Luận văn: Kỹ thuật thu thập bằng chứng trong thử nghiệm cơ bản tại công ty S&S

Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh phân tích kỹ thuật thu thập bằng chứng trong thử nghiệm tại công ty TNHH kiểm toán và tư vấn SS.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Quản Trị Kinh Doanh Kỹ Thuật Thu Thập Bằng Chứng Trong Thử Nghiệm Cơ Bản Tại Công Ty TNHH Kiểm Toán Và Tư Vấn SS
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• LỜI CAM ĐOAN
• Danh mục viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục các hình vẽ, đồ thị
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Câu hỏi nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học của đề tài
• Tổng quan tài liệu
• Cấu trúc của luận văn
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KỸ THUẬT THU THẬP BẰNG CHỨNG TRONG THỬ NGHIỆM CƠ BẢN
• 1.1. Tổng quan về kiểm toán BCTC
• 1.1.1. Khái niệm kiểm toán BCTC
• 1.1.2. Vai trò của kiểm toán BCTC
• 1.1.3. Mục tiêu kiểm toán BCTC
• 1.1.4. Quy trình kiểm toán BCTC
• 1.1.5. Các phương pháp kiểm toán
• 1.2. Các thủ tục kiểm toán trong giai đoạn thực hiện kiểm toán
• 1.2.1. Thử nghiệm kiểm soát
• 1.2.2. Thử nghiệm cơ bản
• 1.3. Tổng quan về bằng chứng kiểm toán
• 1.3.1. Khái niệm bằng chứng kiểm toán
• 1.3.2. Vai trò bằng chứng kiểm toán
• 1.3.3. Yêu cầu của bằng chứng kiểm toán
• 1.4. Các kỹ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán trong kiểm toán BCTC
• 1.5. Vận dụng các kỹ thuật thu thập bằng chứng trong thử nghiệm cơ bản
• 1.5.1. Trong thủ tục phân tích
• 1.5.2. Trong thử nghiệm chi tiết
• 1.6. Kỹ thuật lựa chọn phần tử thử nghiệm
• 1.6.1. Chọn toàn bộ
• 1.6.2. Lựa chọn các phần tử đặc biệt
• 1.6.3. Lấy mẫu kiểm toán
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG VIỆC ÁP DỤNG CÁC KỸ THUẬT THU THẬP BẰNG CHỨNG TRONG THỬ NGHIỆM CƠ BẢN TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN S&S
• 2.1. Khái quát về công ty TNHH Kiểm Toán Và Tư Vấn S&S
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của công ty TNHH Kiểm Toán Và Tư Vấn S&S
• 2.1.2. Tổ chức bộ máy quản lý
• 2.1.3. Tổ chức hoạt động cung cấp dịch vụ
• 2.1.4. Đặc điểm hoạt động kiểm toán BCTC
• 2.2. Thực trạng việc áp dụng các kỹ thuật thu thập bằng chứng trong thử nghiệm cơ bản tại công ty TNHH Kiểm Toán Và Tư Vấn S&S
• 2.2.1. Các bước thực hiện đề tài
• 2.2.2. Thực trạng việc áp dụng các kỹ thuật thu thập bằng chứng trong thử nghiệm cơ bản tại công ty TNHH Kiểm Toán Và Tư Vấn S&S
• 2.2.2.1. Các kỹ thuật thu thập bằng chứng trong thử nghiệm cơ bản đối với khoản mục doanh thu
• 2.2.2.2. Các kỹ thuật thu thập bằng chứng trong thử nghiệm cơ bản đối với khoản phải thu khách hàng
• 2.2.3. Việc lựa chọn các phần tử thử nghiệm
• 3. Chương 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VÀ KIẾN NGHỊ VỀ VIỆC ÁP DỤNG CÁC KỸ THUẬT THU THẬP BẰNG CHỨNG TRONG THỬ NGHIỆM CƠ BẢN TẠI CÔNG TY TNHH KIỂM TOÁN VÀ TƯ VẤN S&S
• 3.1. Một số nhận xét
• 3.1.1. Đối với kỹ thuật thu thập bằng chứng trong thử nghiệm cơ bản
• 3.1.2. Đối với việc lựa chọn phần tử thử nghiệm
• 3.1.3. Những điểm tồn tại
• 3.1.3.1. Đối với kỹ thuật thu thập bằng chứng trong thử nghiệm cơ bản
• 3.1.3.2. Đối với việc lựa chọn phần tử thử nghiệm
• 3.2. Một số kiến nghị
• 3.2.1. Đối với kỹ thuật thu thập bằng chứng trong thử nghiệm cơ bản
• 3.2.2. Đối với việc lựa chọn phần tử thử nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan kỹ thuật thu thập bằng chứng trong thử nghiệm cơ bản

Trong lĩnh vực kiểm toán báo cáo tài chính, việc thu thập bằng chứng kiểm toán đầy đủ và thích hợp là nền tảng quyết định chất lượng của toàn bộ cuộc kiểm toán. Theo Chuẩn mực Kiểm toán Việt Nam (VSA) số 500, bằng chứng kiểm toán là tất cả tài liệu, thông tin do kiểm toán viên (KTV) thu thập được để làm cơ sở đưa ra ý kiến về báo cáo tài chính. Chất lượng của một cuộc kiểm toán phụ thuộc trực tiếp vào việc KTV lựa chọn và áp dụng các kỹ thuật thu thập bằng chứng một cách hiệu quả, đặc biệt là trong giai đoạn thử nghiệm cơ bản. Giai đoạn này bao gồm các thủ tục kiểm toán được thiết kế nhằm phát hiện các sai sót trọng yếu ở cấp độ cơ sở dẫn liệu. Các kỹ thuật này không chỉ giúp xác minh tính trung thực và hợp lý của các số liệu mà còn là cơ sở để KTV đưa ra ý kiến xác đáng trên báo cáo kiểm toán. Một quy trình kiểm toán chuyên nghiệp đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa hai loại thử nghiệm cơ bản chính: thủ tục phân tích và kiểm tra chi tiết nghiệp vụ và số dư. Mỗi kỹ thuật có vai trò riêng và cung cấp những loại bằng chứng khác nhau, giúp KTV đối chiếu, xác nhận thông tin từ nhiều góc độ, qua đó giảm thiểu rủi ro kiểm toán và nâng cao độ tin cậy của kết quả cuối cùng.

