CHƯƠNG 1 MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG BÁN LẺ HIỆN ĐẠI 1. Các vấn đề chung về hoạt động bán lẻ 1. Khái niệm và đặc điểm của bán lẻ hàng hóa 1. Khái niệm Theo thông tư 09/2007/TT-BTM ngày 17/7/2007, bán lẻ là hoạt động bán hàng hóa trực tiếp cho người tiêu dùng cuối cùng.
Hiểu một cách cụ thể, bán lẻ là một hoạt động kinh doanh thương mại, trong đó hàng hoá và dịch vụ được bán trực tiếp đến người tiêu dùng cuối cùng để thoả mãn một nhu cầu nào đó (về mặt vật chất hay tinh thần) của họ, chứ không phải để kinh doanh. Cơ sở bán lẻ là một địa điểm thuần túy hoặc riêng rẽ của doanh nghiệp để thực hiện một cách cơ bản các chức năng của marketing trong đó việc bán hàng được tiến hành chủ yếu là bán cho người tiêu dùng cuối cùng. Đặc điểm của bán lẻ hàng hóa Đặc điểm lớn nhất của bán lẻ hàng hoá là sau quá trình bán, hàng hóa đi vào lĩnh vực tiêu dùng. Nhu cầu mua hàng của người tiêu dùng thường đa dạng, phức tạp và thường xuyên biến động; qui mô giao dịch không lớn, nhưng với tần số cao.
Hàng hóa bán ra với khối lượng nhỏ, lẻ, thường phong phú đa dạng cả về chủng loại và mẫu mã. Phạm vi không gian thị trường của các điểm bán lẻ không rộng, song số lượng các mối quan hệ giao dịch (số lượng khách hàng) lại lớn và tính ổn định không cao. Tỷ lệ lao động sống tham gia vào hoạt động bán lẻ rất cao, trong đó có lao động của lực lượng bán hàng và lao động của khách hàng khi mua hàng. Trong quá trình bán lẻ hàng hóa, đòi hỏi phải giải quyết tối ưu các mối quan hệ kinh tế, quan hệ giữa con người với con người, quan hệ vật chất trên cơ sở các quy luật tự nhiên và công nghệ.
Từ những đặc điểm trên có thể thấy, bán lẻ có những ưu điểm sau: Thứ nhất, doanh nghiệp thực hiện bán lẻ sẽ không sợ khủng hoảng thừa vì sau khi bán được hàng hóa tức là xã hội đã thừa nhận thì doanh nghiệp mới bắt đầu chu kỳ kinh doanh mới. Luan van 8 Thứ hai, thông qua bán lẻ, doanh nghiệp bán lẻ có điều kiện tiếp xúc trực tiếp với người tiêu dùng nên nắm bắt nhanh nhạy sự thay đổi về nhu cầu, thị hiếu của khách hàng từ đó có những giải pháp kịp thời, hữu hiệu cho hoạt động kinh doanh của mình. Thứ ba, về phía người tiêu dùng, bán lẻ sẽ khiến cho họ dễ dàng mua được hàng hóa với số lượng phù hợp với nhu cầu tiêu dùng. Hơn nữa, hiện nay việc đi mua sắm ngoài mục đích mua hàng còn là một thú tiêu khiển của người dân và cũng từ đó nhu cầu đối với một số mặt hàng có thể xuất hiện tức thời theo cảm hứng của họ, nhờ vậy mà các nhà bán lẻ có thể bán được nhiều hàng hơn so với nhu cầu thực tế đã được xác định trước.
Tuy nhiên, do bán với khối lượng nhỏ lẻ nên thời gian thu hồi vốn thường chậm chạp. Đối với một số mặt hàng có quy định thời gian sử dụng và các mặt hàng mang tính thời vụ thì nếu không được lập kế hoạch kinh doanh một cách chính xác sẽ rất dễ dẫn đến tình trạng hàng quá hạn sử dụng hay lỗi mốt, gây thiệt hại cho doanh nghiệp. Hoạt động bán lẻ có thể thực hiện ở khắp mọi nơi có dân cư sinh sống. Nơi nào càng đông dân, thu nhập của dân cư càng cao thì hoạt động bán lẻ càng phát triển.
