mở đầu và kết luận thì bố cục luận văn gồm có 4 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về ngân sách nhà nƣớc. Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng công tác quản lý ngân sách nhà nƣớc tại Thị trấn Đông Khê, Huyện Thạch An, Tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2010 – 2014. Chƣơng 4: Giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách tại Thị trấn Đông Khê, Huyện Thạch An, Tỉnh Cao Bằng.
4 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƢỚC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Những nghiên cứu đã có Ngân sách nhà nƣớc là chủ thể tài chính đóng vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế, vì vậy, có nhiều nghiên cứu đã đề cập đến chủ thể này trên các góc độ khác nhau cũng nhƣ tại các địa phƣơng khác nhau. Hệ thống NSNN bao gồm nhiều cấp ngân sách, các nghiên cứu có thể đƣợc tiến hành ở các cấp ngân sách khác nhau, thêm vào đó mỗi địa phƣơng có các đặc điểm về tình hình kinh tế, xã hội là mang tính chất riêng dẫn đến sự đa dạng về quy mô cũng nhƣ hƣớng nghiên cứu giữa các nghiên cứu là không giống nhau.
Tuy nhiên, các nghiên cứu đều có chung chủ thể nghiên cứu là NSNN nên qua tìm hiểu tôi đã lựa chọn một vài nghiên cứu đã có để tham khảo nhƣ: Luận án tiến sĩ kinh tế của TS.Ngô Thiện Hiền (2012) với đề tài “Nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tỉnh An Giang giai đoạn 2011 – 2015 và tầm nhìn đến 2020”. Nghiên cứu đã đƣa ra những lý luận tổng quan về NSNN nói chung, các khái niệm cũng nhƣ quản lý quy trình NSNN. Bên cạnh đó, các lý luận về hiệu quả quản lý NSNN và các nhân tố ảnh hƣởng cũng đã đƣợc tác giả đƣa ra nhằm làm cơ sở để đánh giá hiệu quả quản lý NSNN cấp tỉnh tại tỉnh An Giang. Nghiên cứu còn đƣa ra những kinh nghiệm về quản lý NSNN tại một số nƣớc trên thế giới và cả các tỉnh trong cùng khu vực ở trong nƣớc, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm dành cho Việt Nam nói chung và tỉnh An Giang nói riêng.
Thực trạng về hiệu quả quản lý NSNN ở tỉnh An Giang đƣợc tác giả trình bày một cách khá đầy đủ từ NS cấp tỉnh đến các cấp địa phƣơng và tập trung chủ yếu vào sự quản lý NS của cấp tỉnh. Từ 5 những kết quả phân tích thực trạng có đƣợc, tác giả chỉ ra những hạn chế chủ yếu cần khắc phục và nguyên nhân dẫn đến những hạn chế đó để đƣa ra những giải pháp khắc phục cũng nhƣ biện pháp để thực hiện các giải pháp đó nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nƣớc tại tỉnh An Giang. Có thể thấy, luận án của tiến sĩ Ngô Thiện Hiền đã có những lý luận chung về NSNN cũng nhƣ những đánh giá về thực trạng và các giải pháp đƣa ra nhằm nâng cao hiệu quả quản lý NSNN tại tỉnh An Giang rất chi tiết và đầy đủ, tuy nhiên, tác giả nghiên cứu tập trung chủ yếu vào NSNN ở cấp tỉnh. Các lý luận về NSNN đƣa ra là các lý luận về NSNN nói chung mang tính tổng quan và thực trạng tác giả phân tích là ở NSNN cấp tỉnh với con số đƣợc tổng hợp từ rất nhiều huyện, xã trong địa bàn tỉnh nên quy mô cũng nhƣ phạm vi nghiên cứu của tác giả mang tính tổng quan cao.
Luận văn thạc sĩ kinh tế của tác giả Huỳnh Thị Cẩm Liêm (2011) với đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước huyện Đức Phổ”. Cũng giống nhƣ bất cứ đề tài nào về NSNN thì tác giả cũng đã đƣa ra những lý luận cơ bản về NSNN nói chung, thêm vào đó tác giả có đƣa ra các vấn đề liên quan đến quản lý NSNN cấp huyện nhƣ các vấn đề về khái niệm, đặc điểm, vai trò của NS huyện cũng nhƣ các hoạt động thu – chi NS cấp huyện. Phạm vi nghiên cứu ở bài nghiên cứu này đã đƣợc thu xuống ở cấp huyện. Bên cạnh đó, luận văn cũng đã phân tích thực trạng quản lý NSNN tại địa bàn nghiên cứu và đƣa ra những giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện công tác quản lý NSNN tại huyện Đức Phổ trong thời gian tới.
Luận văn của tác giả Huỳnh Thị Cẩm Liên đã nghiên cứu về NSNN với cách tiếp cận khác so với luận án của tiến sĩ Ngô Thiện Hiền. Bên cạnh lý luận về NSNN nói chung thì tác giả cũng đã đƣa ra những lý luận về NSNN cấp huyện, về vai trò, đặc điểm của NS cấp huyện. Những đánh giá về thực trạng của địa bàn nghiên cứu là ở cấp địa phƣơng, tuy nhiên nó vẫn mang tính khá tổng quan vì một 6 huyện có nhiều xã thành viên và mỗi xã sẽ có sự khác biệt trong việc sử dụng NSNN. Ngoài ra, có thể kể đến đề tài luận văn tốt nghiệp “Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay” của tác giả Ngô Thanh Huyền.
