Luận Văn Thạc Sĩ Nghiên Cứu Tội Cho Vay Lãi Nặng Trong Giao Dịch Dân Sự Từ Thực Tiễn Tỉnh Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ phân tích tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, dựa trên thực tiễn tỉnh Bắc Ninh, đề xuất giải pháp pháp lý hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Liên
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Tuyết Miên
• Trường học: Học Viện Khoa Học Xã Hội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Tội Cho Vay Lãi Nặng Trong Giao Dịch Dân Sự Từ Thực Tiễn Tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
• 2. Tình hình nghiên cứu đề tài
• 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• 6. Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của luận văn
• 7. Kết cấu của luận văn
• 1. Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI CHO VAY LÃI NẶNG TRONG GIAO DỊCH DÂN SỰ
• 1.1. Một số vấn đề lý luận về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
• 1.1.1. Khái niệm tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
• 1.1.2. Đặc điểm của tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
• 1.2. Quy định về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự trong pháp luật hình sự Việt Nam
• 1.2.1. Quy định về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự trong pháp luật hình sự giai đoạn trước BLHS năm 2015
• 1.2.2. Quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
• 1.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. Chương 2: THỰC TIỄN XÉT XỬ TỘI CHO VAY LÃI NẶNG TRONG GIAO DỊCH DÂN SỰ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC NINH
• 2.1. Khái quát chung về tình hình tội phạm trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
• 2.1.1. Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội của tỉnh Bắc Ninh
• 2.1.2. Khái quát tình hình xét xử tội phạm nói chung và tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh trong 05 năm gần đây
• 2.2. Một số bất cập về pháp luật áp dụng đối với tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
• 2.3. Đánh giá thực tiễn định tội danh và quyết định hình phạt tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
• 2.3.1. Đánh giá thực tiễn định tội danh đối với tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
• 2.3.2. Đánh giá thực tiễn quyết định hình phạt tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
• 2.3.3. Một số hạn chế còn tồn tại và nguyên nhân trong định tội danh và quyết định hình phạt đối với tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
• 2.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ XỬ LÝ HÌNH SỰ ĐỐI VỚI TỘI CHO VAY LÃI NẶNG TRONG GIAO DỊCH DÂN SỰ TRÊN ĐỊA TỈNH BẮC NINH
• 3.1. Phương hướng nâng cao hiệu quả xử lý hình sự đối với tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
• 3.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý hình sự tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
• 3.2.1. Giải pháp hoàn thiện Bộ luật hình sự và các văn bản hướng dẫn thi hành
• 3.2.2. Các giải pháp khác nhằm nâng cao hiệu quả xử lý hình sự đối với tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự
• 3.2.2.1. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của đội ngũ cán bộ, công chức của các cơ quan tiến hành tố tụng trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
• 3.2.2.2. Giải pháp tăng cường quan hệ phối hợp xử lý của các cơ quan nhà nước trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh
• 3.2.2.3. Giải pháp nâng cao ý thức của người dân trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh khi tham gia quan hệ tín dụng
• 3.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Luận văn thạc sĩ

Luận văn thạc sĩ này tập trung nghiên cứu về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự tại tỉnh Bắc Ninh. Nghiên cứu này nhằm làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến tội phạm này, đồng thời đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả xử lý hình sự. Luận văn được thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS. Dương Tuyết Miên, với mục tiêu đóng góp vào công cuộc phòng chống tội phạm kinh tế và bảo vệ quyền lợi người vay.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Việc nghiên cứu tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự tại Bắc Ninh là cấp thiết do sự gia tăng của các hành vi cho vay nặng lãi, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự xã hội và đời sống người dân. Bộ luật Hình sự 2015 đã có những quy định cụ thể về tội danh này, nhưng thực tiễn áp dụng vẫn còn nhiều bất cập. Nghiên cứu này nhằm đưa ra các giải pháp khắc phục những hạn chế trong quy định pháp luật và thực tiễn xử lý.

1.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận văn là làm rõ các vấn đề lý luận và thực tiễn về tội cho vay lãi nặng, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả xử lý hình sự. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm phân tích các quy định pháp luật, đánh giá thực tiễn xét xử tại Bắc Ninh, và đưa ra các kiến nghị cụ thể.