Việc lựa chọn địa điểm bán lẻ của mỗi loại mặt hàng đặc trưng là rất quan trọng, hình thành nên các “phố mua sắm” hay trung tâm mua sắm sầm uất có nơi là tổng hợp, có nơi là dành riêng cho một số chủng loại hàng nhất định. Để việc kinh doanh bán lẻ đạt hiệu quả cao, đòi hỏi các nhà bán lẻ phải nghiên cứu rất kỹ về địa điểm đặt cửa hàng, vị trí đặt cửa hàng cũng như tìm hiểu về đặc điểm của vùng thị trường như số dân, thu nhập, tập quán, thị hiếu… của dân cư trong vùng. Vai trò và chức năng của hoạt động bán lẻ Hoạt động bán lẻ giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế của mỗi vùng, mỗi quốc gia. Mặc dù hoạt động này không trực tiếp tạo ra của cải vật chất cho nền kinh tế nhưng nó giúp cho hàng hóa đã được sản xuất ra lưu thông thuận lợi hơn.
Hoạt động bán lẻ có phát triển thì mới kích thích tiêu dùng, làm tăng tổng cầu cho nền kinh tế từ đó dẫn tới tăng tổng cung, đây là một trong những nhân tố thúc đẩy phát triển kinh tế. Sự phát triển của hoạt động bán lẻ thể hiện là việc mua sắm diễn ra thuận tiện hơn, người tiêu dùng dễ dàng mua được những thứ họ cần với giá rẻ nhất, với các dịch vụ tốt nhất. Luan van 9 Bán lẻ là cầu nối hữu hiệu giữa các nhà kinh doanh với nhau, giữa các nhà kinh doanh với người tiêu dùng, khiến cho các nhà sản xuất hiểu được sự thay đổi thường xuyên về nhu cầu của người tiêu dùng từ đó có phương án điều chỉnh hoạt động sản xuất kinh doanh của họ nhằm phục vụ thị trường tốt hơn, mang lại cho các nhà kinh doanh nhiều giá trị gia tăng hơn. Bán lẻ có những đóng góp đáng kể trong GDP, thu hút được một lượng lao động lớn.
Theo số liệu của Viện Nghiên cứu Thương mại (Bộ Công Thương), hiện ngành bán lẻ Việt Nam đã đóng góp trên 15% vào GDP hàng năm và giải quyết việc làm cho hơn 5,7 triệu lao động. Để phát huy vai trò của mình, hoạt động bán lẻ thực hiện các chức năng sau: - Hình thành danh mục mặt hàng phù hợp với đặc tính của tập khách hàng trọng điểm trên thị trường mục tiêu. - Hình thành danh mục các dịch vụ bổ sung cung cấp cho khách hàng (dịch vụ trước, trong và sau quá trình mua hàng). - Phân chia hàng hoá thành các lô nhỏ phù hợp với qui cách mua và tiêu dùng của khách hàng, đảm bảo trạng thái sẵn sàng của lô hàng cho việc mua và sử dụng của khách hàng.
- Tổ chức dự trữ hàng hoá nhằm đảm bảo tính liên tục và ổn định của hoạt động bán hàng, đảm bảo hàng hoá có đủ ở các vị trí không gian phù hợp với tập quán mua hàng của khách hàng. Các yếu tố cấu thành quá trình bán lẻ Quá trình bán lẻ hàng hóa là quá trình mà các nhân viên của cửa hàng bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng thông qua các thiết bị, công nghệ bán. Cấu thành của quá trình bán lẻ bao gồm các yếu tố sau: - Khách hàng, là những người tiêu dùng cuối cùng trực tiếp mua hàng tại các cơ sở bán lẻ. Có khách hàng thì hoạt động mua bán mới được diễn ra.
