mở đầu, tổng quan, danh mục tài liệu tham khảo và kết luận, đề tài gồm 3 chƣơng: - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về phát triển thƣơng mại, dịch vụ. Chƣơng 1, trình bày một cách có hệ thống cơ sở lý luận về thƣơng mại, dịch vụ, phát triển thƣơng mại, dịch vụ, xu hƣớng phát triển thƣơng mại, dịch vụ trên thế giới, để từ đó đƣa ra những nhân tố ảnh hƣởng đến thƣơng mại, dịch vụ, những nội dung của phát triển thƣơng mại, dịch vụ. - Chƣơng 2: Thực trạng phát triển thƣơng mại, dịch vụ trên địa bàn quận Hải Châu. Chƣơng 2, tập trung phác họa thực trạng phát triển kinh tế - xã hội nói chung và thực trạng phát triển thƣơng mại, dịch vụ trên địa bàn quận Hải Châu nói riêng, để từ đó rút ra những mặt đƣợc, chƣa đƣợc cũng nhƣ nguyên 4 nhân của những tồn tại, hạn chế trong phát triển thƣơng mại dịch vụ giai đoạn 2008 – 2012.
- Chƣơng 3: Giải pháp phát triển thƣơng mại, dịch vụ trên địa bàn quận Hải Châu. Chƣơng 3, đƣa ra những giải pháp nhằm góp phần khắc phục những tồn tại của phát triển thƣơng mại, dịch vụ trong thời gian qua, thúc đẩy thƣơng mại, dịch vụ tiến lên một bƣớc mới. Tổng quan về đề tài nghiên cứu Thƣơng mại, dịch vụ đƣợc xem xét với tƣ cách một ngành kinh tế thực hiện quá trình lƣu thông trao đổi hàng hóa và thực hiện các công việc phục vụ tiêu dùng của sản xuất và dân cƣ trên thị trƣờng. Phát triển thƣơng mại, dịch vụ đƣợc thừa nhận là một khía cạnh quan trọng của phát triển kinh tế và phát triển thƣơng mại, dịch vụ luôn đi kèm với tăng trƣởng thu nhập và hiện đại hóa nền kinh tế.
Đánh giá mức độ phát triển khu vực thƣơng mại, dịch vụ đƣợc xem xét trên các khía cạnh qui mô và tốc độ tăng trƣởng, cơ cấu và mức độ chuyển dịch cơ cấu của đầu ra (tổng giá trị sản xuất và giá trị gia tăng) và đầu vào (lao động, vốn, công nghệ) và các nhân tố ảnh hƣởng (thu nhập bình quân đầu ngƣời, độ mở cửa của nền kinh tế, vốn đầu tƣ nƣớc ngoài, mức độ đô thị hóa). Những nghiên cứu về Thƣơng mại, dịch vụ và phát triển thƣơng mại, dịch vụ đã không còn mới và đã đƣợc rất nhiều tác giả lồng ghép trong các nghiên cứu trƣớc đây thông qua các luận văn về phát triển kinh tế của chuyên ngành Kinh tế phát triển. Với những hiểu biết thông qua các tài liệu và kinh nghiệm hoạt động thực tiễn, tác giả đã đi sâu vào nghiên cứu về Thƣơng mại, dịch vụ và phát triển thƣơng mại, dịch vụ trên địa bàn quận Hải Châu. Để hoàn thành đề tài này, tác giả đã tham khảo một số luận văn đƣợc thực hiện tại trƣờng Đại học kinh tế Đà Nẵng trong những năm gần đây: 5 - “Một số giải pháp phát triển kinh tế huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam”, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế phát triển, Tác giả Phan Thăng An, Năm 2011.
Trong khuôn khổ phạm vi và mục đích nghiên cứu, đề tài đã giải quyết đƣợc những vấn đề sau: - Một là, hệ thống những lí luận cơ bản về phát triển kinh tế nói chung trong đó có đề cập đến Thƣơng mại, dịch vụ và phát triển Thƣơng mại, dịch vụ nói riêng. - Hai là, mô tả và phân tích thực trạng phát triển kinh tế nói chung và Thƣơng mại, dịch vụ nói riêng, từ đó đƣa ra những hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế. - Ba là, xây dựng các giải pháp để phát triển kinh tế nói chung và phát triển Thƣơng mại, dịch vụ nói riêng trong thời gian sắp tới. - “Phát triển kinh tế huyện Minh Long, tỉnh Quảng Ngãi”, Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế phát triển, Tác giả Võ Phƣơng, Năm 2011.