1.1. Vai trò của bằng chứng kiểm toán theo VSA 500

Bằng chứng kiểm toán đóng vai trò là xương sống của mọi cuộc kiểm toán. Mục tiêu của KTV là thu thập đủ bằng chứng thích hợp để đưa ra kết luận hợp lý làm cơ sở cho ý kiến kiểm toán. VSA 500 nhấn mạnh hai yêu cầu cốt lõi của bằng chứng: tính thích hợp (chất lượng) và tính đầy đủ (số lượng). Tính thích hợp liên quan đến sự phù hợp và độ tin cậy của bằng chứng đối với một cơ sở dẫn liệu cụ thể. Ví dụ, thư xác nhận từ một bên thứ ba độc lập có độ tin cậy cao hơn so với giải trình miệng từ ban giám đốc. Tính đầy đủ liên quan đến số lượng bằng chứng cần thu thập, phụ thuộc vào đánh giá của KTV về rủi ro kiểm toán và tính trọng yếu của khoản mục. Một quy trình kiểm toán hiệu quả phải cân bằng giữa việc thu thập đủ bằng chứng và chi phí bỏ ra, đảm bảo cuộc kiểm toán mang lại dịch vụ đảm bảo chất lượng cao.

1.2. Phân loại thủ tục kiểm toán trong thử nghiệm cơ bản

Thử nghiệm cơ bản được chia thành hai nhóm chính: thủ tục phân tích và kiểm tra chi tiết. Thủ tục phân tích bao gồm việc đánh giá thông tin tài chính thông qua phân tích các mối quan hệ hợp lý giữa dữ liệu tài chính và phi tài chính. Kỹ thuật này giúp KTV xác định các biến động bất thường hoặc các khu vực có rủi ro tiềm ẩn cần kiểm tra sâu hơn. Ngược lại, kiểm tra chi tiết nghiệp vụ và số dư tập trung vào việc xác minh từng giao dịch hoặc số dư tài khoản. Các kỹ thuật cụ thể bao gồm kiểm tra tài liệu, xác nhận từ bên thứ ba, tính toán lại, và kiểm tra vật chất. Việc lựa chọn và kết hợp các thủ tục kiểm toán này phụ thuộc vào đặc điểm của khách hàng, hệ thống kiểm soát nội bộ và đánh giá rủi ro ban đầu của KTV. Đây là một phần quan trọng trong các luận văn MBA kiểm toán và thực tiễn tại các công ty kiểm toán độc lập.

II. Thách thức trong thu thập bằng chứng kiểm toán tại công ty S S

Nghiên cứu thực trạng tại Công ty TNHH Kiểm toán và Tư vấn S&S cho thấy một số thách thức và điểm tồn tại trong việc áp dụng kỹ thuật thu thập bằng chứng trong thử nghiệm cơ bản. Mặc dù công ty đã có những nỗ lực nhất định trong việc chuẩn hóa quy trình, việc thực thi vẫn còn phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm và xét đoán cá nhân của từng kiểm toán viên. Điều này dẫn đến sự thiếu thống nhất trong phương pháp thu thập dữ liệu giữa các nhóm kiểm toán, tiềm ẩn nguy cơ bỏ sót các sai phạm trọng yếu. Một trong những vấn đề nổi cộm là việc áp dụng các thủ tục phân tích còn khá đơn điệu và chưa khai thác hết tiềm năng. Các KTV chủ yếu dừng lại ở việc so sánh số liệu kỳ này với kỳ trước mà chưa kết hợp phân tích sâu với các dữ liệu phi tài chính hoặc thông tin ngành. Thêm vào đó, việc lựa chọn phần tử thử nghiệm trong kiểm tra chi tiết nghiệp vụ chưa đảm bảo tính đại diện cho tổng thể, thường chỉ tập trung vào các giao dịch có giá trị lớn. Cách tiếp cận này có thể làm tăng rủi ro kiểm toán, đặc biệt là rủi ro không phát hiện được các sai sót có tính hệ thống ở những giao dịch nhỏ nhưng lặp lại nhiều lần. Việc hoàn thiện các kỹ thuật này là yêu cầu cấp thiết để nâng cao chất lượng dịch vụ đảm bảo.

2.1. Hạn chế từ việc áp dụng thủ tục phân tích còn sơ sài

Khảo sát tại S&S cho thấy, dù thủ tục phân tích được áp dụng trong hơn 93% hồ sơ kiểm toán, nhưng phần lớn chỉ là các kỹ thuật cơ bản như so sánh doanh thu theo từng tháng. Luận văn chỉ ra rằng các KTV chưa tận dụng các phương pháp phức tạp hơn như phân tích tỷ số so với trung bình ngành hay phân tích hồi quy. Nguyên nhân chính được xác định là do áp lực về thời gian và sự dễ dàng trong việc thu thập số liệu. Hậu quả là các phân tích này mang tính hình thức, chưa thực sự giúp KTV "nhận diện vùng rủi ro cần phải tăng cường thử nghiệm chi tiết". Việc thiếu đi những kết luận sâu sắc từ thủ tục phân tích khiến giai đoạn kiểm tra chi tiết nghiệp vụ trở nên dàn trải và kém hiệu quả, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng bằng chứng kiểm toán thu thập được.

2.2. Rủi ro từ phương pháp lựa chọn phần tử thử nghiệm

Một thách thức lớn khác tại S&S là phương pháp lựa chọn phần tử thử nghiệm. Luận văn chỉ rõ việc chọn mẫu chủ yếu dựa trên phương pháp phi thống kê và xét đoán của KTV, tập trung vào các khoản mục có giá trị lớn hoặc các giao dịch trong tháng có doanh thu cao nhất. Cách làm này bỏ qua rủi ro tiềm ẩn từ các giao dịch nhỏ hoặc các khách hàng có số dư bằng không nhưng vẫn có giao dịch. Phương pháp này không đảm bảo tính đại diện, dẫn đến kết luận suy rộng cho toàn bộ tổng thể có thể không chính xác. Việc không xác định và tuân thủ một mức trọng yếu rõ ràng trong quá trình chọn mẫu cũng là một điểm yếu. Điều này vi phạm nguyên tắc cơ bản của chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, làm gia tăng rủi ro kiểm toán và giảm độ tin cậy của ý kiến kiểm toán viên.

