Luận văn thạc sĩ pháp luật về góp vốn mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp việt nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu pháp luật về góp vốn mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Pháp Luật: Góp Vốn Mua Cổ Phần Của Nhà Đầu Tư Nước Ngoài Tại Doanh Nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các chữ viết tắt
• Danh mục các bảng
• Danh mục hình vẽ
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT GÓP VỐN, MUA CỔ PHẦN CỦA NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRONG CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM
• 1.1. Quan niệm về góp vốn, mua cổ phần trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 1.1.1. Góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 1.1.2. Khái niệm nhà đầu tư nước ngoài
• 1.1.3. Quan điểm, nhận định về doanh nghiệp Việt Nam
• 1.2. Sự cần thiết huy động vốn theo hình thức góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 1.2.1. Huy động vốn theo hình thức góp vốn, mua cổ phần tăng cường vốn vào thị trường Việt Nam
• 1.2.2. Huy động vốn theo hình thức góp vốn, mua cổ phần đưa Việt Nam tiếp cận được với nguồn công nghệ mới, tiên tiến và hiện đại
• 1.2.3. Huy động vốn theo hình thức góp vốn, mua cổ phần hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam đổi mới phương pháp quản lý
• 1.2.4. Huy động vốn theo hình thức góp vốn, mua cổ phần góp phần mở rộng thị trường, tăng sức cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam
• 1.2.5. Huy động vốn theo hình thức góp vốn, mua cổ phần góp phần giải quyết việc làm
• 1.2.6. Huy động vốn theo hình thức góp vốn, mua cổ phần góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tăng thu ngân sách nhà nước
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG VỀ PHÁP LUẬT GÓP VỐN, MUA CỔ PHẦN CỦA NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRONG CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM
• 2.1. Tổng quan quá trình phát triển của pháp luật góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 2.1.1. Giai đoạn từ trước khi có Luật Đầu tư năm 2005
• 2.1.2. Giai đoạn từ khi có Luật Đầu tư năm 2005 đến nay
• 2.2. Quy định về hình thức góp vốn, mua cổ phần
• 2.3. Quyền và nghĩa vụ của nhà đầu tư nước ngoài khi thực hiện góp vốn, mua cổ phần trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 2.4. Quy định về nhà đầu tư nước ngoài
• 2.4.1. Quy định về tổ chức nước ngoài
• 2.4.2. Quy định về cá nhân nước ngoài
• 2.5. Quy định về mức góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 2.5.1. Quy định chung về mức góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 2.5.2. Quy định về mức góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.5.3. Quy định về mức góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.5.4. Quy định về tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam kinh doanh thương mại dịch vụ theo các Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên
• 2.5.5. Quy định về tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước cổ phần hóa
• 2.6. Các hình thức góp vốn, mua cổ phần trong doanh nghiệp Việt Nam
• 2.7. Thủ tục góp vốn, mua cổ phần trong doanh nghiệp Việt Nam
• 2.7.1. Các quy định chung về thủ tục góp vốn, mua cổ phần
• 2.7.2. Thủ tục góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.7.3. Thủ tục góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam
• 2.7.4. Thủ tục mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước
• 2.8. Tài khoản góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài
• 2.9. Thành tựu đạt được khi áp dụng pháp luật góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 2.9.1. Nhu cầu góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 2.9.2. Tình hình mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 2.9.3. Tình hình giao dịch trên thị trường chứng khoán Việt Nam thông qua hình thức góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 2.9.4. Một số nguyên nhân của các hạn chế, tồn tại trong hoạt động góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 2.10. Một số rủi ro trong hoạt động góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 3. Chương 3: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT GÓP VỐN, MUA CỔ PHẦN CỦA NHÀ ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TRONG CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM
• 3.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 3.1.1. Yêu cầu của sự phát triển kinh tế và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam
• 3.1.2. Sự hấp dẫn đầu tư của Việt Nam đối với các nhà đầu tư nước ngoài
• 3.1.3. Các quan hệ đầu tư mới phát sinh cần sự điều chỉnh của pháp luật
• 3.2. Hoàn thiện pháp luật góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 3.2.1. Một số giải pháp hoàn thiện các quy định về pháp luật góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 3.2.2. Một số giải pháp về tổ chức thực hiện việc nhà đầu tư nước ngoài góp vốn, mua cổ phần trong các doanh nghiệp Việt Nam
• 3.2.3. Một số giải pháp bổ trợ khác
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về góp vốn mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc góp vốn và mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài tại doanh nghiệp Việt Nam trở thành một chủ đề quan trọng. Hình thức đầu tư này không chỉ giúp tăng cường nguồn vốn cho doanh nghiệp mà còn tạo cơ hội tiếp cận công nghệ mới và cải thiện quản lý. Theo nghiên cứu, việc góp vốn từ nhà đầu tư nước ngoài đã góp phần đáng kể vào sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam. Đặc biệt, các doanh nghiệp Việt Nam có thể mở rộng thị trường và nâng cao sức cạnh tranh thông qua việc hợp tác với các nhà đầu tư quốc tế. "Việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài là hết sức quan trọng trong việc tạo nên sức mạnh của tài chính".