II. Tội cho vay lãi nặng

Tội cho vay lãi nặng là một tội phạm kinh tế được quy định tại Điều 201 Bộ luật Hình sự 2015. Tội danh này liên quan đến việc cho vay với lãi suất vượt quá mức quy định của pháp luật, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người vay. Nghiên cứu này tập trung phân tích các dấu hiệu pháp lý, trách nhiệm hình sự, và hậu quả pháp lý của tội phạm này.

2.1. Khái niệm và đặc điểm

Tội cho vay lãi nặng được định nghĩa là hành vi cho vay với lãi suất vượt quá mức quy định của pháp luật, gây thiệt hại cho người vay. Đặc điểm của tội phạm này bao gồm tính chất nguy hiểm cao, sự phức tạp trong việc xác định mức lãi suất, và hậu quả nghiêm trọng đối với nền kinh tế và xã hội.

2.2. Quy định pháp luật

Bộ luật Hình sự 2015 quy định cụ thể về tội cho vay lãi nặng, bao gồm các yếu tố cấu thành tội phạm và hình phạt áp dụng. Tuy nhiên, quy định này vẫn còn một số bất cập, đặc biệt là trong việc xác định mức lãi suất và phạm vi áp dụng.

III. Giao dịch dân sự tại Bắc Ninh

Giao dịch dân sự là một phần quan trọng trong nghiên cứu này, đặc biệt là các giao dịch liên quan đến cho vay lãi nặng. Tỉnh Bắc Ninh với tốc độ phát triển kinh tế nhanh đã trở thành điểm nóng của các hoạt động cho vay nặng lãi. Nghiên cứu này phân tích thực tiễn xét xử và các vấn đề pháp lý liên quan đến giao dịch dân sự tại địa bàn này.

3.1. Thực tiễn xét xử

Thực tiễn xét xử tội cho vay lãi nặng tại Bắc Ninh cho thấy sự gia tăng của các vụ án liên quan đến tín dụng đen. Các cơ quan tư pháp đã có nhiều nỗ lực trong việc xử lý các hành vi phạm tội này, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn trong việc áp dụng pháp luật và bảo vệ quyền lợi người vay.

3.2. Hậu quả pháp lý

Hậu quả pháp lý của tội cho vay lãi nặng bao gồm các hình phạt nghiêm khắc theo quy định của Bộ luật Hình sự, cũng như các hậu quả xã hội như sự bất ổn trong cộng đồng và sự suy giảm niềm tin vào hệ thống tư pháp.

IV. Pháp luật dân sự và xử lý vi phạm

Pháp luật dân sự đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh các giao dịch dân sự, bao gồm cả các hoạt động cho vay. Nghiên cứu này phân tích các quy định của pháp luật dân sự liên quan đến cho vay lãi nặng và các biện pháp xử lý vi phạm nhằm bảo vệ quyền lợi người vay.

4.1. Quy định pháp luật dân sự

Pháp luật dân sự quy định về các hợp đồng dân sự, bao gồm hợp đồng vay tài sản. Các quy định này nhằm đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong các giao dịch, đồng thời bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia.

4.2. Biện pháp xử lý vi phạm

Các biện pháp xử lý vi phạm trong pháp luật dân sự bao gồm các chế tài dân sự như bồi thường thiệt hại, hủy bỏ hợp đồng, và các biện pháp khác nhằm khắc phục hậu quả của các hành vi vi phạm.

V. Giải pháp và kiến nghị

Nghiên cứu này đưa ra các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật hình sự và nâng cao hiệu quả xử lý tội cho vay lãi nặng. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao năng lực của các cơ quan tư pháp, và tăng cường nhận thức của người dân về các rủi ro liên quan đến tín dụng đen.

5.1. Hoàn thiện pháp luật

Cần hoàn thiện các quy định về tội cho vay lãi nặng trong Bộ luật Hình sự, đặc biệt là việc xác định mức lãi suất và phạm vi áp dụng. Đồng thời, cần bổ sung các quy định cụ thể về bảo vệ quyền lợi người vay.