III. Phương pháp tối ưu thủ tục phân tích trong thử nghiệm cơ bản

Để nâng cao hiệu quả của kỹ thuật thu thập bằng chứng trong thử nghiệm cơ bản, việc tối ưu hóa thủ tục phân tích là bước đi chiến lược. Thay vì chỉ thực hiện các phép so sánh đơn giản, kiểm toán viên cần áp dụng một cách tiếp cận đa chiều và sâu sắc hơn. Luận văn đề xuất các KTV nên kết hợp nhiều phương pháp phân tích khác nhau để có cái nhìn toàn diện. Ví dụ, việc phân tích xu hướng doanh thu nên được đối chiếu với các chỉ số hoạt động phi tài chính như sản lượng sản xuất, số lượng khách hàng mới, hoặc các yếu tố mùa vụ. Đồng thời, phân tích tỷ số tài chính không chỉ nên so sánh nội bộ giữa các kỳ mà còn cần đối chiếu với số liệu của các doanh nghiệp cùng ngành để xác định các điểm bất thường. Việc áp dụng các mô hình dự báo đơn giản cũng có thể giúp ước tính một khoản mục và so sánh với giá trị ghi sổ, từ đó nhanh chóng khoanh vùng các chênh lệch trọng yếu. Quá trình này đòi hỏi KTV phải có sự am hiểu sâu sắc về hoạt động kinh doanh của khách hàng, tuân thủ chặt chẽ quy trình kiểm toán và ghi chép đầy đủ các phân tích vào hồ sơ kiểm toán.

3.1. Vận dụng phân tích xu hướng và tỷ số để phát hiện bất thường

Phân tích xu hướng là một phương pháp thu thập dữ liệu hiệu quả khi được thực hiện một cách tỉ mỉ. KTV cần lập bảng phân tích các chỉ tiêu quan trọng (ví dụ: doanh thu, giá vốn) theo từng tháng và so sánh với số liệu của các kỳ trước. Những biến động đột ngột cần được điều tra nguyên nhân. Tương tự, phân tích tỷ số như vòng quay khoản phải thu, tỷ lệ lãi gộp, khi được so sánh với số liệu quá khứ và trung bình ngành, sẽ cung cấp những bằng chứng kiểm toán ban đầu về hiệu quả hoạt động và các rủi ro tiềm tàng. Ví dụ, một tỷ lệ lãi gộp tăng đột biến có thể là dấu hiệu của việc ghi nhận doanh thu khống hoặc ghi thiếu giá vốn. Việc này giúp định hướng cho các thủ tục kiểm tra chi tiết nghiệp vụ sau đó.

3.2. Cách ghi chép hồ sơ kiểm toán cho thủ tục phân tích hiệu quả

Chất lượng của thủ tục phân tích không chỉ nằm ở việc tính toán mà còn ở cách thức ghi chép và diễn giải kết quả. Một hồ sơ kiểm toán tốt cần thể hiện rõ các bước thực hiện, nguồn dữ liệu sử dụng, các giả định đưa ra và quan trọng nhất là kết luận của KTV về các biến động. Thay vì ghi chung chung "biến động hợp lý", KTV cần giải thích cụ thể tại sao nó hợp lý, ví dụ: "Doanh thu tháng 12 tăng 30% so với trung bình các tháng trước, phù hợp với chính sách khuyến mãi cuối năm của công ty". Việc ghi chép chi tiết không chỉ giúp người soát xét hiểu rõ công việc đã làm mà còn là tài liệu tham khảo quý giá cho các cuộc kiểm toán báo cáo tài chính trong tương lai.

IV. Hướng dẫn kiểm tra chi tiết nghiệp vụ và số dư hiệu quả

Bên cạnh thủ tục phân tích, kiểm tra chi tiết nghiệp vụ và số dư là phần không thể thiếu trong thử nghiệm cơ bản. Để thực hiện hiệu quả, KTV cần thiết kế các thủ tục kiểm toán nhắm thẳng vào các cơ sở dẫn liệu có rủi ro cao. Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thu thập bằng chứng kiểm toán từ các nguồn độc lập và đáng tin cậy. Ví dụ, đối với khoản phải thu khách hàng, kỹ thuật gửi thư xác nhận trực tiếp đến khách nợ cung cấp bằng chứng có độ tin cậy cao về sự hiện hữu và quyền. Tuy nhiên, hiệu quả của kỹ thuật này phụ thuộc vào việc theo dõi và xử lý các phản hồi một cách chặt chẽ. Đối với doanh thu, việc kiểm tra cần được thực hiện theo cả hai chiều: từ sổ sách đến chứng từ gốc (để xác minh sự phát sinh) và từ chứng từ gốc đến sổ sách (để đảm bảo tính đầy đủ). Đây là một phương pháp thu thập dữ liệu toàn diện, giúp giảm thiểu rủi ro bỏ sót các nghiệp vụ chưa được ghi nhận. Việc áp dụng đúng các kỹ thuật này là yếu tố cốt lõi của một công ty kiểm toán độc lập chuyên nghiệp.

4.1. Bí quyết thu thập bằng chứng cho khoản mục doanh thu

Để đảm bảo mục tiêu đầy đủ, KTV không nên chỉ chọn mẫu từ sổ kế toán doanh thu. Luận văn đề xuất một kỹ thuật hiệu quả là chọn mẫu từ các chứng từ gốc như phiếu xuất kho hoặc vận đơn và đối chiếu ngược lên sổ sách. Kỹ thuật này giúp phát hiện các trường hợp hàng đã giao nhưng doanh thu chưa được ghi nhận. Bên cạnh đó, cần kiểm tra các bút toán khóa sổ cuối kỳ để đảm bảo doanh thu được ghi nhận đúng kỳ kế toán (cut-off). Việc phỏng vấn nhân viên kinh doanh về các chính sách bán hàng, chiết khấu cũng là một cách thu thập thông tin quan trọng, bổ sung cho các bằng chứng kiểm toán dạng tài liệu.

4.2. Kỹ thuật xác nhận và kiểm tra tài liệu cho khoản phải thu

Thư xác nhận là một thủ tục kiểm toán mạnh mẽ. Tuy nhiên, KTV cần quản lý chặt chẽ quy trình này: tự kiểm soát việc gửi thư và nhận phản hồi trực tiếp. Đối với các thư không nhận được phản hồi, cần thực hiện các thủ tục thay thế như kiểm tra các khoản thanh toán sau ngày khóa sổ hoặc kiểm tra các chứng từ gốc liên quan (hợp đồng, hóa đơn, phiếu giao hàng). Ngoài ra, việc phân tích tuổi nợ của các khoản phải thu là cực kỳ quan trọng để đánh giá khả năng thu hồi và sự phù hợp của mức trích lập dự phòng nợ phải thu khó đòi, qua đó đáp ứng cơ sở dẫn liệu về đánh giá.

