Luận văn: Hoàn thiện môi trường đầu tư để thu hút FDI tại Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ UEB phân tích giải pháp hoàn thiện môi trường đầu tư, tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Hải Phòng.

• Tác giả: Bùi Thúy Tuyết Anh
• Người hướng dẫn: GS.TS Chu Văn Cấp
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Hoàn thiện môi trường đầu tư nhằm tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ VÀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Lý luận về môi trường đầu tư
• 1.2. Các yếu tố cấu thành
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ VÀ TÌNH HÌNH THU HÚT FDI Ở HẢI PHÒNG
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN MÔI TRƯỜNG ĐẦU TƯ NHẰM TĂNG CƯỜNG THU HÚT ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI Ở HẢI PHÒNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về môi trường đầu tư và thu hút FDI ở Hải Phòng

Môi trường đầu tư đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tại Hải Phòng. Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, cần phân tích các yếu tố cấu thành môi trường đầu tư và tác động của chúng đến khả năng thu hút FDI. Hải Phòng, với vị trí địa lý thuận lợi và tiềm năng phát triển kinh tế, đang trở thành điểm đến hấp dẫn cho các nhà đầu tư nước ngoài.

1.1. Khái niệm môi trường đầu tư và FDI

Môi trường đầu tư được định nghĩa là tổng hòa các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư. Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là hình thức đầu tư mà nhà đầu tư nước ngoài trực tiếp tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh tại một quốc gia khác.

1.2. Vai trò của môi trường đầu tư trong thu hút FDI

Môi trường đầu tư không chỉ ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các doanh nghiệp nước ngoài mà còn quyết định đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế địa phương. Một môi trường đầu tư thuận lợi sẽ tạo điều kiện cho các nhà đầu tư yên tâm phát triển dự án của họ.

II. Thực trạng môi trường đầu tư tại Hải Phòng hiện nay

Hải Phòng đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện môi trường đầu tư. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua để thu hút nhiều hơn nữa các dự án FDI. Việc đánh giá thực trạng môi trường đầu tư sẽ giúp xác định những điểm mạnh và điểm yếu trong chính sách thu hút đầu tư.

2.1. Các yếu tố thuận lợi trong môi trường đầu tư

Hải Phòng sở hữu nhiều lợi thế như vị trí địa lý chiến lược, hệ thống hạ tầng giao thông phát triển và nguồn nhân lực dồi dào. Những yếu tố này tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút FDI.

2.2. Những thách thức trong thu hút FDI

Mặc dù có nhiều lợi thế, Hải Phòng vẫn gặp phải một số thách thức như thủ tục hành chính phức tạp, thiếu thông tin minh bạch và sự cạnh tranh từ các địa phương khác. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao khả năng thu hút đầu tư.

III. Phương pháp hoàn thiện môi trường đầu tư tại Hải Phòng

Để tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, Hải Phòng cần thực hiện một số giải pháp nhằm hoàn thiện môi trường đầu tư. Các phương pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình hiện tại mà còn tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển trong tương lai.

3.1. Cải cách thủ tục hành chính

Cải cách thủ tục hành chính là một trong những giải pháp quan trọng nhất để thu hút FDI. Việc đơn giản hóa quy trình và giảm thiểu thời gian xử lý sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư.

3.2. Tăng cường chính sách ưu đãi đầu tư

Chính sách ưu đãi đầu tư cần được điều chỉnh để phù hợp với nhu cầu của các nhà đầu tư. Các ưu đãi về thuế, hỗ trợ tài chính và cơ sở hạ tầng sẽ giúp Hải Phòng trở thành điểm đến hấp dẫn hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Hải Phòng

Nghiên cứu về môi trường đầu tư tại Hải Phòng đã chỉ ra rằng việc cải thiện môi trường đầu tư không chỉ giúp thu hút FDI mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững. Các kết quả nghiên cứu sẽ được áp dụng vào thực tiễn để nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư.

