Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tác động biến đổi khí hậu đến hoạt động sản xuất nông nghiệp tại xã văn lăng đồng hỷ thái nguyên

Nghiên cứu tác động biến đổi khí hậu đến sản xuất nông nghiệp tại xã Văn Lăng, Đồng Hỷ, Thái Nguyên, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp thích ứng hiệu quả.

• Tác giả: Lò Thị Nga
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Thanh Tâm
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến hoạt động sản xuất nông nghiệp tại xã Văn Lăng, Đồng Hỷ, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.1.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN II: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Một số vấn đề cơ bản về biến đổi khí hậu
• 2.1.1. Khái niệm khí hậu, thời tiết, biến đổi khí hậu
• 2.1.2. Nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu
• 2.1.2.1. Do tự nhiên
• 2.1.2.2. Do các hoạt động con người
• 2.1.3. Biểu hiện của biến đổi khí hậu
• 2.2. Một số vấn đề cơ bản về nông nghiệp
• 2.2.1. Khái niệm nông nghiệp
• 2.2.2. Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp
• 2.2.3. Nhân tố tự nhiên ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp
• 3. PHẦN III: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp điều tra thu thập số liệu
• 3.3.2. Phương pháp xử lý, phân tích số liệu
• 4. PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Tình hình kinh tế - xã hội
• 4.2. Tác động của BĐKH đến hoạt động nông nghiệp của nhóm điều tra
• 4.3. Đề xuất giải pháp ứng phó, thích nghi với biến đổi khí hậu
• 4.3.1. Giải pháp ứng phó, thích nghi với BĐKH trong lĩnh vực trồng trọt
• 4.3.2. Giải pháp ứng phó, thích nghi với BĐKH trong lĩnh vực chăn nuôi gia súc
• 4.3.3. Giải pháp ứng phó, thích nghi với BĐKH trong lĩnh vực lâm nghiệp
• 4.3.4. Giải pháp ứng phó, thích nghi với BĐKH trong lĩnh vực nuôi trồng thủy sản
• 5. PHẦN V: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu (BĐKH) là một trong những thách thức lớn nhất mà nhân loại đang phải đối mặt. Tại Việt Nam, BĐKH đã và đang gây ra những tác động nghiêm trọng đến nhiều lĩnh vực, đặc biệt là sản xuất nông nghiệp. Theo các nghiên cứu, nhiệt độ trung bình đã tăng lên 1°C trong vòng một thế kỷ qua, trong khi lượng mưa và tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan cũng có sự thay đổi rõ rệt. Điều này đã dẫn đến những khó khăn trong việc sản xuất nông nghiệp, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Đặc biệt, xã Văn Lăng, Đồng Hỷ, Thái Nguyên là một trong những địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề từ BĐKH, với các hiện tượng như hạn hán, lũ lụt ngày càng gia tăng.

1.1. Tác động của BĐKH đến sản xuất nông nghiệp

Tác động của BĐKH đến sản xuất nông nghiệp tại xã Văn Lăng thể hiện rõ qua sự thay đổi trong điều kiện khí hậu. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định đã làm giảm năng suất cây trồng, đặc biệt là các loại cây lương thực chủ yếu. Nông dân gặp khó khăn trong việc lựa chọn giống cây trồng phù hợp với điều kiện khí hậu mới. Theo khảo sát, 70% hộ nông dân cho biết họ đã phải thay đổi phương thức canh tác để thích ứng với BĐKH. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất mà còn tác động đến đời sống của người dân, khi thu nhập từ nông nghiệp giảm sút.

II. Đặc điểm kinh tế xã hội tại xã Văn Lăng

Xã Văn Lăng có nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, với nhiều hộ gia đình sống phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp. Theo thống kê, khoảng 80% dân số trong xã tham gia vào hoạt động nông nghiệp. Tuy nhiên, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, cơ sở hạ tầng chưa phát triển đồng bộ, ảnh hưởng đến khả năng ứng phó với BĐKH. Nông dân chủ yếu sử dụng các phương pháp canh tác truyền thống, thiếu sự đầu tư vào công nghệ mới. Điều này làm cho sản xuất nông nghiệp tại xã dễ bị tổn thương trước những biến động của thời tiết.

