I. Tổng quan quản lý nhà nước về bảo trợ xã hội Liên Chiểu
Quản lý nhà nước về bảo trợ xã hội là quá trình nhà nước sử dụng quyền lực công để tác động, điều chỉnh các hoạt động trợ giúp xã hội. Mục tiêu chính là phòng ngừa, hạn chế và khắc phục rủi ro cho các thành viên trong cộng đồng, đặc biệt là những người yếu thế. Tại quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng, công tác này có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Đây là một quận công nghiệp trẻ, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp lớn và chịu ảnh hưởng nặng nề từ thiên tai, biến đổi khí hậu. Do đó, việc đảm bảo an sinh xã hội quận Liên Chiểu không chỉ thể hiện tính nhân văn mà còn là nền tảng cho sự ổn định và phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Hiến pháp năm 2013 đã khẳng định “Công dân có quyền được đảm bảo an sinh xã hội”, tạo hành lang pháp lý vững chắc cho việc triển khai các chính sách. Luận văn của tác giả Võ Thị Việt Trinh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và phân tích sâu sắc thực tiễn, từ đó cung cấp một cái nhìn toàn diện về quản lý nhà nước về bảo trợ xã hội trên địa bàn quận Liên Chiểu. Hoạt động này dựa trên các nguyên tắc công bằng xã hội và phân phối lại phúc lợi, nhằm giảm bớt chênh lệch giàu nghèo và hỗ trợ những người gặp hoàn cảnh khó khăn hòa nhập cộng đồng. Việc thực thi hiệu quả các chính sách này đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, từ trung ương đến địa phương, với vai trò nòng cốt là Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Đà Nẵng và các cơ quan cấp quận, phường.
1.1. Khái niệm và đặc điểm cơ bản của công tác bảo trợ xã hội
Bảo trợ xã hội (BTXH) được hiểu là hệ thống các chính sách công nhằm trợ giúp các cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng ứng phó với rủi ro, giảm thiểu tổn thương và duy trì mức sống tối thiểu. Theo định nghĩa của Ngân hàng Thế giới (WB), đây là những biện pháp công cộng giúp người dân kiểm soát nguy cơ ảnh hưởng đến thu nhập. Công tác này có ba đặc điểm chính. Thứ nhất, đối tượng bảo trợ xã hội rất đa dạng, bao gồm mọi người dân gặp khó khăn không phân biệt thành phần xã hội. Thứ hai, nội dung trợ cấp linh hoạt, phụ thuộc vào điều kiện kinh tế của địa phương, có thể là trợ cấp thường xuyên hoặc đột xuất. Thứ ba, mục đích của BTXH mang tính nhân đạo sâu sắc, không nhằm bù đắp thu nhập mà là hỗ trợ khẩn cấp để vượt qua nghịch cảnh.
1.2. Vai trò của việc quản lý nhà nước về bảo trợ xã hội
Việc quản lý nhà nước về bảo trợ xã hội đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo ổn định và công bằng xã hội. Trước hết, nó góp phần thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người dân khi họ gặp rủi ro như ốm đau, mất việc làm, giúp họ nhanh chóng ổn định cuộc sống. Thứ hai, hệ thống BTXH hiệu quả giúp đảm bảo an toàn cho toàn bộ nền kinh tế - xã hội, tạo điều kiện cho sản xuất và kinh doanh phát triển ổn định. Cuối cùng, công tác này thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội. Nguồn quỹ BTXH không chỉ được chi trả cho các đối tượng mà phần nhàn rỗi còn được đầu tư trở lại nền kinh tế, góp phần vào sự phát triển chung và nâng cao phúc lợi xã hội tại Đà Nẵng.
II. Đánh giá thực trạng quản lý bảo trợ xã hội quận Liên Chiểu
Giai đoạn 2015-2019, công tác quản lý nhà nước về bảo trợ xã hội trên địa bàn quận Liên Chiểu đã đạt được nhiều kết quả tích cực nhưng cũng đối mặt không ít thách thức. Dựa trên phân tích từ luận văn, quận Liên Chiểu đã kịp thời triển khai nhiều văn bản chỉ đạo của trung ương và thành phố, tiêu biểu là các quyết định liên quan đến chính sách trợ giúp và Chương trình “Thành phố 4 an”. Việc này cho thấy vai trò của chính quyền địa phương trong bảo trợ xã hội ngày càng được đề cao. Tuy nhiên, thực trạng bảo trợ xã hội vẫn còn một số tồn tại. Quá trình xét duyệt hồ sơ đôi khi còn phức tạp, nguồn lực phân bổ chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế, và nhận thức của một bộ phận người dân về chính sách còn hạn chế. Các yếu tố như năng lực của bộ máy hành chính, sự phát triển kinh tế không đồng đều và đặc điểm xã hội của một quận công nghiệp đã ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế và xã hội. Việc đánh giá chính sách an sinh xã hội một cách toàn diện là cần thiết để xác định rõ những điểm nghẽn và tìm ra giải pháp khắc phục, hướng tới một hệ thống an sinh xã hội bền vững và bao trùm hơn cho mọi người dân trên địa bàn.
