Luận văn thạc sĩ lịch sử biến đổi sinh kế của người tày ở biên giới tỉnh lạng sơn từ đổi mới 1986 đến nay nghiên cứu trường hợp thôn bản thẩu xã tân thanh huyện văn lãng tỉnh lạng sơn

Tổng hợp kiến thức Biến đổi sinh kế người Tày ở Lạng Sơn từ 1986 đến nay: ..., tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong chuyên

• Tác giả: Phạm Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Sỹ Giáo
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Dân tộc học
• Đề tài: Biến đổi sinh kế của người Tày ở biên giới tỉnh Lạng Sơn từ Đổi mới (1986) đến nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Nghiên cứu của các tác giả nước ngoài
• 1.3. Nghiên cứu của các tác giả trong nước
• 1.4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 1.4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4.2. Một số khái niệm cơ bản
• 1.5. Tiểu kết chương
• 2. CHƯƠNG 2: SINH KẾ TRUYỀN THỐNG CỦA NGƯỜI TÀY Ở XÃ TÂN THANH
• 2.1. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu - xã Tân Thanh
• 2.2. Người Tày ở xã Tân Thanh
• 2.3. Các thành phần của sinh kế truyền thống
• 2.3.1. Nghề thủ công
• 2.3.2. Kinh tế tự nhiên
• 2.3.3. Chợ phiên và trao đổi
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: BIẾN ĐỔI TRONG PHƯƠNG THỨC MƯU SINH CỦA NGƯỜI TÀY Ở TÂN THANH TỪ ĐỔI MỚI (NĂM 1986) ĐẾN NAY
• 3.1. Sự chuyển đổi sinh kế truyền thống
• 3.1.1. Trồng trọt
• 3.1.2. Chăn nuôi
• 3.2. Các hình thức sinh kế mới
• 3.2.1. Lao động làm thuê
• 3.2.2. Buôn bán, dịch vụ
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN BIẾN ĐỔI SINH KẾ CỦA NGƯỜI TÀY Ở XÃ TÂN THANH
• 4.1. Những yếu tố tác động
• 4.2. Tác động của yếu tố chính sách
• 4.3. Mở cửa biên giới và bình thường hóa quan hệ Việt - Trung
• 4.4. Sự thành lập Khu kinh tế cửa khẩu Tân Thanh
• 4.5. Chương trình phát triển vùng biên của Trung Quốc - chiến lược “Hưng biên phú dân”
• 4.6. Tác động của biến đổi sinh kế tới đời sống kinh tế - văn hóa - xã hội của người Tày ở Tân Thanh
• 4.6.1. Đời sống kinh tế
• 4.6.2. Đời sống xã hội
• 4.6.3. Những vấn đề đặt ra
• 4.7. Đất đai và sinh kế bền vững
• 4.8. Vấn đề gìn giữ văn hóa truyền thống
• 4.9. Những bất ổn, rủi ro và bất bình đẳng
• 4.10. Phát triển kinh tế gắn với đảm bảo an ninh biên giới
• 4.11. Tiểu kết chương 4
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Biến đổi sinh kế

Biến đổi sinh kế của người Tày tại Lạng Sơn từ năm 1986 đến nay phản ánh sự thích ứng của cộng đồng trước những thay đổi kinh tế - xã hội. Từ một nền kinh tế nông nghiệp truyền thống, người Tày đã chuyển đổi sang các hình thức sinh kế đa dạng hơn, bao gồm buôn bán, dịch vụ và lao động làm thuê. Sự chuyển đổi này không chỉ tác động đến đời sống kinh tế mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa và xã hội của cộng đồng.

1.1. Chuyển đổi cơ cấu kinh tế

Sau năm 1986, chuyển đổi cơ cấu kinh tế đã diễn ra mạnh mẽ tại Lạng Sơn. Người Tày từng phụ thuộc chủ yếu vào nông nghiệp, nhưng với sự mở cửa biên giới và phát triển kinh tế thị trường, họ đã chuyển sang các hoạt động kinh tế phi nông nghiệp. Điều này giúp cải thiện thu nhập nhưng cũng đặt ra thách thức trong việc duy trì các giá trị văn hóa truyền thống.

