MỞ ĐẦU 8 1. Lý do chọn đề tài 8 2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 9 3. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 9 4.
Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu 14 5. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 15 6. Phƣơng pháp nghiên cứu 16 7. Cấu trúc luận văn 19 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TRẠNG QUÁ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI MỤC ĐÍCH SỬ DỤNG ĐẤT ĐỂ PHÁT TRIỂN CÁC KHU CÔNG NGHIỆP Ở XÃ CẨM ĐIỀN 20 1.
Cơ sở lý luận về chuyển đổi mục đích sử dụng đất cho xây dựng các khu công nghiệp 20 1. Khái niệm khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, cụm công nghiệp 20 1. Chuyển đổi mục đích sử dụng đất trong quá trình xây dựng và phát triển các KCN 23 1. Thực trạng quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất để phát triển các khu công nghiệp ở xã Cẩm Điền giai đoạn 2001-2012 1.
Giới thiệu chung về xã Cẩm Điền 27 1. Điều kiện tự nhiên 27 1. Điều kiện kinh tế xã hội 29 1. Đánh giá thuận lợi và khó khăn về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội 31 1.
Quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất phục vụ cho các khu công nghiệp ở xã Cẩm Điền 33 1 z 1. Các đợt thu hồi đất 33 1. Các KCN trên địa bàn xã Cẩm Điền 37 Tiểu kết chƣơng 1 38 Chƣơng 2: NHỮNG THAY ĐỔI VỀ KINH TẾ, VĂN HÓA VÀ XÃ HỘI Ở XÃ CẨM ĐIỀN DO CHUYỂN ĐỔI MỤC ĐÍCH SỬ DỤNG ĐẤT ĐỂ PHÁT TRIỂN CÁC KHU CÔNG NGHIỆP 40 2. Sự chuyển dịch về diện tích, cơ cấu các loại đất 40 2.
Phạm vi toàn xã 40 2. Phạm vi các hộ điều tra 42 2. Sự chuyển dịch về việc làm 44 2. Thay đổi mô hình sinh kế 51 2.
Sự chuyển dịch về thu nhập 54 2. Các nguồn thu nhập 54 2. Thu nhập từ tiền đền bù và sử dụng tiền đền bù 54 2. Thu nhập từ các ngành nghề 58 2.
Các mức thu nhập 63 2. Tiết kiệm và vay vốn 68 2. Sự chuyển dịch về vật chất, cơ sở hạ tầng 70 2. Cơ sở vật chất của hộ 70 2.
Tài sản có giá trị trong hộ 72 2. Cơ sở hạ tầng ở địa phƣơng 75 2. Sự thay đổi về chất lƣợng cuộc sống 76 2. Sự thay đổi về văn hóa, lối sống và các mối quan hệ xã hội 78 2.
Thay đổi trong mối quan hệ trong gia đình và cộng đồng dân cƣ 78 2. Thay đổi trong đời sống văn hóa tinh thần 80 2. Thay đổi trong thói quen sinh hoạt hàng ngày 84 2. Sự chuyển biến về lối sống và phong tục 85 2.
Sự chuyển biến về tôn giáo, tín ngƣỡng 86 2 z 2. Sự chuyển biến về an ninh trật tự tại địa phƣơng 86 Tiểu kết chƣơng 2 88 Chƣơng 3: CÁC GIẢI PHÁP NHẰM ỔN ĐỊNH VÀ NÂNG CAO ĐỜI SỐNG HỘ NÔNG DÂN XÃ CẨM ĐIỀN SAU CHUYỂN ĐỔI MỤC ĐÍCH SỬ DỤNG ĐẤT ĐỂ PHỤC VỤ XÂY DỰNG CÁC KHU CÔNG NGHIỆP 90 3. Cơ sở đề ra giải pháp 90 3. Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức trong sinh kế của hộ dân sau khi bị thu hồi đất sản xuất nông nghiệp để xây dựng các KCN 90 3.
Thách thức 91 3. Hạn chế, yếu kém của các hộ điều tra 94 3. Độ tuổi của chủ hộ 94 3. Trình độ học vấn, chuyên môn kỹ thuật của lao động 94 3.
