Luận văn thạc sĩ dịch vụ công tác xã hội đối với người nghèo trên địa bàn thị trấn quang minh huyện mê linh thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu dịch vụ công tác xã hội hỗ trợ người nghèo tại thị trấn Quang Minh, huyện Mê Linh, Hà Nội, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Đỗ Thị Tuyến
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Mai Đông
• Trường học: Đại học Lao động – Xã hội
• Chuyên ngành: Công tác xã hội
• Đề tài: Dịch vụ công tác xã hội đối với người nghèo trên địa bàn thị trấn Quang Minh, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tình hình nghiên cứu đề tài
• Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Những đóng góp mới của luận văn
• Nội dung luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.1.1. Khái niệm dịch vụ xã hội
• 1.1.2. Khái niệm dịch vụ công tác xã hội
• 1.1.3. Khái niệm Nghèo, Người nghèo
• 1.1.4. Khái niệm Dịch vụ công tác xã hội đối với người nghèo
• 1.2. Đặc điểm tâm lý, khó khăn và nhu cầu của người nghèo
• 1.2.1. Đặc điểm tâm lý của người nghèo
• 1.2.2. Khó khăn và nhu cầu cơ bản của người nghèo
• 1.3. Các loại dịch vụ công tác xã hội đối với người nghèo
• 1.3.1. Dịch vụ truyền thông đối với người nghèo
• 1.3.2. Dịch vụ kết nối các nguồn lực, chương trình, chính sách đối với người nghèo
• 1.3.3. Dịch vụ biện hộ các chương trình, chính sách, sự tham gia các hoạt động cộng đồng của người nghèo
• 1.3.4. Dịch vụ tư vấn/ tham vấn tâm lý
• 1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến dịch vụ công tác xã hội đối với người nghèo
• 1.4.1. Cơ chế, chính sách đối với người nghèo
• 1.4.2. Đặc điểm cá nhân, hoàn cảnh gia đình của bản thân người nghèo
• 1.4.3. Trình độ, năng lực, phẩm chất đạo đức, kinh nghiệm của nhân viên CTXH
• 1.4.4. Điều kiện kinh tế-xã hội của địa phương
• 1.5. Cơ sở pháp lý của các dịch vụ CTXH đối với người nghèo
• 1.5.1. Những chủ trương, chính sách đối với người nghèo
• 1.5.2. Các chính sách phát triển nghề công tác xã hội
• 1.6. Các lý thuyết được sử dụng trong nghiên cứu
• 1.6.1. Thuyết nhu cầu của Maslow
• 1.6.2. Thuyết hệ thống sinh thái
• 1.6.3. Thuyết nhận thức - hành vi
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO TẠI TT QUANG MINH, MÊ LINH, HÀ NỘI
• 2.1. Khái quát địa bàn và khách thể nghiên cứu
• 2.1.1. Khái quát địa bàn nghiên cứu
• 2.1.2. Đặc điểm khách thể nghiên cứu
• 2.2. Kết quả khảo sát thực trạng dịch vụ CTXH đối với người nghèo trên địa bàn thị trấn Quang Minh, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội
• 2.2.1. Dịch vụ truyền thông đối với người nghèo
• 2.2.2. Dịch vụ kết nối các nguồn lực, chương trình, chính sách
• 2.2.3. Dịch vụ biện hộ các chương trình, chính sách, sự tham gia các hoạt động cộng đồng của người nghèo
• 2.2.4. Dịch vụ tư vấn/ tham vấn
• 2.3. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến dịch vụ công tác xã hội đối với người nghèo tại thị trấn Quang Minh, huyện Mê Linh
• 2.3.1. Cơ chế, chính sách đối với người nghèo
• 2.3.2. Đặc điểm cá nhân và hoàn cảnh của bản thân người nghèo
• 2.3.3. Trình độ, năng lực, phẩm chất đạo đức và kinh nghiệm của nhân viên CTXH
• 2.3.4. Điều kiện kinh tế- xã hội của địa phương
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN TT QUANG MINH, HUYỆN MÊ LINH, TP.
• 3.1. Giải pháp về mặt cơ chế, chính sách
• 3.2. Giải pháp nâng cao tính chuyên nghiệp của các dịch vụ CTXH; xây dựng và phát triển đội ngũ nhân viên, cộng tác viên CTXH chính quy, chuyên nghiệp
• 3.3. Giải pháp nâng cao nhận thức của cộng đồng và phát huy vai trò của chính quyền địa phương
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Dịch vụ công tác xã hội

