Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ ĐÁNH GIÁ CÁN BỘ QUẢN LÝ TRƯỜNG MẦM NON THEO CHUẨN HIỆU TRƯỞNG 1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề Trong giáo dục, CBQL luôn giữ vai trò chủ đạo, then chốt, là nhân tố quyết định đến chất lượng và hiệu quả của quá trình giáo dục. Để có lực lượng CBQL đủ mạnh, đáp ứng được nhu cầu đổi mới giáo dục hiện nay, vấn đề quản lý, sử dụng và bồi dưỡng nâng cao nghiệp vụ CBQL là hết sức quan trọng và cần thiết. Chỉ thị số 40-CT/TW của Ban bí thư “Về việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục”, Nghị quyết Đại hội Đảng cộng sản Việt Nam lần thứ X cũng đã nêu rõ: “.Coi trọng công tác đào tạo bồi dưỡng cán bộ công chức, trước hết là cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý về đường lối, chính sách, về kiến thức và kỹ năng quản lý hành chính nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội trong điều kiện cơ chế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế” và xây dựng đội ngũ Đảng viên thật sự tiên phong gương mẫu, có phẩm chất đạo đức cách mạng, có ý thức tổ chức kỷ luật và năng lực hoàn thành nhiệm vụ; kiên định lập trường giai cấp công nhân, phấn đấu cho mục tiêu lý tưởng của Đảng, vững vàng trước mọi khó khăn thử thách; năng động, sáng tạo góp phần tích cực vào công cuộc đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”.
CBQL có vai trò hết sức quan trọng phục vụ cho việc nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài mà còn là cơ hội tốt để nền giáo dục của nước ta tiếp cận nhanh chóng với nền giáo dục tiên tiến của thế giới. Đối với giáo dục MN đội ngũ CBQL đóng vai trò rất quan trọng, quyết định chất lượng giáo dục, tạo nền tảng vững chắc ban đầu của cấp học, thực hiện các mục tiêu giáo dục. Xây dựng đội ngũ CBQL đáp ứng cả về cả số lượng và chất lượng là nhiệm vụ cấp bách của ngành giáo dục trong giai đoạn hiện nay. Thực tiễn phát triển giáo dục thế giới cho thấy: cải cách giáo dục của các nước, đặc biệt là các nước phát triển đều có khuynh hướng chuẩn hóa hoặc dựa vào chuẩn.
Theo khuynh hướng này, các nội dung và hoạt động của quản lý giáo dục cũng được chuẩn hóa, trong đó có vấn đề chuẩn hóa CBQL. Quá trình quản lý đội ngũ CBQL theo định hướng chuẩn hóa ở các nước đã tích lũy được những kinh nghiệm thực Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 8 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tiễn và khái quát được những vấn đề lý luận quan trọng. Đây là những giá trị và kinh nghiệm đáng quan tâm đối với công tác quản lý phát triển đội ngũ CBQL ở nước ta. Các nghiên cứu về phát triển đội ngũ CBQL đặc biệt là hiệu trưởng các trường học có vai trò rất quan trọng đối với sự tồn tại, phát triển của một nhà trường và vị trí có ảnh hưởng quyết định đến chất lượng và hiệu quả các hoạt động của nhà trường; đã có nhiều quốc gia trên thế giới quan tâm đến việc nâng cao chất lượng hoạt động lãnh đạo và quản lý của Hiệu trưởng.
Trong những năm cuối của thể kỷ 20 và đầu thể kỷ 21, dưới nhiều góc độ tiếp cận khác nhau, các nghiên cứu tập trung vào vấn đề như: + Xây dựng và phát triển các chuẩn đào tạo Hiệu trưởng để có thể đào tạo những Hiệu trưởng (với tư cách là nhà quản lý, nhà lãnh đạo trường học) đáp ứng được vai trò lãnh đạo và quản lý nhà trường, để thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý nhà trường trong điều kiện hiện nay. + Chuẩn về các kỹ năng, phong cách lãnh đạo hoặc những năng lực cần có để đảm bảo thực hiện tốt chức trách, nhiệm vụ của người đứng đầu nhà trường. + Nghiên cứu vấn đề chương trình đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ CBQL giáo dục (cụ thể là hiệu trưởng trường học) phải được phát triển và cập nhật như thế nào để đáp ứng với sự phát triển của KH&CN trong xu thế hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa trên cơ sở so sánh các chương trình bồi dưỡng hiệu trưởng của nhiều quốc gia. Một xu thế đã và đang diễn ra trong quá trình cải tạo phương pháp và cách thức tổ chức giáo dục tại các quốc gia là thực hiện quản lý dựa trên chuẩn, do vậy có khá nhiều nghiên cứu xung quanh vấn đề chất lượng hoạt động của Hiệu trưởng so với chuẩn đã đề ra.