4.1. Kết quả thu hút FDI trong thời gian qua

Trong những năm gần đây, Hải Phòng đã thu hút được nhiều dự án FDI lớn, góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương. Những dự án này không chỉ tạo ra việc làm mà còn thúc đẩy xuất khẩu.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các địa phương khác

Hải Phòng có thể học hỏi từ các địa phương khác trong việc cải thiện môi trường đầu tư. Những kinh nghiệm thành công từ các tỉnh thành khác sẽ giúp Hải Phòng nâng cao khả năng cạnh tranh trong thu hút FDI.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của môi trường đầu tư ở Hải Phòng

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng môi trường đầu tư tại Hải Phòng có nhiều tiềm năng nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức. Việc hoàn thiện môi trường đầu tư sẽ là yếu tố quyết định trong việc thu hút FDI trong tương lai.

5.1. Tương lai của môi trường đầu tư tại Hải Phòng

Với những nỗ lực cải cách và hoàn thiện môi trường đầu tư, Hải Phòng có khả năng trở thành một trong những điểm đến hàng đầu cho các nhà đầu tư nước ngoài trong khu vực.

5.2. Đề xuất các giải pháp dài hạn

Để duy trì và phát triển môi trường đầu tư, Hải Phòng cần có các giải pháp dài hạn, bao gồm việc nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện hạ tầng và tăng cường hợp tác quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Hải Phòng sở hữu vị trí chiến lược đặc biệt tại vùng Duyên hải Bắc Bộ với bờ biển dài hơn 125 km và hệ thống cảng biển có lượng hàng hóa thông quan vượt 43 triệu tấn vào năm 2011. Tuy nhiên, quy mô và chất lượng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào địa phương trong giai đoạn 2000–2012 vẫn chưa phát huy hết tiềm năng sẵn có. Vấn đề cốt lõi được đặt ra là sự thiếu đồng bộ trong môi trường đầu tư, đặc biệt là khoảng cách giữa hạ tầng kỹ thuật và năng lực điều hành kinh tế cấp địa phương.

Luận văn thạc sĩ kinh tế chính trị của tác giả Bùi Thúy Tuyết Anh tập trung giải quyết mục tiêu đánh giá toàn diện thực trạng môi trường đầu tư, làm rõ tác động đa chiều của các yếu tố cấu thành đến kết quả thu hút vốn FDI tại Hải Phòng. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ địa bàn thành phố với diện tích tự nhiên 1.507,57 km², trong đó dữ liệu thống kê và thực tiễn được phân tích sâu trong giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2012, đồng thời xác lập định hướng phát triển đến năm 2020.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện rõ qua việc lượng hóa các chỉ số phát triển kinh tế - xã hội. Luận văn chỉ ra rằng mặc dù lực lượng lao động tại khu vực FDI đã tăng trưởng mạnh từ mức 0,03% năm 2000 lên 4,82% năm 2011 với 42,21 nghìn người, việc hoàn thiện môi trường đầu tư vẫn là điều kiện tiên quyết để thúc đẩy tăng trưởng GDP và nâng cao chất lượng dòng vốn quốc tế trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý luận kinh tế chính trị và kinh tế học hiện đại về môi trường đầu tư và dòng vốn quốc tế. Hai khối lý thuyết trung tâm được tích hợp gồm: lý luận về các yếu tố cấu thành môi trường đầu tư và lý luận về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) theo chuẩn mực của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cùng Luật Đầu tư năm 2005 của Việt Nam.

Hệ thống khái niệm chính trong luận văn được phân định rõ ràng thành:

• Môi trường đầu tư cứng: Bao gồm hệ thống hạ tầng giao thông kết nối liên vùng, hệ thống cung cấp năng lượng và mạng lưới khu công nghiệp tập trung như Khu công nghiệp Nomura rộng 153 ha hay Khu kinh tế Đình Vũ quy mô 1.152 ha.
• Môi trường đầu tư mềm: Bao gồm hệ thống thể chế pháp lý, thủ tục hành chính một cửa liên thông, chính sách ưu đãi tài chính và sự ổn định chính trị - xã hội.
• Bản chất của FDI: Được xác định là phương thức đầu tư mà nhà đầu tư nước ngoài sở hữu từ 10% vốn cổ phần trở lên nhằm nắm quyền kiểm soát doanh nghiệp, kết hợp chuyển giao công nghệ và kỹ năng quản trị.
• Bộ chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI): Đóng vai trò là mô hình đo lường chất lượng điều hành kinh tế thông qua 10 chỉ số thành phần trên thang điểm 100, phản ánh trực tiếp tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp.
• Các phương thức thâm nhập thị trường: Phân loại từ hình thức truyền thống như doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, liên doanh, hợp đồng hợp tác kinh doanh, các hợp đồng BOT, BTO, BT đến các phương thức phi vốn chủ sở hữu như nhượng quyền thương mại và thuê ngoài dịch vụ toàn cầu với quy mô tạo ra hơn 2.000 tỷ USD năm 2009.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và phương pháp logic - lịch sử để phân tích bản chất các hiện tượng kinh tế trong quá trình chuyển đổi. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập đồng bộ từ Niên giám thống kê thành phố Hải Phòng các năm 2005 và 2012, các báo cáo tổng kết của Cục Thống kê Hải Phòng, Sở Kế hoạch và Đầu tư Hải Phòng cùng các tài liệu điều tra PCI của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).

Quy mô dữ liệu bao quát chuỗi thời gian 11 năm từ năm 2000 đến năm 2011, phân tích chọn mẫu toàn bộ các dự án FDI cấp mới và điều chỉnh vốn đăng ký trong giai đoạn 1996–2012 trên địa bàn. Việc lựa chọn phương pháp phân tích, tổng hợp và thống kê mô tả nhằm mục đích bóc tách từng yếu tố cấu thành môi trường đầu tư, từ đó so sánh tương quan giữa tốc độ tăng trưởng vốn đầu tư thực hiện với tốc độ tăng trưởng GDP thành phố. Phương pháp chọn mẫu toàn diện đối với dữ liệu thứ cấp giúp loại bỏ sai số cục bộ, đảm bảo tính khách quan và cung cấp cơ sở vững chắc cho các nhận định kinh tế chính trị.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm rõ ba phát hiện trọng tâm về thực trạng môi trường đầu tư và dòng vốn FDI tại Hải Phòng:

Thứ nhất, thành phố sở hữu nguồn nhân lực dồi dào với dân số năm 2011 đạt 1.889.290 người và cơ cấu dân số vàng khi nhóm tuổi từ 15 đến dưới 60 tuổi chiếm tới 69,45% (tăng 7,74% so với năm 2000). Tỷ lệ biết chữ của dân số từ 15 tuổi trở lên đạt mức kỷ lục 97,6% năm 2009. Tuy nhiên, chất lượng chuyên môn kỹ thuật chưa bắt kịp tốc độ phát triển: tỷ lệ lao động qua đào tạo năm 2011 chỉ đạt 23,99%, trong khi số lao động có trình độ đại học đạt 110,16 nghìn người (tăng gần 3 lần so với năm 2000), dẫn đến hiện tượng mất cân đối cơ cấu lao động và buộc các doanh nghiệp FDI phải tiến hành đào tạo lại.

Thứ hai, cơ cấu việc làm có sự dịch chuyển tích cực sang khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Lao động làm việc trong khu vực FDI đã tăng từ 0,24 nghìn người (chiếm 0,03% tổng lao động) năm 2000 lên 42,21 nghìn người (chiếm 4,82%) năm 2011, đạt mức tăng trưởng số lượng lao động lên tới 177 lần, đóng vai trò tạo dựng lực lượng lao động công nghiệp có kỷ luật cao.

Thứ ba, kết cấu hạ tầng kỹ thuật ghi nhận bước đột phá vượt bậc. Hệ thống kho bãi lưu trữ hàng hóa đạt diện tích trên 600.000 m², lượng hàng thông quan cảng biển vượt 43 triệu tấn năm 2011, Cảng Container Chùa Vẽ đạt công suất 7 triệu tấn/năm và hạ tầng khu công nghiệp hình thành các hạt nhân hiện đại như KCN Nomura (153 ha) và KKT Đình Vũ (1.152 ha tiếp nhận tàu 20.000 tấn).