Cảm nhận và mong muốn của các hộ điều tra về cuộc sống sau khi bị thu hồi đất 99 3. Cảm nhận về cuộc sống sau khi bị thu hồi đất 99 3. Mức độ hài lòng của các hộ điều tra về việc chuyển dịch mục đích sử dụng đất nông nghiệp 103 3. Mong muốn của các hộ điều tra sau chuyển đổi mục đích sử dụng đất 108 3.
Các biện pháp nhằm ổn định và nâng cao đời sống hộ nông dân sau thu hồi đất nông nghiệp 109 3. Biện pháp chính sách 109 3. Biện pháp giáo dục 112 3. Biện pháp kinh tế 113 3.
Về toàn bộ nền kinh tế 113 3 z 3. Về ngành sản xuất nông nghiệp 114 3. Về sản xuất phi nông nghiệp 114 3. Biện pháp với những đối tƣợng đặc biệt 115 3.
Đối với các hộ gia đình có thu nhập giảm so với trước thu hồi đất 115 3. Đối với những lao động từ 35 tuổi trở lên, người ngoài độ tuổi lao động bị thu hồi đất, người bị thất nghiệp sau thu hồi đất 115 3. Biện pháp quản lý 116 3. Biện pháp về văn hóa, nhân văn 116 Tiểu kết chƣơng 3 117 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 119 Kết luận 119 Kiến nghị 123 TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ SỬ DỤNG PHỤ LỤC 4 z DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT CNH Công nghiệp hóa HĐH Hiện đại hóa KCN Khu công nghiệp KCX Khu chế xuất SL Số lƣợng SH Số hộ STH Sau thu hồi TL Tỷ lệ TTH Trƣớc thu hồi THĐ Thu hồi đất đ.v Đơn vị NXB Nhà xuất bản 5 z DANH MỤC BẢNG Bảng Tiêu đề Trang Bảng 1.1 Tình hình sử dụng đất đai ở xã Cẩm Điền giai đoạn từ 32 2002 đến 2012 Bảng 1.2 Thống kê diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi trên địa bàn xã 33 Cẩm Điền giai đoạn 2003 – 2008 Bảng 1.3 Thống kê số lƣợt hộ gia đình Cẩm Điền bị thu hồi đất năm 35 2003, 2005 và 2008 Bảng 1.4 Diện tích đất sản xuất nông nghiệp ở xã Cẩm Điền đã bàn giao 37 cho các khu công nghiệp Bảng 2.1 Các mô hình sinh kế của hộ điều tra năm 2012 52 Bảng 2.2 Mục đích sử dụng tiền đền bù của các hộ điều tra 56 Bảng 2.3 Biến đổi thu nhập bình quân/tháng/hộ ở các hộ điều tra chia 65 theo các mức Bảng 2.4 Mức chuẩn hộ nghèo ở Việt Nam giai đoạn 2011-2015 66 Bảng 2.5 Tình hình vay vốn của các hộ điều tra sau thu hồi đất nông nghiệp 69 Bảng 2.6 Thay đổi tài sản trong gia đình ở các hộ điều tra từ 2002 đến 2012 74 Bảng 2.7 Nhu cầu giải trí của các hộ gia đình đƣợc điều tra 2012 83 Bảng 2.8 Thống kê vụ việc an ninh trật tự tại xã Cẩm Điền từ 2004 – 2011 87 Bảng 3.1 Phân tích SWOT (điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức) ở 93 các hộ điều tra sau chuyển đổi mục đích sử dụng đất Bảng 3.2 Thống kê độ tuổi của chủ hộ khi bị thu hồi đất sản xuất nông 94 nghiệp Bảng 3.3 Trình độ văn hóa và chuyên môn kỹ thuật của công nhân 97 làm việc trong các KCN ở Cẩm Điền (thuộc các hộ điều tra) Bảng 3.4 Thống kê số lƣợng lao động đƣợc đào tạo lại và không đƣợc đào 99 tạo lại tại các doanh nghiệp trong các KCN ở các hộ điều tra Bảng 3.5 Cảm nhận về cuộc sống sau khi bị thu hồi đất của các hộ điều tra 102 Bảng 3.6 Mức độ hài lòng của các hộ điều tra về quá trình thu hồi đất 103 Bảng 3.7 Mong muốn của các hộ điều tra sau chuyển đổi mục đích sử 108 dụng đất 6 z DANH MỤC HÌNH Hình Tên hình Trang Hình 1.1 Bản