1.2. Tác động của chính sách đổi mới

Chính sách đổi mới năm 1986 đã tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế tại Lạng Sơn. Các chính sách như mở cửa biên giới, thành lập khu kinh tế cửa khẩu Tân Thanh đã thúc đẩy giao lưu kinh tế - văn hóa giữa Việt Nam và Trung Quốc. Điều này giúp người Tày tiếp cận với các cơ hội kinh tế mới nhưng cũng đặt ra thách thức trong việc bảo tồn bản sắc văn hóa.

II. Văn hóa dân tộc Tày

Văn hóa dân tộc Tày là một yếu tố quan trọng trong nghiên cứu về biến đổi sinh kế. Truyền thống văn hóa của người Tày, bao gồm các phong tục tập quán, lễ hội và tín ngưỡng, đã bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi kinh tế - xã hội. Việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trở thành một thách thức lớn trong bối cảnh hiện đại hóa.

2.1. Truyền thống dân tộc

Truyền thống dân tộc của người Tày, bao gồm các lễ hội, phong tục và tín ngưỡng, đã bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi kinh tế. Các hoạt động văn hóa truyền thống như lễ hội, hát then, và các nghi lễ nông nghiệp đang dần bị mai một do sự thay đổi trong lối sống và sinh kế của cộng đồng.

2.2. Bảo tồn văn hóa

Bảo tồn văn hóa là một thách thức lớn đối với người Tày trong bối cảnh hiện đại hóa. Các chính sách phát triển kinh tế cần đi đôi với việc bảo vệ các giá trị văn hóa truyền thống. Điều này đòi hỏi sự quan tâm từ cả cộng đồng và các nhà quản lý để đảm bảo sự phát triển bền vững.

III. Phát triển bền vững

Phát triển bền vững là mục tiêu quan trọng trong nghiên cứu về biến đổi sinh kế của người Tày tại Lạng Sơn. Sự phát triển kinh tế cần đi đôi với việc bảo vệ môi trường và duy trì các giá trị văn hóa. Các chính sách phát triển cần tập trung vào việc nâng cao đời sống kinh tế của người dân đồng thời đảm bảo sự ổn định xã hội và bảo tồn văn hóa.

3.1. Kinh tế hộ gia đình

Kinh tế hộ gia đình của người Tày đã có sự chuyển đổi từ nông nghiệp sang các hoạt động kinh tế đa dạng hơn. Tuy nhiên, sự phát triển này cần được quản lý một cách bền vững để đảm bảo sự ổn định lâu dài. Các chính sách hỗ trợ cần tập trung vào việc nâng cao năng lực sản xuất và tiếp cận thị trường cho các hộ gia đình.

3.2. An ninh biên giới

An ninh biên giới là một yếu tố quan trọng trong phát triển bền vững tại Lạng Sơn. Sự phát triển kinh tế cần đi đôi với việc đảm bảo an ninh biên giới, đặc biệt trong bối cảnh giao lưu kinh tế - văn hóa mạnh mẽ giữa Việt Nam và Trung Quốc. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sinh kế là hoạt động thiết yếu của con người để tồn tại và phát triển, đặc biệt quan trọng đối với các cộng đồng dân tộc thiểu số ở vùng biên giới. Tỉnh Lạng Sơn, với vị trí địa lý đặc thù giáp biên giới Việt - Trung, là nơi cư trú lâu đời của người Tày, dân tộc có truyền thống văn hóa và kinh tế nông nghiệp đặc sắc. Từ năm 1986 đến nay, dưới tác động của chính sách Đổi mới và sự phát triển của khu kinh tế cửa khẩu Tân Thanh, sinh kế của người Tày tại thôn Bản Thau, xã Tân Thanh, huyện Văn Lãng đã có những biến đổi sâu sắc. Nghiên cứu này nhằm làm rõ sinh kế truyền thống, các hình thức sinh kế mới, cũng như các yếu tố tác động đến sự biến đổi sinh kế của người Tày trong giai đoạn này.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào thôn Bản Thau, xã Tân Thanh, nơi có hơn 90% dân số là người Tày, với diện tích tự nhiên 453,33 ha và dân số khoảng 431 người. Nghiên cứu sử dụng số liệu thu thập từ năm 1986 đến nay, kết hợp với khảo sát thực địa và phân tích tài liệu thành văn. Ý nghĩa nghiên cứu không chỉ giúp hiểu rõ sự thích ứng của người Tày trước những thay đổi kinh tế - xã hội mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển bền vững vùng biên giới, bảo tồn văn hóa truyền thống và nâng cao đời sống cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên quan điểm chủ nghĩa duy vật biện chứng và lịch sử, xem sinh kế là phương thức sản xuất và tồn tại của con người trong mối quan hệ biện chứng với môi trường tự nhiên và xã hội. Khung sinh kế bền vững (Sustainable Livelihood Framework - SLF) của DFID được áp dụng làm cơ sở phân tích, trong đó sinh kế được cấu thành từ năm loại vốn: vốn tự nhiên, vốn con người, vốn xã hội, vốn vật chất và vốn tài chính.

