Cần có chính sách tăng cường đầu tư cho nghiên cứu khoa học, đảm bảo kinh phí được sử dụng hiệu quả. Việc này sẽ giúp các tổ chức nghiên cứu có đủ nguồn lực để thực hiện các đề tài nghiên cứu chất lượng.

3.2. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là một trong những giải pháp quan trọng. Cần tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho cán bộ nghiên cứu, giúp họ nâng cao kỹ năng và kiến thức trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Việc áp dụng các giải pháp nâng cao năng lực quản lý nghiên cứu khoa học đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Những kết quả này không chỉ giúp cải thiện hoạt động nghiên cứu mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Đồng Tháp.

4.1. Kết quả từ các đề tài nghiên cứu

Nhiều đề tài nghiên cứu đã được thực hiện thành công, mang lại giá trị thực tiễn cao cho địa phương. Những kết quả này đã góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp tại Đồng Tháp.

4.2. Tác động đến phát triển kinh tế xã hội

Các hoạt động nghiên cứu khoa học đã có tác động tích cực đến phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn đã giúp cải thiện đời sống người dân và thúc đẩy phát triển bền vững.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nghiên cứu khoa học tại Đồng Tháp

Kết luận, việc nâng cao năng lực quản lý nghiên cứu khoa học tại Đồng Tháp là rất cần thiết. Các giải pháp đã được đề xuất sẽ giúp cải thiện hiệu quả hoạt động nghiên cứu và phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong tương lai.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu khoa học

Nghiên cứu khoa học đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội. Cần tiếp tục đầu tư và phát triển lĩnh vực này để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội.

5.2. Định hướng phát triển nghiên cứu khoa học trong tương lai

Định hướng phát triển nghiên cứu khoa học trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng và hiệu quả nghiên cứu. Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích các tổ chức nghiên cứu tham gia vào các hoạt động nghiên cứu khoa học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo Quyết định số 272/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, chỉ tiêu phấn đấu cho tổng mức đầu tư vào hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ đến năm 2010 cần đạt 1,5% GDP. Tuy nhiên, tại tỉnh Đồng Tháp trong giai đoạn 2005–2009, tỷ trọng chi phí khoa học và công nghệ trong GDP chỉ dao động từ mức thấp nhất là 0,03% vào năm 2008 đến mức cao nhất là 0,07% trong các năm 2005 và 2006. Thực tế này cho thấy nguồn lực đầu tư cho khoa học công nghệ tại địa phương còn cách rất xa so với định hướng của Chính phủ.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ nghịch lý tài chính và hiệu quả quản lý: nguồn kinh phí nghiên cứu khoa học vốn đã được bố trí ở mức thấp nhưng hàng năm vẫn không giải ngân hết và liên tục phải hoàn trả về ngân sách nhà nước. Điển hình như năm 2010, kế hoạch chi sự nghiệp khoa học là 12,495 tỷ đồng nhưng thực tế chỉ sử dụng 9,323 tỷ đồng, thừa hơn 3,172 tỷ đồng; năm 2011, kế hoạch bố trí 18,730 tỷ đồng nhưng thực chi chỉ đạt 12,930 tỷ đồng. Đi liền với việc tồn đọng vốn là số lượng công trình hoàn thành rất hạn chế. Trong giai đoạn 2005–2009, toàn tỉnh chỉ hoàn thành 77 đề tài nghiên cứu khoa học, trung bình mỗi năm đạt vỏn vẹn 15 đề tài, trong đó phần lớn lại do các viện và trường đại học ngoài tỉnh chủ trì.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là đánh giá toàn diện thực trạng tiềm lực và năng lực quản lý nghiên cứu khoa học của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp, nhận diện các điểm nghẽn về nhân lực, quy trình và tài chính, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao năng lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào bộ máy quản lý và mạng lưới nghiên cứu khoa học trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp từ năm 2005 đến năm 2011, định hướng đến năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi đóng góp của yếu tố công nghệ thông qua mô hình năng suất nhân tố tổng hợp giai đoạn 2001–2008 vào tăng trưởng kinh tế của tỉnh đạt 15% (tương đương đóng góp 1,8% trong tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân 12,0%/năm), khẳng định việc nâng cao năng lực quản lý khoa học công nghệ là động lực then chốt để thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng mô hình Tam giác Chiến lược Quản lý Công của Mark Moore kết hợp với lý thuyết cấu trúc tổ chức của Henry Mintzberg và lý thuyết tầm nhìn tổ chức của Ronald Lippitt để kiến tạo khung phân tích đánh giá năng lực quản trị. Mô hình này tiếp cận hoạt động của cơ quan quản lý công thông qua ba đỉnh tương tác mật thiết:

• Giá trị công: Đại diện cho sứ mạng, tầm nhìn và mục tiêu chiến lược của tổ chức. Đối với Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp, giá trị công được xác lập dựa trên Luật Khoa học và Công nghệ năm 2000, khẳng định khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, giữ vai trò then chốt trong phát triển kinh tế địa phương.
• Sự ủng hộ và tính chính danh: Thể hiện qua sự hỗ trợ từ cơ quan cấp trên theo Quyết định số 1097/QĐ-UBND-HC của Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Tháp và sự phối hợp từ mạng lưới quản lý khoa học tại 12 huyện, thị xã, thành phố.
• Năng lực vận hành: Khả năng huy động và tối ưu hóa các nguồn lực bên trong và bên ngoài tổ chức, bao gồm bộ máy 63 nhân sự của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp (trong đó Phòng Quản lý Khoa học nòng cốt có 4 cán bộ gồm 2 thạc sĩ và 2 cử nhân), đi cùng quy trình thẩm định, nghiệm thu và thanh quyết toán đề tài.

Bên cạnh đó, các khái niệm nền tảng được chuẩn hóa gồm: Tiềm lực khoa học công nghệ (tổng hòa nguồn nhân lực, ngân sách tài chính và cơ sở vật chất), Năng lực quản lý công, và Chiến lược liên minh hợp tác đa ngành.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp phong phú từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2001–2011 của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp, Niên giám thống kê tỉnh và Báo cáo tóm tắt Quy hoạch phát triển khoa học công nghệ đến năm 2015. Về dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành chọn mẫu có chủ đích với cỡ mẫu gồm 8 chuyên gia quản lý hàng đầu thuộc các sở ban ngành, phòng kinh tế - hạ tầng huyện và chuyên gia chính sách công để thực hiện phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm tập trung.

Hai công cụ phân tích chiến lược được tích hợp chặt chẽ:

• Ma trận SWOT: Nhận diện có hệ thống 5 điểm mạnh, 5 điểm yếu, 3 cơ hội và 4 thách thức trong hoạt động quản lý nghiên cứu khoa học.
• Phân tích Trường lực và Nhân lực (Force Field Analysis - FFA theo mô hình Kurt Lewin năm 1951): Thang đo từ 1 (yếu) đến 5 (mạnh) được nhóm 8 chuyên gia sử dụng để chấm điểm định lượng lực cản và lực đẩy đối với sự thay đổi trong tổ chức.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích tích hợp này nhằm triệt tiêu định kiến chủ quan của phương pháp định tính đơn thuần, giúp lượng hóa mức độ sẵn sàng thay đổi của hệ thống và xác định chính xác một chiến lược cốt lõi có tính khả thi cao nhất thay vì dàn trải nguồn lực cho toàn bộ các giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực trạng quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học tại tỉnh Đồng Tháp đã chỉ ra ba phát hiện lớn:

Thứ nhất, tồn tại sự lãng phí và phòng thủ nghiêm trọng trong dự toán và sử dụng ngân sách nghiên cứu khoa học. Giai đoạn 2006–2009, tổng kinh phí sự nghiệp khoa học thực hiện chỉ đạt 13,893 tỷ đồng trên tổng kế hoạch 24,893 tỷ đồng, tỷ lệ giải ngân chỉ đạt 45,46%. Năm 2010, nguồn kinh phí dôi dư phải trả lại ngân sách lên tới 3,172 tỷ đồng. Do tâm lý sợ trách nhiệm và áp lực giải ngân, dự toán kinh phí giai đoạn 2011–2015 chỉ được xây dựng ở mức 41,7 tỷ đồng (trung bình 8,34 tỷ đồng/năm), thấp hơn 31,8% so với mức thực chi 12,23 tỷ đồng của riêng năm 2009.

