mở đầu của một chu trình ngân sách, đặt Luan van 15 ra cơ sở nền tảng cho các khâu tiếp theo. Nếu khâu lập dự toán chi NSNN đƣợc chính xác, có đầy đủ cơ sở khoa học và phù hợp với thực tế, hợp thời gian sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các khâu tiếp theo, đặc biệt là khâu chấp hành ngân sách. Thông qua việc lập dự toán chi NSNN để thẩm tra, tính toán một cách chặt chẽ, kỹ lƣỡng khả năng và nhu cầu trên các mặt về kinh tế - xã hội, tài chính. Từ đó phát huy đƣợc các ƣu thế, thuận lợi, hạn chế đến mức thấp nhất những khó khăn, trở ngại trong việc phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Mục đích cơ bản của việc lập dự toán chi NSNN là nhằm đảm bảo tính đúng đắn của chi NSNN, có căn cứ khoa học và căn cứ thực tiễn các chỉ tiêu chi NSNN trong kỳ kế hoạch. Trong quá trình lập dự toán chi NSNN, phải đảm bảo các yêu cầu: - Dự toán chi NSNN phải bám sát kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và có tác động tích cực đối với việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; - Dự toán chi NSNN phải đảm bảo thực hiện đầy đủ, đúng các yêu cầu của Luật NSNN. Căn cứ lập dự toán chi ngân sách nhà nước Để dự toán chi NSNN hàng năm đƣợc lập đảm bảo các mục tiêu, yêu cầu đề ra, vừa có khả năng thực hiện cao trong năm kế hoạch, đòi hỏi khi lập dự toán chi NSNN phải dựa trên các căn cứ: - Phƣơng hƣớng, chủ trƣơng, nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trƣờng, an ninh quốc phòng của Đảng và Nhà nƣớc trong năm kế hoạch và những năm tiếp theo. - Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong năm kế hoạch.
- Kết quả phân tích, đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch ngân sách của các năm trƣớc, đặc biệt là năm báo cáo. - Lập dự toán chi NSNN phải dựa trên các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức cụ thể về chi tiêu tài chính nhà nƣớc. Các cơ quan tham gia lập dự toán chi ngân sách nhà nước Dự toán chi NSNN có ảnh hƣởng quan trọng đến hoạt động của các cơ quan, đơn vị, địa phƣơng trong năm kế hoạch. Các cơ quan tham gia lập dự toán chi NSNN gồm: - Cơ quan, đơn vị, tổ chức trực tiếp sử dụng NSNN, đƣợc NSNN hỗ trợ lập dự toán chi NSNN thuộc phạm vi nhiệm vụ đƣợc giao.
Cơ quan dự toán cấp I là đơn vị vừa sử dụng NSNN, vừa phân bổ, quản lý kinh phí của các đơn vị trực thuộc, vì vậy phải tự kiểm tra việc lập dự toán của đơn vị mình và đơn vị dự toán trực thuộc (cấp II, cấp III). - Cơ quan tài chính địa phƣơng đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng dự toán chi NSNN và phƣơng án phân bổ dự toán, thẩm định dự toán các đơn vị dự toán của cấp mình và UBND cấp dƣới, nhằm kiểm tra tính tuân thủ trong việc lập dự toán; kiểm tra nguồn để bố trí cân đối và đúng mục đích, đúng mục tiêu. - UBND các cấp lập dự toán thu, chi ngân sách địa phƣơng, phƣơng án phân bổ dự toán ngân sách của cấp mình; lập dự toán điều chỉnh ngân sách địa phƣơng trong trƣờng hợp cần thiết trình HĐND cùng cấp quyết định. [11] - HĐND các cấp quyết định dự toán thu, chi ngân sách địa phƣơng và phân bổ dự toán ngân sách cấp mình; quyết định các chủ trƣơng, biện pháp triển khai thực hiện ngân sách địa phƣơng; điều chỉnh dự toán ngân sách địa phƣơng trong trƣờng hợp cần thiết; giám sát việc thực hiện ngân sách đã đƣợc HĐND quyết định.