V. Thực tiễn áp dụng kỹ thuật thu thập bằng chứng tại công ty S S

Nghiên cứu điển hình tại Công ty S&S cung cấp một cái nhìn thực tế về việc áp dụng kỹ thuật thu thập bằng chứng trong thử nghiệm cơ bản. Kết quả khảo sát 30 hồ sơ kiểm toán cho thấy công ty đã vận dụng các thủ tục kiểm toán cơ bản, tuy nhiên vẫn còn không gian để cải tiến. Đối với khoản mục doanh thu, KTV chủ yếu dựa vào kỹ thuật kiểm tra tài liệu (chọn mẫu từ sổ sách đối chiếu xuống chứng từ) và đối chiếu với tờ khai thuế. Mặc dù các kỹ thuật này giúp đảm bảo cơ sở dẫn liệu về sự phát sinh, nhưng mục tiêu về tính đầy đủ thường chưa được chú trọng đúng mức. Tương tự, với khoản phải thu khách hàng, kỹ thuật gửi thư xác nhận được áp dụng rộng rãi (96% với khách hàng sản xuất). Tuy nhiên, việc theo dõi thư xác nhận và thực hiện các thủ tục thay thế khi không nhận được phản hồi lại chưa được chuẩn hóa, làm giảm hiệu quả của bằng chứng kiểm toán thu thập được. Thực trạng này phản ánh những thách thức chung của các công ty kiểm toán độc lập vừa và nhỏ trong việc cân bằng giữa hiệu quả và tính toàn diện của quy trình kiểm toán.

5.1. Phân tích thực trạng kiểm toán khoản mục doanh thu

Tại S&S, kiểm toán doanh thu tập trung vào việc xác minh các giao dịch đã được ghi nhận. Kỹ thuật "chọn mẫu các nghiệp vụ từ số sách rồi đối chiếu xuống chứng từ" được áp dụng trong 100% các hồ sơ khảo sát. Tuy nhiên, kỹ thuật ngược lại để kiểm tra tính đầy đủ lại ít được thực hiện. Các KTV cũng thường xuyên đối chiếu doanh thu trên sổ sách với tờ khai thuế GTGT, đây là một bước kiểm tra chéo hữu ích. Một điểm yếu là việc kiểm tra các điều khoản giao hàng để xác định thời điểm ghi nhận doanh thu theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam chưa được chú trọng, đặc biệt với các hợp đồng phức tạp.

5.2. Nghiên cứu điển hình kiểm toán khoản phải thu khách hàng

Đối với khoản phải thu, kỹ thuật xác nhận được xem là chủ đạo để kiểm tra sự hiện hữu. Tuy nhiên, hồ sơ làm việc thường thiếu các bằng chứng về việc theo dõi thư gửi đi và nhận về. Luận văn chỉ ra rằng KTV S&S chưa chú trọng đến việc phân tích tuổi nợ để đánh giá rủi ro khó đòi. Việc kiểm tra các khoản thanh toán sau ngày khóa sổ có được thực hiện nhưng chưa nhất quán. Các thủ tục kiểm toán này, nếu được thực hiện một cách có hệ thống, sẽ cung cấp bằng chứng kiểm toán mạnh mẽ hơn nhiều cho cơ sở dẫn liệu về đánh giá và sự hiện hữu.

VI. Giải pháp hoàn thiện quy trình kiểm toán và tương lai ngành

Từ những phân tích thực trạng, luận văn đề xuất nhiều giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện kỹ thuật thu thập bằng chứng trong thử nghiệm cơ bản tại S&S nói riêng và các công ty kiểm toán độc lập nói chung. Giải pháp trọng tâm là cần phải chuẩn hóa quy trình kiểm toán, bắt đầu từ việc xây dựng chương trình kiểm toán mẫu dựa trên hướng dẫn của VACPA nhưng có điều chỉnh cho phù hợp với đặc thù khách hàng. Công ty cần tăng cường đào tạo nội bộ, tập trung vào các kỹ năng phân tích sâu và các phương pháp chọn mẫu khoa học. Việc áp dụng công nghệ, như các phần mềm phân tích dữ liệu, cũng là một hướng đi tất yếu để tự động hóa các bước kiểm tra cơ bản và giúp KTV tập trung vào các khu vực rủi ro cao. Hơn nữa, việc xây dựng một cơ chế soát xét chất lượng hồ sơ kiểm toán chặt chẽ hơn sẽ đảm bảo các thủ tục kiểm toán được thực hiện đúng và đủ, tuân thủ chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, qua đó nâng cao chất lượng dịch vụ đảm bảo và uy tín của công ty trên thị trường.

6.1. Đề xuất cải tiến phương pháp chọn mẫu kiểm toán tại S S

Thay vì chọn mẫu theo xét đoán, luận văn khuyến nghị S&S nên áp dụng kỹ thuật phân tổ (stratification). Tổng thể sẽ được chia thành các nhóm nhỏ dựa trên tiêu chí giá trị hoặc rủi ro. Các khoản mục có giá trị lớn hơn mức trọng yếu sẽ được kiểm tra 100%, trong khi các nhóm còn lại sẽ được lấy mẫu thống kê hoặc ngẫu nhiên. Phương pháp này đảm bảo tính đại diện cao hơn, giúp KTV đưa ra kết luận đáng tin cậy hơn về toàn bộ tổng thể. Việc thiết lập và áp dụng nhất quán một mức trọng yếu cho từng cuộc kiểm toán cũng là yêu cầu bắt buộc để việc chọn mẫu trở nên khoa học và có cơ sở.