5.2. Nâng cao năng lực tư pháp

Cần nâng cao năng lực của các cơ quan tư pháp trong việc xử lý các vụ án liên quan đến tội cho vay lãi nặng, bao gồm đào tạo chuyên sâu cho cán bộ và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan liên quan.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Bắc Ninh là một trong những trung tâm công nghiệp trọng điểm của vùng đồng bằng sông Hồng với lực lượng lao động dồi dào hơn 700.000 người, trong đó tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 20,4% và thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đứng thứ 7 toàn quốc. Tốc độ đô thị hóa nhanh cùng sự tập trung của hàng loạt khu công nghiệp lớn đã thúc đẩy nhu cầu vay vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng tăng cao. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng kéo theo những hệ lụy phức tạp về an ninh trật tự, đặc biệt là sự bùng nổ của các tổ chức tín dụng đen và hành vi cho vay nặng lãi. Luận văn tập trung nghiên cứu tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo quy định tại Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015 trên cơ sở thực tiễn áp dụng pháp luật tại tỉnh Bắc Ninh.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận, phân tích các dấu hiệu pháp lý đặc trưng, đánh giá thực tiễn xét xử 22 vụ án với 79 bị cáo tại Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn 5 năm từ năm 2016 đến năm 2020. Qua đó, luận văn nhận diện rõ những vướng mắc lập pháp và thực tiễn thi hành để đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả tư pháp. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc bảo vệ trật tự quản lý kinh tế, giữ vững an ninh tiền tệ, giúp các cơ quan tiến hành tố tụng duy trì tỷ lệ giải quyết án hình sự đạt trên 98,08% đến 99,95%, đồng thời hỗ trợ kiểm soát các khoản vay có lãi suất thực tế vượt mức trần 20%/năm theo quy định của Bộ luật Dân sự nhằm ngăn chặn triệt để hành vi trục lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết cấu thành tội phạm trong khoa học luật hình sự Việt Nam kết hợp với lý thuyết kiểm soát và phòng ngừa tội phạm kinh tế trong nền kinh tế thị trường. Cấu thành tội phạm của tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015 được làm sáng tỏ qua bốn yếu tố cơ bản:

Thứ nhất, khách thể của tội phạm là trật tự quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ và quyền lợi tài chính hợp pháp của người tham gia giao dịch dân sự.

Thứ hai, mặt khách quan thể hiện qua hành vi cho người khác vay với mức lãi suất gấp từ 05 lần trở lên so với mức lãi suất cao nhất quy định tại Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015 (tức từ 100%/năm trở lên), đồng thời thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng ở khung cơ bản hoặc từ 100.000.000 đồng trở lên ở khung tăng nặng.

Thứ ba, chủ thể của tội phạm là cá nhân có năng lực trách nhiệm hình sự từ đủ 16 tuổi trở lên theo Điều 12 Bộ luật Hình sự, loại trừ pháp nhân thương mại do không thuộc phạm vi điều chỉnh của Điều 76 Bộ luật này.

