CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ DỰ ÁN CÁC CÔNG TRÌNH XÂY DỰNG 1.1 Khái quát dự án đầu tư xây dựng công trình 1.1 Dự án đầu tư xây dựng công trình Có rất nhiều khái niệm, định nghĩa khác nhau về Dự án đầu tư XDCT, tuy nhiên bản chất về dự án đầu tư XDCT được khái niệm theo một số tài liệu dưới đây: Dự án ĐTXD là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc sử dụng vốn để tiến hành hoạt động xây dựng để xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo CTXD nhằm phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong thời hạn chi phí xác định. Ở giai đoạn chuẩn bị dự án, dự án được thể hiện thông qua Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi ĐTXD, Báo cáo nghiên cứu khả thi ĐTXD hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng dự án. [1] Dự án đầu tư là tập hợp đề xuất bỏ vốn trung hạn hoặc dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư kinh doanh trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định. [2] Dự án đầu tư phát triển bao gồm chương trình, dự án ĐTXD mới; dự án cải tạo, nâng cấp, mở rộng các dự án đã ĐTXD; dự án mua sắm tài sản, kể cả thiết bị, máy móc không cần lắp đặt; dự án sửa chữa, nâng cấp tài sản, thiết bị; dự án, đề án quy hoạch; dự án, đề tài nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, ứng dụng công nghệ, hỗ trợ kỹ thuật, điều tra cơ bản; các chương trình, dự án, đề án đầu tư phát triển khác.
[3] Dự án đầu tư XDCT là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo những CTXD nhằm mục đích phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong một thời gian nhất định. [4] Như vậy, Dự án ĐTXD có nhiều cách hiểu khác nhau, nhưng được thực hiện bởi con người và tài nguyên; theo kế hoạch trong khoảng thời gian và nguồn lực giới hạn và được kiểm soát để đạt được kết quả duy nhất, được xác định rõ và làm thỏa mãn nhu cầu của khách hàng. Dự án đầu tư XDCT là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc 4 bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo những CTXD nhằm mục đích phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong một thời gian nhất định.2 Phân loại dự án đầu tư xây dựng công trình Phân loại dự án đầu tư xây dựng công trình có ý nghĩa rất quan trọng trong công tác QLDA về: thẩm quyền, trình tự và thời gian thẩm định phê duyệt dự án; về nội dung dự án, chi phí và năng lực hoạt động của các tổ chức và năng lực hành nghề cá nhân. Dự án ĐTXD công trình được phân loại như sau: 1.1Phân loại dự án đầu tư XDCT theo quy mô đầu tư: Tùy theo tính chất của dự án và quy mô đầu tư, dự án đầu tư trong nước được phân loại thành: dự án quan trọng quốc gia, dự án nhóm A, dự án nhóm B và dự án nhóm C.
Tiêu chí chủ yếu để phân nhóm dự án là tổng mức đầu tư. Bên cạnh đó, còn căn cứ vào tầm quan trọng của lĩnh vực đầu tư.1 Phân loại dự án đầu tư XDCT theo tính chất công trình: Dự án đầu tư xây dựng công trình được phân thành 5 nhóm: [5] Dự án đầu tư XDCT dân dụng • Dự án đầu tư XDCT công nghiệp • Dự án đầu tư XDCT hạ tầng kỹ thuật • Dự án đầu tư XDCT giao thông • Dự án đầu tư XDCT NN và PTNT.2 Phân loại dự án đầu tư XDCT theo nguồn vốn đầu tư: Vốn đầu tư XDCT có được từ nhiều nguồn khác nhau. Do đó, có nhiều cách phân loại chi tiết khác nhau theo nguồn vốn đầu tư như: Phân loại theo nguồn vốn trong nước và nước ngoài, phân loại theo nguồn vốn Nhà nước và nguồn vốn Ngoài nhà nước, phân loại theo nguồn vốn đơn nhất và nguồn vốn hỗn hợp. Tuy nhiên, trong thực tế quản lý, phân loại dự án đầu tư XDCT theo cách thức quản lý vốn được sử dụng phổ biến hơn.
Theo cách phân loại này, dự án đầu tư XDCT được phân thành các loại sau: Dự án đầu tư xây dựng sử dụng vốn Nhà nước: Là những dự án được sử dụng từ 30% 5 vốn Nhà nước trở lên trong tổng vốn đầu tư của dự án. Dự án đầu tư xây dựng sử dụng vốn trong nước khác: Là những dự án sử dụng vốn trong nước khác mà trong tổng vốn đầu tư của dự án không có sử dụng vốn Nhà nước hoặc sử dụng vốn Nhà nước với tỷ lệ ít hơn 30%. Dự án đầu tư xây dựng sử dụng vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài: Là những dự án đầu tư mà nguồn vốn là của các tổ chức, cá nhân nước ngoài đầu tư vào Việt Nam.3 Phân loại dự án đầu tư XDCT theo hình thức đầu tư: Theo cách phân loại này, dự án đầu tư XDCT được phân thành: dự án đầu tư XDCT, dự án đầu tư sửa chữa, cải tạo hoặc dự án đầu tư mở rộng, nâng cấp công trình.3 Đặc điểm của dự án đầu tư xây dựng công trình Dự án xây dựng là tập hợp các hồ sơ và bản vẽ thiết kế. Trong đó bao gồm: các tài liệu pháp lý; quy hoạch tổng thể; kiến trúc; kết cấu; công nghệ tổ chức thi công … được giải quyết.