2.1. Tình hình sản xuất nông nghiệp

Sản xuất nông nghiệp tại xã Văn Lăng chủ yếu tập trung vào trồng lúa, ngô và một số loại cây ăn quả. Tuy nhiên, do ảnh hưởng của BĐKH, năng suất cây trồng đã giảm đáng kể. Nhiều hộ nông dân cho biết họ đã phải đối mặt với tình trạng mất mùa do hạn hán kéo dài và lũ lụt bất thường. Theo số liệu thống kê, năng suất lúa đã giảm khoảng 15% trong ba năm qua. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến nguồn lương thực mà còn tác động đến thu nhập của người dân, làm gia tăng tình trạng nghèo đói trong cộng đồng.

III. Giải pháp ứng phó với BĐKH

Để ứng phó với tác động của BĐKH, xã Văn Lăng cần triển khai các giải pháp thích ứng hiệu quả. Một trong những giải pháp quan trọng là nâng cao nhận thức của người dân về BĐKH và các biện pháp canh tác bền vững. Cần khuyến khích nông dân áp dụng các giống cây trồng chịu hạn, đồng thời cải thiện hệ thống tưới tiêu để giảm thiểu thiệt hại do hạn hán. Ngoài ra, việc xây dựng các mô hình sản xuất nông nghiệp thông minh với khí hậu cũng cần được chú trọng.

3.1. Đề xuất giải pháp cụ thể

Các giải pháp cụ thể bao gồm việc tổ chức các lớp tập huấn cho nông dân về kỹ thuật canh tác mới, cung cấp thông tin về thời tiết và khí hậu để giúp nông dân có kế hoạch sản xuất hợp lý. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc đầu tư cơ sở hạ tầng, như hệ thống tưới tiêu và bảo vệ môi trường. Việc xây dựng các quỹ hỗ trợ cho nông dân trong trường hợp thiên tai cũng là một giải pháp cần thiết để giảm thiểu thiệt hại và giúp người dân phục hồi sản xuất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Tính cấp thiết của đề tài Biến đổi khí hậu là vấn đề nóng và là mối quan tâm lớn của toàn cầu. Ở Việt Nam với vị trí địa lí bờ biển dài 3260 km, tiếp giáp với biển Đông đang là đối tượng chịu tác động mạnh mẽ của biến đổi khí hậu. Theo tình hình hiện nay thì biến đổi khí hậu ở Việt Nam đang rất rõ rệt với sự gia tang nhiệt độ lên 10C trong vòng thế kỷ qua, lượng mưa, tần suất đang có dấu hiệu thay đổi. Mùa mưa có lượng mưa tăng cao, mùa khô lượng mưa giảm đi dần đến các sự kiện thời tiết bất thường có xu hướng tăng lên, Việt Nam phải hứng chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, thiên tai, lũ lụt, hạn hán hơn trước.

Sự thay đổi quy luật biểu hiện thời tiết đang này càng gia tang và có tính chất bất thường hơn. Sự xuất hiện của những hiện tượng khí hậu cực đoan đang tác động rất lớn đến cuộc sống của con người và các hoạt động sản xuất mà biểu hiện rõ nhất trong ngành nông nghiệp. Với điều kiện khí hậu như vậy, sản xuất nông nghiệp đang gặp khó khăn trong việc điều chỉnh cây trồng hợp lí thích nghi với môi trường để năng suất cây trồng không bị ảnh hưởng theo hướng xấu. Ở nước ta, nền nông nghiệp được coi là quan trọng trong nền kinh tế quốc dân.

Nông nghiệp là ngành sản xuất ra các sản phẩm trực tiếp để nuôi sống con người, đặc biệt là ngành sản xuất lương thực chiếm vị trí quan trọng tong nền kinh tế xã hội của quốc gia, là chỗ dựa cho các ngành khác phát triển và là nguồn dự trữ cho chính sách xã hội của nhà nước. Với ý nghĩa đó, sản xuất nông nghiệp cần được qua tâm trước thực trạng biến đối khí hậu hiện nay. Theo kịch bản BĐKH do Bộ TN&MT 2011, nếu nước biển dâng 1m, khoảng 39% diện tích đồng bằng sông Cửu Long, trên 10% diện tích đồng n 2 bằng sông Hồng và Quảng Ninh, trên 2,5% diện tích các tỉnh ven biển miền Trung có nguy cơ bị ngập. Xã Văn Lăng, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên cũng là địa phương chịu ảnh hưởng của BĐKH, đặc biệt là lĩnh vực nông nghiệp.

Chính vì vậy, để hiểu biết hơn về diễn biến của việc thay đổi khí hậu trên địa bàn huyện thì việc nghiên cứu tác động của BĐKH đến tình hình sản xuất nông nghiệp là việc làm cần thiết. Từ những lý do trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài “Tác động của biến đổi khí hậu đến hoạt động sản xuất nông nghiệp tại xã Văn Lăng, Đồng Hỷ, Thái Nguyên’’ 1. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu chung Đánh giá được thực trạng về những tác động của biến đổi khí hậu đến hoạt động sản xuất nông nghiệp của người dân trong thời gian qua.