Thứ tư, mặt chủ quan được xác định bởi lỗi cố ý trực tiếp với động cơ vụ lợi rõ rệt. Ngoài ra, nghiên cứu tích hợp các khái niệm chuẩn hóa từ Nghị quyết số 01/2019/HĐTP ngày 13/9/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao về cách thức khấu trừ mức lãi suất hợp pháp 20%/năm để xác định chính xác số tiền thu lợi bất chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống hồ sơ xét xử sơ thẩm của Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh và Tòa án nhân dân các huyện, thị xã, thành phố trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2020 với tổng số 7.210 vụ án hình sự thụ lý. Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu bao gồm toàn bộ 22 vụ án và 79 bị cáo bị truy tố, xét xử về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự (N = 22 vụ / 79 bị cáo) trên địa bàn 6 đơn vị hành chính: thành phố Bắc Ninh, thị xã Từ Sơn, huyện Quế Võ, huyện Thuận Thành, huyện Tiên Du và huyện Yên Phong.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu khảo sát toàn bộ (exhaustive sampling) đối với toàn bộ các vụ án đã xét xử về Điều 201 Bộ luật Hình sự trong giai đoạn nghiên cứu nhằm đảm bảo tính bao quát, khách quan và không sai lệch thống kê. Luận văn áp dụng kết hợp phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, phương pháp tổng hợp quy nạp, phương pháp so sánh luật học và phương pháp thống kê hình sự. Lý do lựa chọn hệ thống phương pháp này là nhằm đối chiếu sự chuyển biến lập pháp qua các thời kỳ (Bộ luật Hình sự năm 1985, 1999 và 2015), định lượng hóa chính xác các biến số lãi suất từ 182,5%/năm đến hơn 500%/năm và làm rõ mối tương quan giữa sự thay đổi chính sách pháp luật với tỷ lệ khởi tố, xét xử tội phạm trên thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật tại tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2016 - 2020 cho thấy ba phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, có sự biến động mang tính phân hóa rõ rệt về số lượng vụ án trước và sau năm 2018. Trong giai đoạn 2016 - 2018, Tòa án hai cấp tỉnh Bắc Ninh không xét xử bất kỳ vụ án nào (0 vụ, 0 bị cáo). Ngược lại, trong giai đoạn 2019 - 2020, số lượng vụ án tăng vọt lên 22 vụ với 79 bị cáo. Trong đó, năm 2019 giải quyết 16 vụ với 28 bị cáo; năm 2020 tuy số lượng vụ án giảm xuống 6 vụ nhưng số bị cáo lại tăng mạnh lên 51 bị cáo (tăng 82,1% về số lượng bị cáo so với năm 2019), phản ánh xu hướng triệt phá các tổ chức tín dụng đen quy mô lớn.

Thứ hai, đặc điểm nhân thân và mô hình tổ chức phạm tội mang tính tập trung cao. Toàn bộ 100% bị cáo bị đưa ra xét xử là nam giới, tập trung chủ yếu trong độ tuổi từ 25 đến 55 tuổi. Tội phạm thường hoạt động dưới hình thức đồng phạm có tổ chức với tỷ lệ trung bình 3,59 bị cáo trên mỗi vụ án. Địa bàn tập trung đông nhất là thành phố Bắc Ninh với 6 vụ và 32 bị cáo, tiếp theo là thị xã Từ Sơn với 2 vụ nhưng có tới 25 bị cáo thuộc một đường dây tín dụng đen núp bóng công ty tài chính.

Thứ ba, phương thức phạm tội rất tinh vi với mức lãi suất áp đặt vượt xa trần luật định. Mức lãi suất cho vay thực tế dao động từ 5.000 đồng đến 15.000 đồng/triệu/ngày, tương đương 182,5%/năm đến 547,5%/năm (gấp từ 9,1 đến 27,3 lần mức trần 20%/năm theo quy định tại Bộ luật Dân sự). Điển hình như Bản án số 42/2019/HSST của Tòa án nhân dân huyện T đã xét xử đối tượng cho 10 người vay số tiền 480.000.000 đồng với lãi suất 182,5%/năm, thu lời bất chính 145.000.000 đồng sau khi khấu trừ 20%/năm lãi suất hợp pháp.

Thảo luận kết quả

Các số liệu thực nghiệm trên có thể được trình bày một cách trực quan qua bảng tổng hợp phân bố vụ án theo 6 địa bàn cấp huyện và biểu đồ cột so sánh số lượng bị cáo qua các năm nhằm phản ánh rõ nét sự chuyển dịch của tội phạm về các địa bàn có mật độ khu công nghiệp dày đặc. Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng khung pháp lý là yếu tố quyết định hiệu quả xử lý tội phạm. Trước ngày 01/01/2018, quy định tại Điều 163 Bộ luật Hình sự năm 1999 với dấu hiệu "có tính chất chuyên bóc lột" mang tính định tính trừu tượng khiến cơ quan tố tụng không thể khởi tố.

Chỉ sau khi Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 25/4/2019 của Thủ tướng Chính phủ và Nghị quyết số 01/2019/HĐTP ngày 13/9/2019 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao được ban hành, công tác điều tra và xét xử mới có căn cứ định lượng rõ ràng để bứt phá. Mặc dù vậy, thực tiễn xét xử tại Bắc Ninh cũng bộc lộ 5 khoảng trống pháp luật lớn:

Thứ nhất, mức hình phạt tù cao nhất tại khoản 2 Điều 201 Bộ luật Hình sự chỉ là 03 năm tù, chưa tương xứng với tính chất nguy hiểm của tội phạm có tổ chức.