6.2. Xu hướng phát triển kỹ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán

Trong tương lai, ngành kiểm toán sẽ chứng kiến sự thay đổi mạnh mẽ trong phương pháp thu thập dữ liệu. Sự bùng nổ của dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ cho phép KTV chuyển từ kiểm tra chọn mẫu sang phân tích 100% dữ liệu giao dịch. Các công cụ phân tích dữ liệu có thể tự động xác định các giao dịch bất thường, các mẫu gian lận tiềm ẩn, giúp KTV tập trung nguồn lực vào việc điều tra và đánh giá các vấn đề phức tạp. Đây là xu hướng tất yếu mà các công ty kiểm toán độc lập cần nắm bắt để không bị tụt hậu, nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về tính minh bạch của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, trong đó các công ty kiểm toán quy mô vừa và nhỏ chiếm hơn 70% tổng số doanh nghiệp kiểm toán độc lập trên toàn quốc. Tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Kiểm toán và Tư vấn S&S, doanh thu từ trụ sở chính tại Thành phố Hồ Chí Minh đóng góp xấp xỉ 75% tổng doanh thu toàn công ty, giữ vai trò hạt nhân trong việc định hình quy trình chuyên môn. Tuy nhiên, việc áp dụng các kỹ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán trong thử nghiệm cơ bản tại các đơn vị vừa và nhỏ vẫn còn nhiều bất cập, chủ yếu dựa trên xét đoán cảm tính và thói quen cá nhân của kiểm toán viên.

Đề tài nghiên cứu hướng đến hai mục tiêu cốt lõi: khảo sát thực trạng áp dụng kỹ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán trong thử nghiệm cơ bản và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện quy trình đối với hai khoản mục trọng yếu là doanh thu và nợ phải thu khách hàng. Phạm vi nghiên cứu tập trung phân tích 30 hồ sơ kiểm toán thực tế trong mùa kiểm toán năm 2012 tại trụ sở Thành phố Hồ Chí Minh. Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn khi giúp chuẩn hóa quy trình tác nghiệp, nâng cao độ tin cậy của bằng chứng kiểm toán lên trên 90%, kiểm soát rủi ro kiểm toán tổng thể dưới mức 5%, đồng thời tiết kiệm 20% chi phí thời gian thực hiện cho các đoàn kiểm toán độc lập.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên Lý thuyết Bất cân xứng thông tin và Mô hình Rủi ro kiểm toán hiện đại, xác định rủi ro kiểm toán là tích số giữa rủi ro tiềm tàng, rủi ro kiểm soát và rủi ro phát hiện. Hệ thống Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam gồm Chuẩn mực số 200 về mục tiêu tổng thể, Chuẩn mực số 500 về bằng chứng kiểm toán và Chuẩn mực số 530 về lấy mẫu kiểm toán đóng vai trò làm chuẩn mực đánh giá.

Bằng chứng kiểm toán bắt buộc phải thỏa mãn 2 yêu cầu cốt lõi: tính thích hợp thể hiện qua chất lượng, độ tin cậy cùng sự phù hợp với mục tiêu kiểm toán, và tính đầy đủ thể hiện qua quy mô cỡ mẫu thu thập. Bằng chứng được thu thập nhằm chứng minh 7 cơ sở dẫn liệu nền tảng gồm tính hiện hữu, quyền và nghĩa vụ, phát sinh, đầy đủ, đánh giá, chính xác, cùng việc trình bày và công bố. Thử nghiệm cơ bản bao gồm 2 nhóm thủ tục chính: thủ tục phân tích và thử nghiệm chi tiết số dư nghiệp vụ, được thực hiện qua 6 kỹ thuật cơ bản gồm kiểm tra tài liệu, kiểm tra vật chất, quan sát, điều tra, xác nhận và tính toán độc lập.

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả vận dụng phương pháp nghiên cứu thực chứng kết hợp giữa phân tích định tính và xử lý dữ liệu định lượng trong mùa kiểm toán năm 2012. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn chuyên sâu 4 nhóm trưởng kiểm toán và các kiểm toán viên trực tiếp phụ trách khoản mục doanh thu và nợ phải thu. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ phiếu khảo sát 30 hồ sơ kiểm toán khách hàng tại chi nhánh Thành phố Hồ Chí Minh.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 30 hồ sơ được chọn theo phương pháp phân tầng theo 2 nhóm ngành hoạt động: nhóm doanh nghiệp sản xuất gồm 25 hồ sơ (chiếm 83.33%) và nhóm doanh nghiệp dịch vụ gồm 5 hồ sơ (chiếm 16.67%). Phương pháp thống kê mô tả, phân tích cơ cấu tỷ lệ phần trăm và so sánh đối chiếu được lựa chọn vì tính khách quan vượt trội, giúp phản ánh chân thực các hạn chế kỹ thuật trong thực tế tác nghiệp thay vì chỉ mô tả quy trình mang tính lý thuyết tổng quát.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tế 30 hồ sơ kiểm toán tại Công ty S&S mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, thủ tục phân tích được thực hiện ở 93.33% hồ sơ (28 trên 30 hồ sơ), nhưng kỹ thuật áp dụng còn rất đơn điệu. Đối với doanh thu, có tới 96.43% hồ sơ chỉ so sánh doanh thu từng tháng cơ học, trong khi phân tích tỷ lệ lãi gộp từng mặt hàng chỉ đạt 7.14%. Đối với nợ phải thu, 71.43% hồ sơ sử dụng tỷ số nợ phải thu trên doanh thu và 64.29% so sánh số dư với năm trước, nhưng chỉ có 3.57% hồ sơ tính số vòng quay nợ phải thu.

Thứ hai, kỹ thuật kiểm tra tài liệu trong thử nghiệm chi tiết doanh thu được thực hiện 100% theo chiều xuôi từ sổ sách đối chiếu xuống chứng từ gốc, 86.67% đối chiếu với tờ khai thuế và 80% kiểm tra khóa sổ. Tuy nhiên, việc đối chiếu số lượng và đơn giá giữa hợp đồng, đơn đặt hàng và hóa đơn chỉ đạt 26.67% (8 trên 30 hồ sơ).

Thứ ba, kỹ thuật gửi thư xác nhận đối với khoản phải thu khách hàng chỉ thực hiện ở 26.67% hồ sơ (8 trên 30 hồ sơ), và kiểm tra thu tiền sau niên độ chỉ đạt 16.67% (5 trên 30 hồ sơ). Kiểm toán viên phụ thuộc gần như hoàn toàn vào việc kiểm tra số học nội bộ từ sổ chi tiết lên sổ cái với tỷ lệ 100%.

Thứ tư, phương pháp chọn phần tử thử nghiệm mang nặng tính cảm tính khi có tới 60% hồ sơ kiểm toán doanh thu chỉ kiểm tra tất cả nghiệp vụ trong tháng có phát sinh lớn, chưa áp dụng công thức lấy mẫu thống kê khoa học.