• Vốn tự nhiên: Đất đai, rừng, nguồn nước là tài sản quan trọng cho sinh kế nông nghiệp truyền thống.
• Vốn con người: Kỹ năng, kiến thức, sức khỏe và lao động của người dân.
• Vốn xã hội: Mạng lưới quan hệ gia đình, họ hàng, cộng đồng hỗ trợ trong sinh kế.
• Vốn vật chất: Cơ sở hạ tầng, nhà cửa, công cụ sản xuất.
• Vốn tài chính: Tiền mặt và các nguồn tài chính khác phục vụ cho hoạt động sinh kế.

Ngoài ra, các khái niệm về sinh kế truyền thống, biến đổi sinh kế, vùng biên giới và kinh tế cửa khẩu cũng được làm rõ để định hướng nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phân tích tài liệu thành văn và thu thập dữ liệu điền dã tại thực địa. Cỡ mẫu khảo sát gồm 86 hộ gia đình người Tày tại thôn Bản Thau, với phương pháp chọn mẫu thuận tiện và phỏng vấn sâu các cá nhân chủ chốt trong cộng đồng.

Các phương pháp thu thập dữ liệu bao gồm:

• Quan sát tham gia: Ghi chép, ghi âm, chụp ảnh các hoạt động sinh kế và văn hóa.
• Phỏng vấn sâu: Cá nhân và nhóm tập trung với cán bộ xã, trưởng thôn, các hộ gia đình.
• Phương pháp so sánh: Đối chiếu dữ liệu hiện tại với tư liệu lịch sử để nhận diện biến đổi.
• Phương pháp hệ thống và hồi cố: Phân tích các yếu tố tác động và quá trình biến đổi sinh kế.

Thời gian nghiên cứu kéo dài qua hai đợt khảo sát thực địa, kết hợp với phân tích số liệu thống kê từ các nguồn chính quyền địa phương và các báo cáo ngành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sinh kế truyền thống chủ yếu dựa vào nông nghiệp: Người Tày ở Bản Thau trước năm 1986 chủ yếu canh tác lúa nước hai vụ/năm, trồng cây ngô, khoai, sắn trên nương rẫy và làm vườn trồng rau, cây ăn quả. Tổng diện tích đất nông nghiệp là khoảng 1.704 ha trên toàn xã Tân Thanh, với đất ruộng nước chiếm phần lớn. Chăn nuôi trâu, bò, gia cầm cũng là nguồn sinh kế quan trọng.

2. Biến đổi sinh kế rõ rệt từ sau Đổi mới: Từ năm 1986 đến nay, sinh kế truyền thống chuyển đổi theo hướng sản xuất hàng hóa với việc áp dụng giống cây trồng mới, kỹ thuật canh tác hiện đại hơn. Đồng thời, xuất hiện các hình thức sinh kế mới như lao động làm thuê, buôn bán, dịch vụ thương mại tại khu kinh tế cửa khẩu Tân Thanh. Ví dụ, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp tại thôn Bản Thau tăng lên khoảng 30% trong những năm gần đây.