Trong khuôn khổ phạm vi và mục đích nghiên cứu, đề tài đã giải quyết đƣợc những vấn đề sau: - Một là, một số vấn đề lý luận cơ bản về phát triển kinh tế, phát triển Thƣơng mại, dịch vụ và trình bày một số kinh nghiệm của một số huyện trên địa bàn các tỉnh lân cận. - Hai là, tổng hợp một khối lƣợng lớn thông tin dữ liệu liên quan đến phát triển kinh tế nói chung và phát triển Thƣơng mại, dịch vụ nói riêng. - Ba là, đƣa ra các giải pháp và một số kiến nghị liên quan về phía lãnh đạo để có thể hoàn thiện đƣợc hành lang pháp lý, tạo điều kiện cho khu vực Thƣơng mại, dịch vụ phát triển. Sau khi khảo sát các nghiên cứu trên về phát triển kinh tế nói chung và phát triển Thƣơng mại, dịch vụ nói riêng, tác giả rút ra đƣợc các kết quả sau: 6 - Thứ nhất, các nghiên cứu trƣớc đây đã nghiên cứu và tổng hợp đƣợc một hệ thống các cơ sở lý luận khá đầy đủ và cụ thể về phát triển kinh tế nói chung và phát triển Thƣơng mại, dịch vụ nói riêng.
- Thứ hai, các nghiên cứu trƣớc đây đã có phân tích và tổng hợp đƣợc một khối lƣợng kiến thức thực tiễn trong phát triển kinh tế và phát triển thƣơng mại, dịch vụ. - Thứ ba, các nghiên cứu cũng đã chỉ ra một số phân ngành trong khu vực Thƣơng mại, dịch vụ có thể mang lại những đóng góp tích cực trong sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung và góp phần chuyển biến phân công lao động xã hội theo hƣớng tích cực. Tuy nhiên, một số vấn đề mà các nghiên cứu trƣớc đây chƣa đề cập đến và giải quyết đƣợc là : Thứ nhất, các đề tài nghiên cứu trƣớc đây đƣợc tiến hành tại các huyện có điều kiện về kinh tế - xã hội còn gặp nhiều khó khăn, thu nhập và mức sống của đại bộ phận nhân dân còn ở mức trung bình, chƣa có nghiên cứu đƣợc tiến hành trên địa bàn trung tâm của một thành phố đang trên đà phát triển về mọi mặt đặc biệt là khu vực Thƣơng mại, dịch vụ nhƣ quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng Thứ hai, các nghiên cứu trên chỉ phân tích đƣợc những vẫn đề mang tính khái quát về Thƣơng mại, dịch vụ và phát triển Thƣơng mại, dịch vụ nhƣ các khu vực khác trong nền kinh tế, chƣa thật sự nhấn mạnh đƣợc vai trò của Thƣơng mại, dịch vụ trong nền kinh tế. Do đó, trên cơ sở kế thừa những nghiên cứu trƣớc, đề tài “Phát triển Thƣơng mại, dịch vụ trên địa bàn quận Hải Châu” sẽ góp phần xây dựng đƣợc một hệ thống các giải pháp để phát triển Thƣơng mại, dịch vụ trên địa bàn quận Hải Châu.
7 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN THƢƠNG MẠI, DỊCH VỤ 1. KHÁI QUÁT VỀ THƢƠNG MẠI, DỊCH VỤ 1. Một số khái niệm a. Thương mại Về mặt thuật ngữ, thƣơng mại trong tiếng Anh là Trade, vừa có nghĩa là kinh doanh, vừa có nghĩa là trao đổi hàng hoá, dịch vụ.
Ngoài ra, tiếng Anh còn dùng một thuật ngữ nữa là Business hoặc Commerce với ý nghĩa là buôn bán hàng hoá, kinh doanh hàng hoá. Tiếng Pháp cũng có từ Commerce (tƣơng đƣơng với từ Trade, Business của tiếng Anh) là sự buôn bán hàng hoá, dịch vụ. Theo nghĩa rộng, thƣơng mại là toàn bộ các hoạt động kinh doanh trên thị trƣờng. Thƣơng mại đồng nghĩa với kinh doanh đƣợc hiểu nhƣ là các hoạt động kinh tế nhằm mục tiêu sinh lợi của các chủ thể kinh doanh trên thị trƣờng.