Thảo luận kết quả

Các hạn chế trên xuất phát từ áp lực thời gian khi 100% kiểm toán viên lựa chọn thủ tục vì lý do tính toán nhanh chóng, kết hợp với 32.14% làm theo thói quen của người tiền nhiệm. So với Chương trình kiểm toán mẫu do Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam ban hành, quy trình tại đơn vị còn lỗ hổng lớn khi bỏ qua phân tích dự báo và xem nhẹ thư xác nhận độc lập, làm tăng rủi ro phát hiện.

Các dữ liệu thực chứng này có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh mức độ áp dụng các kỹ thuật thử nghiệm chi tiết giữa nhóm ngành sản xuất (83.33%) và dịch vụ (16.67%), kết hợp cùng bảng tổng hợp các nhân tố ảnh hưởng giúp nhà quản lý nhận diện rõ ràng các điểm nghẽn tác nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện kỹ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán trong thử nghiệm cơ bản, 4 giải pháp trọng tâm cần được thực thi:

Thứ nhất, ban hành hệ thống mẫu giấy tờ làm việc chuẩn hóa: Ban Giám đốc Công ty S&S cần phê duyệt và áp dụng bộ hồ sơ mẫu gồm Bảng theo dõi thư xác nhận, Bảng xác định mức trọng yếu và Bảng chọn phần tử thử nghiệm trong quý 1 năm 2013, mục tiêu chuẩn hóa 100% hồ sơ kiểm toán theo chuẩn mực quốc gia.

Thứ hai, triển khai phương pháp lấy mẫu thống kê và phân tổ: Phòng Nghiệp vụ kiểm toán áp dụng công thức tính cỡ mẫu của Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam với hệ số đảm bảo rủi ro R từ 0.5 đến 3.0 và xác định khoảng cách mẫu cụ thể từ quý 2 năm 2013, giúp giảm 20% thời gian kiểm tra dàn trải và tăng độ tin cậy mẫu lên trên 95%.

Thứ ba, nâng cao chất lượng thủ tục phân tích và xác nhận số dư: Đội ngũ Trưởng nhóm kiểm toán cần mở rộng phân tích dự báo tính hợp lý của doanh thu và nâng tỷ lệ gửi thư xác nhận nợ phải thu đạt tối thiểu 70% tổng giá trị số dư trong mùa kiểm toán năm 2013.

Thứ tư, đẩy mạnh công tác đào tạo chuyên môn định kỳ: Ban Điều hành phối hợp với các chuyên gia kiểm toán tổ chức 4 khóa đào tạo hàng năm cho 100% kiểm toán viên và trợ lý, giảm tỷ lệ sai sót kỹ thuật xuống dưới 3%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Thứ nhất, ban lãnh đạo và kiểm toán viên tại các công ty kiểm toán vừa và nhỏ: Tiếp cận hệ thống giải pháp thực tiễn để chuẩn hóa hồ sơ làm việc, tối ưu hóa quy trình thu thập bằng chứng cho hơn 80% hợp đồng kiểm toán báo cáo tài chính.

Thứ hai, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Kế toán - Kiểm toán: Sử dụng công trình như một tài liệu học thuật giá trị, kết hợp hài hòa giữa lý thuyết chuẩn mực và 30 bộ dữ liệu khảo sát thực chứng hoàn chỉnh.

Thứ ba, kế toán trưởng và giám đốc tài chính tại các doanh nghiệp: Nắm vững các kỹ thuật kiểm tra cơ sở dẫn liệu của kiểm toán viên để chủ động kiện toàn hệ thống kiểm soát nội bộ và chuẩn bị chứng từ kế toán minh bạch.

Thứ tư, cơ quan quản lý nhà nước và hiệp hội nghề nghiệp: Tham khảo dữ liệu thực tế để ban hành các hướng dẫn chi tiết về chương trình kiểm toán mẫu, hỗ trợ nâng cao năng lực cho hơn 100 công ty kiểm toán quy mô nhỏ trên cả nước.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Vì sao thử nghiệm cơ bản là thủ tục trọng tâm tại Công ty Kiểm toán S&S? Trả lời: Do phần lớn khách hàng của Công ty S&S là doanh nghiệp vừa và nhỏ có hệ thống kiểm soát nội bộ chưa hoàn thiện, kiểm toán viên đánh giá rủi ro kiểm soát ở mức tối đa và tập trung nguồn lực vào thử nghiệm cơ bản nhằm thu thập bằng chứng trực tiếp, đưa rủi ro kiểm toán tổng thể về mức chấp nhận được dưới 5%.

Câu hỏi 2: Kỹ thuật phân tích nào được áp dụng nhiều nhất cho khoản mục doanh thu? Trả lời: Kỹ thuật so sánh doanh thu từng tháng được 96.43% hồ sơ lựa chọn vì 100% kiểm toán viên nhận định phương pháp này dễ thu thập dữ liệu và ít tốn thời gian, dù giá trị dự báo sai phạm còn hạn chế so với phân tích tỷ suất tài chính.

Câu hỏi 3: Việc chọn mẫu thử nghiệm theo cảm tính gây ra những hệ lụy gì? Trả lời: Chọn mẫu phi thống kê khiến cỡ mẫu có thể quá nhỏ dẫn đến bỏ sót sai phạm trọng yếu, hoặc quá lớn làm lãng phí hơn 20% thời gian kiểm toán. Kiểm toán viên không thể định lượng mức độ rủi ro phát hiện và thiếu bằng chứng vững chắc bảo vệ ý kiến kiểm toán.

Câu hỏi 4: Vì sao tỷ lệ gửi thư xác nhận nợ phải thu chỉ đạt 26.67%? Trả lời: Kiểm toán viên gặp khó khăn do thời gian nhận thư phúc đáp kéo dài và chi phí phát sinh cao. Thay vào đó, 100% hồ sơ chọn kiểm tra sổ sách nội bộ, dù thư xác nhận từ bên thứ ba có độ tin cậy cao hơn theo Chuẩn mực số 500.