3. Yếu tố tác động đến biến đổi sinh kế: Chính sách mở cửa biên giới, bình thường hóa quan hệ Việt - Trung, sự thành lập khu kinh tế cửa khẩu Tân Thanh và các chương trình phát triển vùng biên giới của Trung Quốc đã tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, cũng đặt ra thách thức về bảo tồn văn hóa truyền thống và an ninh biên giới.

4. Ảnh hưởng đến đời sống kinh tế - xã hội: Thu nhập bình quân đầu người xã Tân Thanh đạt khoảng 10,5 triệu đồng/năm (2010), tăng trưởng kinh tế trung bình 8,75%/năm giai đoạn 2005-2010. Tuy nhiên, biến đổi sinh kế cũng dẫn đến những bất ổn như mất đất canh tác, rủi ro nghề nghiệp và thay đổi cấu trúc xã hội truyền thống.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển đổi sinh kế của người Tày ở Bản Thau phản ánh sự thích ứng năng động trước bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế. Việc chuyển từ nền kinh tế tự cung tự cấp sang kinh tế hàng hóa và dịch vụ phù hợp với xu hướng phát triển chung của vùng biên giới. So với các nghiên cứu về sinh kế của các dân tộc thiểu số khác, kết quả này tương đồng với xu hướng đa dạng hóa sinh kế nhằm giảm thiểu rủi ro và tăng thu nhập.

Biểu đồ thể hiện tỷ lệ lao động phi nông nghiệp tăng dần qua các năm sẽ minh họa rõ nét sự chuyển dịch này. Bảng so sánh cơ cấu thu nhập trước và sau Đổi mới cũng cho thấy sự gia tăng đáng kể từ các hoạt động thương mại và dịch vụ.

Tuy nhiên, biến đổi sinh kế cũng đặt ra thách thức về bảo tồn văn hóa truyền thống, khi các giá trị tín ngưỡng, phong tục tập quán có nguy cơ mai một do ảnh hưởng của giao lưu văn hóa và thay đổi lối sống. Điều này đòi hỏi sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa, đồng thời đảm bảo an ninh biên giới trong bối cảnh hội nhập.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao kỹ năng lao động: Tổ chức các lớp đào tạo nghề, kỹ thuật canh tác hiện đại và kỹ năng kinh doanh cho người Tày nhằm nâng cao vốn con người, tăng khả năng tiếp cận các hình thức sinh kế mới. Thời gian thực hiện trong 2-3 năm, do UBND xã phối hợp với các trung tâm đào tạo nghề địa phương.

2. Phát triển hạ tầng nông nghiệp và thủy lợi: Đầu tư cải tạo hệ thống kênh mương, thủy lợi để nâng cao năng suất cây trồng, giảm thiểu rủi ro thiên tai. Mục tiêu tăng năng suất lúa vụ đông - xuân từ 4,6 tạ/ha lên 6 tạ/ha trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện là các cơ quan quản lý nông nghiệp tỉnh và huyện.

3. Khuyến khích phát triển kinh tế cửa khẩu bền vững: Xây dựng chính sách hỗ trợ các hộ gia đình tham gia hoạt động thương mại, dịch vụ tại khu kinh tế cửa khẩu, đồng thời kiểm soát chặt chẽ các hoạt động nhằm bảo vệ an ninh biên giới. Thời gian triển khai liên tục, do Ban quản lý khu kinh tế cửa khẩu phối hợp với lực lượng biên phòng.

4. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống: Tổ chức các hoạt động văn hóa, lễ hội truyền thống, khuyến khích sử dụng trang phục, ngôn ngữ và phong tục tập quán của người Tày. Đồng thời, xây dựng các chương trình giáo dục văn hóa trong trường học địa phương. Chủ thể thực hiện là UBND xã, các tổ chức văn hóa và trường học, trong vòng 3 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách vùng biên giới: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế - xã hội phù hợp, bảo đảm an ninh và ổn định sinh kế cho cộng đồng dân tộc thiểu số.