Thảo luận kết quả

Các phát hiện chỉ ra rằng lợi thế tự nhiên và việc hoàn thiện môi trường cứng là lực hút mạnh nhất đối với các dự án đầu tư mới (Greenfield investment). Tuy nhiên, nguyên nhân khiến FDI chưa thực sự bứt phá bắt nguồn từ hạn chế trong môi trường mềm: công tác cải cách thủ tục hành chính còn khâu trung gian, chi phí thời gian và tính minh bạch trong xếp hạng PCI chưa duy trì được vị trí ổn định trong nhóm dẫn đầu.

Trong thực tế trình bày học thuật, chuỗi dữ liệu này có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ đường kép so sánh tốc độ tăng trưởng vốn FDI với tốc độ tăng trưởng GDP thành phố Hải Phòng giai đoạn 1996–2012, đi cùng biểu đồ tròn thể hiện tỷ trọng vốn FDI phân theo ngành công nghiệp chế biến chế tạo, dịch vụ cảng biển và bảng ma trận tổng hợp 10 chỉ số thành phần PCI.

So sánh với bài học thành công từ Bình Dương (đơn vị dẫn đầu PCI năm 2006 nhờ tháo gỡ nút thắt giải phóng mặt bằng) và Đà Nẵng (thu hút 113 dự án FDI nhờ chủ động từ chối các dự án gây ô nhiễm), Hải Phòng cần nhanh chóng chuyển dịch tư duy từ việc chạy theo số lượng vốn đăng ký sang quản trị dòng vốn thực hiện, ngăn chặn nguy cơ chuyển giá và bảo vệ nghiêm ngặt môi trường sinh thái biển.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao nhằm hoàn thiện môi trường đầu tư:

Thứ nhất, Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng cần thay đổi căn bản tư duy tiếp cận FDI, chuyển từ việc cấp phép diện rộng sang thu hút có chọn lọc các dự án công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn và thân thiện với môi trường, hướng tới mục tiêu nâng tỷ trọng công nghệ cao trong tổng vốn FDI lên trên 45% vào năm 2020.

Thứ hai, Sở Kế hoạch và Đầu tư chủ trì phối hợp với Ban Quản lý Khu kinh tế đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, chuẩn hóa mô hình một cửa liên thông. Mục tiêu cụ thể là cắt giảm tối thiểu 30% thời gian thẩm định và cấp Giấy chứng nhận đầu tư trong giai đoạn 2014–2016, công khai 100% quy trình đăng ký trên cổng thông tin điện tử nhằm gia tăng điểm số tính minh bạch của chỉ số PCI.

Thứ ba, Sở Giao thông Vận tải và các ban ngành liên quan tập trung nguồn lực ODA và vốn đối ứng để dứt điểm công tác giải phóng mặt bằng, hoàn thành dự án Cảng quốc tế Lạch Huyện với năng lực tiếp nhận tàu tải trọng từ 50.000 đến 100.000 DWT và hoàn thiện đồng bộ 1.152 ha tại Khu kinh tế Đình Vũ trước năm 2020.