Thứ hai, nguồn nhân lực nghiên cứu khoa học tại chỗ mỏng và thiếu tính kết nối chuyên nghiệp. Mặc dù toàn tỉnh có 16.651 người có trình độ từ cao đẳng trở lên (trong đó có 10.393 đại học, 125 thạc sĩ, 10 tiến sĩ) và Trường Đại học Đồng Tháp sở hữu đội ngũ 581 giảng viên (28 tiến sĩ, 247 thạc sĩ), nhưng tỷ lệ lao động có chứng chỉ chuyên môn kỹ thuật toàn tỉnh chỉ đạt 11,8% trong độ tuổi lao động. Công tác đào tạo bồi dưỡng giai đoạn 2006–2009 chỉ thực hiện được 190 lượt người (bình quân 48 người/năm). Hậu quả là số lượng đề tài đăng ký rất ít, giai đoạn 2005–2009 chỉ đạt 15 đề tài/năm và năm 2011 giảm xuống chỉ còn 6 đề tài được nghiệm thu.

Thứ ba, tỷ lệ ứng dụng kết quả nghiên cứu vào đời sống rất thấp và quy trình hành chính quá rườm rà. Giai đoạn 1990–2008, trong tổng số 166 đề tài được nghiên cứu, chỉ có 94 đề tài được nghiệm thu (56,62%), và trong số đó chỉ có 56 đề tài được ứng dụng vào thực tế (đạt tỷ lệ 59,57% trên số nghiệm thu và chỉ 33,73% so với tổng đề tài triển khai). Quy trình quản lý đề tài tuy chỉ gồm 4 công đoạn chính nhưng bị chia nhỏ thành 17 bước hành chính phức tạp, tạo rào cản tâm lý lớn cho các nhà nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Thực trạng đóng góp của khoa học công nghệ vào tăng trưởng kinh tế địa phương có thể được biểu diễn rõ ràng thông qua bảng phân tích mô hình năng suất nhân tố tổng hợp:

+-------------------------------------------------------------------------------+
|     TỶ TRỌNG ĐÓNG GÓP YẾU TỐ CÔNG NGHỆ VÀO TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ (2001-2008)   |
+--------------------------+------------+------------+------------+-------------+
| Yếu tố cấu thành         | Nông nghiệp| Công nghiệp|  Dịch vụ   | Toàn tỉnh   |
+--------------------------+------------+------------+------------+-------------+
| Tăng do Vốn              |    61%     |    56%     |    53%     |     57%     |
| Tăng do Lao động         |    28%     |    18%     |    40%     |     29%     |
| Tăng do KH&CN (TFP)      |    12%     |    26%     |     8%     |     15%     |
+--------------------------+------------+------------+------------+-------------+
| Tăng trưởng chung        |    7,6%    |   23,2%    |   14,8%    |    12,0%    |
| Đóng góp của KH&CN vào g |    0,9%    |    6,0%    |    1,1%    |     1,8%    |
+--------------------------+------------+------------+------------+-------------+

Bảng số liệu trên minh chứng rõ nét rằng nền kinh tế Đồng Tháp vẫn phụ thuộc chủ yếu vào vốn (chiếm 57% tỷ trọng tăng trưởng) và lao động (chiếm 29%), trong khi hàm lượng tri thức và công nghệ chỉ đóng góp khiêm tốn 15%.