2. Các nhà nghiên cứu dân tộc học, nhân học và phát triển nông thôn: Tài liệu chi tiết về sinh kế truyền thống và biến đổi sinh kế của người Tày, giúp hiểu sâu sắc về mối quan hệ giữa văn hóa, kinh tế và môi trường trong bối cảnh đổi mới.

3. Tổ chức phi chính phủ và các dự án phát triển cộng đồng: Thông tin về các yếu tố tác động và nhu cầu của người dân địa phương hỗ trợ thiết kế các chương trình phát triển bền vững, phù hợp với đặc thù vùng biên.

4. Cộng đồng người Tày và các dân tộc thiểu số khác: Giúp nâng cao nhận thức về biến đổi sinh kế, khuyến khích sự tham gia tích cực vào các hoạt động phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa truyền thống.

Câu hỏi thường gặp

1. Sinh kế truyền thống của người Tày ở Bản Thau gồm những hoạt động gì?
   Sinh kế truyền thống chủ yếu là canh tác lúa nước hai vụ/năm, trồng cây ngô, khoai, sắn trên nương rẫy, làm vườn trồng rau và cây ăn quả, cùng với chăn nuôi trâu, bò, gia cầm. Đây là nền tảng kinh tế lâu đời của cộng đồng.

2. Những hình thức sinh kế mới nào đã xuất hiện sau Đổi mới?
   Ngoài nông nghiệp, người Tày đã tham gia lao động làm thuê, buôn bán, dịch vụ thương mại tại khu kinh tế cửa khẩu Tân Thanh, tạo thêm nguồn thu nhập đa dạng và nâng cao đời sống.

3. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến biến đổi sinh kế của người Tày?
   Chính sách mở cửa biên giới, phát triển khu kinh tế cửa khẩu, bình thường hóa quan hệ Việt - Trung và các chương trình phát triển vùng biên giới là những nhân tố chính thúc đẩy sự biến đổi sinh kế.

4. Biến đổi sinh kế ảnh hưởng thế nào đến văn hóa truyền thống?
   Sự thay đổi trong sinh kế dẫn đến sự mai một một số phong tục, tín ngưỡng và trang phục truyền thống do giao lưu văn hóa và thay đổi lối sống, đặt ra thách thức trong việc bảo tồn giá trị văn hóa.

5. Làm thế nào để phát triển sinh kế bền vững cho người Tày ở vùng biên?
   Cần kết hợp nâng cao kỹ năng lao động, phát triển hạ tầng nông nghiệp, khuyến khích kinh tế cửa khẩu bền vững và bảo tồn văn hóa truyền thống, đồng thời đảm bảo an ninh biên giới và môi trường sinh thái.

Kết luận

• Luận văn là công trình đầu tiên nghiên cứu chi tiết về biến đổi sinh kế của người Tày tại thôn Bản Thau, xã Tân Thanh từ năm 1986 đến nay.
• Sinh kế truyền thống dựa trên nông nghiệp đã chuyển đổi đa dạng với sự xuất hiện của các hình thức sinh kế mới phù hợp với bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập.
• Các yếu tố chính tác động đến biến đổi sinh kế bao gồm chính sách biên giới, phát triển khu kinh tế cửa khẩu và giao lưu văn hóa.
• Biến đổi sinh kế mang lại cơ hội phát triển kinh tế nhưng cũng đặt ra thách thức về bảo tồn văn hóa và an ninh xã hội.
• Đề xuất các giải pháp nâng cao kỹ năng, phát triển hạ tầng, khuyến khích kinh tế cửa khẩu bền vững và bảo tồn văn hóa nhằm ổn định và phát triển sinh kế bền vững cho người Tày vùng biên.