2.1. Các thành tựu đạt được trong công tác an sinh xã hội
Trong 5 năm qua, UBND quận Liên Chiểu đã ban hành và triển khai hiệu quả hàng loạt văn bản quan trọng. Đáng chú ý là Kế hoạch số 18/KH-UBND về việc thực hiện Chương trình an sinh xã hội đến năm 2020. Nhờ đó, số lượng đối tượng bảo trợ xã hội được tiếp cận chính sách ngày càng tăng. Các chính sách trợ cấp thường xuyên và đột xuất được thực hiện kịp thời, đặc biệt trong các đợt thiên tai, bão lũ. Công tác tuyên truyền được chú trọng, giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình. Hệ thống chi trả được cải tiến, đảm bảo tính minh bạch và thuận tiện cho người thụ hưởng. Những kết quả này đã góp phần quan trọng vào việc ổn định đời sống nhân dân và thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững tại Liên Chiểu.
2.2. Những tồn tại và nguyên nhân trong chính sách xã hội
Bên cạnh thành tựu, công tác quản lý vẫn còn một số hạn chế. Luận văn chỉ ra rằng thủ tục xét duyệt hồ sơ cho đối tượng hưởng chế độ đôi khi còn rườm rà, gây khó khăn cho người dân. Nguồn kinh phí cho hoạt động BTXH chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước, việc huy động các nguồn lực xã hội hóa còn hạn chế. Công tác thanh tra, kiểm tra chưa được thực hiện thường xuyên, dẫn đến nguy cơ sai sót, trục lợi chính sách. Nguyên nhân của những tồn tại này bao gồm cả khách quan và chủ quan, từ áp lực gia tăng dân số cơ học, sự phức tạp của các vấn đề xã hội mới phát sinh, cho đến năng lực của một bộ phận cán bộ cơ sở còn hạn chế. Đây là những thách thức lớn đối với chính sách xã hội thành phố Đà Nẵng.
III. Phương pháp hoàn thiện chính sách bảo trợ xã hội Liên Chiểu
Để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về bảo trợ xã hội trên địa bàn quận Liên Chiểu, việc hoàn thiện hệ thống chính sách và pháp luật là nhiệm vụ tiên quyết. Một khung pháp lý rõ ràng, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn là nền tảng để mọi hoạt động được triển khai một cách thống nhất và minh bạch. Các giải pháp cần tập trung vào việc rà soát, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành, đảm bảo tính khả thi và bao quát hết các nhóm đối tượng cần trợ giúp. Đồng thời, cần đổi mới mạnh mẽ công tác truyền thông chính sách để mọi người dân, đặc biệt là các đối tượng yếu thế, có thể tiếp cận thông tin một cách dễ dàng và chính xác. Việc xây dựng một chính sách công về xã hội hiệu quả không chỉ là trách nhiệm của các nhà hoạch định mà còn cần sự tham gia, đóng góp ý kiến từ cộng đồng. Qua đó, các chính sách khi được ban hành sẽ thực sự đi vào cuộc sống, đáp ứng đúng và trúng nhu cầu của người dân, góp phần củng cố hệ thống an sinh xã hội quận Liên Chiểu.
3.1. Hoàn thiện công tác ban hành văn bản pháp luật liên quan
Giải pháp cốt lõi là cần thường xuyên rà soát, đánh giá hệ thống văn bản pháp luật về BTXH, từ các Nghị định của Chính phủ như Nghị định 136/2013/NĐ-CP đến các quyết định của thành phố. Cần bổ sung, sửa đổi các quy định không còn phù hợp, đơn giản hóa các thủ tục hành chính liên quan đến việc xác nhận và xét duyệt đối tượng. Việc xây dựng các văn bản cần dựa trên cơ sở khảo sát thực tế, lấy ý kiến của đối tượng thụ hưởng và các chuyên gia để đảm bảo chính sách có tính thực tiễn cao, tránh ban hành các quy định chung chung, khó áp dụng.