Thứ tư, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội liên kết cùng các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng trên địa bàn thực hiện chương trình đào tạo nghề theo đơn đặt hàng doanh nghiệp, nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo từ 23,99% lên mức trên 50% vào năm 2020, song song với việc siết chặt thanh tra thuế để kiểm soát triệt để hiện tượng chuyển giá.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp giá trị tham khảo thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Lãnh đạo UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Ban Quản lý các Khu kinh tế ven biển có thể ứng dụng khung giải pháp để xây dựng chiến lược cải thiện chỉ số PCI và tháo gỡ điểm nghẽn giải phóng mặt bằng.
• Các tập đoàn đa quốc gia và nhà đầu tư FDI: Doanh nghiệp nước ngoài đang tìm kiếm địa điểm đầu tư tại Việt Nam có thể sử dụng số liệu trong luận văn để đánh giá hệ thống hạ tầng cảng biển (công suất 43 triệu tấn), nguồn cung 986,48 nghìn lao động và chi phí vận hành tại các khu công nghiệp trọng điểm của Hải Phòng.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu kinh tế: Là tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về kinh tế chính trị học, cung cấp khung lý thuyết hoàn chỉnh về tương quan giữa môi trường đầu tư cứng - mềm và cơ chế vận hành của dòng vốn quốc tế.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Quản trị, Kinh tế: Nguồn tư liệu mẫu mực về phương pháp xử lý số liệu niên giám thống kê, kỹ thuật phân tích logic - lịch sử và kỹ năng xây dựng đề xuất chính sách công.

Câu hỏi thường gặp

Lợi thế cạnh tranh nổi bật nhất của môi trường đầu tư Hải Phòng là gì? Hải Phòng là cực tăng trưởng phía Bắc sở hữu bờ biển dài 125 km và hệ thống cảng biển có lượng hàng thông quan vượt 43 triệu tấn năm 2011. Thành phố sở hữu các khu công nghiệp tiêu chuẩn quốc tế như KCN Nomura rộng 153 ha và KKT Đình Vũ 1.152 ha kết nối trực tiếp với mạng lưới giao thông đường bộ, đường sắt và hàng không Cát Bi.

Nguồn nhân lực Hải Phòng đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp FDI ở mức độ nào? Thành phố có quy mô dân số trên 1,88 triệu người với 69,45% trong độ tuổi lao động và tỷ lệ biết chữ đạt 97,6%. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động qua đào tạo mới đạt 23,99% vào năm 2011, dẫn đến tình trạng thiếu lao động kỹ thuật cao và đòi hỏi doanh nghiệp phải đào tạo lại sau tuyển dụng.

Chỉ số PCI đóng vai trò như thế nào trong chiến lược thu hút FDI của thành phố? PCI là thước đo gồm 10 chỉ số thành phần đánh giá tính minh bạch, chi phí thời gian và tính năng động của bộ máy quản lý. Hơn 40 tỉnh, thành phố tại Việt Nam đã ban hành nghị quyết cải thiện môi trường đầu tư dựa trên PCI, giúp Hải Phòng nhận diện điểm nghẽn hành chính để tăng sức hút nguồn vốn.

Hải Phòng có thể áp dụng bài học kinh nghiệm nào từ Đà Nẵng và Bình Dương? Hải Phòng cần học tập kinh nghiệm giải tỏa đền bù dứt điểm trước khi cấp phép đầu tư của Bình Dương (đơn vị dẫn đầu PCI năm 2006), đồng thời áp dụng chính sách sàng lọc dự án của Đà Nẵng (thu hút 113 dự án FDI) bằng cách kiên quyết từ chối các dự án nguy cơ ô nhiễm môi trường.