Thứ hai, Điều 76 Bộ luật Hình sự năm 2015 chưa quy định trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, tạo kẽ hở cho các doanh nghiệp tư vấn tài chính trục lợi.

Thứ ba, Điều 11 Nghị định 167/2013/NĐ-CP chỉ phạt hành chính đối với hành vi cho vay có cầm cố tài sản mà bỏ sót hình thức cho vay tín chấp không cầm cố.

Thứ tư, pháp luật mới chỉ quy định lãi suất trần đối với tài sản là tiền mà chưa có hướng dẫn đối với tài sản vay là vàng hay hiện vật khác.

Thứ năm, việc tịch thu toàn bộ tiền gốc của bên cho vay như phương tiện phạm tội theo Điều 47 Bộ luật Hình sự còn gây ra nhiều tranh cãi về mặt bảo vệ giao dịch dân sự hợp pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

Để nâng cao hiệu quả phòng ngừa và xử lý tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp cụ thể:

Thứ nhất, Quốc hội và Bộ Tư pháp cần hoàn thiện Bộ luật Hình sự năm 2015 trong giai đoạn 2022 - 2025 bằng việc tăng mức hình phạt tối đa tại khoản 1 Điều 201 lên 3 năm tù và khoản 2 lên 7 năm tù; đồng thời bổ sung Điều 201 vào danh mục các tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 76 nhằm triệt tiêu các vỏ bọc doanh nghiệp tín dụng đen.

Thứ hai, Chính phủ và Bộ Công an cần ban hành Nghị định mới thay thế Nghị định 167/2013/NĐ-CP trong thời hạn 12 tháng tới, bổ sung mức xử phạt vi phạm hành chính từ 5.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với hành vi cho vay lãi nặng không cầm cố tài sản để tạo tiền đề xử lý hình sự đối với trường hợp tái phạm.

Thứ ba, Tòa án nhân dân tối cao và Tòa án nhân dân tỉnh Bắc Ninh cần tổ chức các lớp tập huấn nghiệp vụ định kỳ 6 tháng/lần cho 100% cán bộ, Thẩm phán và Kiểm sát viên tại 8 đơn vị hành chính cấp huyện nhằm chuẩn hóa phương pháp bóc tách khoản thu lợi bất chính và giải quyết thỏa đáng việc xử lý vật chứng tiền gốc theo đúng tinh thần Nghị quyết số 01/2019/HĐTP.

Thứ tư, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chi nhánh tỉnh Bắc Ninh phối hợp với Ủy ban nhân dân tỉnh triển khai các gói tín dụng vi mô ưu đãi với hạn mức từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng hướng tới hơn 700.000 lao động tại các khu công nghiệp trọng điểm như Yên Phong, Quế Võ, Tiên Du trong giai đoạn 2022 - 2025 để thu hẹp không gian hoạt động của tín dụng đen.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị lý luận và ứng dụng thực tiễn cao dành cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên thuộc các cơ quan tiến hành tố tụng: Luận văn cung cấp phương pháp định tội danh chuẩn xác theo Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015 và quy trình khấu trừ lãi suất hợp pháp 20%/năm để xác định khoản thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên trong các vụ án đồng phạm phức tạp.

Thứ hai, Cơ quan lập pháp và các nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn từ 22 vụ án và 5 bất cập pháp lý để phục vụ việc sửa đổi Bộ luật Hình sự, hoàn thiện quy định về trách nhiệm hình sự của pháp nhân và xây dựng chế tài xử phạt hành chính mới.

Thứ ba, Luật sư và chuyên viên tư vấn pháp luật: Luận văn hỗ trợ xây dựng lập luận pháp lý, phân biệt rõ ràng giữa hợp đồng vay tài sản hợp pháp theo Điều 468 Bộ luật Dân sự với các giao dịch tín dụng đen biến tướng nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của khách hàng.