Nguyên nhân cốt lõi khiến nguồn lực khoa học bị ách tắc nằm ở cơ chế vận hành nội bộ. Kết quả phân tích trường lực cho thấy: tổng điểm của lực ủng hộ đổi mới đạt 20 điểm so với lực cản trở 15 điểm. Tuy nhiên, ở khía cạnh nhân vật tác động, lực lượng cản trở (gồm tâm lý an nhàn, bảo thủ của một bộ phận cán bộ lớn tuổi, sợ mất quyền lợi và quy định tài chính xơ cứng) đạt tới 36 điểm, bám rất sát điểm số của phe ủng hộ đổi mới là 37 điểm. Điều này khẳng định nếu áp dụng đồng loạt 5 chiến lược từ ma trận SWOT, bộ máy sẽ rơi vào tình trạng quá tải và xung đột lợi ích. Do đó, việc thiết lập một "Liên minh hợp tác cấp chuyên viên" do Phòng Quản lý Khoa học làm hạt nhân chính là giải pháp đòn bẩy đột phá để tháo gỡ điểm nghẽn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao năng lực quản lý khoa học công nghệ, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể cần được triển khai ngay:

• Tái thiết kế quy trình hành chính và chuyển đổi số khâu thẩm định: Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp cần tiến hành cắt giảm quy trình 17 bước hiện tại xuống các khâu liên thông gọn nhẹ; áp dụng cơ chế khoán chi theo kết quả đầu ra; triển khai 100% việc đăng ký và theo dõi hồ sơ đề tài trực tuyến trên cổng thông tin điện tử của Sở trong vòng 6–12 tháng.
• Chuyển đổi phương thức quản lý sang chủ động đặt hàng nghiên cứu: Thay vì ngồi chờ cá nhân và tổ chức đến nộp hồ sơ, Sở Khoa học và Công nghệ cần chủ động phối hợp với các Sở Nông nghiệp, Y tế, Công thương để đặt hàng nghiên cứu trực tiếp các bài toán cấp bách về giống cây trồng, thủy sản và công nghệ sau thu hoạch. Mục tiêu đạt tỷ lệ giải ngân kinh phí sự nghiệp khoa học trên 90% hàng năm, nâng mức dự toán ngân sách khoa học tiệm cận 1,0%–1,5% GDP giai đoạn 2012–2015.
• Xây dựng Liên minh hợp tác cấp chuyên viên chuyên nghiệp: Thành lập Tổ chuyên viên liên ngành từ 6–8 nhân sự nòng cốt thuộc Phòng Quản lý Khoa học và các đơn vị chuyên môn; kết nối mạng lưới 581 giảng viên tại Đại học Đồng Tháp và các nhà khoa học đầu đàn ngoài tỉnh; đề xuất cơ chế miễn giảm thuế thu nhập và chế độ thù lao thỏa đáng để thu hút 20–30 chuyên gia giỏi tham gia các chương trình nghiên cứu trọng điểm mỗi năm.
• Tập trung đầu tư hạ tầng phòng thí nghiệm dùng chung và phát triển doanh nghiệp KHCN: Khắc phục tình trạng chia cắt cơ sở vật chất giữa các ngành bằng quy chế dùng chung trang thiết bị phân tích, kiểm nghiệm; ban hành gói tín dụng ưu đãi hỗ trợ 85% doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn tỉnh đổi mới công nghệ trong giai đoạn 2012–2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Lãnh đạo và cán bộ quản lý tại các Sở Khoa học và Công nghệ địa phương: Cung cấp khung phương pháp luận tam giác chiến lược công và kỹ thuật phân tích trường lực để đánh giá chính xác năng lực tổ chức, từ đó tái cấu trúc bộ máy và tháo gỡ điểm nghẽn giải ngân ngân sách sự nghiệp khoa học.
• Cán bộ chuyên trách quản lý khoa học công nghệ cấp huyện, thị xã, thành phố: Tham khảo quy chế phối hợp mạng lưới quản lý cơ sở theo Thông tư liên tịch số 05/2008/TTLT-BKHCN-BNV, giúp nâng cao năng lực thẩm định và tăng tỷ lệ hấp thụ kinh phí hỗ trợ khoa học cấp huyện từ mức 76%–79% hiện tại lên trên 90%.
• Ban giám hiệu các trường đại học, viện nghiên cứu và chuyên gia học thuật: Nắm bắt cơ chế hợp tác liên minh chuyên viên và phương thức đặt hàng đề tài từ chính quyền địa phương, giúp định hướng hoạt động nghiên cứu bám sát thực tiễn sản xuất, nâng cao tỷ lệ thương mại hóa công trình vượt mức 59,57%.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Chính sách công, Quản lý công: Khai thác luận văn như một tài liệu nghiên cứu điển hình về việc kết hợp ma trận SWOT và mô hình phân tích trường lực của Kurt Lewin trong giải quyết bài toán quản trị thực tiễn tại các tỉnh thuộc Đồng bằng sông Cửu Long.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao kinh phí nghiên cứu khoa học tại Đồng Tháp thường xuyên dư thừa và phải hoàn trả ngân sách?