Giải pháp nào giúp hạn chế tình trạng chuyển giá và ô nhiễm môi trường từ khu vực FDI? Thành phố cần hoàn thiện hệ thống quản lý nhà nước thông qua việc thẩm định công nghệ trước khi cấp phép, tăng cường thanh tra liên ngành về kiểm toán giá chuyển nhượng và quy định trách nhiệm bồi hoàn sinh thái đối với 100% dự án hoạt động trong giai đoạn đến năm 2020.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về mối quan hệ biện chứng giữa môi trường đầu tư (cứng và mềm) với hiệu quả thu hút nguồn vốn FDI trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá thực chứng môi trường đầu tư Hải Phòng qua chuỗi số liệu giai đoạn 2000–2012, chỉ ra mức tăng trưởng lao động FDI lên tới 177 lần cùng sản lượng hàng thông quan cảng vượt 43 triệu tấn năm 2011.
• Nhận diện chính xác điểm nghẽn về chất lượng nguồn nhân lực khi tỷ lệ qua đào tạo chỉ đạt 23,99% và sự cần thiết phải cải cách chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI).
• Đóng góp hệ thống giải pháp đồng bộ 4 nhóm hành động gắn liền với các mốc thời gian 2014–2016 và tầm nhìn phát triển công nghiệp hóa đến năm 2020.
• Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần đẩy mạnh việc ứng dụng mô hình một cửa liên thông và quy hoạch hạ tầng trọng điểm ngay từ hôm nay để tối ưu hóa hiệu quả thu hút dòng vốn quốc tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Lý luận về môi trường đầu tư và đầu tư trực tiếp nước ngoài Chương 2: Thực trạng môi trường đầu tư và tình hình thu hút FDI ở Hải Phòng Chương 3: Phương hướng, giải pháp hoàn thiện môi trường đầu tư nhằm tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài ở Hải Phòng 13 CHƢƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ MÔI TRƢỜNG ĐẦU TƢ VÀ ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI 1.1 Lý luận về môi trƣờng đầu tƣ 1.1 Khái niệm môi trường đầu tư * Môi trường đầu tư là một thuật ngữ đã được nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế và quản trị kinh doanh ở nhiều nước trên thế giới. Thuật ngữ môi trường đầu tư không phải mới mẻ, nhưng đến nay vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm này. Môi trường đầu tư được xem xét theo nhiều khía cạnh khác nhau tùy theo mục đích, phạm vi, đối tượng nghiên cứu. - Theo WB “Vietnam Development Report 2006”: “Môi trường đầu tư là tập hợp các yếu tố đặc thù địa phương đang định hình cho các cơ hội và động lực để doanh nghiệp đầu tư có hiệu quả, tạo việc làm và mở rộng sản xuất”.23] - Theo Vũ Chí Lộc: “Môi trường đầu tư nước ngoài là tổng hòa các yếu tố chính trị, kinh tế, xã hội có liên quan tác động đến hoạt động đầu tư và bảo đảm khả năng sinh lợi của vốn đầu tư nước ngoài.

TS Tô Xuân Dân: “Môi trường đầu tư là một tập hợp các yếu tố tự nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội, pháp luật, tâm lý của nước tiếp nhận đầu tư nhằm bảo vệ sự an toàn và khả năng sinh lợi tối đa của nguồn vốn đầu tư bên ngoài.”[1] Như vậy, từ những khái niệm trên có thể hiểu môi trường đầu tư theo nghĩa chung nhất là: tổng hòa các yếu tố bên ngoài liên quan đến hoạt động đầu tư. * Môi trường đầu tư có thể chia thành 2 loại: 14 - Môi trường cứng: liên quan đến các yếu tố thuộc kết cấu hạ tầng giao thông (đường xá, cầu cảng…), hệ thống thông tin liên lạc, hệ thống cung cấp năng lượng, hệ thống khu, cụm công nghiệp… - Môi trường mềm: hệ thống dịch vụ hành chính, dịch vụ pháp lý liên quan đến hoạt động đầu tư (nhất là các vấn đề liên quan đến chế độ đối xử và giải quyết các tranh chấp, khiếu nại), hệ thống các dịch vụ tài chính, ngân hàng, kế toán, bảo hiểm…Môi trường mềm còn bao gồm các yếu tố về ổn định chính trị, xã hội, phát triển kinh tế… Ngoài ra, có thể phân chia môi trường đầu tư theo: - Các yếu tố môi trƣờng bên ngoài: toàn cầu hóa, liên kết kinh tế khu vực, sự phát triển của các công ty xuyên quốc gia, bầu không khí chính trị thế giới, khu vực và môi trường của nước đầu tư. - Các yếu tố môi trƣờng bên trong: vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, chính trị, pháp lý, cơ chế chính sách, trình độ phát triển kinh tế, môi trường cạnh tranh, độ mở của nền kinh tế… Hình 1.1: Các yếu tố ảnh hƣởng đến thu hút FDI Các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút FDI Thị trường thu hút vốn FDI Môi trường thu hút FDI Thị Thị Ổn Chính Hệ Tập trườ ng trường định sách thống quán tiề m lao chính kinh pháp văn hóa năng động trị tế luật – xã hội 15 1.2 Các yếu tố cấu thành Mục đích cuối cùng của mọi hoạt động đầu tư là hướng tới lợi nhuận. Vì vậy, môi trường đầu tư hấp dẫn là môi trường có hiệu quả đầu tư cao và mức độ rủi ro thấp.