1.1. Khái niệm và vai trò của nhà đầu tư nước ngoài

Khái niệm nhà đầu tư nước ngoài được định nghĩa là cá nhân hoặc tổ chức không có quốc tịch Việt Nam, có quyền tham gia vào các hoạt động đầu tư tại Việt Nam. Vai trò của họ trong nền kinh tế là rất lớn, không chỉ về mặt tài chính mà còn về mặt công nghệ và quản lý. Nhà đầu tư nước ngoài thường mang đến những mô hình kinh doanh tiên tiến, giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh. "Sự cần thiết huy động vốn theo hình thức góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam" đã được khẳng định qua nhiều nghiên cứu và thực tiễn.

II. Thực trạng pháp luật về góp vốn mua cổ phần

Pháp luật về góp vốn và mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài tại doanh nghiệp Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều bất cập trong quy định pháp luật. Hệ thống pháp luật hiện hành chưa đồng bộ, dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện các thủ tục đầu tư. "Thủ tục hành chính còn rườm rà đối với nhà đầu tư nước ngoài" là một trong những vấn đề lớn cần được khắc phục. Việc cải thiện quy định pháp luật sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào thị trường Việt Nam.

2.1. Quy định về quyền và nghĩa vụ của nhà đầu tư nước ngoài

Quyền và nghĩa vụ của nhà đầu tư nước ngoài khi thực hiện góp vốn, mua cổ phần được quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều nhà đầu tư vẫn gặp khó khăn trong việc hiểu và thực hiện các quy định này. "Quy định về mức góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam" cần được làm rõ hơn để tránh những hiểu lầm và tranh chấp không đáng có.

III. Đề xuất hoàn thiện pháp luật về góp vốn mua cổ phần

Để thu hút nhà đầu tư nước ngoài, việc hoàn thiện pháp luật về góp vốn, mua cổ phần là rất cần thiết. Các quy định cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn và yêu cầu phát triển kinh tế. "Một số giải pháp hoàn thiện các quy định về pháp luật góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam" sẽ giúp tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi hơn. Cần có những chính sách khuyến khích và hỗ trợ cho nhà đầu tư nước ngoài nhằm nâng cao tính cạnh tranh của các doanh nghiệp Việt Nam.

3.1. Giải pháp cải cách thủ tục hành chính

Cải cách thủ tục hành chính là một trong những giải pháp quan trọng để thu hút nhà đầu tư nước ngoài. Việc đơn giản hóa các quy trình và giảm thiểu thời gian xử lý sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài. "Thủ tục góp vốn, mua cổ phần cần được đơn giản hóa để tăng tính khả thi và hấp dẫn của thị trường Việt Nam".

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nhu cầu thu hút nguồn lực tài chính bên ngoài của Việt Nam ước tính lên tới khoảng 140 tỷ USD nhằm phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng kinh tế và xã hội. Dòng vốn đầu tư nước ngoài đổ vào thị trường chứng khoán và các doanh nghiệp nội địa có thời điểm đạt mức trung bình khoảng 700 triệu USD mỗi tháng, khẳng định vai trò trụ cột của kênh huy động vốn thông qua hình thức góp vốn và mua cổ phần.

Vấn đề cốt lõi mà nghiên cứu tập trung giải quyết là sự thiếu đồng bộ, mâu thuẫn và chồng chéo trong hệ thống pháp luật điều chỉnh quan hệ đầu tư theo hình thức góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài tại các doanh nghiệp Việt Nam. Thực trạng này tạo ra những rào cản hành chính phức tạp, làm mờ nhạt ranh giới giữa đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp, đồng thời hạn chế khả năng hấp thụ nguồn vốn chất lượng cao từ thị trường quốc tế.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa các vấn đề lý luận về quyền góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài; đánh giá thực trạng các quy phạm pháp luật theo Luật Đầu tư năm 2005, Luật Doanh nghiệp năm 2005 và các văn bản chuyên ngành; phân tích rủi ro pháp lý; từ đó đề xuất các giải pháp toàn diện nhằm hoàn thiện hệ thống thể chế kinh tế.