3.2. Đổi mới công tác tuyên truyền và phổ biến chính sách công
Công tác tuyên truyền cần được thực hiện một cách đa dạng và sáng tạo. Thay vì các phương pháp truyền thống, cần kết hợp sử dụng các kênh truyền thông hiện đại như mạng xã hội, website chính quyền, các ứng dụng di động. Nội dung tuyên truyền cần được trình bày ngắn gọn, dễ hiểu, trực quan thông qua infographic, video ngắn. Cần tổ chức các buổi đối thoại trực tiếp giữa chính quyền và người dân để giải đáp thắc mắc, lắng nghe tâm tư nguyện vọng. Việc này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn tăng cường sự đồng thuận xã hội đối với các chính sách công về xã hội.
IV. Cách tối ưu bộ máy quản lý nhà nước về bảo trợ xã hội
Bên cạnh việc hoàn thiện chính sách, việc tối ưu hóa bộ máy tổ chức và quy trình thực thi là yếu tố quyết định đến sự thành công của công tác quản lý nhà nước về bảo trợ xã hội. Một bộ máy tinh gọn, hiệu quả cùng đội ngũ cán bộ có năng lực và tâm huyết sẽ đảm bảo các chính sách được triển khai nhanh chóng, chính xác và đến đúng đối tượng. Các giải pháp cần tập trung vào việc kiện toàn cơ cấu tổ chức từ cấp quận đến phường, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ để tránh chồng chéo. Đặc biệt, cần chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ và kỹ năng mềm. Quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn lực cho an sinh xã hội cũng là một nhiệm vụ trọng tâm, đòi hỏi sự minh bạch trong phân bổ ngân sách và tăng cường huy động các nguồn lực từ xã hội. Cuối cùng, công tác thanh tra, giám sát phải được đẩy mạnh để phòng ngừa tiêu cực và đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.
4.1. Cải cách hành chính và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ
Cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính trong quản lý xã hội, trọng tâm là đơn giản hóa thủ tục, ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý dữ liệu đối tượng và quy trình chi trả. Song song đó, phải xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng định kỳ cho đội ngũ cán bộ làm công tác lao động - thương binh và xã hội. Nội dung đào tạo không chỉ về chuyên môn mà còn về kỹ năng giao tiếp, thái độ phục vụ, lòng yêu nghề để họ thực sự là cầu nối tin cậy giữa Nhà nước và nhân dân.
4.2. Quản lý hiệu quả và đa dạng hóa nguồn lực cho an sinh xã hội
Nhà nước cần đảm bảo bố trí đủ ngân sách cho hoạt động BTXH và quản lý chi tiêu một cách công khai, minh bạch. Ngoài ra, cần xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tham gia đóng góp vào quỹ an sinh xã hội. Việc đa dạng hóa nguồn lực cho an sinh xã hội không chỉ giảm gánh nặng cho ngân sách mà còn phát huy truyền thống tương thân tương ái của dân tộc, tạo ra một mạng lưới an sinh vững chắc và toàn diện hơn.
4.3. Tăng cường công tác thanh tra giám sát và xử lý vi phạm
Hoạt động thanh tra, kiểm tra cần được tiến hành thường xuyên và đột xuất để kịp thời phát hiện và chấn chỉnh các sai phạm trong quá trình thực hiện chính sách. Cần công khai kết quả thanh tra và xử lý nghiêm minh các trường hợp vi phạm, trục lợi từ chính sách BTXH. Đồng thời, phát huy vai trò giám sát của Hội đồng nhân dân các cấp, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể, cũng như của chính người dân, để đảm bảo các chính sách được thực thi một cách công bằng và hiệu quả.
V. Mô hình bảo trợ xã hội hiệu quả tại quận Liên Chiểu
Việc nghiên cứu các mô hình bảo trợ xã hội hiệu quả tại quận Liên Chiểu cung cấp những bài học kinh nghiệm quý báu cho việc nhân rộng và cải tiến công tác quản lý trên toàn thành phố. Thực tiễn cho thấy, sự thành công của các mô hình này đến từ sự kết hợp hài hòa giữa việc thực thi nghiêm túc các chính sách của nhà nước và sự chủ động, sáng tạo của chính quyền địa phương. Vai trò của chính quyền địa phương trong bảo trợ xã hội được thể hiện rõ nét qua việc nắm bắt sát sao hoàn cảnh của từng đối tượng, triển khai các chương trình hỗ trợ phù hợp và huy động được sức mạnh của cả cộng đồng. Các mô hình không chỉ dừng lại ở việc trợ cấp tài chính mà còn lồng ghép với các hoạt động hỗ trợ sinh kế, tạo việc làm, giúp người dân vươn lên thoát nghèo bền vững. Việc phân tích và nhân rộng những thực tiễn tốt này là một hướng đi quan trọng để hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về bảo trợ xã hội trên địa bàn quận Liên Chiểu, biến các chính sách trên giấy thành những giá trị thực tiễn, cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân.