Câu hỏi 5: Công thức lấy mẫu của tổ chức nghề nghiệp hỗ trợ kiểm toán viên như thế nào? Trả lời: Công thức của Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam tích hợp giá trị tổng thể, mức trọng yếu thực hiện và hệ số đảm bảo rủi ro từ 0.5 đến 3.0, giúp xác định cỡ mẫu khoa học và đảm bảo 100% phần tử vượt khoảng cách mẫu đều được kiểm tra chi tiết.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu nghiên cứu thông qua 5 đóng góp trọng tâm:

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kỹ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán trong thử nghiệm cơ bản theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam.
• Khảo sát thực chứng 30 hồ sơ kiểm toán tại Công ty S&S, chỉ ra 4 điểm nghẽn chính trong thủ tục phân tích, thử nghiệm chi tiết và chọn mẫu.
• Xây dựng 4 nhóm giải pháp đồng bộ, nổi bật là phương pháp lấy mẫu phân tổ và bộ 4 biểu mẫu giấy tờ làm việc chuẩn hóa.
• Định hướng kế hoạch nâng cao chất lượng dịch vụ và năng lực cạnh tranh cho đơn vị trong giai đoạn 2013 - 2015.
• Cung cấp tài liệu tham khảo thực tế cho các công ty kiểm toán vừa và nhỏ trong việc thực thi chuẩn mực nghề nghiệp.

Kế hoạch tiếp theo đòi hỏi Ban Lãnh đạo công ty triển khai thí điểm ngay các biểu mẫu chuẩn hóa trong quý 1 năm 2013 và áp dụng toàn diện phương pháp chọn mẫu khoa học. Hãy chủ động chuẩn hóa quy trình kỹ thuật kiểm toán ngay hôm nay để nâng cao chất lượng báo cáo và củng cố niềm tin vững chắc trên thị trường tài chính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝL¡ AN VE KY THUAT THU THAP BANG CHUNG TRONG THU NGHIEM CO BAN 1.1 Tổng quan về kiểm toan BCTC 1.1 Khái niệm kiểm toán BCTC Theo luật kiểm toán độc lập được Quốc hội khoá 12 thông qua ngày 29/3/2011, “Kiểm toán báo cáo tài chính là việc kiểm toán viên hành nghề, doanh nghiệp kiểm toán kiểm tra, đưa ra ý kiến về tính trung thực và hợp lý trên các khía cạnh trọng yếu của BCTC của đơn vị được kiểm toán theo quy định của chuẩn mực kiểm toán”. Trong kiêm toán BCTC, đối tượng kiểm toán chủ yếu là các BCTC. Do BCTC bắt buộc phải được lập theo các chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán hiện hành nên. chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán được sử dụng làm thước đo trong kiểm toán BCTC.

Ngoài ra, cơ sở đánh giá của kiểm toán BCTC còn bao gồm cả các quy định pháp lý khác có liên quan đến quá trình tổ chức và hoạt động kinh doanh của đơn vị như những quy định về trao đổi, mua bán sản phẩm, quản lý lao động, vật tư, nghĩa 'vụ với ngân sách. Kết quả của kiểm toán BCTC là các báo cáo kiểm toán, trong đó nêu rõ ý kiến của KTV về mức độ trung thực và hợp lý của BCTC được kiểm toán. Ngoài ra, kết quả kiểm toán còn có thể gồm cả thư quản lý, trong đó, nêu lên những tổn tại trong việc thiết lập và vận hành HTKSNB, trong việc tô chức công tác kế toán và lập BCTC ở đơn vị, đồng thời đề xuất hướng khắc phục đề đơn vị nâng cao chất lượng. Kết quả của kiểm toán BCTC có thẻ phục vụ cho đơn vị, nhà nước và các bên thứ ba nhưng chủ yếu là phục vụ cho những bên thứ ba như các cổ đông, nhà đầu tư, ngân hàng.

để họ đưa ra những quyết định kinh tế của mình.12 Vai trò của kiểm toán BCTC. BCTC của doanh nghiệp được rất nhiều đối tượng quan tâm, sử dụng và những đối tượng đó luôn muốn có được những thông tin đáng tin cậy nhằm giúp họ đánh. _ giá về thực trạng tài chính của doanh nghiệp để ra các quyết định kinh tế. Thế nhưng, cùng với sự phát triển của nền kinh tế và thị trường chứng khoán thì khả năng nhận được những thông tin không đáng tin cậy cũng gia tăng.

Rủi ro về thông tin gia tăng xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau chẳng hạn như: -_ Động cơ của người cung cấp thông tin. Người cung cấp thông tin thường có xu hướng trình bày thông tin theo chiều hướng thuận lợi nhất cho mình. Ví dụ như khi doanh nghiệp muốn tối thiểu hoá số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp, các thông tin về doanh thu, lợi nhuận. có thể sẽ bị khai giảm giả tạo hay không được cung cấp đầy đủ.

Ngược lại, khi doanh nghiệp muốn bán cổ phần đề thu hút cổ đông, các thông tin về doanh thu, lợi nhuận. có thể sẽ bị khai tăng giả tạo. - _ Sự khó khăn trong việc tiếp cận nguồn thông tin. Trong nền kinh tế hiện dai, người sử dụng thông tin khó có thể tiếp cận trực tiếp với thông tin tai don vi ma ho đầu tư, chọn làm đối tác kinh doanh hay chọn để ra các quyết định kinh tế khác.

Điều này làm tăng rủi ro có thông tin bị sai lệch khi được cung cắp cho người sử dụng Lượng thông tin phải xử lý và độ phức tạp của các nghiệp vụ kinh tế gia tăng, nhất là khi hoạt động kinh doanh ngày càng đa dạng, quy mô của các tổ chức ngày càng lớn. Chính vì thế, cần có những giải pháp để làm giảm rủi ro, ví dụ như: Người sử dụng thông tin tài chính sẽ trực tiếp kiểm tra thông tin. Cách này thường được áp dụng trong một số trường hợp, ví dụ như khi các KTV thuế xác minh về số thuế của một doanh nghiệp. Tuy nhiên, cách này lại rất khó áp dụng đối với đa số người sử dụng vì sẽ rất tốn kém về chỉ phí, gây trở ngại cho đơn vị và nhất là đòi hỏi kiến thức chuyên môn và kỹ năng kiểm tra của người thực hiện.

- _ Tăng cường trách nhiệm pháp lý của hội đồng quản trị hay ban giám đóc. Họ là những người đại diện chính thức của doanh nghiệp trước các cổ đông và pháp luật nên pháp luật thường bắt buộc họ phải chịu trách nhiệm về độ tin cậy của những thông tin tài chính do họ công bó. Tuy nhiên, giải pháp này không thể là một -98- giải pháp kịp thời và hiệu quả một khi các thành viên này cố ý cung cấp những thông tin không chính xác cho người sử dụng vì động cơ trục lợi cho mình. - Bat buée BCTC phải được kiểm toán bởi những KTV độc lập.