Từ đó, đưa ra những giải pháp nhằm ứng phó với sự tác động của BĐKH đến sản xuất nông nghiệp. Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội xã Văn Lăng, Đồng Hỷ, Thái Nguyên. - Một số đặc điểm về hoạt đông sản xuất nông nghiệp của người dân trên địa bàn xã Văn Lăng - Thực trạng về những vấn đề biến đổi khí hậu đang diễn ra hiện nay - Những tác động của biến đổi khí hậu đến hoạt động sản xuất nông nghiệp của người dân trên địa bàn xã Văn Lăng, Đồng Hỷ, Thái Nguyên. - Đánh giá những tác động của BĐKH (nhiệt độ, lượng mưa, bão & áp thấp nhiệt đới, hạn hán, lũ lụt) đến tình hình sản xuất nông nghiệp.

n 3 - Đưa ra các giải pháp ứng phó, thích ứng với BĐKH trong lĩnh vực nông nghiệp. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Khóa luận có thể giúp sinh viên có thể vận dụng được các kiến thức đã học vào trong thực tiễn. - Giúp sinh viên nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút ra những kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này.

Ý nghĩa thực tiễn Khóa luận là cơ sở cho địa phương có những giải pháp để ứng phó những biến đổi của khí hậu. Đồng thời là cơ sở để đưa ra được kịch bản khí hậu của địa phương trong những năm tới. n 4 PHẦN II TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Một số vấn đề cơ bản về biến đổi khí hậu 2.1 Khái niệm khí hậu, thời tiết , biến đổi khí hậu - Khí hậu là trạng thái trung bình của thời tiết tại một khu vực nào đó.

Ví dụ như: Trong phạm vi một tỉnh, một nước, một châu lục, hoặc trên phạm vi toàn cầu trên cơ sở một chuỗi dữ liệu dài (khoảng 30 năm trở lên).[1] - Thời tiết là trạng thái khí quyển tại một thời điểm nhất định, được xác định bằng tổ hợp các yếu tố như: Nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, tốc độ, gió, mưa. Các hiện tượng nắng, gió, mưa, mây, nóng, lạnh… thường thay đổi nhanh chóng qua từng ngày, từng tháng, từng năm. Thời tiết có thể dự báo được hàng ngày, hàng giờ, hay dài hơn đến một tuần.[1] - Biến đổi khí hậu là “sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung hoặc dao động của khí hậu duy trì trong một thời gian dài, thường là từ vài thập kỷ hoặc dài hơn”.[1] Theo công ước chung của Liên Hợp Quốc về BĐKH: “BĐKH là những ảnh hưởng có hại của BĐKH, là những biến đổi trong môi trường vật lý hoặc sinh học gây là ảnh hưởng có hại đáng kể đến thành phần, khả năng phục hồi sinh sản của các hệ sinh thái tự nhiên và được quản lý hoặc hoạt động của các hệ thống kinh tế - xã hội, hoặc đến sức khỏe và phúc lợi của con người”. Nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu a.

Do tự nhiên - Nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu do tự nhiên gồm thay đổi cường độ ánh sáng của mặt trời, xuất hiện các điểm đen mặt trời (sunsports), các hoạt động núi lửa, thay đổi đại dương, thay đổi quỹ đạo quay của trái đất. n 5 - Với sự xuất hiện của các sunsports làm cho cường độ tia bức xạ mặt trời chiếu xuống trái đất thay đổi, nghĩa là năng lượng chiếu xuống mặt đất làm thay đổi bề mặt trái đất (Nguồn: NASA). - Sự thay đổi cường độ ánh sáng mặt trời cũng gây ra sự thay đổi năng lượng chiếu xuống mặt đất làm thay đổi nhiệt độ bề mặt trái đất. Cụ thể là từ khi tạo thành mặt trời đến nay gần 4,5 tỷ năm cường độ ánh sáng của mặt trời đã tăng lên hơn 30%.