Tiếp theo, cần triển khai các chương trình đào tạo và phát triển hạ tầng theo đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về tác động văn hóa và xã hội của biến đổi sinh kế. Mời các nhà quản lý, nghiên cứu và cộng đồng cùng tham gia đóng góp ý kiến để xây dựng chiến lược phát triển vùng biên hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TONG QUAN VE TINH HÌNH NGHIÊN CUU 1. Lich sử nghiên cứu van dé 1. Nghiên cứu của các tác gia nước ngoài Cho đến nay, công trình nghiên cứu của tác giả nước ngoài về người Tay ở Việt Nam dưới thời thuộc Pháp có một số cuốn sách như Ghi chép về người Tho ở thượng du Bắc Bộ (1988) của Girard D° Henry; Sưu tập truyện cổ tích Thổ trên hai bờ sông Lô (1905) của A. Bonifacy; Các dân tộc miễn núi Bắc Bộ (1908) của E.Dignet; Lòng kiên nhân vô biên: truyện cô tích Thổ (1915) của A.

Bonifacy; Lé hội Tay ở Hồ Bo (1915) của L. Bonifacy; Những nghỉ lé trong tang ma của người Thé của A. Bên cạnh đó, công trình nghiên cứu về người Tày ở Lạng Sơn nói riêng theo sự hiểu biết của tôi mới chỉ có Van dé tộc người trong quốc gia dân tộc Việt Nam - Lịch sử cận hiện đại trong dân tộc Tay - Nùng ở biên giới Việt - Trung được tiễn hành bởi tác giả người Nhật Ban Ito Masako. Những ý tưởng về sinh kế đã được giới thiệu trong các nghiên cứu của Robert Chambers vào giữa những năm 80 và sau đó được Chambers và Conway phát triển thêm vào đầu những năm 90 của thế kỷ XX.

Theo hai ông, sinh kế bao gồm các khả năng, các tai sản (gồm cả nguồn lực vật chat và xã hội) và các hoạt động cần thiết như phương cách dé sinh tồn. Sinh kế là bền vững khi nó có thé giúp con người đối mặt, vượt qua sự căng thang và những thương tôn, bảo toàn hay tăng thêm các khả năng và các tài sản hiện tại và tương lai trong bối cảnh không phá hoại nguồn tài nguyên tự nhiên cơ bản. 15 Trong vài thập ky qua, van dé môi trường đã nổi lên là một trong những vẫn đề nhận được nhiều quan tâm nhất của nhân loại. Vì thế, Năm 2003, tác giả Koos Neefjes đã cho ra mắt cuốn Äôi trường và sinh kế: các chiến lược phát triển bên vững.

Xuyên suốt cuỗn sách là những đề xuất thực tiễn dựa trên các nghiên cứu điển hình rút ra từ những kinh nghiệm phong phú của Oxfam về công tác phát triển và về cứu trợ với các cộng đồng bị lề hóa, cả ở nông thôn lẫn thành thị. Môi trường và sinh kế nhằm mục đích ủng hộ các cuộc vận động của các tô chức phát triển địa phương và quốc tế, cải thiện việc soạn thảo và thực thi các chiến lược phát triển và tăng cường các dự án hoạch định, giám sát với sự tham gia, đánh giá tác động. Trong công trình này, tác giả đã tìm hiểu mối quan hệ giữa con người với môi trường theo nghĩa rộng (bao gồm cả con người và các quan hệ xã hội) dé đề ra chính sách và chiến lược bảo vệ và phát triển môi trường bền vững, chống đói nghèo trên toàn thé giới. Phải chăng có thé quy cho đói nghèo đã gây nên khủng hoảng môi trường toàn cầu hay ngược lại, sự xuống cấp của môi trường toàn cầu mới là nguyên nhân chính của nghèo khổ? Câu hỏi đó nằm ở tâm điểm của cuốn sách mà tác giả quan niệm “môi trường” theo nghĩa rộng nhất: Môi trường bao gồm cả con người và các quan hệ xã hội.

Trước hết, nó phản ánh những mối quan hệ giữa đói nghèo với sự thay đổi của môi trường, từ cả góc độ lý thuyết và thực hành. Tiếp đó, cuốn sách giới thiệu các khung hành động của các cơ quan phát triển, thăm dò các quan hệ quyền lực và tư tưởng về sự tham gia của những người có lợi ích thiết thân và đặc biệt là quan niệm về sinh kế bền vững. Sau nữa, cuốn sách thảo luận những công cụ và phương pháp tiếp cận dự án quản lý. Cuối cùng, nó xem xét làm thé nao dé các chiến lược và chính sách có thê giải quyết được những nguyên nhân cơ câu của môi trường xuông cap và nghèo đói.