Phạm vi nghiên cứu bao quát các quy định pháp luật và thực tiễn thi hành tại Việt Nam trong giai đoạn từ trước năm 2005 đến năm 2011, mở rộng sang các lĩnh vực đặc thù như hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần và thị trường chứng khoán niêm yết. Ý nghĩa của đề tài thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học vững chắc giúp tối ưu hóa hiệu quả giải ngân vốn, hỗ trợ hơn 95% doanh nghiệp vừa và nhỏ đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị theo chuẩn quốc tế và gia tăng tỷ lệ đóng góp cho ngân sách nhà nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết tự do hóa thương mại và đầu tư quốc tế, gắn liền với các nguyên tắc cam kết mở cửa thị trường dịch vụ trong khuôn khổ Hiệp định chung về thương mại dịch vụ (GATS) của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Bên cạnh đó, luận văn ứng dụng lý thuyết quản trị doanh nghiệp hiện đại, nhấn mạnh việc chuyển dịch từ mô hình chỉ huy phân cấp theo chiều dọc sang phương pháp quản trị mục tiêu (MBO) theo chiều ngang. Mô hình này giúp doanh nghiệp tối ưu hóa năng suất lao động và thúc đẩy đổi mới phương thức vận hành khi có sự tham gia của đối tác nước ngoài.

Khung lý thuyết của đề tài xoay quanh các khái niệm pháp lý then chốt:

• Góp vốn: Hành vi đưa tài sản hợp pháp (tiền tệ, giá trị quyền sử dụng đất, quyền sở hữu trí tuệ, bí quyết kỹ thuật) vào doanh nghiệp để trở thành chủ sở hữu hoặc đồng sở hữu.
• Mua cổ phần: Phương thức nhà đầu tư bỏ vốn sở hữu một phần đơn vị vốn điều lệ nhỏ nhất của công ty cổ phần, bao gồm cổ phần phổ thông và các loại cổ phần ưu đãi.
• Nhà đầu tư nước ngoài: Khái niệm phân định giữa cá nhân không mang quốc tịch Việt Nam và các tổ chức kinh tế được thành lập theo pháp luật nước ngoài, hoặc tổ chức tại Việt Nam có tỷ lệ sở hữu của bên nước ngoài vượt mức 49% vốn điều lệ.
• Doanh nghiệp Việt Nam: Các tổ chức kinh tế thành lập hợp pháp theo Luật Doanh nghiệp, bao gồm doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty hợp danh, công ty cổ phần và doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi sở hữu.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để xem xét các hiện tượng pháp lý trong mối quan hệ vận động của nền kinh tế thị trường. Phương pháp phân tích - tổng hợp và phương pháp so sánh luật học được sử dụng xuyên suốt nhằm đối chiếu quy định của Việt Nam với các chuẩn mực quốc tế và kinh nghiệm lập pháp của các quốc gia trong khu vực như Ấn Độ, Campuchia và Lào.

Nguồn dữ liệu và cỡ mẫu nghiên cứu:

• Cỡ mẫu khảo sát gồm 36 văn bản quy phạm pháp luật tiêu biểu ban hành từ năm 1993 đến năm 2011, bao gồm luật, nghị định, quyết định của Thủ tướng Chính phủ và thông tư hướng dẫn của Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính.
• Mẫu thực tiễn bao gồm 30 giao dịch thâu tóm, mua bán cổ phần điển hình tại các ngân hàng thương mại cổ phần và các doanh nghiệp niêm yết lớn trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích theo ngành trọng điểm, tập trung vào lĩnh vực tài chính - ngân hàng và các doanh nghiệp thực hiện cổ phần hóa quy mô lớn. Lý do lựa chọn phương pháp này là vì đây là các lĩnh vực có mức độ hội nhập sâu rộng nhất, chịu sự điều chỉnh của nhiều tầng nấc văn bản pháp luật, qua đó phản ánh rõ nét nhất các xung đột thể chế và rủi ro thực tế trong giai đoạn nghiên cứu từ năm 1999 đến năm 2011.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, sự thiếu đồng bộ và chồng chéo về khái niệm nhà đầu tư nước ngoài. Nghiên cứu phát hiện sự bất nhất giữa các văn bản quy phạm pháp luật: Quyết định 88/2009/QĐ-TTg xác định tổ chức có trên 49% vốn ngoại là nhà đầu tư nước ngoài, trong khi Quyết định 121/2008/QĐ-BTC lại quy định mức trần phải là 100% vốn góp nước ngoài. Sự xung đột này khiến hơn 40% hồ sơ giao dịch phát sinh vướng mắc về thẩm quyền thẩm tra và áp dụng điều kiện đầu tư.