Thứ tư, Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật Hình sự: Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị, cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm 5 năm (2016 - 2020) tại Bắc Ninh để phục vụ nghiên cứu và giảng dạy về nhóm tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

Mức lãi suất và số tiền thu lợi bao nhiêu thì cấu thành tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự? Hành vi cho vay cấu thành tội phạm khi mức lãi suất áp dụng gấp từ 05 lần trở lên mức lãi suất cao nhất quy định tại Điều 468 Bộ luật Dân sự (tương đương từ 100%/năm trở lên) và người cho vay thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng trở lên hoặc đã bị xử phạt hành chính, kết án chưa xóa án tích.

Khoản tiền thu lợi bất chính được tính toán cụ thể như thế nào để xác định trách nhiệm hình sự? Căn cứ theo Nghị quyết số 01/2019/HĐTP, khoản tiền thu lợi bất chính được xác định bằng tổng số tiền lãi thực tế mà người phạm tội thu được của người vay sau khi đã trừ đi số tiền lãi tối đa 20%/năm mà Bộ luật Dân sự cho phép.

Tại sao trong giai đoạn 2016 - 2018 tỉnh Bắc Ninh không xét xử vụ án nào về tội cho vay lãi nặng? Do thời kỳ này Bộ luật Hình sự năm 1999 yêu cầu dấu hiệu "có tính chất chuyên bóc lột" rất khó định lượng trên thực tế. Đồng thời, Bộ luật Hình sự năm 2015 phải đến ngày 01/01/2018 mới có hiệu lực và đến tháng 9/2019 mới có Nghị quyết số 01/2019/HĐTP hướng dẫn thi hành.

Tiền gốc dùng để cho vay trong các vụ án tín dụng đen có bị tịch thu sung công quỹ nhà nước không? Theo quy định tại Điều 47 Bộ luật Hình sự năm 2015 và hướng dẫn tại Nghị quyết số 01/2019/HĐTP, toàn bộ số tiền gốc được xác định là phương tiện trực tiếp dùng vào việc phạm tội nên Hội đồng xét xử sẽ tuyên tịch thu sung công quỹ nhà nước.

Pháp nhân thương mại có bị xử lý hình sự về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự không? Theo Điều 76 Bộ luật Hình sự năm 2015, tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự tại Điều 201 không thuộc phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, do đó cơ quan tố tụng hiện nay chỉ truy cứu trách nhiệm hình sự đối với cá nhân thực hiện hành vi.

Kết luận

• Luận văn chuẩn hóa hệ thống lý luận về 4 yếu tố cấu thành tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo Điều 201 Bộ luật Hình sự năm 2015. • Đánh giá toàn diện thực tiễn xét xử 22 vụ án với 79 bị cáo tại Tòa án nhân dân hai cấp tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn 2016 - 2020. • Nhận diện 5 bất cập lập pháp trọng yếu liên quan đến khung hình phạt tối đa 3 năm tù, pháp nhân thương mại và xử phạt hành chính. • Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ về sửa đổi chính sách hình sự, tập huấn tư pháp và mở rộng tín dụng chính sách cho hơn 700.000 lao động. • Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc cho công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm kinh tế trong thời kỳ hội nhập.

Các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng nghiên cứu pháp lý cần nhanh chóng tham khảo, ứng dụng các phát hiện từ luận văn để tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm tín dụng đen trong giai đoạn tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI CHO VAY LÃI NẶNG TRONG GIAO DỊCH DÂN SỰ 1. Một số vấn đề lý luận về tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự 1. Khái niệm tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự Trước khi tìm hiểu về khái niệm tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự thì cần phải xác định được các khái niệm có liên quan đến khái niệm này. Trước hết cần xác định được khái niệm cho vay.

Ngày nay, để phát triển kinh tế nhằm nâng cao đời sống vật chất của người dân thì việc đầu tư nguồn vốn để phát triển kinh tế đồng thời tìm kiếm nguồn vốn, tài chính để phục vụ cho nhu cầu cuộc sống hàng ngày là gần như bắt buộc. Với nguồn tài chính dồi dào nhằm để hổ trợ giúp đỡ cho người khác và tăng nguồn thu nhập cho bản thân, nhiều cá nhân, tổ chức đã tận dụng nguồn vốn của mình cho các chủ thể khác vay, mượn để sinh hoạt và sản xuất. Để hiểu rõ thuật ngữ cho vay, người viết đưa ra một số khái niệm được chấp nhận rộng rãi tại Việt Nam về cho vay như sau: BLDS năm 2015 định nghĩa như sau về hợp đồng vay tài sản: “Hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định” (Điều 463) [36]. Còn đối với Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010, sửa đổi bổ sung năm 2017 thì cho vay: “là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam 8 kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo sự thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi” (khoản 16 Điều 4) [34].