Nghiên cứu của các tac gia trong nước Người Tày ở Việt Nam là một trong những tộc người có lịch sử và truyền thống văn hóa lâu đời. Chính vì thế đã thu hút được nhiều nhà khoa học nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau. Ngay từ thời kỳ nhà Lê và nhà Nguyễn đã xuất hiện những tập sách viết về các dân tộc ở Việt Nam, trong đó có người Tay như: Dir dia chi của Nguyễn Trãi; Kiến văn tiểu lục của Lê Quy Đôn; Lịch triều hiến chương loại chí và Hoàng Việt dia du chí của Phan Huy Chú; Cao Bang luc của Phan Lê Phiên; Cao Bằng ký lược của Phạm An Phù; Hưng Hóa ký lược của Phạm Thận Duật; Cao Bằng thực lục của Bễ Hữu Cung; Cao Bằng tạp chí của Bé Huỳnh; Cao Bằng sự tích của Nguyễn Đức Nhã; Hưng Hóa xứ phong thổ lục của Hoàng Bình Chính.Những công trình này tuy còn sơ sài nhưng có ý nghĩa nhất định, giúp chúng ta hiểu được phần nào những sinh hoạt văn hóa dân gian của người Tày ở Việt Nam. Dưới thời thuộc Pháp, cũng có một số cuốn sách và bài báo viết về tộc người Tay như Sưu tap dân ca dam cưới dân tộc Thổ ở Lạng Sơn và Cao Bằng (1941) và Dân tộc Thổ (1943) của Nguyễn Văn Huyên; Tuc hỏa tang của người Thổ của Đỗ Hoàng Lạc trên Tạp chí Tri tân số 97/1943.

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, nhất là từ ngày hòa bình lập lại (1954) đến nay, việc tìm hiểu văn hóa, xã hội của người Tay ngày càng được đặc biệt chú ý dé phục vụ cho chính sách dân tộc cua Dang va Nha nước ta. Các cơ quan nghiên cứu như Viện Dân tộc học, Viện Văn học, Viện Sử học, Viện Nghiên cứu Văn hóa.cũng như các trường Đại học (Sư phạm Việt Bắc, Sư phạm Hà Nội I, Dai học Tổng hợp Hà Nội.) đã tiễn hành nhiều cuộc điều tra thực địa và tích lũy được nhiều tư liệu khoa học giúp ích cho việc nghiên cứu xã hội, lịch sử và văn hóa của tộc người Tày. Trên các tạp chí chuyên ngành như Học tập, Dân tộc đoàn két, Nghiên cứu Lich sứ, Văn học, Dan tộc học, Văn hóa dân gian, Văn hóa nghệ thuật.đã đăng tải nhiều bài viết về dân tộc Tay, giúp chúng ta hiểu được nguồn gốc lịch sử, phong tục tập quán, 17 tín ngưỡng tôn giáo và những sinh hoạt văn hóa dân gian của người Tày. Có thé kế đến một số công trình tiêu biểu như: Tho ca Tay - Nùng (1961) của Vĩnh Đàm; Sơ lược giới thiệu các nhóm dân tộc Tày, Nùng, Thái Việt Nam của hai tác giả LA Văn Lô và Đặng Nghiêm Vạn (1968); Truyén cổ Tay - Nùng (1974) của Hoàng Quyết; Các dân tộc ít người ở Việt Nam (các tỉnh phía Bắc) (1978) của Viện Dân tộc học; Sli - lượn dân ca trữ tình Tay, Nùng (1979) của Vi Hồng;Văn hóa Tày - Nùng của Lã Văn Lô - Hà Văn Thư (1984); Lượn coi Tay, Nùng (1987) của Cung Văn Lược và Lê Bich Ngân; Một số van dé lich sử tộc người và những đặc điểm chủ yếu của văn hóa các dan tộc Tay, Ning (1988) của Bê Viết Dang; Các dân tộc Tay - Ning ở Việt Nam (1992) của Viện Dân tộc học; Văn hóa truyền thong Tay, Ning (1993) của Hoàng Quyết, Ma Khanh Bằng, Hoang Huy Phách; Hôn nhân và gia đình các dân tộc Tày, Nùng, Thái ở Việt Nam (1994) của Đỗ Thúy Bình.