Phương pháp lập dự toán chi ngân sách nhà nước Lập dự toán chi NSNN địa phƣơng là lập kế hoạch tổng hợp có liên quan đến hầu hết các các cấp, các ngành, các hoạt động kinh tế - xã hội từ tỉnh đến cơ sở. Trong lập dự toán chi NSNN có hai phƣơng pháp phổ biến đƣợc áp dụng là phƣơng pháp phân bổ từ trên xuống và phƣơng pháp lập dự toán từ cơ Luan van 17 sở, tổng hợp từ dƣới lên. * Phương pháp phân bổ từ trên xuống Nội dung của phƣơng pháp này có thể đƣợc tóm tắt nhƣ sau: Nhà nƣớc trung ƣơng dựa vào các căn cứ nhất định sẽ xác định tổng số chi của NSNN trong kỳ kế hoạch, từ tổng số đó sẽ phân bổ cho các cấp, các ngành. Các cấp, các ngành lại tiến hành phân bổ phần ngân sách của mình cho các cấp, các ngành phụ thuộc.
Cứ nhƣ vậy, số thu chi NSNN sẽ đƣợc phân bổ cho đến các đơn vị cơ sở, thậm chí cho từng ngƣời dân để tổ chức thực hiện trong kỳ kế hoạch. Phƣơng pháp này có ƣu điểm là nhanh, gọn, đảm bảo đƣợc các yêu cầu của nhà nƣớc trung ƣơng. Tuy vậy, nó có nhƣợc điểm là không phát huy đƣợc tính chủ động, sáng tạo của các cấp, các ngành, các đơn vị cơ sở; nếu tình hình ngân sách giữa các năm không ổn định, hệ thống pháp luật chƣa nghiêm thì phƣơng pháp này khó thực hiện hoặc thực hiện đƣợc nhƣng tính chính xác không cao. * Phương pháp lập dự toán từ cơ sở, tổng hợp từ dưới lên Nội dung chính của phƣơng pháp này là các nội dung chi của NSNN sẽ đƣợc tiến hành lập từ những đơn vị cơ sở thấp nhất, sau đó chúng đƣợc tổng hợp lên theo các cấp, các ngành và cuối cùng tổng hợp thành chi của NSNN.
Phƣơng pháp này khắc phục đƣợc các nhƣợc điểm của phƣơng pháp trên, tuy nhiên nó lại có nhƣợc điểm khác là: Tốn nhiều công sức và thời gian vì khối lƣợng công việc nhiều, phải qua nhiều bƣớc thực hiện. Mặc dù vậy, phƣơng pháp này khá thích hợp với điều kiện chi NSNN còn nhiều biến động, trình độ quản lý điều hành chi ngân sách còn ở mức độ nhất định. Ở nƣớc ta, từ trƣớc đến nay, lập dự toán chi NSNN thƣờng kết hợp cả hai phƣơng pháp nói trên. Trong đó, phƣơng pháp lập từ cơ sở, tổng hợp từ dƣới lên là chủ yếu, còn phƣơng pháp phân bổ chỉ áp dụng khi giao số kiểm tra và giao kế hoạch chính thức.
Trình tự lập dự toán chi ngân sách nhà nước Bắt đầu từ tháng 6-7, cơ quan tài chính hƣớng dẫn các địa phƣơng, cơ quan, đơn vị dự toán lập dự toán chi NSNN; cơ quan tài chính phối hợp với các ngành, các cấp đánh giá khả năng, tình hình thực hiện ngân sách năm báo cáo lập dự toán chi NSNN trình UBND trƣớc khi làm việc vòng một với Bộ Tài chính. Trên cơ sở định hƣớng chung, chính quyền địa phƣơng phải làm việc với các cơ quan, ngành, địa phƣơng để nắm chắc nhu cầu và khả năng ngân sách cụ thể; đơn vị dự toán cấp trên thẩm tra dự toán đơn vị cấp dƣới; cơ quan tài chính thẩm tra các đơn vị dự toán. Tháng 10-11, UBND tỉnh tổng hợp dự toán chi NSNN gửi Chính phủ và Bộ Tài chính. Trƣờng hợp chƣa thống nhất đƣợc nhiệm vụ chi thì tỉnh phải làm việc vòng hai với Bộ Tài chính về dự toán chi NSNN địa phƣơng.
