Chương 1 C Ơ S Ở LÝ LU Ậ N C Ủ A QU ẢN LÝ HO Ạ T ĐỘ NG GIÁO DỤ C QUỐC PHÒNG AN NINH TẠI TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG AN NINH ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 1. Các khái niệm cơ bản 1. Quản lý giáo dục Ngày nay thuật ngữ quản lý đã trở nên phổ biến nhưng chưa có một định nghĩa thống nhất. Có người cho quản lý là hoạt động nhằm đảm bảo sự hoàn thành công việc qua sự nỗ lực của người khác.
Cũng có người cho quản lý là một hoạt động thiết yếu nhằm đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được mục đích của nhóm. Tuy nhiên, theo nghĩa rộng, quản lý là hoạt động có mục đích của con người, cho đến nay nhiều người cho rằng: Quản lý chính là các hoạt động do một hoặc nhiều người điều phối hành động của những người khác nhằm thu được kết quả mong muốn. Từ những cách tiếp cận trên có thể hiểu: Quản lý là những tác động có tổ chức, có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý, nhằm bảo đảm cho quá trình quản lý diễn ra đúng yêu cầu, nội dung và đạt hiệu quả cao. Hoạt động quản lý là bộ phận hữu cơ của quá trình giáo dục.
Đó là quá trình diễn ra hệ thống những tác động nối tiếp nhau của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý, bao gồm các nhân tố cơ bản: mục tiêu quản lý; chủ thể quản lý; đối tượng quản lý; nội dung quản lý; phương pháp quản lý; kết quả quản lý. Sự tác động này có sức mạnh nhất định, buộc các thành viên thuộc nhóm đối tượng phải hoạt động theo lệnh của chủ thể. Quản lý tiến hành 18 trên cơ sở của tổ chức. Quản lý và tổ chức có mối quan hệ hữu cơ, trong đó tổ chức là điều kiện là nền tảng cho quản lý để hoạt động đạt mục tiêu của tổ chức.
Trong một tổ chức có nhiều yếu tố: con người, công việc, cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật và dịch vụ. Tất cả các yếu tố này có mối quan hệ tương tác lập thành một hệ thống. Quản lý thể hiện mối quan hệ giữa các yếu tố trong hệ thống.Mark xem trọng quản lý như là kết quả tất yếu của sự chuyển hóa quá trình lao động cá biệt, tản mạn, độc lập thành một quá trình lao động xã hội được phối hợp có tổ chức: “tất cả mọi lao động trực tiếp hay lao động chung tiến hành trên quy mô tương đối lớn thì ít nhiều cũng cần đến sự chỉ đạo những hoạt động cá nhân nhằm điều hòa các hoạt động đó và thực hiện chức năng chung…”. Trong các đối tượng quản lý, quản lý con người có tầm quan trọng bật nhất vì “hiền tài là nguyên khí của Quốc gia” và “dụng nhân như dụng mộc”.
Quản lý là hoạt động có ý thức của con người nhằm định hướng, tổ chức, sử dụng các nguồn lực và phối hợp hành động của một nhóm người hay một cộng đồng người để đạt được các mục tiêu đề ra một cách hiệu quả nhất. Hoạt động quản lý được thực hiện trên cơ sở bốn chức năng đó là lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra. Lập kế hoạch (planning): Kế hoạch phải xác định được các vấn đề như nhận dạng và phân tích tình hình, bối cảnh; dự báo các khả năng; lựa chọn và xác định các mục tiêu, mục đích và hoạch định con đường, cách thức, biện pháp để đạt được mục tiêu, mục đích của cả quá trình. Tổ chức (Organizing): là quá trình chuyển hóa những ý tưởng khá trừu tượng trong kế hoạch thành hiện thực.
Xét về mặt chức năng quản lý, tổ chức là quá trình hình thành nên cấu trúc các quan hệ giữa các 19 thành viên, giữa các bộ phận trong một tổ chức nhằm thực hiện thành công các kế hoạch và đạt được mục tiêu tổng thể của tổ chức. Chỉ đạo (Leading): có nguồn gốc từ hai thuật ngữ lãnh đạo và điều hành. Chỉ đạo vừa có ý nghĩa chỉ thị để điều hành, vừa là tác động ảnh hưởng tới hành vi, thái độ của các thành viên trong tổ chức trên cơ sở sử dụng đúng các quyền lực của người quản lý. Chỉ đạo là quá trình tác động, gây ảnh hưởng đến thành viên trong tổ chức để công việc của họ làm hướng tới các mục tiêu chung đề ra.
Kiểm tra (Controlling): là quá trình thiết lập và thực hiện cơ chế thích hợp để thu thập và xử lý thông tin đảm bảo đạt được các mục tiêu của tổ chức. Quy trình kiểm tra/ đánh giá là người quản lý đặt ra những chuẩn mực thành đạt của hoạt động, sau đó đối chiếu, đo lường kết quả sự thành đạt so với chuẩn mực đã đặt ra. Giáo dục quốc phòng an ninh ở các trường đại học Giáo dục quốc phòng an ninh là môn học bao gồm kiến thức khoa học xã hội nhân văn, khoa học tự nhiên và khoa học kỹ thuật quân sự và thuộc nhóm các môn học chung. Nội dung bao gồm ki ến th ức c ơ bản v ề đường lối quốc phòng, quân sự của Đảng, công tác quản lý Nhà nước về quốc phòng an ninh; về truyền th ống đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc, về nghệ thuật quân sự Việt Nam và kỹ năng quân sự, an ninh cần thiết đáp ứng yêu cầu xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, đồng thời, góp phần xây dựng, rèn luyện ý thức tổ chức kỷ luật, tác phong khoa học ngay khi sinh viên đang học tập trong nhà trường và khi ra công tác ngoài xã hội.