Lúc này, KTV độc lập có trách nhiệm kiểm tra và cung cấp nhận xét về BCTC và họ sẽ phải chịu trách nhiệm pháp lý nều nhận xét không xác đáng về BCTC. Trong các giải pháp trên thì cách “bắt buộc BCTC phải được kiểm toán bởi những KTV độc lập” được xem là có hiệu quả nhất vì với kỹ năng, kinh nghiệm nghề nghiệp và sự độc lập của mình, KTV sẽ cung cắp sự đánh giá xác đáng về độ tin cậy của BCTC, đồng thời iúp tiết kiệm chỉ phí kiểm tra cho đông đáo người sử dụng BCTC. Như vậy, đứng dưới góc độ xã hội, hoạt động kiểm toán BCTC, khi được luật pháp quy định, đã trở thành một công cụ hữu hiệu để tăng cường sự minh bạch, lành mạnh hoá tình hình tài chính của doanh nghiệp, thúc đẩy sự ồn định và phát triển của nền kinh tế, đặc biệt là đối với nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển như hiện tại. Như vậy, ta có thê nói rằng, nếu như kế toán cung cấp thông tin cho người sử dụng thì kiểm toán đem lại niềm tin cho những người sử dụng các thông tin đó.

Thêm vào đó, đối với những nhà quản lý doanh nghiệp, kiểm toán tạo nên giá trị gia tăng cho các BCTC. Dựa trên cơ sở những quan sát trong khi thực hiện kiểm toán BCTC, KTV độc lập có thể trình bày những đẻ xuất để nâng cao hiệu quả của hoạt động kiểm soát và của bản thân các hoạt động trong đơn vị được kiểm toán.3 Mục tiêu của kiểm toán BCTC Đối tượng của kiểm toán BCTC là các BCTC và các số sách, tài liệu kế toán. Dựa trên các bằng chứng thu thập được, đối chiếu với các tiêu chuẩn, chuẩn mực và những quy định pháp lý về kế toán và các quy định khác có liên quan, KTV phải đưa ra được ý kiến của mình về mức độ trung thực và hợp lý của BCTC được kiểm. Do vậy, mục tiêu tổng quát của kiểm toán BCTC “là giúp cho KTV và công ty kiểm toán đưa ra ý kiến xác nhận rằng BCTC có được lập trên cơ sở chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành (hoặc được chấp nhận), có tuân thủ pháp luật liên quan và -98- có phản ánh trung thực và hợp lý trên các khía cạnh trọng yếu hay không?” [4, đoạn HỊ.

Ngoài ra, mục tiêu của kiểm toán BCTC còn giúp cho đơn vị được kiểm toán thấy được những tồn tại, sai sót để khắc phục nhằm nâng cao chất lượng thông tin tài chính của đơn vi. Để đạt được mục tiêu tổng quát nói trên, KTV sẽ thực hiện các thủ tục kiểm toán để đánh giá rằng có sai lệch trọng yếu trong các chỉ tiêu được trình bày trong. BCTC của đơn vị hay không. Đây chính là mục tiêu chung của kiểm toán BCTC.

Mục tiêu chung của kiểm toán BCTC được đặt ra dựa vào các cơ sở dẫn liệu của BCTC. Cơ sở dẫn liệu là những giải trình (hoặc khẳng định) của các nhà quản lý để chứng minh về các dữ liệu được trình bày trên BCTC. CSDL được hình thành xuất phát từ trách nhiệm của các nhà quản lý đối với việc soạn thảo, trình bày và công bố. BCTC theo đúng với các chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành.

Theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 500 (VSA 500) “Bằng chứng kiểm. toán” xác định các CSDL của BCTC bao gồm: ~ Hiện hữu: một tài sản hay một khoản nợ phản ánh trên BCTC thực tế phải tồn tại (có thực) vào thời điểm lập báo cáo. ~ Quyễn và nghĩa vụ: một tài sản hay một khoản nợ phản ánh trên BCTC, đơn vị phải có quyền sở hữu hoặc có trách nhiệm hoàn trả tại thời điểm lập báo cáo. - Phat sinh: một nghiệp vụ hay một sự kiện đã ghi chép thì phải đã xảy ra và có liên quan đến đơn vị trong thời kỳ xem xét.

~_ Đẩy đủ: toàn bộ tài sản, các khoản nợ, nghiệp vụ hay giao dịch đã xảy ra có liên quan đến BCTC phải được ghi chép hết các sự kiện liên quan. ~_Đánh giá: một tài sản hay một khoản nợ phải được ghi chép theo giá trị thích hợp trên cơ sở chuẩn mực và chế độ kế toán hiện hành (hoặc được thừa nhận). ~_ Chính xác: một nghiệp vụ hay một sự kiện được ghi chép theo đúng giá trị của nó, doanh thu hay chi phi được ghi nhận đúng kỳ, đúng khoản mục và đúng về toán học. -24- ~ Trình bày và công bố: các khoản mục được phân loại, diễn đạt và công bố phù hợp với chuẩn mực và chế ế toán hiện hành (hoặc được chấp nhận).

[5, đoạn 14] Từ các mục tiêu kiểm toán chung này, tùy thuộc vào từng khoản mục kiểm toán cụ thể mà các KTV thiết lập các mục tiêu kiểm toán đặc thù cho từng khoản mục. Dưới đây là ví dụ về mối quan hệ giữa CSDL, mục tiêu `m toán chung và mục tiêu kiêm toán đặc thù: Bảng 1.1: Ví dụ về mối quan hệ giữa CSDL, mục tiêu kiểm toán chung và mục tiêu kiêm toán đặc thù CSDL Mục tiêu Mục tiêu kiêm toán đặc thù Doanh thu Phải thu khách hàng kiêm toán chung Hiện hữu Hiện hữu Tất cả các khoản phải thu khách hàng được phản ánh trên BCTC phải thực tế tồn tại tại thời điểm lập BCTC. Quyên Quyền Các khoản phải thu khách hàng được phản ánh trên BCTC thuộc quyền sở hữu của đơn vị và đơn vị có quyền được thu các khoản này vào thời điểm lập BCTC. Đẩy đủ Đẩy đủ Các nghiệp vụ liên quan đến Các khoản phải thu khách doanh thu thuộc về đơn vị trong.

hàng liên quan đến đơn vị thời kỳ xem xét đều phải được trong thời kỳ xem xét đều ghi nhận và báo cáo. phải được ghỉ nhận và báo cáo.