Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn kết cấu gồm 03 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về xây dựng chính sách bảo trì sản phẩm dự án ứng dụng công nghệ thông tại cơ quan quản lý nhà nƣớc. Chƣơng 2: Đánh giá hiện trạng và nhu cầu về bảo trì sản phẩm dự án ứng dụng công nghệ thông tin tại cơ quan quản lý nhà nƣớc. Chƣơng 3: Đề xuất khuôn khổ của chính sách bảo trì sản phẩm dự án ứng dụng công nghệ thông tin tại cơ quan quản lý nhà nƣớc. 17 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH BẢO TRÌ SẢN PHẨM DỰ ÁN ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TẠI CƠ QUAN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC 1.
Những vấn đề lý luận cơ bản về chính sách công 1. Khái niệm chính sách công Chính sách là một thuật ngữ đƣợc sử dụng nhiều trong đời sống xã hội. Khái niệm về chính sách đã có từ trƣớc khi khoa học chính sách ra đời. Khái niệm phổ biến và tổng quát về chính sách nhƣ sau: “Chính sách là những hành động ứng xử của chủ thể với các hiện tượng tồn tại trong quá trình vận động phát triển nhằm đạt mục tiêu nhất định.”[14] Chính sách ban hành bởi nhiều chủ thể khác nhau, nhƣng chủ yếu là trong lĩnh vực công và đƣợc gọi là chính sách công.
Ở nƣớc ta, chính sách công thƣờng đƣợc hiểu là chính sách. Một số công trình đã cố gắng đƣa ra quan niệm về chính sách: “Chính sách công là chương trình hành động hướng đích của chủ thể nắm hoặc chi phối quyền lực công cộng… Đó là chương trình hoạt động được suy tính một cách khoa học, liên quan với nhau một cách hữu cơ và nhằm những mục đích tương đối cụ thể; chủ thể hoạch định chính sách công nắm quyền lực nhà nước; chính sách công bao gồm những gì được thực sự thi hành chứ không phải chỉ những lời tuyên bố” [11] hoặc “Chính sách công là những hành động ứng xử của nhà nước đối với các vấn đề phát sinh trong đời sống cộng đồng, được thể hiện bằng nhiều hình thức khác nhau, nhằm thúc đẩy xã hội phát triển”[11]. Về cơ bản, các định nghĩa về chính sách công tập trung vào chính sách quốc gia – những chƣơng trình hành động của chính phủ nhằm đạt đƣơc mục tiêu nhất định. Các chính sách khác nhau về phạm vi, tính phức tạp (thấp, cao), cách lựa chọn và tiêu chuẩn quyết định (hẹp, rộng)… Các chính sách cũng đƣợc đề ra và thực hiện ở những cấp độ khác nhau: từ những quyết định mang tính tƣơng đối ngắn hạn đến những quyết định có tính chiến lƣợc có ảnh hƣởng đến quốc kế dân sinh, chính sách cần đƣợc hiểu một cách uyển chuyển.
18 Mặc dù còn nhiều ý kiến khác nhau, song có thể nhận thấy một số đặc điểm của chính sách công nhƣ sau: Thứ nhất, chính sách công là các chính sách do nhà nƣớc ban hành (bao gồm các cấp có thẩm quyền trong bộ máy nhà nƣớc từ trung ƣơng đến địa phƣơng), để thực hiện các chức năng của nhà nƣớc là quản lý, điều hành kinh tế - xã hội theo những mục tiêu đề ra. Thứ hai, là kết quả quá trình hoạt động của các cơ quan nhà nƣớc, chính sách công bao gồm hàng loạt các bƣớc, các giai đoạn và các quyết định có liên quan đến nhau, do một hay nhiều cấp khác nhau trong bộ máy nhà nƣớc ban hành cùng hƣớng vào giải quyết một vấn đề cụ thể trong một thời gian dài. Thứ ba, chính sách công là những quyết định hành động, trƣớc hết thể hiện dự định của các nhà hoạch định chính sách nhằm thay đổi hoặc duy trì một hiện trạng nào đó và sau đó là những hành vi thực hiện các dự định đó. Thứ tư, chính sách công tập trung giải quyết vấn đề đang đặt ra trong đời sống xã hội theo những mục tiêu xác định.