Các dự án đầu tư xây dựng có một số đặc điểm như sau: Dự án có tính duy nhất: Mỗi dự án đều có đặc trưng riêng biệt, lại được thực hiện trong những điều kiện khác nhau cả về: địa điểm, không gian, thời gian và môi trường luôn thay đổi. Dự án có tính thay đổi: Dự án xây dựng không tồn tại một cách ổn định cứng, hàng loạt phần tử của nó đều có thể thay đổi trong quá trình thực hiện do nhiều nguyên nhân tác động, chẳng hạn là các tác nhân từ bên trong như nguồn nhân lực, tài chính hay các hoạt động sản xuất… và bên ngoài như môi trường chính trị, kinh tế, công nghệ, kỹ thuật … và thậm chí là cả điều kiện về kinh tế xã hội. Dự án có liên quan đến nhiều nguồn lực khác nhau: Triển khai dự án là một quá trình thực hiện một chuỗi các đề xuất để thực hiện các mục đích cụ thể nhất định. Chính vì vậy, để thực hiện được nó, chúng ta phải huy động nhiều nguồn lực khác nhau.
Việc kết hợp hài hoà các nguồn lực đó trong quá trình triển khai là một trong những nhân tố góp phần nâng cao hiệu quả của dự án. Dự án có hạn chế về thời gian và quy mô: Mỗi dự án đều có điểm khởi đầu và kết thúc 6 rõ ràng và thường có một số kỳ hạn có liên quan. Có thể ngày hoàn thành được ấn định một cách tuỳ ý, nhưng nó cũng trở thành điểm trọng tâm của dự án, điểm trọng tâm đó có thể là một trong những mục tiêu của người đầu tư. Mỗi dự án đều được khống chế bởi một khoảng thời gian nhất định.
Trên cơ sở đó, trong quá trình triển khai thực hiện, nó là cơ sở để phân bổ các nguồn lực sao cho hợp lý và có hiệu quả nhất. Sự thành công của QLDA thường được đánh giá bằng khả năng có đạt được đúng thời điểm kết thúc đã được định trước hay không? Quy mô của mỗi dự án là khác nhau và được thể hiện một cách rõ ràng trong mỗi dự án vì điều đó quyết định đến việc phân loại dự án và xác định chi phí của dự án.4 Các giai đoạn thực hiện dự án đầu tư xây dựng Dự án đầu tư xây dựng và quá trình đầu tư xây dựng của bất kỳ dự án nào cũng bao gồm 3 giai đoạn: Chuẩn bị đầu tư; Thực hiện đầu tư; Kết thúc xây dựng và đưa công trình vào khai thác sử dụng. Quá trình thực hiện dự án đầu tư có thể mô tả bằng sơ đồ sau: Lập Báo cáo Thiết kế Đấu thầu Thi công Nghiệm Lập Dự án đầu tư. thu Đối với DA quan trọng quốc gia Lập báo cáo Thiết kế kỹ thuật.
Chuẩn bị đầu tư Thực hiện đầu tư Kết thúc dự án đầu tư Hình 1.1 Quá trình thực hiện dự án đầu tư xây dựng 1.1 Giai đoạn chuẩn bị đầu tư Theo Luật Xây dựng số 50 quy định: khi ĐTXD thì CĐT phải lập báo cáo nghiên cứu khả thi ĐTXD hoặc báo cáo kinh tế - kỹ thuật ĐTXD. Đối với dự án quan trọng cấp quốc gia và dự án nhóm A, trước khi lập báo cáo nghiên cứu khả thi ĐTXD, CĐT phải lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi ĐTXD. [1] 7 Đối với các dự án đầu tư công: Theo Luật Đầu tư công số 49 quy định: Các dự án chỉ được lập, thẩm định và phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc báo cáo kinh tế - kỹ thuật ĐTXD khi cấp có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư; đối với dự án quan trọng quốc gia và dự án nhóm A cần phải lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi làm cơ sở để cấp có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư.2 Giai đoạn thực hiện đầu tư Trong giai đoạn này, cần thực hiện các thủ tục nhận giao đất hoặc thuê đất (nếu có); khảo sát xây dựng; lập, thẩm định, phê duyệt thiết kế, tổng dự toán; làm thủ tục cấp giấy phép xây dựng (đối với công trình theo quy định phải có giấy phép xây dựng); chuẩn bị mặt bằng xây dựng, rà phá bom mìn, giải phóng mặt bằng, tái định cư (nếu có); tổ chức lựa chọn nhà thầu, ký kết hợp đồng xây dựng và mua sắm thiết bị (nếu có); thi công xây dựng công trình và mua sắm thiết bị (nếu có); giám sát thi công xây dựng; tạm ứng, thanh toán khối lượng hoàn thành; vận hành, chạy thử; nghiệm thu CTXD hoàn thành và thực hiện các công việc cần thiết khác.3 Giai đoạn kết thúc xây dựng và đưa công trình vào khai thác sử dụng Giai đoạn này gồm các công việc như: bàn giao đưa công trình vào khai thác sử dụng; quyết toán hợp đồng xây dựng; bảo hành công trình và quyết toán dự án đầu tư xây dựng hoàn thành. Theo phân tích trên đây, các giai đoạn thực hiện dự án đầu tư có mối liên hệ mật thiết với nhau.
Mỗi giai đoạn có tầm quan trọng riêng nên không đánh giá quá cao hay xem nhẹ bất kỳ một giai đoạn nào. Kết quả của giai đoạn này là tiền đề của giai đoạn sau.