Tình trạng hoàn trả ngân sách bắt nguồn từ quy trình xét duyệt 17 bước phức tạp, thủ tục thanh quyết toán xơ cứng và tâm lý lập dự toán phòng thủ của nhà quản lý. Giai đoạn 2006–2009, tỉnh chỉ giải ngân được 13,893 tỷ đồng trên tổng số 24,893 tỷ đồng dự toán (đạt 45,46%), khiến hàng tỷ đồng bị tồn đọng hàng năm.

Mô hình Tam giác Chiến lược Quản lý Công được vận dụng như thế nào trong nghiên cứu này?

Mô hình định vị 3 trụ cột thiết yếu: Giá trị công (sứ mạng phát triển khoa học công nghệ thúc đẩy kinh tế), Sự ủng hộ (chỉ đạo từ Ủy ban nhân dân tỉnh và mạng lưới quản lý 12 huyện thị), và Năng lực tổ chức (bộ máy 63 nhân sự cùng quy trình thẩm định, giải ngân của Sở Khoa học và Công nghệ).

Khoa học và công nghệ đóng góp bao nhiêu phần trăm vào tăng trưởng kinh tế tỉnh Đồng Tháp?

Theo tính toán mô hình năng suất nhân tố tổng hợp giai đoạn 2001–2008, yếu tố công nghệ đóng góp 15% vào tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn tỉnh (tương đương 1,8 điểm phần trăm trong mức tăng trưởng chung 12,0%/năm). Riêng trong khu vực công nghiệp, công nghệ đóng góp 26% vào giá trị gia tăng.

Phương pháp Phân tích Trường lực (FFA) có ưu thế gì vượt trội so với phân tích SWOT?

Phương pháp phân tích trường lực giúp lượng hóa lực đẩy và lực cản thông qua bảng chấm điểm của nhóm 8 chuyên gia độc lập. Kết quả điểm số sít sao (lực đẩy 37 điểm so với lực cản 36 điểm ở khía cạnh nhân vật) giúp nhà quản lý nhận diện sự kháng cự của tổ chức để chọn ra một chiến lược cốt lõi khả thi nhất.

Bản chất của Chiến lược liên minh hợp tác cấp chuyên viên là gì?