đồ vị trí xã Cẩm Điền trong huyện Cẩm Giàng 28 Hình 1.2 Bản đồ quy hoạch sử dụng đất xã Cẩm Điền 2010 30 Hình 1.3 Diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi ở xã Cẩm Điền 34 tính theo cơ cấu các thôn năm 2003 Hình 1.4 Cơ cấu diện tích đất sản xuất nông nghiệp tại Cẩm Điền đã 38 bàn giao cho các khu công nghiệp Hình 2.1 Cơ cấu sử dụng đất ở xã Cẩm Điền giai đoạn 2002-2011 41 Hình 2.2 Biến động bình quân diện tích đất nông nghiệp/ngƣời qua 42 các năm 2002, 2003 và 2008 ở Cẩm Điền Hình 2.3 Biến đổi diện tích đất nông nghiệp ở các hộ điều tra (2002- 42 2012) Hình 2.4 Thay đổi bình quân diện tích đất sản xuất nông 43 nghiệp/hộ/lao động/nhân khẩu ở các hộ điều tra Hình 2.5 Biến động cơ cấu ngành nghề của các hộ điều tra giai đoạn 45 2002 – 2012 Hình 2.6 Tình hình biến động việc làm ở các hộ điều tra trƣớc và 46 sau thu hồi đất nông nghiệp phục vụ cho các KCN Hình 2.7 Biến đổi thu nhập bình quân ở các hộ điều tra trƣớc và sau 60 khi chuyển đổi mục đích sử dụng đất Hình 2.8 Biến động thu nhập của các hộ điều tra sau chuyển đổi 64 mục đích sử dụng đất Hình 2.9 So sánh biến đổi kiến trúc nhà ở các hộ điều tra giai đoạn 71 2002 – 2012 Hình 3.1 Trình độ học vấn, chuyên môn kỹ thuật của lao động ở các 95 nhóm hộ điều tra DANH MỤC HỘP Hộp số Trang Hộp 2.
Lý do chọn đề tài Quá trình CNH-HĐH đất nƣớc đã kéo theo sự phát triển không ngừng của các KCN trong cả nƣớc. Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp để xây dựng và phát triển các KCN đang ngày càng tác động sâu sắc đến nông thôn, nông nghiệp và nông dân. Hiện nay, Việt Nam có khoảng 70,4% dân số là nông dân [86]. Vì vậy, song song với việc đẩy mạnh CNH-HĐH, vấn đề phát triển nông thôn ở nƣớc ta cũng luôn đƣợc các cấp, các ngành quan tâm.
Từ năm 1986, thực hiện đƣờng lối đổi mới của Nhà nƣớc, quá trình CNH- HĐH ở nƣớc ta đƣợc thúc đẩy nhanh chóng. Quá trình này đã kéo theo sự phát triển mạnh mẽ của hệ thống các KCN, KCX, cụm công nghiệp, khu công nghệ cao. Tuy nhiên, để có đƣợc mạng lƣới của hệ thống các KCN, KCX, cụm công nghiệp và khu công nghệ cao trên cả nƣớc nhƣ hiện nay, chúng ta đã phải thực hiện quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất. “Để đạt đƣợc mục tiêu đến năm 2020 cơ bản trở thành nƣớc công nghiệp theo hƣớng hiện đại, hơn 10 năm qua, cả nƣớc đã dành khoảng 50.000ha đất trồng lúa do chuyển đổi mục đích sử dụng sang làm các khu công nghiệp, khu đô thị, xây dựng cơ sở hạ tầng, công trình phúc lợi” [71].
Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất để xây dựng và phát triển các KCN đang tác động trực tiếp đến sự phát triển của nông nghiệp, bộ mặt nông thôn và chất lƣợng cuộc sống của nông dân: gia tăng tỷ lệ ngƣời thất nghiệp và thiếu việc làm, suy giảm chất lƣợng cuộc sống ở những hộ bị thu hồi đất, mất ổn định về an ninh trật tự xã hội,… Cùng với xu hƣớng chung của cả nƣớc, từ năm 2003 đến nay, xã Cẩm Điền, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dƣơng đã có 3 đợt thu hồi đất với hơn 170 ha diện tích đất nông nghiệp đƣợc chuyển đổi sang mục đích xây dựng các KCN Phúc Điền, Cẩm Điền – Lƣơng Điền.