Theo nghĩa hẹp, thƣơng mại là quá trình mua bán hàng hóa, dịch vụ trên thị trƣờng, là lĩnh vực phân phối và lƣu thông hàng hóa. Nếu hoạt động trao đổi hàng hóa vƣợt ra khỏi biên giới quốc gia thì ngƣời ta gọi đó là ngoại thƣơng. Theo quan điểm về sự phát triển của trao đổi hàng hoá, thƣơng mại đƣợc hiểu là hình thức phát triển cao của trao đổi hàng hóa và là quá trình trao đổi các yếu tố hàng hóa của nền kinh tế thông qua quan hệ hàng hóa-tiền tệ với mục đích sinh lợi không chỉ cho cá nhân hoặc tổ chức trực tiếp tham gia vào trao đổi mà còn mang lại phúc lợi cho cả cộng đồng. Trong quá trình này, ngƣời bán là ngƣời cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho ngƣời mua, đổi lại ngƣời mua sẽ phải trả cho ngƣời bán một giá trị tƣơng đƣơng nào đó.
8 Các hình thức sở hữu về Sự phân công lao TLSX động xã hội Xã hội Tính chất độc lập về kinh Tính chất chuyên môn tế của SX hóa của SX sản xuất Sản xuất - Phân phối - Trao đổi - Tiêu dùng LƢU THÔNG THƢƠNG HÀNG HÓA MẠI Nguồn: Giáo trình kinh tế các ngành thƣơng mại, dịch vụ của NXB Thống kê Sơ đồ 1.1: Quá trình phát triển của thƣơng mại từ trao đổi hàng hóa Thông thƣờng, do có vị trí đặc biệt quan trọng và những đặc thù riêng nên hoạt động thƣơng mại thƣờng đƣợc tách riêng khỏi phạm trù dịch vụ và đƣợc xem là một vế ngang bằng với hoạt động dịch vụ. Nhƣng trong đề tài này, thƣơng mại, dịch vụ đƣợc xem xét với tƣ cách một ngành kinh tế thực hiện quá trình lƣu thông trao đổi hàng hóa và thực hiện các công việc phục vụ tiêu dùng của sản xuất và dân cƣ trên thị trƣờng b. Dịch vụ Có nhiều cách định nghĩa về dịch vụ: Adam Smith từng định nghĩa rằng, "Dịch vụ là những nghề hoang phí nhất trong tất cả các nghề nhƣ cha đạo, luật sƣ, nhạc công, ca sĩ ôpêra, vũ công.Công việc của tất cả bọn họ tàn lụi đúng lúc nó đƣợc sản xuất ra". Từ định nghĩa này, ta có thể nhận thấy rằng Adam Smith có lẽ muốn nhấn mạnh đến khía cạnh "không tồn trữ đƣợc" của sản phẩm dịch vụ, tức là đƣợc sản xuất và tiêu thụ đồng thời.
Mác cho rằng : "Dịch vụ là con đẻ của nền kinh tế sản xuất hàng hóa, khi mà kinh tế hàng hóa phát triển mạnh, đòi hỏi một sự lƣu thông thông suốt, trôi chảy, liên tục để thoả mãn nhu cần ngày càng cao đó của con ngƣời thì dịch vụ ngày càng phát triển" Nhƣ vậy, với định nghĩa trên, C. Mác đã chỉ ra nguồn gốc ra đời và sự phát triển của dịch vụ, kinh tế hàng hóa càng phát triển thì dịch vụ càng phát triển mạnh. Khi kinh tế càng phát triển thì vai trò của dịch vụ ngày càng quan trọng và dịch vụ đã trở thành đối tƣợng nghiên cứu của nhiều ngành khác nhau: từ kinh tế học đến văn hóa học, luật học, từ hành chính học đến khoa học quản lý. Do vậy mà có nhiều khái niệm về dịch vụ theo nghĩa rộng hẹp khác nhau, đồng thời cách hiểu về nghĩa rộng và nghĩa hẹp cũng khác nhau.