Thứ hai, trần sở hữu vốn nước ngoài có sự phân hóa phức tạp theo từng ngành nghề. Đối với ngân hàng thương mại Việt Nam, Nghị định 69/2007/NĐ-CP giới hạn tỷ lệ sở hữu của tất cả các nhà đầu tư nước ngoài ở mức tối đa 30% vốn điều lệ, trong đó một cổ đông chiến lược nước ngoài không được sở hữu quá 15% (hoặc 20% khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt). Trong khi đó, tỷ lệ nắm giữ cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài tại các công ty đại chúng niêm yết được nâng lên mức 49% theo Quyết định 55/2009/QĐ-TTg.

Thứ ba, sự tăng trưởng vượt bậc của dòng vốn ngoại trên thị trường vốn. Năm 2010, tỷ lệ dòng vốn đầu tư gián tiếp trên tổng mức vốn hóa thị trường của Việt Nam đạt 1,82%, đứng vị trí thứ 2 trong nhóm các thị trường mới nổi tại châu Á, vượt qua Ấn Độ với 1,80%, Pakistan với 1,55% và Đài Loan với 1,25%, chỉ xếp sau Hàn Quốc với 2,01%.

Thứ tư, rào cản trong hoạt động góp vốn bằng tài sản phi tiền tệ. Tỷ trọng các giao dịch góp vốn bằng giá trị quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ và bí quyết kỹ thuật chỉ chiếm dưới 5% tổng số thương vụ do thiếu các quy định chi tiết về phương pháp thẩm định giá tài sản vô hình.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những tồn tại trên bắt nguồn từ tư duy quản lý mang nặng tính hành chính tiền kiểm. Ranh giới giữa đầu tư trực tiếp (góp vốn để tham gia quản lý) và đầu tư gián tiếp (mua cổ phần thuần túy tài chính) chưa được định lượng bằng tỷ lệ sở hữu biểu quyết cụ thể, dẫn đến sự lúng túng cho các cơ quan cấp phép đầu tư và đăng ký kinh doanh.

Khi so sánh với kinh nghiệm lập pháp của Ấn Độ, quốc gia này đã phân luồng đầu tư theo hai cơ chế: luồng tự động không cần phê duyệt trước đối với các ngành nghề thông thường và luồng phê duyệt của Chính phủ đối với các ngành nhạy cảm, giúp tốc độ giải ngân vốn tăng trưởng hơn 25% mỗi năm. Tại Việt Nam, thủ tục chuyển đổi loại hình doanh nghiệp khi có sự tham gia của thành viên nước ngoài vẫn còn nhiều bước trung gian không cần thiết.

Về phương diện trực quan hóa, các dữ liệu này có thể được trình bày rõ nét qua Bảng tổng hợp tỷ lệ sở hữu của ngân hàng nước ngoài tại các ngân hàng thương mại Việt Nam và Biểu đồ phân bổ dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài theo đối tác quốc tế. Những biểu đồ và bảng số liệu này chứng minh rằng việc nới lỏng trần sở hữu và minh bạch hóa thủ tục là yếu tố quyết định để thúc đẩy quy mô giao dịch thâu tóm, sáp nhập lành mạnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa và thống nhất định nghĩa về nhà đầu tư nước ngoài trong toàn bộ hệ thống văn bản pháp luật. Cần xác định rõ tổ chức kinh tế có tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài từ 51% vốn điều lệ trở lên mới áp dụng các điều kiện đầu tư như nhà đầu tư nước ngoài, giúp giảm ít nhất 50% thời gian xử lý thủ tục hành chính. Mục tiêu này cần hoàn thành trước năm 2015 dưới sự chủ trì của Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Thứ hai, ban hành thông tư hướng dẫn chi tiết về phương pháp xác định giá trị quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ và bí quyết kỹ thuật khi đưa vào góp vốn. Cần quy định rõ việc áp dụng các phương pháp định giá theo chi phí, thị trường hoặc thu nhập, phấn đấu nâng tỷ lệ góp vốn bằng tài sản phi tiền tệ lên trên 15% trong vòng 3 năm tới. Cơ quan chủ trì thực hiện là Bộ Tài chính phối hợp cùng Bộ Khoa học và Công nghệ.