Đây là chiến lược đòn bẩy lấy Phòng Quản lý Khoa học làm đầu mối hạt nhân, liên kết các chuyên viên giỏi từ các sở ngành, viện trường và doanh nghiệp. Mô hình này giúp xóa bỏ rào cản hành chính chia cắt, hỗ trợ trực tiếp các nhà khoa học hoàn thiện thủ tục và thúc đẩy chuyển giao công nghệ vào thực tiễn.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng hoạt động khoa học công nghệ tỉnh Đồng Tháp, chỉ rõ tỷ lệ giải ngân kinh phí sự nghiệp khoa học giai đoạn 2006–2009 chỉ đạt 45,46% và số lượng đề tài hoàn thành trung bình chỉ đạt 15 đề tài/năm.
• Nghiên cứu làm sáng tỏ vai trò của khoa học công nghệ khi đóng góp 15% vào tăng trưởng kinh tế địa phương giai đoạn 2001–2008, chứng minh nhu cầu cấp thiết phải nâng cao năng lực quản lý công.
• Luận văn phát hiện rào cản cốt lõi kìm hãm hoạt động nghiên cứu nằm ở quy trình hành chính 17 bước cồng kềnh, tâm lý dự toán phòng thủ và sự thiếu vắng đội ngũ nghiên cứu chuyên nghiệp tại chỗ.
• Phương pháp phân tích trường lực đã định vị thành công "Chiến lược liên minh hợp tác cấp chuyên viên" do Phòng Quản lý Khoa học làm hạt nhân là giải pháp cốt lõi mang tính đột phá cao nhất.
• Hệ thống giải pháp đề xuất mở ra lộ trình rõ ràng từ tái cấu trúc thủ tục, chủ động đặt hàng nghiên cứu đến đầu tư hạ tầng dùng chung nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp khung luận cứ khoa học thực chứng và giải pháp quản trị khả thi, giúp cơ quan quản lý công tháo gỡ điểm nghẽn hành chính và giải phóng tiềm lực khoa học công nghệ. Lộ trình triển khai tiếp theo cần tập trung số hóa quy trình và thành lập tổ chuyên viên liên minh trong giai đoạn 2012–2015, tiến tới xây dựng mô hình Campus Viện - Trường và nâng mức đầu tư khoa học công nghệ tiệm cận 1,5% GDP giai đoạn 2016–2020. Các nhà quản lý chính sách và chuyên gia học thuật hãy tham khảo và ứng dụng ngay mô hình liên minh chuyên viên này để kiến tạo sự chuyển biến thực chất cho công tác quản lý khoa học tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

i BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH _____________________________________ CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT Nguyễn Thanh Hà Các giải pháp nâng cao năng lực quản lý nghiên cứu khoa học của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp Chuyên ngành: Chính sách công Mã số: 60.14 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC Ts. Đinh Công Khải TP. Hồ Chí Minh – 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi.

Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Trƣờng Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh hay Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright. Hồ Chí Minh, ngày 12 tháng 7 năm 2012 Nguyễn Thanh Hà LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iii LỜI CẢM ƠN Trong quá trình nghiên cứu tôi đã nhận đƣợc sự hỗ trợ nhiều mặt của Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright, Đại học Kinh tế Tp. Hồ Chí Minh, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp và các cán bộ quản lý, các chuyên gia nghiên cứu khoa học ở địa phƣơng tiến hành nghiên cứu khảo sát. Xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành với Tiến sỹ Đinh Công Khải, thầy đã tận tình hƣớng dẫn, giúp đỡ tôi thực hiện luận văn này.

Xin cảm ơn quý thầy cô giảng dạy, các bạn học viên lớp MPP2 của Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright và các chuyên gia quản lý khoa học đã đóng góp nhiều ý kiến cho việc hoàn thành luận văn này. Đồng thời, tôi chân thành mong muốn nhận đƣợc nhiều ý kiến đóng góp để có thể tiếp tục hoàn thiện và nâng cao chất lƣợng luận văn. Hồ Chí Minh, ngày 12 tháng 7 năm 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iv TÓM TẮT Luật Khoa học Công nghệ (2000) của Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam công bố nhiệm vụ: ”Khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, giữ vai trò then chốt trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là nền tảng và động lực cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển nhanh, bền vững đất nước”. Để thực hiện mục tiêu trên, Chính phủ đã có Quyết định số 272 ban hành nội dung phấn đấu với tổng mức đầu tư cho hoạt động nghiên cứu khoa học đến năm 2010 đạt 1,5% GDP.

Trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp trong 5 năm (2005- 2009) kinh phí đầu tư cho hoạt động nghiên cứu khoa học so với mức cho phép rất thấp và thực tế mức kinh phí sử dụng cho nghiên cứu khoa học hàng năm thường dôi ra phải hoàn trả lại ngân sách. Số liệu trong hai Báo cáo về hoạt động Khoa học và Công nghệ năm 2010 và 2011 cho thấy tình hình đầu tư và sử dụng kinh phí nghiên cứu khoa học cũng chẳng có gì khả quan hơn. Cụ thể năm 2010 với kế hoạch chi phí là 12,5 tỷ vẫn ở mức thấp và thực tế sử dụng là 9,3 tỷ, thừa ra hơn 3 tỷ đồng hoàn trả ngân sách. Năm 2011 kế hoạch chi phí đầu tư là 18,73 tỷ đồng và kinh phí thực tế sử dụng cho hoạt động Khoa học và Công nghệ cùng sự ra đời Nghị quyết 11 về cắt giảm chi tiêu Công là 12,93 tỷ đồng cũng rất thấp.

Kết quả trong 5 năm (2005-2009) có tổng số 77 đề tài nghiên cứu khoa học thực hiện hoàn thành, bình quân mỗi năm chỉ có 15 đề tài. Năm 2010 có 9 đề tài nghiệm thu hoàn thành và năm 2011 có 6 đề tài thực hiện nghiệm thu hoàn thành. Do đó, đề tài nghiên cứu này được thực hiện để làm rõ về nguồn gốc và nguyên nhân đưa đến những hạn chế trong việc huy động mọi nguồn lực về khoa học công nghệ để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học hay nói tóm lại là những hạn chế về năng lực của tổ chức quản lý Công về quản lý lĩnh vực nghiên cứu khoa học trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp. Cụ thể, đề tài tập trung đánh giá thực trạng hoạt động nghiên cứu khoa học qua việc xây dựng khung phân tích về tiềm lực khoa học công nghệ gồm: nguồn kinh phí, nguồn nhân lực và tiềm lực cơ sở vật chất các tổ chức nghiên cứu khoa học trên địa bàn Tỉnh.

Ngoài ra đề tài cũng đánh giá năng lực quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học dựa trên việc xây dựng khung phân tích được tiếp cận trên ba giác độ: sứ mạng, tầm nhìn và nhiệm vụ; sự ủng hộ và năng lực hoạt động của tổ chức Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp. Với nguồn dữ liệu từ các báo cáo, tổng kết hoạt động khoa học công nghệ, từ phỏng vấn trao đổi trực tiếp các chuyên gia có nhiều kinh nghiệm trong nghiên cứu khoa học và LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] v dựa theo nội dung của khung phân tích, đề tài đã đưa ra bức tranh hiện trạng về hoạt động nghiên cứu khoa học trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp, qua đó phân tích xác định những điểm mạnh, điểm yếu và những nguyên nhân ảnh hưởng hạn chế việc huy động về nguồn nhân lực, về kinh phí, về tiềm lực cơ sở vật chất và tập trung về năng lực quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp. Trên ma trận SWOT, những kết quả nghiên cứu về điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của hoạt động nghiên cứu khoa học được liệt kê để phân tích đưa ra các chiến lược chủ yếu thực hiện nhằm đạt mục tiêu đề tài đề ra. Tiếp tục qua phân tích Trường lực và Nhân lực (Force Field Analysic) bằng hoạt động thảo luận nhóm để trong số các chiến lược chủ yếu xác định và chọn ra một chiến lược cốt lõi – nhân tố cốt lõi có thể thực hiện ngay, tác động kéo theo những chiến lược chủ yếu khác cùng thực hiện nhằm đạt mục tiêu của đề tài.

Cuối cùng đề tài đưa ra giải pháp là thực hiện chiến lược Liên minh hợp tác ở cấp chuyên viên chuyên nghiệp, hạt nhân trung tâm nòng cốt là Phòng Quản lý Khoa học thuộc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp, nhằm huy động và phát triển nguồn nhân lực, gia tăng và sử dụng có hiệu quả nguồn kinh phí nghiên cứu khoa học và phát triển đầu tư cơ sở vật chất tiềm lực khoa học công nghệ trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp. Song hành với thực thi các giải pháp này là kiến nghị các chính sách lớn để thu hút và phát triển các nguồn lực nghiên cứu khoa học kể trên. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vi MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN, LỜI CẢM ƠN, TÓM TẮT. i, ii, iii MỤC LỤC, DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT, DANH MỤC BẢNG .v, vi, vii DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ .viii TỔNG QUAN.

Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Kết cấu luận văn. KHUNG PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG NCKH Ở TỈNH ĐỒNG THÁP .1 Khung phân tích Tiềm lực Khoa học và Công nghệ .2 Khung phân tích đánh giá năng lực quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Ở TỈNH ĐỒNG THÁP .1 Thực trạng về tiềm lực khoa học công nghệ .1 Nguồn nhân lực .2 Nguồn kinh phí .3 Tiềm lực cơ sở vật chất, các tổ chức nghiên cứu khoa học .2 Thực trạng về năng lực quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học .2 Sự ủng hộ .3 Phân tích SWOT .1 Xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức .2 Ma trận SWOT……………………………………….3 Liệt kê các chiến lƣợc chủ yếu.

KIẾN NGHỊ CÁC GIẢI PHÁP VÀ CHÍNH SÁCH ĐỂ NÂNG CAO NĂNG. LỰC QUẢN LÝ NGHIÊN CỨU KHOA HỌC .1 Các chiến lƣợc chủ yếu .2 Xác định chiến lƣợc cốt lõi – nhân tố cốt lõi bằng phân tích FFA .3 Thực hiện chiến lƣợc cốt lõi – Liên minh hợp tác và đề xuất các chính sách nhằm huy động và phát triển nguồn lực nghiên cứu khoa học trên địa bàn tỉnh Đồng Tháp .1 Liên minh hợp tác để huy động và phát triển nguồn nhân lực KHCN .2 Liên minh hợp tác để sử dụng có hiệu quả nguồn kinh phí NCKH .3 Liên minh hợp tác nhằm phát triển đầu tƣ cơ sở vật chất tiềm lực Khoa học và Công nghệ. 38 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 41 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CSVC Cơ sở vật chất CN Công nghệ CP Chi phí DNNN Doanh nghiệp Nhà nƣớc DNTN Doanh nghiệp tƣ nhân FFA (Force Field Analysis) Phân tích Nhân lực và Trƣờng lực GDP (Gross Domestic Products) Tổng sản phẩm Quốc nội KH Khoa học KHCN Khoa học Công nghệ KV1 (Kinh tế Nông nghiệp) Khu vực 1 KV2 (Kinh tế Công nghiệp) Khu vực 2 KV3 (Kinh tế Dịch vụ) Khu vực 3 NC Nghiên cứu NCKH Nghiên cứu Khoa học R&D (Research and Development) Nghiên cứu và phát triển SWOT (Strengths – Weaknesses- Phân tích ma trận SWOT (điểm mạnh- Opportunities – Threats) điểm yếu, cơ hội, thách thức) TFP (Total Factor Productivity) Mô hình sản xuất tính tổng năng suất nhân tố UBND Ủy Ban Nhân Dân LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] viii DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1 Tỷ trọng chi phí khoa học công nghệ trong GDP 1 Bảng 2 Những khái niệm cơ bản về sứ mạng của nhóm/tổ chức 8 Bảng 3 Tình hình sử dụng kinh phí NCKH từ 2006 – 2009 11 Bảng 4 Dự toán kinh phí của các nhóm đề tài NCKH đến năm 2020 12 Bảng 5 Tình hình đào tạo, bồi dƣỡng giai đoạn 2006 – 2009 13 Bảng 6 Tỷ trọng đóng góp của các yếu tố công nghệ trong phát triển 15 kinh tế tỉnh Đồng Tháp giai đoạn 2001-2008.

Bảng 7 Tình hình tổ chức và hoạt động mạng lƣới quản lý NCKH cấp huyện, thị giai đoạn 2006 – 2009 16 Bảng 8 Tình hình ứng dụng đề tài NCKH vào thực tiễn từ 1990 – 2008 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ix DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ Trang Sơ đồ 1 Khung phân tích Tiềm lực về Khoa học và Công nghệ 7 Sơ đồ 2 Khung phân tích đánh giá về năng lực quản lý hoạt động 9 NCKH LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 TỔNG QUAN 1.