Môi trường đầu tư cấu thành bởi các yếu tố như: - Môi trường pháp lý, cơ chế, chính sách ưu đãi đầu tư và thủ tục hành chính. - Kết cấu hạ tầng kỹ thuật và xã hội. - Môi trường chính trị xã hội và sự ổn định kinh tế vĩ mô. - Các nguồn lực cho sự phát triển và thu hút FDI - Quy mô và tốc độ phát triển của thị trường - Công tác vận động, xúc tiến đầu tư - Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (CPI) Dưới đây là sự phân tích một số yếu tố cấu thành môi trường bên trong: *Một là: môi trường pháp lý, các cơ chế, chính sách ưu đãi đầu tư và thủ tục hành chính - Môi trường pháp lý Một trong những nhân tố quan trọng thu hút các nhà đầu tư nước ngoài, đó là hệ thống luật pháp phải thực sự rõ ràng, nhất quán, minh bạch và ổn định.

Pháp luật phải tạo ra một mặt bằng chung về pháp lý cho mọi nhà đầu tư thuộc các thành phần kinh tế, xóa bỏ sự khác biệt giữa nhà đầu tư trong nước và nước ngoài, phù hợp với luật pháp quốc tế. Việc xây dựng Luật đầu tư phải gắn liền với các luật liên quan khác như: Luật doanh nghiệp, Luật thương mại, luật thuế…và ban hành các văn bản dưới luật đảm bảo kịp thời, nhất quán, mang tính khả thi cao. Đồng thời, phải hoàn chỉnh hệ thống pháp luật có liên quan đến chính sách đầu tư để tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh ổn định, bình đẳng giữa các thành phần kinh tế. - Cơ chế, chính sách ưu đãi đầu tư nước ngoài 16 Cơ chế, chính sách đầu tư nước ngoài có ảnh hưởng không nhỏ đến khả năng thu hút FDI của một quốc gia.

Bởi cơ chế, chính sách phản ánh khả năng sinh lợi của vốn đầu tư, cũng như đảm bảo an toàn cho sự sinh lợi của đồng vốn. Nó thể hiện sự ưu đãi, khuyến khích hay hạn chế đối với nhà đầu tư nước ngoài. Chính sách ưu đãi đầu tư là công cụ nhằm thu hút đầu tư theo những mục tiêu phát triển nhất định. Chính sách ưu đãi đầu tư tác động trực tiếp đến việc khai thác, phát huy các nguồn lực bên trong và thu hút các nguồn lực bên ngoài.

Mặt khác, chính sách đầu tư còn tác động đến sự phân bổ các nguồn lực một cách đúng hướng và đạt hiệu quả cao. Điều này đồng nghĩa với việc thu hút, sử dụng có hiệu quả vốn đầu tư nói chung, vốn FDI nói riêng. Nếu chính sách đầu tư không phù hợp, thiếu tính đồng bộ và nhất quán thì việc thu hút FDI sẽ gặp nhiều trở ngại. Thực tế cho thấy, các nước NICs ở Đông Nam Á và một số nước khác như: Trung Quốc, Thái Lan… là những nước tiêu biểu cho việc xác định chính sách ưu đãi đầu tư phù hợp, nên đã thu hút và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn FDI, phục vụ đắc lực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