Giáo dục quốc phòng an ninh cho sinh viên ở các trường đại học chịu sự chi phối của nhiều nhân tố, trong đó hai yếu tố mang tính quyết 20 định ảnh hưởng đến chất lượng của hoạt động này chính là là người dạy (đội ngũ giảng viên) và người học (đội ngũ học viên) * Về người dạy Từ ngàn xưa, cổ nhân đã viết “lương sư hưng quốc” và “Quân Sư Phụ”,… nêu rõ tầm quan trọng của ng ười th ầy trong xã hội. Theo Luật giáo dục, nhà giáo là những người làm nhiệm vụ giảng dạy và giáo dục sinh viên trong các trường học và các cơ sở giáo dục khác của hệ thống giáo dục quốc dân. Nhà giáo có vai trò cực kỳ quan trọng trong sự nghiệp giáo dục và đào tạo, trước hết họ là những người được xã hội giao trọng trách giáo dục nhân cách toàn diện cho thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho phát triển kinh tế xã hội. Nhà giáo là nhân vật trung tâm và trung gian giữa các thế hệ.
Theo Luật giáo dục, “giảng viên dạy ở các trường cao đẳng và đại học phải có bằng tốt nghiệp đại học chuyên ngành và có chứng chỉ sư phạm”. Phẩm chất nhà giáo, đặc biệt là nhà giáo quân đội rất cần thiết cho sự thành công của hoạt động sư phạm quân sự, nhà giáo quân đội cần có: Là công dân mẫu mực, có lập trường chính trị, tư tưởng vững vàng, có thế giới quan khoa học và có ý thức pháp luật tốt. Có tư tưởng đạo đức, có lối sống lành mạnh, gương mẫu, trung thực, công bằng, nhân ái với mọi người để sinh viên noi theo. Cán bộ giảng dạy phải tốt nghiệp trường sĩ quan hay giảng viên giảng dạy giáo dục quốc phòng an ninh.
Cán bộ giảng dạy tốt nhất trải qua kinh nghiệm trong quân đội. Đội ngũ cán bộ, giáo viên giáo dục quốc phòng an ninh tại các trung tâm là người trực tiếp chỉ đạo, hướng dẫn và thực hiện hoạt động dạy học 21 giáo dục quốc phòng an ninh. Phần nhiều đội ngũ cán bộ giảng dạy là sĩ quan biệt phái, chưa được đào tạo bài bản về nghiệp vụ sư phạm, chưa được quan tâm đào tạo theo chuẩn quy định của Bộ Giáo dục & Đào tạo cũng như mặt bằng chung ở các nhà trường đại học. Công tác giáo dục quốc phòng an ninh có liên quan và chịu sự chỉ đạo, quản lý của nhiều cấp, nhiều bộ, ngành, cơ quan và các tổ chức, các lực lượng khác nhau.
Giáo dục quốc phòng an ninh có tính đặc thù cả về tổ chức, nhân lực, quản lý và phát triển đội ngũ giảng viên đến nội dung chương trình, phương pháp tổ chức thực hiện. Giáo dục quốc phòng an ninh là chương trình học có những đòi hỏi rất riêng về cơ sở vật chất, vũ khí, trang bị và các phương tiện, thiết bị dạy học khác. Mặc dù có nhiều cố gắng song hiện nay việc vận dụng sáng tạo các phương pháp dạy học, quản lý giáo dục còn nhiều hạn chế do lưu lượng sinh viên quá đông, cường độ lao động của đội ngũ cán bộ giảng viên còn rất cao. * Về người học Đối tượng học giáo dục quốc phòng an ninh tại trung tâm rất phong phú và đa dạng (ngôn ngữ, vùng miền, sức khỏe,…) học ở các ngành học và bậc học khác nhau (hệ đại học và hệ cao đằng, sinh viên trong và ngoài đại học quốc gia).
Ý thức, thái độ và phương pháp học tập và thuộc tính tâm lý của sinh viên hoàn toàn khác nhau. Điều này đòi hỏi nhà quản lý phải biết thiết kế chương trình kế hoạch giáo dục phù hợp từng đối tượng. Quản lý hoạt động giáo dục quốc phòng an ninh tại Trung tâm Giáo dục Quốc phòng an ninh Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh 22 Quản lý hoạt động giáo dục quốc phòng an ninh thực chất là nắm giữ và điều khiển các quá trình, các lực lượng, các hoạt động giáo dục quốc phòng bằng những tác động có mục đích của các chủ thể quản lý. Căn cứ vào quy mô, tính chất của hệ thống quản lý người ta thường xem xét và giải quyết các vấn đề của hoạt động giáo dục quốc phòng an ninh.
Quản lý hoạt động giáo dục quốc phòng an ninh được hiểu là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý vào hệ thống giáo dục quốc dân nhằm huy động và tổ chức thực hiện có hiệu quả các nguồn lực phục vụ cho mục tiêu phát triển giáo dục, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế chính trị, xã hội của quốc gia. Nội dung quản lý chủ yếu là: mục tiêu chiến lược của hệ thống giáo dục; chủ trương xây dựng, tổ chức hệ thống giáo dục; xây dựng các công cụ quản lý (cơ chế, chính sách, quy hoạch, kế hoạch; điều hành hoạt động của hệ thống giáo dục).