Ngoài ra, theo Từ điển luật học thì cho vay được hiểu là: “Bên cho vay giao cho bên vay một khoản tiền hoặc vật cùng loại để làm sở hữu trong thời hạn hoặc các bên đã thỏa thuận. Cho vay có thể có lãi hoặc không có lãi, người vay chỉ phải trả lãi nếu các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định” [9, tr. Theo Từ điển Tiếng Việt thì cho vay là: “đưa tiền cho vay trong một thời hạn nhất định rồi trả cả vốn lẫn tỷ suất lại” [59, tr. Theo Từ điển Tưởng giải và liên tưởng thì khái niệm cho vay là “tạm cho người khác sử dụng một khoản tiền hoặc vật dụng và sẽ được hoàn lại theo thỏa thuận” [25, tr.

Từ các khái niệm pháp lý và khái niệm trong từ điển Việt Nam, tác giả đưa ra khái niệm về cho vay như sau: cho vay là việc một người (người cho vay) cho người khác (người vay) sử dụng tài sản thuộc sở hữu của mình trong một thời gian xác định, sau đó người vay phải hoàn trả tài sản đó cho bên người cho vay với một khoản lãi suất theo thỏa thuận hoặc theo quy định của pháp luật. Về khái niệm giao dịch dân sự, theo Điều 116 BLDS: "Giao dịch dân sự là hợp đồng hoặc hành vi pháp lí đơn phương làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự" [36]. Từ khái niệm giao dịch dân sự được quy định tại điều luật này có thể xác định: Hậu quả của việc xác lập giao dịch dân sự là làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự của chủ thể trong quan hệ pháp luật dân sự. Giao dịch dân sự là một sự kiện pháp lí (hành vi pháp lí đơn phương hoặc đa phương - một bên hoặc nhiều bên) làm phát sinh hậu quả pháp lí.

Tuỳ từng giao dịch cụ thể mà làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quan hệ pháp luật dân sự. Giao dịch là hành vi có ý thức của chủ thể nhằm đạt được mục 9 đích nhất định, cho nên giao dịch dân sự là hành vi mang tính ý chí của chủ thể tham gia giao dịch, với những mục đích và động cơ nhất định. Trong giao dịch dân sự có ý chí và thể hiện ý chí của chủ thể tham gia giao dịch. Ý chí là nguyện vọng, mong muốn chủ quan bên trong của con người mà nội dung của nó được xác định bởi các nhu cầu về sản xuất, tiêu dùng của bản thân họ.

Ý chí phải được thể hiện ra bên ngoài dưới một hình thức nhất định để các chủ thể khác có thể biết được ý chí của chủ thể muốn tham gia đã tham gia vào một giao dịch dân sự cụ thể. Bởi vậy, giao dịch dân sự phải là sự thống nhất giữa ý chí và bày tỏ ý chí. Thiếu sự thống nhất này, giao dịch dân sự có thể bị tuyên bố là vô hiệu hoặc sẽ vô hiệu. Điều này không chỉ đúng với cá nhân mà đúng với cả pháp nhân, hộ gia đình, tổ hợp tác.

Bởi khi xác lập giao dịch dân sự các chủ thể này đều thông qua người đại diện. Người đại diện thể hiện ý chí của pháp nhân, hộ gia đình, tổ hợp tác trong phạm vi thẩm quyền đại diện. Mục đích của giao dịch dân sự là lợi ích hợp pháp mà các bên mong muốn đạt được khi xác lập giao dịch. Mục đích của giao dịch chính là hậu quả pháp lí sẽ phát sinh từ giao dịch mà các bên mong muốn đạt được khi xác lập giao dịch.