Cụ thể, Đại học Nam Florida đã quy định Chuẩn chương trình đào tạo cho Hiệu trưởng và cho nhà quản lý trường học là chương trình tích hợp gồm mười một vùng kiến thức và kỹ năng theo bốn lĩnh vực lớn: lãnh đạo chiến lược; lãnh đạo tổ chức; lãnh đạo giáo dục; lãnh đạo chính trị và cộng đồng. Chương trình đào tạo nhà lãnh đạo trường học theo các nhóm năng lực: năng lực sư phạm, giáo dục và thiết lập; năng lực kiểm soát; năng lực lãnh đạo; năng lực tổ chức; năng lực tư vấn. Chương trình đào tạo nhà lãnh đạo, quản lý trường học theo các năng lực: năng lực lãnh đạo, năng lực xã hội, năng lực cá nhân, năng lực giáo dục, năng lực phát triển trường học, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 9 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com năng lực tổ chức quản lý và chuẩn chương trình đào tạo CBQL trường học cung cấp cho những người chuẩn bị làm lãnh đạo trường học (kế cận) các năng lực lãnh đạo và quản lý Tại Singapore, SEM - với Mô hình quản lý trường học ưu việt, đề cập đến lãnh đạo nhà trường tài năng với các tiêu chí: “Người lãnh đạo phải nêu gương sáng, có khả năng lãnh đạo, hiểu rõ mục đích, tôn trọng, khuyến khích nhân viên. Một người lãnh đạo lĩnh hội được sứ mệnh của trường học với các mục tiêu cụ thể, năng lực lãnh đạo tốt, và sự thông cảm cũng như tôn trọng đồng nghiệp sẽ là động lực cho những người khác noi theo.
Với vai trò của mình, Hiệu trưởng phải vạch ra một tầm nhìn đối với những thành tích, kết quả dự định đạt được và tạo ra một môi trường học tập lý tưởng cho học sinh và cả giáo viên. Hiệu trưởng cần duy trì liên tục mục đích tăng cường năng lực cho giáo viên để đối mặt với thử thách hiện tại và tương lai và luôn phấn đấu vì sự phát triển để hướng tới nền giáo dục toàn diện cho học sinh và giáo viên”. Trong mô hình này, lãnh đạo nhà trường được xếp vào tiêu chí số một. Ở Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành quy định Chuẩn giáo viên và Chuẩn hiệu trưởng đối với các cấp học từ MN đến phổ thông.
Đối với quy định Chuẩn hiệu trưởng trường MN được ban hành tại Thông tư số 17/2011/TT-BGDĐT ngày 14/4/2011. Văn bản này có giá trị đối với việc quản lý, phát triển CBQL theo định hướng chuẩn hóa. Chuẩn hiệu trưởng xác định các năng lực cơ bản của hoạt động CBQL giáo dục. Nhằm giúp CBQL tự đánh giá năng lực và giúp các cấp quản lý có cơ sở để đánh giá, xếp loại CBQL hàng năm, phục vụ công tác xây dựng quy hoạch, kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng CBQL hiệu quả.
Đồng thời giúp người CBQL phải không ngừng học tập và rèn luyện để nâng cao mức độ đáp ứng với các tiêu chuẩn đã qui định. Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên của hệ thống giáo dục quốc dân, đặt nền móng ban đầu cho sự phát triển về thể chất, trí tuệ, tình cảm, thẩm mỹ của trẻ em Việt Nam. Việc chăm lo phát triển giáo dục mầm non là trách nhiệm chung của các cấp chính quyền, của mỗi ngành, mỗi gia đình và toàn xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của Nhà nước. Để đáp ứng được những yêu cầu trên, đánh giá cán bộ quản lý theo chuẩn hiệu trưởng là một nhiệm vụ hết sức quan trọng, kết quả công tác đánh giá là thước đo để Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN 10 http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhìn nhận thực chất về chất lượng CBQL từ đó có hướng đào tạo, bồi dưỡng phát triển, quy hoạch cán bộ quản lý đáp ứng được yêu cầu của nhiệm vụ giáo dục nói chung và ở cấp học Mầm non nói riêng.
Triển khai các quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đối với sự phát triển giáo dục, đã có nhiều tác giả đi sâu nghiên cứu về lý luận quản lý giáo dục và công tác xây dựng đội ngũ CBQL giáo dục. Những năm gần đây đối với cấp độ luận văn thạc sĩ cũng đã có nhiều công trình đi sâu nghiên cứu về công tác xây dựng, qui hoạch và phát triển CBQL giáo dục các cấp của một số địa phương như: - Tác giả Nguyễn Văn Thêm nghiên cứu “Biện pháp quản lý của Phòng GD&ĐT trong công tác xây dựng cán bộ quản lý giáo dục phổ thông huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang”. - Tác giả Nguyễn Thị Bích Thủy nghiên cứu “Một số biện pháp phát triển cán bộ quản lý trường Mầm non tỉnh Bình Định đến năm 2010”. - Tác giả Phạm Thị Thanh Thủy nghiên cứu “Một số biện pháp phát triển cán bộ quản lý trường mầm non tỉnh Nam Định đến năm 2010”.
- Tác giả Đặng Quốc Bảo: “Đào tạo bồi dưỡng CBQL giáo dục cho thế kỷ XXI”. Kỷ yếu hội thảo về công tác đào tạo bồi dưỡng CBQL và công chức ngành giáo dục trong thời kỳ mới (2000). Nhưng những nghiên cứu về Đánh giá CBQL thì còn ít công trình quan tâm và đề cập đến. Thông tư số 17/2011/TT-BGDĐT ngày 14/4/2011 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về ban hành quy định Chuẩn hiệu trường trường MN mới có hiệu lực thi hành từ ngày 02/6/2011 nên hầu như chưa có đề tài nghiên cứu công tác đánh giá CBQL trường MN theo Chuẩn hiệu trưởng đặc biệt là ở một huyện miền núi như huyện Hoành Bồ, Tỉnh Quảng Ninh.
Nhằm thực hiện mục tiêu đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên CBQL giáo dục về kiến thức, kỹ năng quản lý một cách bài bản, có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ đáp ứng được yêu cầu phát triển của sự nghiệp giáo dục.