5.1. Phát huy vai trò chủ động của chính quyền địa phương
Chính quyền cấp phường tại Liên Chiểu đã thể hiện vai trò nòng cốt trong việc rà soát, lập danh sách và thẩm định hồ sơ đối tượng. Cán bộ phường thường xuyên đi sâu, đi sát cơ sở, nắm bắt kịp thời những hoàn cảnh khó khăn đột xuất để đề xuất hỗ trợ. Nhiều phường đã chủ động thành lập các quỹ từ thiện, vận động các mạnh thường quân để có thêm nguồn lực chăm lo cho người nghèo, người khuyết tật ngoài chính sách chung. Sự tận tâm và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ cơ sở chính là chìa khóa tạo nên sự khác biệt và hiệu quả của các mô hình bảo trợ xã hội.
5.2. Lồng ghép chính sách với giảm nghèo bền vững tại Liên Chiểu
Một số mô hình thành công đã cho thấy hiệu quả của việc kết hợp trợ cấp xã hội với các chương trình hỗ trợ sản xuất, dạy nghề và giới thiệu việc làm. Thay vì chỉ trao tiền, chính quyền đã phối hợp với các trung tâm dạy nghề, các doanh nghiệp trong khu công nghiệp để tạo cơ hội việc làm cho người thân của các đối tượng BTXH hoặc chính các đối tượng còn khả năng lao động. Cách tiếp cận này giúp giải quyết gốc rễ của vấn đề, thúc đẩy sự tự lực và góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững tại Liên Chiểu một cách thực chất hơn.
VI. Tương lai quản lý nhà nước về bảo trợ xã hội tại Đà Nẵng
Nhìn về tương lai, công tác quản lý nhà nước về bảo trợ xã hội trên địa bàn quận Liên Chiểu và thành phố Đà Nẵng nói chung cần tiếp tục được đổi mới và hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Định hướng phát triển phải hướng tới một hệ thống an sinh xã hội đa tầng, linh hoạt và bền vững, có khả năng bảo vệ mọi thành viên trong xã hội trước các rủi ro kinh tế - xã hội. Mục tiêu đến năm 2025 và xa hơn là mở rộng độ bao phủ của các chính sách, nâng cao mức trợ cấp tiệm cận với mức sống tối thiểu, và hiện đại hóa công tác quản lý. Điều này đòi hỏi sự quyết tâm chính trị cao, sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành và sự chung tay của toàn xã hội. Các kiến nghị được đề xuất trong luận văn, nếu được triển khai hiệu quả, sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng một mạng lưới an sinh vững chắc, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển của thành phố. Đây là nền tảng cốt lõi để xây dựng Đà Nẵng trở thành một thành phố an bình, đáng sống.
6.1. Mục tiêu và định hướng công tác quản lý đến năm 2025
Luận văn đã đề ra mục tiêu cụ thể cho công tác quản lý BTXH tại quận Liên Chiểu đến năm 2025. Các mục tiêu chính bao gồm: 100% đối tượng đủ điều kiện được hưởng chính sách trợ giúp kịp thời; từng bước nâng mức chuẩn trợ cấp xã hội; phát triển mạng lưới các cơ sở trợ giúp xã hội chuyên nghiệp; và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong toàn bộ quy trình quản lý. Định hướng chung là chuyển từ việc trợ giúp bị động sang chủ động phòng ngừa rủi ro và hỗ trợ người dân tự vươn lên.
6.2. Các kiến nghị cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý
Để đạt được các mục tiêu trên, một số kiến nghị cụ thể được đưa ra. Đối với UBND thành phố và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Đà Nẵng, cần sớm ban hành quy chuẩn dịch vụ BTXH và tăng cường phân bổ nguồn lực cho an sinh xã hội. Đối với UBND quận Liên Chiểu, cần tăng cường công tác đào tạo cán bộ, đẩy mạnh xã hội hóa và thường xuyên tổ chức đối thoại với nhân dân. Các kiến nghị này tạo thành một lộ trình hành động rõ ràng, có tính khả thi cao nhằm nâng cao toàn diện hiệu quả công tác quản lý nhà nước về an sinh xã hội.