Thứ ba, nới lỏng lộ trình tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài trong các ngân hàng thương mại cổ phần có năng lực tài chính vững mạnh từ mức 30% lên mức linh hoạt từ 35% đến 40% trong lộ trình 5 năm tới. Giải pháp này do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tham mưu trình Chính phủ ban hành nhằm gia tăng tiềm lực vốn cho hệ thống ngân hàng thương mại.

Thứ tư, đổi mới căn bản thủ tục hành chính theo hướng chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, thiết lập hệ thống giám sát tự động đối với tài khoản góp vốn, mua cổ phần bằng đồng Việt Nam và ngoại tệ. Mục tiêu hướng đến việc thu hút trên 20 tỷ USD vốn đầu tư gián tiếp mỗi năm, do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước phối hợp với các cơ quan quản lý ngoại hối triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cơ quan quản lý nhà nước và các nhà hoạch định chính sách tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Luận văn cung cấp hệ thống 36 dẫn chứng pháp lý và luận cứ thực tiễn để phục vụ việc sửa đổi, bổ sung các nghị định hướng dẫn thi hành luật chuyên ngành.

Thứ hai, đội ngũ luật sư, chuyên gia tư vấn pháp lý doanh nghiệp và chuyên viên thẩm định thương vụ M&A. Nhóm đối tượng này có thể sử dụng các phân tích trong công trình để nhận diện 5 nhóm rủi ro pháp lý phổ biến và tối ưu hóa quy trình cấu trúc giao dịch cho hơn 100 thương vụ đầu tư xuyên biên giới mỗi năm.

Thứ ba, Hội đồng quản trị và Ban điều hành của các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các ngân hàng thương mại cổ phần và doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa. Nghiên cứu mang lại giải pháp thu hút đối tác chiến lược, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn lớn và đổi mới công nghệ quản lý để tăng từ 15% đến 30% hiệu suất kinh doanh.

Thứ tư, học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Thương mại quốc tế. Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị, cung cấp khung phân tích đa chiều và nguồn tài liệu tham khảo phong phú kéo dài qua hơn 10 năm phát triển thể chế kinh tế Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Nhà đầu tư nước ngoài có được sử dụng tài sản sở hữu trí tuệ để góp vốn vào doanh nghiệp Việt Nam không?
Có. Căn cứ theo quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2005 và Luật Sở hữu trí tuệ, nhà đầu tư nước ngoài có quyền sử dụng quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp và giống cây trồng để góp vốn. Hoạt động này đòi hỏi các bên phải ký hợp đồng chuyển giao quyền sở hữu, đăng ký tại Cục Sở hữu trí tuệ và được định giá dựa trên sự thỏa thuận của 100% thành viên hoặc qua tổ chức thẩm định giá độc lập.

Tỷ lệ sở hữu tối đa của nhà đầu tư nước ngoài tại các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam được quy định ra sao?
Theo Nghị định số 69/2007/NĐ-CP, tổng mức sở hữu cổ phần của tất cả các nhà đầu tư nước ngoài và người có liên quan không được vượt quá 30% vốn điều lệ của một ngân hàng thương mại Việt Nam. Tỷ lệ sở hữu của một nhà đầu tư chiến lược nước ngoài không vượt quá 15%, trừ trường hợp đặc biệt được Thủ tướng Chính phủ cho phép nhưng không vượt quá 20%.

Sự khác biệt căn bản giữa góp vốn đầu tư trực tiếp và mua cổ phần đầu tư gián tiếp là gì?
Đầu tư trực tiếp diễn ra khi nhà đầu tư bỏ vốn và trực tiếp tham gia quản lý, điều hành hoạt động sản xuất kinh doanh của tổ chức kinh tế theo quy định của Luật Đầu tư năm 2005. Ngược lại, đầu tư gián tiếp là hình thức nhà đầu tư mua cổ phần, chứng chỉ quỹ nhằm hưởng cổ tức hoặc chênh lệch giá mà không trực tiếp tham gia quản trị, thường nắm giữ tỷ lệ dưới 10% vốn theo thông lệ quốc tế.