Trên cơ sở dự toán chi NSNN đƣợc Quốc hội thông qua, Chính phủ có phƣơng án cụ thể phân bổ cho các Bộ, ngành, các địa phƣơng. Chính phủ giao Bộ Tài chính thông báo ngân sách cho UBND các tỉnh. UBND tỉnh làm việc với các địa phƣơng để xác định rõ hơn dự toán chi NSNN. UBND các địa phƣơng sẽ căn cứ vào chỉ tiêu dự toán chi NSNN đƣợc Chính phủ giao để chỉnh lý lại chi NSNN cấp mình cho sát với thực tế để thông qua Ban Kinh tế Ngân sách thuộc HĐND đóng góp, sửa đổi, hoàn chỉnh trƣớc khi trình HĐND thảo luận, quyết định ngân sách địa phƣơng.
Chấp hành dự toán chi ngân sách nhà nƣớc a. Khái niệm, mục tiêu của chấp hành dự toán chi NSNN Chấp hành dự toán chi NSNN là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp kinh tế - tài chính và hành chính nhằm biến các chỉ tiêu chi ngân sách ghi trong dự toán chi NSNN trở thành hiện thực. Nhƣ vậy, mục tiêu của chấp hành dự toán chi NSNN nhằm: Luan van 19 - Biến các chỉ tiêu ghi trong kế hoạch ngân sách năm từ khả năng, dự kiến thành hiện thực. Từ đó góp phần biến các chỉ tiêu của kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của Nhà nƣớc từ khả năng thành hiện thực.
- Thông qua chấp hành dự toán chi NSNN có thể tiến hành kiểm tra việc thực hiện các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức về kinh tế, tài chính của nhà nƣớc. Chấp hành dự toán chi NSNN là thực hiện tốt các mục tiêu nói trên, sẽ mang lại ý nghĩa quan trọng không những cho công tác quản lý, điều hành ngân sách mà quan trọng hơn là thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Các cơ quan tham gia vào quá trình chấp hành dự toán chi ngân sách nhà nước Đơn vị sử dụng NSNN: Thủ trƣởng các đơn vị sử dụng ngân sách là ngƣời có quyền quyết định chuẩn chi các khoản chi NSNN theo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức và trong phạm vi dự toán đƣợc cấp có thẩm quyền giao; có trách nhiệm quản lý, sử dụng ngân sách và tài sản nhà nƣớc theo đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức, đúng mục đích, tiết kiệm, có hiệu quả. Cơ quan tài chính các cấp tham gia với chức năng tham mƣu cho chính quyền nhà nƣớc các cấp trong quản lý và điều hành chi NSNN.
Cơ quan tài chính có trách nhiệm cân đối nguồn đáp ứng nhu cầu chi, kiểm tra và giám sát việc thực hiện chi tiêu và có quyền tạm dừng các khoản chi vƣợt nguồn cho phép hoặc sai chính sách, chế độ, tiêu chuẩn; có quyền yêu cầu cơ quan giao dự toán điều chỉnh nhiệm vụ, dự toán chi của các đơn vị trực thuộc để đảm bảo thực hiện ngân sách theo đúng mục tiêu, tiến độ quy định. KBNN thực hiện kiểm soát các khoản chi theo các chế độ, tiêu chuẩn, điều kiện, thủ tục quy định. Trƣờng hợp không đủ điều kiện, có quyền từ chối cấp phát thanh toán các khoản chi đó. Nguyên tắc và nội dung chấp hành dự toán chi ngân sách nhà nước Nguyên tắc chấp hành dự toán chi NSNN: Đáp ứng kịp thời các nhu Luan van 20 cầu chi của các đơn vị sử dụng ngân sách theo tiến độ và dự toán đƣợc duyệt; các khoản chi ngân sách phải đƣợc thanh toán trực tiếp cho ngƣời đƣợc hƣởng; mọi khoản chi NSNN phải đƣợc kiểm soát trƣớc, trong và sau khi thanh toán chi trả.