Các công trình trên đã trình bày những nét khái quát về điều kiện tự nhiên và dân cư, lịch sử tộc người, kinh tế truyền thống, văn hóa vật chất, tổ chức xã hội, tín ngưỡng tôn giáo và văn học của các dân tộc Tày - Nùng ở Việt Nam. Năm 1995 hai tác giả Hoàng Quyết và Tuấn Dũng đã cho ra mắt cuốn Phong tục tập quán dân tộc Tày ở Việt Bắc. Đây là công trình nghiên cứu về những phong tục, tập quán trong sinh đẻ, hôn nhân, tang ma, quan hệ xã hội, trong lễ hội và ngày tết của người Tày. Năm 1999, tác giả Trần Văn Hà cho ra mắt cuốn Các đân tộc Tay, Mung với tiễn bộ khoa học kỹ thuật trong nông nghiệp.

Day là một công trình nghiên cứu thuộc lĩnh vực xã hội học - tộc người, đi sâu tìm hiểu về qúa trình phổ biến và tiếp nhận tiến bộ kỹ thuật trong nông nghiệp cũng như những biểu hiện của sắc thái văn hóa sản xuất của hai dân tộc Tày, Nùng trong giai đoạn Đồi mới ké từ sau Khoán 10 (1989 - 1995). Xuất phát từ quan niệm coi tiến bộ kỹ thuật trong nông nghiệp như là một quá trình kéo theo những biến đổi kinh tế - xã hội, với thời gian 15 năm (1981 — 1995) từ khi bắt đầu thay 18 đổi cơ chế trong quản lý nông nghiệp diễn ra đến thời điểm nghiên cứu, tác giả muốn đưa ra những đánh giá, nhận xét về hiệu quả tác động của chính sách Đồi mới với phát triển nông nghiệp và nông thôn miền núi, những nỗ lực của nhân dan lao động Tay, Nùng trong phát triển kinh tế hộ gia đình. Cuốn Tín ngưỡng dân gian Tày - Nùng (2009) của Nguyễn Thị Yên và Van hóa dân gian Tay - Nùng ở Việt Nam (2010) của Hà Đình Thanh.da trình bay về nội dung văn học dân gian, nghệ thuật tạo hình, tín ngưỡng, tôn giáo và lễ hội của hai dân tộc. Qua đây, các tác giả đã nêu lên được hiện trạng đời song văn hóa tín ngưỡng và vai trò của nó trong đời sống người Tay, Nùng.

Gần đây, năm 2010, tác giả La Công Ý - một nhà Dân tộc học người Tay đã cho ra mắt cuốn sách Đến với người Tay và văn hóa Tay. Công trình được hoàn thành dựa trên vốn tư liệu điền dã của bản thân tác giả và những tích lũy trong quá trình nghiên cứu hơn 30 năm. Bên cạnh đó cũng là sự kế thừa những hiểu biết của các tác giả đi trước trong nghiên cứu Dân tộc học. Có thể nói đây là một công trình chuyên khảo công phu, đề cập một cách có hệ thông về đời sống kinh tế - văn hóa - xã hội của người Tày.

Van đề sinh kế từ trước tới nay đã là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học như kinh tế học, xã hội học, nhân học.và được nhìn nhận dưới khía cạnh là hoạt động kinh tế của tộc người. Năm 2001, tác giả Trần Bình đã cho ra mắt cuốn sách Tập quán hoạt động kinh tế của một số dân tộc ở Tây Bắc Việt Nam và đến năm 2005 xuất bản thêm cu6n Tập quán mưu sinh của các dân tộc thiểu số ở Đông Bắc Việt Nam.