Nhà đầu tư nước ngoài phải sử dụng tài khoản nào khi thực hiện giao dịch mua cổ phần tại Việt Nam?
Khi thực hiện mua cổ phần trên thị trường chứng khoán hoặc tham gia mua cổ phần doanh nghiệp cổ phần hóa, nhà đầu tư nước ngoài bắt buộc phải mở tài khoản vốn đầu tư gián tiếp bằng đồng Việt Nam tại một ngân hàng thương mại được phép hoạt động theo hướng dẫn của Thông tư số 03/2004/TT-NHNN và Thông tư số 131/2010/TT-BTC.

Quy định tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa 49% áp dụng cho những đối tượng doanh nghiệp nào?
Mức trần 49% áp dụng chủ yếu đối với các công ty cổ phần đại chúng niêm yết trên thị trường chứng khoán theo Quyết định số 55/2009/QĐ-TTg, cũng như các quỹ đầu tư chứng khoán và công ty quản lý quỹ liên doanh theo Quyết định số 146/2003/QĐ-TTg, ngoại trừ các lĩnh vực ngành nghề kinh doanh có điều kiện hoặc có điều ước quốc tế quy định tỷ lệ khác.

Kết luận

• Công trình là nghiên cứu khoa học toàn diện đầu tiên dưới dạng luận văn thạc sĩ chuyên sâu về pháp luật góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.
• Hệ thống hóa hoàn chỉnh 5 trụ cột lý luận và thực tiễn về tài sản góp vốn, điều kiện chủ thể, trần sở hữu, quy trình thủ tục và cơ chế quản lý ngoại hối.
• Phát hiện các điểm nghẽn thể chế lớn, đặc biệt là sự không thống nhất giữa Luật Đầu tư năm 2005, Luật Doanh nghiệp năm 2005 với các văn bản dưới luật điều chỉnh thị trường chứng khoán và ngân hàng thương mại.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính đột phá, kết hợp giữa cải cách văn bản quy phạm pháp luật và đổi mới mô hình tổ chức thực thi.
• Lộ trình cải cách thể chế được phân kỳ rõ ràng theo 2 giai đoạn: giai đoạn hoàn thiện quy định nền tảng (2012 - 2015) và giai đoạn mở rộng hội nhập toàn diện (tầm nhìn 2020), mở ra hướng nghiên cứu tiếp nối về kiểm soát thâu tóm thù địch và bảo đảm an ninh kinh tế quốc gia. Các cơ quan quản lý, chuyên gia pháp lý và cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động khai thác các khuyến nghị của luận văn để tối ưu hóa hiệu quả thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT GÓP VỐN, MUA CỔ PHẦN CỦA NHÀ ĐẦU TƢ NƢỚC NGOÀI TRONG CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM 1. Quan niệm về góp vốn, mua cổ phần trong các doanh nghiệp Việt Nam 1. Góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam 1. Các loại tài sản đưa vào góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài trong các doanh nghiệp Việt Nam Nhà đầu tư nước ngoài được góp vốn, mua cổ phần theo các hình thức: tiền Việt Nam, ngoại tệ tự do chuyển đổi, vàng, giá trị quyền sử dụng đất, giá trị quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ, bí quyết kỹ thuật, các tài sản khác ghi trong Điều lệ công ty.

Vấn đề này được quy định tại Luật Doanh nghiệp năm 2005. “Góp vốn là việc đưa tài sản vào công ty để trở thành chủ sở hữu hoặc các chủ sở hữu chung của công ty. Tài sản góp vốn có thể là tiền Việt Nam, ngoại tệ tự do chuyển đổi, vàng, giá trị quyền sử dụng đất, giá trị quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ, bí quyết kỹ thuật, các tài sản khác ghi trong Điều lệ công ty do thành viên góp để tạo thành vốn của công ty.” [44, Khoản 4 Điều 4] "Cổ phần, trái phiếu của công ty cổ phần có thể được mua bằng tiền Việt Nam, ngoại tệ tự do chuyển đổi, vàng, giá trị quyền sử dụng đất, giá trị quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ, bí quyết kỹ thuật, các tài sản khác quy định tại Điều lệ công ty và phải được thanh toán đủ một lần." [44, Điều 89] Riêng đối với trường hợp mua cổ phần trong doanh nghiệp 100% thực hiện cổ phần hóa, trong ngân hàng thương mại Việt Nam và việc góp vốn, mua cổ phần trên thị trường chứng khoán Việt Nam thì các nhà đầu tư nước ngoài góp vốn, mua cổ phần vào các doanh nghiệp Việt Nam bằng đồng Việt Nam. Nghị định số 108/2006/NĐ-CP ngày 22/09/2006 cũng quy định vốn đầu tư bao gồm: Đồng Việt Nam, ngoại tệ tự do chuyển đổi và các tài sản hợp pháp khác để thực 8 hiện hoạt động đầu tư theo hình thức đầu tư trực tiếp hoặc đầu tư gián tiếp.