Như vậy có thể thấy khoảng thời gian khá dài thì sự thay đổi cường độ ánh sáng mặt trời là không ảnh hưởng lớn đến BĐKH. - Núi lửa phun trào: khi một ngọn núi lửa phun trào sẽ phát thải vào khí quyển một lượng cực kỳ lớn khối lượng sulfur dioxide (SO2), hơi nước, bụi, tro vào bầu khí quyển. Khối lượng lớn khí và tro có thể ảnh hưởng lớn đến khí hậu trong nhiều năm. Các hạt nhỏ được gọi là các sol khí khi được phun ra bởi núi lửa, các sol khí phản chiếu lại bức xạ (năng lượng) mặt trời trở lại vào không gian vài vậy chúng có tác dụng làm giảm nhiệt độ lớp bề mặt trái đất.

- Đại dương ngày nay: các đại dương là một thành phần chính của hệ thồn khí hậu. Dòng hải lưu di chuyển một lượng lớn nhiệt trên khắp hành tinh. Thay đổi trong lưu lượng đạo dương có thể ảnh hưởng đến khí hậu trông qua sự chuyển động của CO2 vào trong khí quyển. - Thay đổi quỹ đạo quay của trái đất: trái đất quay quanh mặt trời với một quỹ đạo.

Trục quay có góc nghiêng 23,50. Thay đổi độ nghiêng của quỹ đạo quay trái đất có thể dẫn đến những thay đổi nhỏ. Tốc độ cực kỳ nhỏ có thể tính đến thời gian hàng tỷ năm, vì vậy ảnh hưởng không lớn đến BĐKH. - Có thể thấy rằng các nguyên nhân gây ra BĐKH do các yếu tố tự nhiên đóng góp một phần nhỏ vào sự BĐKH và có tính chu kỳ kể từ quá khứ đến hiện tại.

Theo các kết quả nghiên cứu và công bố từ Uỷ Ban Liên Chính Phủ về BĐKH thì nguyên nhân gây ra BĐKH chủ yếu là do các hoạt động con người. Do các hoạt động con người - Đã có các nghiên cứu chuyên sâu chứng minh rằng nhiệt độ trái đất tăng lên nhanh chóng hơn nửa thế kỷ qua chủ yếu do các hoạt động của con người, chẳng hạn như việc đốt các nhiên liệu hóa thạch (than đá, dầu mỏ,…) phục vụ các hoạt động công nghiệp, giao thông vận tải,… và thay đổi mục đích sử dụng đất (thay đổi albedo bề mặt đất) bao gồm thay đổi trong nông nghiệp và nạn phá rừng. Ngoài ra còn các hoạt động khác như đốt sinh khối, sản phẩm sau thu hoạch. - Các khám phá liên quan đến nguyên nhân gây ra BĐKH do hoạt động của con người của Ủy Ban Liên Chính Phủ về BĐKH công bố qua các năm sau: + Trong báo cáo của IPCC 1995: Cho rằng hoạt động con người chỉ đóng góp vào 50% nguyên nhân gây ra BĐKH.

[3] + Trong báo cáo của IPCC 2001: Sau khi nhà nghiên cứu thực hiện các nghiên cứu khoa học thì kết quả chỉ ra rằng hoạt động con người đóng góp vào 67% nguyên nhân gây ra BĐKH. [9] + Trong báo cáo của IPCC 2007: Một loạt các nghiên cứu được thực hiện, kết quả chỉ ra rằng hoạt động con người đóng góp 90% nguyên nhân gây ra BĐKH. [9] + Và theo bản báo cáo của IPCC gần đây nhất kết luận rằng hoạt động con người đóng góp 95% nguyên nhân gây ra BĐKH. Kết quả này được công bố vào năm 2013.

Biểu hiện của biến đổi khí hậu BĐKH toàn cầu với biểu hiện chính là sự tăng cao nhiệt độ bề mặt Trái đất, NBD, và những hiện tượng KH cực đoan đang gây hại cho nhiều khu vực trên thế giới. Năm 2010, người dân Ireland và Anh phải đón một “Giáng sinh trắng”, Canada lại bất ngờ ấm lên, còn Nga thì có một mùa hè nóng bỏng, Pakistan có thêm nhiều kinh nghiệm với trận lũ lịch sử. n 7 Ở Việt Nam, biểu hiện rõ nhất là các hiện tượng thời tiết cực đoan đã gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản như bão, lũ lụt ở miền Trung, lốc xoáy và mưa đá ở miền Bắc, đặc biệt ĐBSCL là khu vực dễ bị tổn thương nhất, đang phải đối mặt với vấn đề NBD, xâm nhập mặn, triều cường ngày càng gia tăng. - Sự nóng lên của nhiệt độ bề mặt Trái Đất hay còn gọi là hiện tượng nóng lên toàn cầu.

Nhiệt độ trung bình ở nhiều nơi đều có xu thế gia tăng.