- Lực lượng bán hàng: Bao gồm nhân viên phụ trách gian hàng trực tiếp bán hàng, nhân viên tính tiền và thu tiền, các nhân viên phục vụ khác. Tuỳ theo từng phương thức bán hàng mà lực lượng bán hàng có thể cần đến số lượng khác nhau. Luan van 10 - Hàng hóa và dịch vụ: Tạo thành mặt hàng kinh doanh, là tiền đề vật chất của quá trình mua và bán, không có hàng hóa cũng đồng nghĩa với việc không tồn tại hành vi mua bán. Trong kinh doanh bán lẻ thì mặt hàng kinh doanh cần rất phong phú và đa dạng với nhiều cấp chất lượng khác nhau để bán cho khách hàng.
- Điều kiện cơ sở vật chất kỹ thuật cho bán hàng: Bao gồm diện tích nơi trưng bày hàng hoá, dự trữ hàng, diện tích nơi giao dịch và các diện tích khác; thiết bị trưng bày, quảng cáo, bảo quản hàng, thiết bị đo lường, thiết bị thu tính tiền… - Phương thức bán hàng: là cách thức mà người mua có thể xem hàng, chọn và mua được loại hàng mà họ cần mua (phương thức bán hàng qua quầy, phương thức bán hàng tự chọn, phương thức bán hàng tự phục vụ, bán hàng theo mẫu, bán hàng theo đơn đặt hàng). Phát triển hệ thống bán lẻ hiện đại Hiện nay ở Việt Nam tồn tại hai kênh phân phối bán lẻ đó là bán lẻ hiện đại và bán lẻ truyền thống. Phương thức bán lẻ hiện đại đang thay thế dần phương thức bán lẻ truyền thống bởi nó hấp dẫn người tiêu dùng hơn nhờ tính tiện dụng và các lợi ích thiết thực, đặc biệt là tại các vùng đô thị. Theo các chuyên gia thuộc Hiệp hội các nhà bán lẻ Việt Nam, phương thức bán lẻ hiện đại hiện chiếm tỷ trọng khoảng 20% ngành thương mại bán lẻ và đang tiếp tục tăng trưởng.
Vậy “bán lẻ hiện đại” là gì? Một cơ sở được coi là bán lẻ hiện đại cần thoả mãn các tiêu chí gì? * Khái niệm bán lẻ hiện đại Có thể hiểu, bán lẻ hiện đại là việc áp dụng các công nghệ bán lẻ tiến bộ kết hợp với các yếu tố về hàng hoá và dịch vụ làm thoả mãn toàn diện nhu cầu của khách hàng, lấy khách hàng làm trung tâm. * Tiêu chí đánh giá một cơ sở được coi là bán lẻ hiện đại Một cơ sở bán lẻ được coi là bán lẻ hiện đại phải thoả mãn các tiêu chí sau: - Áp dụng công nghệ bán lẻ hiện đại, điển hình của công nghệ bán lẻ hiện đại hiện nay là công nghệ bán hàng tự chọn, bán hàng tự phục vụ, thương mại điện tử. - Sử dụng trang thiết bị hiện đại trong bảo quản, trưng bày hàng và tính tiền. Luan van 11 - Hàng hoá phải đa dạng, phong phú, đảm bảo chất lượng, có nguồn gốc xuất sứ rõ ràng, ưu tiên hàng có thương hiệu.
Mọi mặt hàng được gắn mã vạch, mã số và có niêm yết giá. - Giá bán hợp lý trong quan hệ với chất lượng hàng hoá và giá bán so sánh. - Trưng bày hàng một cách khoa học, vừa có tính “tự quảng cáo”, vừa thuận tiện trong quá trình chọn hàng của khách. - Khu vực đi lại, chọn hàng của khách phải được bố trí hợp lý tạo sự thoải mái cho khách hàng, có bãi đỗ xe thuận tiện.
- Nhân viên phục vụ phải am hiểu sâu về hàng hoá để có thể tư vấn và giúp khách chọn hàng, thái độ phục vụ nhiệt tình, cởi mở. - Quá trình tính tiền và thanh toán tiền hàng nhanh, chính xác. - Tiến tới thanh toán không dùng tiền mặt.