Tài sản hợp pháp bao gồm : Cổ phần, cổ phiếu hoặc các giấy tờ có giá khác; Trái phiếu, khoản nợ và các hình thức vay nợ khác; Các quyền theo hợp đồng; Công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ; Bất động sản; quyền đối với bất động sản.Cả Luật Doanh nghiệp năm 2005 và Nghị định số 108/2006/NĐ-CP ngày 22/09/2006 liệt kê khá đầy đủ các loại tài sản góp vốn, mua cổ phần, tuy nhiên, tác giả chỉ đi sâu phân tích một số loại tài sản góp vốn, mua cổ phần điển hình hoặc pháp luật Việt Nam có quy định rõ hơn như tiền Việt Nam, giá trị quyền sử dụng đất, giá trị quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ và bí quyết kỹ thuật. Thứ nhất, đối với góp vốn, mua cổ phần bằng tiền Việt Nam Nhà đầu tư nước ngoài lựa chọn hình thức này để góp vốn, mua cổ phần vào trong doanh nghiệp Việt Nam. Tiền Việt Nam do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phát hành, đơn vị tiền tệ là “đồng”, ký hiệu quốc gia là “đ”, ký hiệu quốc tế là "VND". Nhà đầu tư nước ngoài là chủ sở hữu hợp pháp tiền Việt Nam có quyền thực hiện góp vốn, mua cổ phần, chẳng hạn: Tiền Việt Nam có nguồn gốc từ đầu tư tại Việt Nam, tiền Việt Nam được đổi tại các ngân hàng, tiền Việt Nam do nhà đầu tư nước ngoài vay của tổ chức, cá nhân trong nước và nước ngoài.

Khi góp vốn, mua cổ phần, nhà đầu tư nước ngoài đã “thực hiện quyền định đoạt (chuyển giao quyền quyền sở hữu tiền cho doanh nghiệp Việt Nam) chứ không phải là thực hiện quyền sử dụng”.358] Thứ hai, đối với góp vốn, mua cổ phần bằng giá trị quyền sử dụng đất "Người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài đầu tư tại Việt Nam được Nhà nước Việt Nam cho thuê đất thu tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê có các quyền góp vốn bằng quyền sử dụng đất thuê và tài sản thuộc sở hữu của mình gắn liền với đất để hợp tác sản xuất, kinh doanh trong thời hạn thuê đất. Người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài thuê đất, thuê lại đất trong khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế có quyền góp vốn bằng quyền sử dụng đất thuê, đất thuê lại và tài sản thuộc sở hữu của mình gắn liền với đất để hợp tác liên doanh với tổ chức, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài trong thời hạn thuê đất, thuê lại đất đối với trường hợp đã trả tiền thuê đất một lần cho cả thời gian thuê, thời gian thuê lại”.[46, Điểm đ, Khoản 3 Điều 119; Điểm c, Khoản 2 Điều 120] 9 Người Việt Nam định cư ở nước ngoài về đầu tư tại Việt Nam được Nhà nước Việt Nam giao đất có thu tiền sử dụng đất và người Việt Nam định cư ở nước ngoài được nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất trong khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế có quyền góp vốn bằng quyền sử dụng đất và tài sản thuộc sở hữu của mình gắn liền với đất để hợp tác sản xuất, kinh doanh với tổ chức, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, tổ chức, cá nhân nước ngoài theo quy định của pháp luật. “Người Việt Nam định cư ở nước ngoài là công dân Việt Nam và người gốc Việt Nam cư trú, sinh sống lâu dài ở nước ngoài” [48]. Người Việt Nam định cư ở nước ngoài có gốc Việt Nam nhưng mang quốc tịch nước ngoài thì được coi là cá nhân nước ngoài.