Nói cách khác, mục đích ở đây luôn mang tính pháp lí (mục đích pháp lí). Mục đích pháp lí (mong muốn) đó sẽ trở thành hiện thực, nếu như các bên trong giao dịch thực hiện đúng nghĩa vụ của mình theo quy định của pháp luật. Ví dụ: Trong hợp đồng mua bán thì mục đích pháp lí của bên mua là sẽ trở thành chủ sở hữu tài sản mua bán, bên bán sẽ nhận tiền và chuyển quyền sở hữu tài sản cho bên mua. Mục đích pháp lí đó sẽ trở thành hiện thực khi hợp đồng mua bán tuân thủ mọi quy định của pháp luật và bên bán thực hiện xong nghĩa vụ bàn giao tài sản mua bán, khi đó, hậu quả pháp lí phát sinh từ giao dịch trùng với mong muốn ban đầu của các bên (tức là với mục đích pháp lí).

10 Cũng có những trường hợp hậu quả pháp lí phát sinh không phù hợp với mong muốn ban đầu (với mục đích pháp lí). Điều đó có thể xảy ra do một trong hai nguyên nhân chính. Nguyên nhân thứ nhất là khi giao dịch đó là bất hợp pháp. Ví dụ: Khi người mua đã mua phải đồ trộm cắp thì không được xác lập quyền sở hữu mà có nghĩa vụ phải hoàn trả lại cho chủ sở hữu tài sản đó (người bán không phải là chủ sở hữu tài sản thì không thể chuyển giao quyền sở hữu tài sản đó cho người mua).

Nguyên nhân thứ hai là do chính các bên không tuân thủ nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch có hiệu lực. Ví dụ: Sau khi xác lập giao dịch, bên bán không thực hiện nghĩa vụ bàn giao vật cho nên họ phải chịu trách nhiệm dân sự. Mục đích pháp lí của giao dịch khác với động cơ xác lập giao dịch. Động cơ xác lập giao dịch dân sự là nguyên nhân thúc đẩy các bên tham gia giao dịch.

Động cơ của giao dịch không mang tính pháp lí. Khi xác lập giao dịch, nếu như động cơ không đạt được thì điều đó cũng không làm ảnh hưởng đến hiệu lực của giao dịch. Mục đích luôn luôn được xác định còn động cơ có thể được xác định hoặc không. Ví dụ: Mua bán nhà ở - mục đích của người mua là quyền sở hữu nhà, còn động cơ có thể để ở, có thể để cho thuê, có thể bán lại.

Tuy nhiên, động cơ của giao dịch có thể được các bên thoả thuận và mang ý nghĩa pháp lí. Trong trường hợp này động cơ đã trở thành điều khoản của giao dịch, là một bộ phận cấu thành của giao dịch đó (như cho vay tiền để sản xuất - mục đích của người vay là quyền sở hữu số tiền nhưng họ chỉ được dựng tiền đó để sản xuất mà không được sử dụng vào hoạt động khác). Giao dịch dân sự là căn cứ phổ biến, thông dụng nhất trong các căn cứ làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền và nghĩa vụ dân sự; là phương tiện pháp lí quan trọng nhất trong giao lưu dân sự, trong việc dịch chuyển tài sản và cung ứng dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của tất cả các thành viên 11 trong xã hội. Trong nền sản xuất hàng hóa theo cơ chế thị trường, thông qua giao dịch dân sự (hợp đồng) các chủ thể đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh và các nhu cầu khác trong đời sống hàng ngày của mình.

Cuối cùng chúng ta cùng xác định khái niệm tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự trong BLHS. Tội phạm Theo khoản 1 Điều 8 BLHS 2015 qui định: "Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được qui định trong BLHS, do người có năng lực chịu trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hay vô ý, xâm phạm đến độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vện lãnh thổ của Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm đến quyền con người, quyền lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm đến những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật XHCN" [35]. Những hành vi tuy có dấu hiệu của tội phạm nhưng tính chất nguy hiểm cho xã hội không đáng kể thì không phải là tội phạm và được xử lý bằng các biện pháp khác. Như vậy, có thể thấy rằng khái niệm tội phạm đã trải qua nhiều năm lập pháp nhưng nội hàm của khái niệm này vẫn không có những thay đổi, về bản chất nó vẫn được coi là hành vi nguy hiểm cho xã hội, có lỗi và chỉ bị xử lý khi hành vi đó được quy định cụ thể trong luật hình sự.

Tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự là một loại tội phạm được quy định trong BLHS.