Chính sách công chỉ xuất hiện khi trƣớc đó đã tồn tại hoặc có nguy cơ chắc chắn xuất hiện một vấn đề cần giải quyết. Thứ năm, chính sách công tác động đến các đối tƣợng của chính sách – là những ngƣời chịu sự tác động hay điều tiết của chính sách. Phạm vi điều tiết của mỗi chính sách rộng hay hẹp tùy theo nội dung của từng chính sách. Thứ sáu, chính sách công đƣợc nhà nƣớc đề ra nhằm phục vụ lợi ích chung của cộng đồng hoặc của quốc gia, gắn với việc phân phối và sử dụng các nguồn lực công của nhà nƣớc (ngân sách và các tài sản công khác do nhà nƣớc quản lý).
Từ những đặc điểm nêu trên có thể định nghĩa: “Chính sách công là quyết định của các chủ thể quyền lực nhà nước, nhằm quy định mục đích, cách thức và chế định hành động của những đối tượng liên quan, để giải quyết những vấn đề nhất định mà xã hội đặt ra. Đó là tổng thể các chuẩn mực, biện pháp mà nhà nước sử dụng để quản lý xã hội” [11]. Phân loại chính sách công Để điều hành kinh tế - xã hội, nhà nƣớc sử dụng nhiều loại chính sách khác nhau. Mỗi loại chính sách có những đặc thù và tác động khác nhau.
Để nắm đƣợc 19 đặc tính và sử dụng các chính sách có hiệu quả, cần phân loại chính sách. Có nhiều cách phân loại khác nhau tùy thuộc vào mục đích, tiêu chí phân loại. Dƣới đây là một số cách phân loại và các loại chính sách chủ yếu. Theo lĩnh vực hoạt động: Chính sách công đƣợc phân chia thành: chính sách kinh tế, chính sách xã hội, chính sách môi trƣờng… Trong từng lĩnh vực đó, các chính sách lại đƣợc phân chia theo các lĩnh vực hẹp hơn.
Theo chủ thể ban hành chính sách: Có chính sách do nhà nƣớc trung ƣơng, có loại chính sách do chính quyền địa phƣơng ban hành. Các chính sách do trung ƣơng ban hành lại đƣợc phân loại theo từng chủ thể cụ thể nhƣ Chính phủ, các bộ ngành, các cơ quan nhà nƣớc khác. Theo thời gian tác động: Có chính sách ngắn hạn, chính sách dài hạn. Các chính sách ngắn hạn thƣờng liên quan tới các vấn đề hay thay đổi, các vấn đề đã cũ.
Các chính sách dài hạn liên quan tới những vấn để ổn định, lâu dài. Theo phạm vi tác động: Có chính sách toàn thể, chính sách bộ phận. Các chính sách toàn thể tác động đến hầu hết các đối tƣợng trong xã hội. Chính sách bộ phận chỉ tác động đến một bộ phận nhất định.
Theo tính chất ứng phó của chủ thể: Có chính sách chủ động và chính sách bị động. Chính sách chủ động là chính sách do chủ thể chủ động đƣa ra để giải quyết vấn đề khi chƣa phát sinh hoặc vừa phát sinh. Chính sách bị động là chính sách đƣa ra nhằm đối phó với các tình huống đã xảy ra, hoặc sửa chữa những sai lầm trong các chính sách trƣớc đó. Theo tính chất tác động: Các chính sách phân bổ, chính sách điều tiết.