- Thủ tục hành chính Thủ tục hành chính bao gồm tất cả những thủ tục cơ bản để một nhà đầu tư được phép đầu tư ở một quốc gia. Cùng với cơ chế chính sách ưu đãi, thông thoáng cần phải có thủ tục hành chính đơn giản, ít khâu trung gian và thời gian thực hiện ngắn. Để có được một thủ tục như vậy, ngoài việc có một hệ thống văn bản pháp luật quy định rõ ràng trách nhiệm của các chủ thể, cần xây dựng một quy trình làm việc khoa học với một độ ngũ cán bộ công chức có trình độ chuyên môn cao, tinh thần trách nhiệm tận tụy, và có chế độ khen thưởng và kỷ luật nghiêm minh. Thủ tục hành chính gọn nhẹ cho phép giải quyết công việc nhanh chóng, vừa tiết kiệm thời gian, vừa tránh lãng phí, tạo được niềm tin cho nhà đầu tư.

Ngược lại, thủ tục hành chính rườm rà sẽ làm 17 hạn chế mọi ưu thế về môi trường đầu tư của nước đó, ảnh hưởng đến thời gian, chi phí và cơ hội của nhà đầu tư, khiến họ nản lòng. Vì vậy, cải cách thủ tục hành chính, thực hiện mô hình “một cửa liên thông” nhằm rút ngắn thời gian giải quyết công việc, là một trong những tiêu chí đánh giá môi trường đầu tư của các quốc gia và từng địa phương. Do đó, vấn đề cải các thủ tục hành chính cần được điều chỉnh cho phù hợp trong tình hình mới nhằm tăng cường thu hút FDI. * Hai là, kết cấu hạ tầng kỹ thuật và xã hội - Kết cấu hạ tầng kỹ thuật Hệ thống kết cấu hạ tầng vừa có vai trò quyết định đến hiệu quả đầu tư, vừa có ảnh hưởng đến quá trình sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt của các nhà đầu tư.

Trình độ phát triển của cơ sở hạ tầng thể hiện thông qua sự phát triển của hệ thống giao thông vận tải, thông tin liên lạc, các dịch vụ cung cấp điện, nước và một số dịch vụ hỗ trợ khác. Xây dựng kết cấu hạ tầng là điều kiện tiên quyết và lâu dài cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Hệ thống giao thông vận tải an toàn, tiện lợi sẽ góp phần giảm chi phí lưu thông cho doanh nghiệp. Một hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật hoàn chỉnh (bao gồm hệ thống đường bộ, đường sắt, đường hàng không, mạng lưới cung cấp điện, nước, bưu chính viễn thông và các dịch vụ tiện ích khác) là điều mong muốn của mọi nhà đầu tư nước ngoài.

Ngược lại, một kết cấu hạ tầng yếu kém với mạng lưới giao thông chưa hoàn chỉnh, hệ thống thông tin liên lạc lạc hậu, hệ thống cung cấp năng lượng thiếu thốn…sẽ gây ra những thiệt hại và lãng phí lớn cho nhà đầu tư, cản trở hoạt động thu hút FDI. Do vậy, địa phương nào có kết cấu hạ tầng tốt thì sẽ có lợi thế lớn trong việc thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài. - Kết cấu hạ tầng xã hội 18 Bên cạnh kết cấu hạ tầng kỹ thuật, các nhà đầu tư cũng rất quan tâm đến kết cấu hạ tầng xã hội. Kết cấu hạ tầng xã hội bao gồm hệ thống y tế và chăm sóc sức khỏe cho người dân, hệ thống giáo dục và đào tạo, hoạt động thương mại, khu vui chơi giải trí, các dịch vụ hỗ trợ, nhà ở cho người lao động…càng hoàn thiện thì càng tăng sức thu hút đối với nhà đầu tư.

* Ba là, môi trường chính trị xã hội và sự ổn định kinh tế vĩ mô Việc giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo trật tự an toàn xã hội có ý nghĩa rất quan trọng đối với hoạt động đầu tư nước ngoài. Ổn định chính trị luôn là yếu tố hấp dẫn hàng đầu đối với các nhà đầu tư nước ngoài, vì có ổn định chính trị thì các cam kết của Chính phủ nước chủ nhà với các nhà đầu tư về sở hữu vốn, các chính sách ưu tiên định hướng phát triển mới được thực hiện.