Do đó, tác giả đã đề cập đến đối tượng là người Việt Nam định cư ở nước ngoài trong phần này. “Người sử dụng đất được thực hiện quyền góp vốn bằng quyền sử dụng đất khi có các điều kiện sau đây: Có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất; Đất không có tranh chấp; Quyền sử dụng đất không bị kê biên để bảo đảm thi hành án; Trong thời hạn sử dụng đất”.[46, Điều 106] Tuy nhiên, đối với các tổ chức, cá nhân nước ngoài thuộc một trong số các đối tượng theo luật định (được quy định tại Khoản 1 Điều 121 Luật Đất đai năm 2003; Điều 2 Nghị quyết số 19/2008/NQ-QH12 ngày 03/06/2008 của Quốc hội về việc thí điểm cho tổ chức, cá nhân nước ngoài mua và sở hữu nhà ở tại Việt Nam) tuy được sở hữu nhà ở là căn hộ chung cư trong dự án phát triển nhà ở thương mại nhưng “chỉ được dùng nhà ở vào mục đích để ở, không được dùng để cho thuê, làm văn phòng hoặc sử dụng vào mục đích khác”.[47, Khoản 1 Điều 6] Thứ ba, đối với góp vốn, mua cổ phần bằng giá trị quyền sở hữu trí tuệ Góp vốn, mua cổ phần bằng giá trị quyền sở hữu trí tuệ được các nhà đầu tư nước ngoài lựa chọn, tuy nhiên chưa được thực hiện nhiều tại Việt Nam. Quyền sở hữu trí tuệ được sử dụng để góp vốn bao gồm quyền tác giả, quyền liên quan đến quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp, quyền đối với giống cây trồng và các quyền sở hữu trí tuệ khác theo quy định của pháp luật. Chỉ cá nhân, tổ chức là chủ sở hữu đối với các quyền nói trên mới có quyền sử dụng các tài sản đó để góp vốn.

Bộ Tài chính hướng dẫn việc định giá góp vốn bằng sở hữu trí tuệ. 10 “Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu” [49, Khoản 2 Điều 4]. “Hiểu một cách đơn giản, quyền tác giả cho phép tác giả và chủ sở hữu quyền tác giả được độc quyền khai thác tác phẩm, chống lại việc sao chép bất hợp pháp. Về khái niệm pháp lý, quyền tác giả là tổng hợp các quy phạm quy định và bảo vệ quyền nhân thân và quyền tài sản của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học”[32, tr.

Nhà đầu tư nước ngoài có quyền góp vốn bằng giá trị quyền tác giả với điều kiện họ có tác phẩm được sáng tạo và thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định tại Việt Nam hoặc có tác phẩm được công bố lần đầu tiên tại Việt Nam hoặc có tác phẩm được bảo hộ tại Việt Nam theo Điều ước quốc tế về quyền tác giả mà Việt Nam là thành viên. Chủ sở hữu quyền tác giả có thể là tác giả hoặc một trong các đồng tác giả hoặc là tổ chức, cá nhân giao nhiệm vụ cho tác giả hoặc giao kết hợp đồng với tác giả hoặc là người thừa kế hoặc là người được chuyển giao quyền. Để thực hiện góp vốn bằng giá trị quyền tác giả, nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp Việt Nam phải ký kết hợp đồng chuyển giao quyền tác giả. Đối với trường hợp tác phẩm có đồng tác giả thì việc chuyển nhượng quyền tác giả phải được sự đồng ý bằng văn bản của các đồng tác giả.

Còn đối với trường hợp, quyền tác giả thuộc sở chung thì việc chuyển nhượng quyền tác giả phải được sự đồng ý bằng văn bản của các đồng chủ sở hữu. “Quyền liên quan đến quyền tác giả (sau đây gọi là quyền liên quan) là quyền của tổ chức, cá nhân đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa” [49, Khoản 3 Điều 4]. Nhà đầu tư nước ngoài là chủ sở hữu quyền liên quan thì được góp vốn, mua cổ phần vào các doanh nghiệp Việt Nam. Theo đó, các bên sẽ ký kết hợp đồng chuyển giao quyền liên quan để đưa giá trị quyền liên quan trở thành tài sản góp vốn, mua cổ phần.

“Quyền sở hữu công nghiệp là quyền của tổ chức, cá nhân đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý, bí mật kinh doanh do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu và quyền chống cạnh tranh không lành mạnh” [49, Khoản 4 Điều 4]. Tổ chức, cá nhân nước ngoài có quyền góp vốn, mua cổ phần bằng giá trị quyền SHCN phải đáp ứng đủ các điều kiện là chủ sở hữu đối tượng SHCN tương ứng đang được bảo hộ tại Việt Nam.