Chính sách phân bổ gắn với việc phân bổ hàng hóa, dịch vụ hay nguồn lực giữa các đối tƣợng hay nhóm đối tƣợng trong nền kinh tế và đời sống xã hội. Chính sách điều tiết hƣớng tới việc hạn chế hoạt động của nhóm đối tƣợng này hay khuyến khích, tạo điều kiện cho hoạt động của nhóm đối tƣợng kia. Chính sách là công cụ trong quản lý Thứ nhất, tính công cụ của chính sách trong quản lý Tính công cụ của chính sách đƣợc thể hiện khá rõ nét trên các mặt sau: 20 - Bằng chính sách, chủ thể sẽ điều khiển đƣợc các quá trình kinh tế, xã hội vận động theo ý muốn của mình. Bởi vậy cần phải làm cho quá trình đó vận động đồng bộ theo một định hƣớng thống nhất mới mong đạt đƣợc mục tiêu dự kiến.
Muốn thế chủ thể phải thống nhất thái độ (đồng tình hay phản đối) và cách thức ứng xử với mỗi biến cố hay quá trình trong điều hành để duy trì thƣờng xuyên các hoạt động theo yêu cầu quản lý. - Tạo dựng và củng cố mối quan hệ giữa chủ thể và đối tƣợng quản lý trong một môi trƣờng nhất định. Điều này có thể thấy đƣợc qua sự thống nhất giữa ý chí của chủ thể với mong muốn của đối tƣợng ở mục tiêu của chính sách… Cứ nhƣ vậy mối quan hệ giữa chủ thể ban hành chính sách và đối tƣợng thực thi chính sách ngày càng đƣợc củng cố. - Giúp đo lƣờng kết quả quản lý của chủ thể.
Từ chỗ nhận thức đƣợc chính sách là sản phẩm của hoạt động quản lý, nên một chính sách tốt hay không có thể đánh giá đƣợc kết quả hoạt động của chủ thể quản lý. Các biện pháp chính sách thích hợp sẽ đƣợc ứng dụng rộng rãi ở mọi lúc, mọi nơi và nhanh chóng mang lại kết quả. Việc duy trì chính sách ra sao cũng phản ảnh trình độ điều hành, phối hợp của chủ thể. Nhƣ vậy, qua việc triển khai thực hiện chính sách cũng đủ để đánh giá kết quả quản lý của chủ thể.
Dựa vào tính chất của một công cụ và qua những nội dung phân tích trên đây, cho phép khẳng định chính sách là một công cụ quản lý đắc lực của các chủ thể nói chung, Nhà nƣớc nói riêng. Thứ hai, vai trò của công cụ chính sách trong quản lý Mỗi công cụ đều có những tác dụng nhất định phù hợp với mục đích, yêu cầu sử dụng của chủ thể quản lý. Chính sách đƣợc chủ thể sử dụng để: - Định hƣớng cho các hoạt động kinh tế - xã hội. Khác với các công cụ định hƣớng nhƣ chiến lƣợc, kế hoạch, mục tiêu chính sách định hƣớng cho các quá trình vận động phù hợp những giá trị tƣơng lai mà Nhà nƣớc theo đuổi.
Giá trị đó phản ảnh ý chí của Nhà nƣớc trong mối quan hệ với những nhu cầu cơ bản của xã hội. Vì biện pháp chính sách chứa đựng tính cơ chế cao, nên nó có tác động thúc đẩy, cân bằng hay kìm hãm rất lớn đến tính chất vận hành của hệ thống quản lý. Các 21 biện pháp tác động của Nhà nƣớc tuân theo cơ chế tác động của chính sách vừa nhanh chóng đạt đƣợc mục tiêu quản lý vừa tạo ra tính đồng bộ trong hệ thống quản lý Nhà nƣớc. - Khuyến khích các hoạt động kinh tế - xã hội theo định hƣớng: Thái độ ứng xử của chủ thể biểu lộ rõ những xu thế tác động đến các đối tƣợng để chúng vận động theo hƣớng nào (tăng cƣờng, ổn định hay giảm thiểu).
Sự tác động theo xu thế nhƣ vậy sẽ không bao gồm các định mức cụ thể mà chỉ mang tính khuyến khích, nghĩa là nó có thể thúc đẩy hay kìm hãm sự vận động của đối tƣợng nhằm đạt mục tiêu dự kiến.