Luận văn không đƣa ra các lý luận về NSNN nói chung mà đƣa ra các lý luận cụ thể về ngân sách xã, các khái niệm, đặc điểm, cai trò cũng nhƣ quản lý thu – chi ngân sách xã. Luận văn cũng đã chỉ ra thực trạng về công tác quản lý NSX trên địa bàn huyện nghiên cứu để từ đó có đƣợc nhận xét về sự thuận lợi và khó khăn trong quản lý NSX, đồng thời đƣa ra các biện pháp để nhằm hoàn thiện công tác quản lý NSX trên địa bàn huyện. Đây là luận văn có phạm vi nghiên cứu thu hẹp hơn so với hai luận văn trên, tức là luận văn tiến hành nghiên cứu về công tác quản lý NSX nói chung trên địa bàn huyện. Bên cạnh lý luận về NSX thì luận văn không đƣa ra những lý luận chung về NSNN và hệ thống phân cấp quản lý của NSNN để từ đó thấy đƣợc mối liên hệ và sự tƣơng quan giữa ngân sách cấp xã và các cấp ngân sách cấp trên.
Tác giả tiến hành nghiên cứu về công tác quản lý NSX tổng thể trên địa bàn huyện chứ không phải tiến hành nghiên cứu về một xã cụ thể. Bên cạnh các nghiên cứu mang tính cá nhân về NSNN thì tài liệu “Tài liệu đào tạo, bồi dưỡng công chức tài chính – kế toán xã vùng trung du, miền núi và dân tộc” (Kèm theo Quyết định số 3095/QĐ-BTC ngày 21 tháng 12 năm 2011 của Bộ trƣởng Bộ Tài chính) là một tài liệu rất đáng tin cậy về lý luận NSNN nói chung và chi tiết về NSX do Bộ tài chính tiến hành soạn thảo. Tuy nhiên, tài liệu chỉ mang tính lý luận, cung cấp những kiến thức về mặt lý thuyết và chủ yếu nhằm hƣớng dẫn, đào tạo cho các cán bộ cấp xã chứ không mang tính chất nghiên cứu về thực trạng tại một địa phƣơng cụ thể. Sự khác biệt với đề tài đang nghiên cứu Qua tổng quan về các nghiên cứu đã có đã giúp cho tác giả có đƣợc định hƣớng căn bản để xây dựng đề cƣơng nghiên cứu luận văn của mình.
Nhìn chung, các đề tài và tài liệu nêu trên đều đƣa ra những lý luận căn bản về NSNN nói chung và ngân sách từng cấp địa phƣơng nói riêng, thực trạng tại từng địa phƣơng mà các tác giả nghiên cứu cũng nhƣ những giải pháp nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả quản lý NSNN. Tuy nhiên, theo sự tìm hiểu của tác giả thì hiện chƣa có nghiên cứu nào về NSNN đƣợc tiến hành tại địa bàn huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng. Đề tài luận văn “Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước tại Thị trấn Đông Khê, Huyện Thạch An, Tỉnh Cao Bằng” mà tác giả thực hiện là nghiên cứu đầu tiên về thực trạng quản lý NSX tại địa bàn huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng cụ thể là về thị trấn Đông Khê – một đơn vị cấp xã thuộc huyện Thạch An. Ngoài phần cơ sở lý luận chung về NSNN thì không giống nhƣ các nghiên cứu trên, luận văn tiến hành nghiên cứu về một xã cụ thể trong địa bàn huyện chứ không phải nghiên cứu về công tác quản lý NSX nói chung của toàn huyện hay công tác quản lý NSNN ở các cấp cao hơn là cấp huyện và cấp tỉnh.
Bên cạnh đó, mỗi một địa phƣơng có đặc thù riêng về tình hình kinh tế - xã hội cũng nhƣ sự phát triển của địa phƣơng chịu ảnh hƣởng của phong tục tập quán của ngƣời dân và vị trí địa lý của địa phƣơng đó. Do đó, những thực trạng về công tác quản lý NSX tại thị trấn Đông Khê cũng có sự khác biệt. Các giải pháp mà nghiên cứu đƣa ra cũng phù hợp với thực trạng tại địa phƣơng. Tổng quan về ngân sách nhà nƣớc 1.
Khái niệm và đặc điểm của ngân sách nhà nƣớc 1. Khái niệm ngân sách nhà nƣớc Ngân sách nhà nƣớc đƣợc sinh ra, tồn tại và phát triển gắn với lịch sử hình thành và phát triển của một đất nƣớc, và theo đó là các mối quan hệ kinh tế về hàng hóa, tiền tệ. NSNN cho thấy đƣợc các mối quan hệ kinh tế giữa các chủ thể trong một đất nƣớc, và nó cũng đƣợc sử dụng nhƣ một công cụ hữu hiệu thể hiện các chức năng và quyền lực của Nhà nƣớc. Hình thái của NSNN tùy thuộc vào chế độ của đất nƣớc đó, vì vậy sự quản lý phân cấp NSNN cũng khác nhau tùy theo từng chế độ, từng thời kỳ.
Nó thay đổi theo sự thay đổi của từng quốc gia tại từng thời điểm khác nhau. Các quan điểm, khái niệm về NSNN ở các quốc gia khác nhau cũng sẽ khác nhau tùy thuộc theo nhận định của quốc gia đó về NSNN. Có thể lấy ví dụ nhƣ, theo quan điểm của ngƣời Nga thì NSNN là “Bảng liệt kê các khoản thu chi bằng tiền trong một giai đoạn nhất định của nhà nƣớc”, còn theo cuốn tƣ liệu Xanh của Pháp đƣợc ấn hành nhằm hƣớng dẫn một số luật định tài chính và thuế, trong đó ngân sách đƣợc hiểu là: “Chứng từ dự kiến cho phép các khoản thu chi hàng năm của nhà nƣớc; Toàn bộ tài liệu kế toán mô tả, trình bày các khoản chi phí của nhà nƣớc trong một năm”.