Luận văn tập trung phân tích dịch vụ công tác xã hội (DVCTXH) dành cho người nghèo tại thị trấn Quang Minh, huyện Mê Linh, Hà Nội. Các dịch vụ này bao gồm truyền thông, kết nối nguồn lực, biện hộ chính sách, và tư vấn tâm lý. Nghiên cứu chỉ ra rằng DVCTXH đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người nghèo tiếp cận các chính sách xã hội và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, hiệu quả của các dịch vụ này còn hạn chế do thiếu nguồn lực và nhân viên chuyên nghiệp.

1.1. Khái niệm và vai trò

Dịch vụ công tác xã hội được định nghĩa là các hoạt động hỗ trợ nhằm nâng cao năng lực và cải thiện đời sống của người nghèo. Nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của DVCTXH trong việc kết nối người nghèo với các chương trình hỗ trợ xã hội và phúc lợi xã hội.

1.2. Các loại dịch vụ

Luận văn liệt kê các loại DVCTXH chính, bao gồm truyền thông, kết nối nguồn lực, biện hộ chính sách, và tư vấn tâm lý. Mỗi loại dịch vụ có mục tiêu cụ thể nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của người nghèo.

II. Thực trạng dịch vụ tại Quang Minh

Nghiên cứu đánh giá thực trạng DVCTXH tại thị trấn Quang Minh. Kết quả cho thấy, mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc triển khai các dịch vụ, hiệu quả vẫn còn hạn chế. Nguyên nhân chính bao gồm thiếu nhân viên chuyên nghiệp, nguồn lực tài chính không đủ, và nhận thức của cộng đồng về DVCTXH còn thấp.

2.1. Kết quả khảo sát

Khảo sát cho thấy, chỉ 30% người nghèo tại Quang Minh được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ CTXH. Các dịch vụ như tư vấn tâm lý và kết nối nguồn lực được đánh giá là thiếu hiệu quả do thiếu chuyên môn và nguồn lực.

2.2. Yếu tố ảnh hưởng

Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả DVCTXH bao gồm chính sách địa phương, điều kiện kinh tế-xã hội, và trình độ của nhân viên CTXH. Nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc nâng cao năng lực đội ngũ nhân viên và tăng cường nguồn lực tài chính.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả

Luận văn đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả DVCTXH tại Quang Minh. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện cơ chế chính sách, đào tạo nhân viên chuyên nghiệp, và nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của CTXH.

3.1. Giải pháp chính sách

Nghiên cứu đề xuất hoàn thiện các chính sách hỗ trợ người nghèo, đặc biệt là các chính sách liên quan đến phát triển cộng đồng và giáo dục cho người nghèo. Điều này giúp tạo nền tảng vững chắc cho việc triển khai DVCTXH.

3.2. Đào tạo nhân viên

Một trong những giải pháp quan trọng là đào tạo đội ngũ nhân viên CTXH chuyên nghiệp. Nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của việc nâng cao kỹ năng và kiến thức cho nhân viên để đáp ứng nhu cầu đa dạng của người nghèo.

IV. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn

Luận văn không chỉ cung cấp cái nhìn toàn diện về DVCTXH tại Quang Minh mà còn đưa ra các giải pháp thiết thực có thể áp dụng rộng rãi. Nghiên cứu góp phần vào việc hoàn thiện chính sách xã hội và nâng cao hiệu quả công tác hỗ trợ người nghèo tại các địa phương khác.

4.1. Đóng góp lý luận

Nghiên cứu bổ sung vào hệ thống lý luận về DVCTXH, đặc biệt là trong bối cảnh hỗ trợ người nghèo. Các khái niệm và mô hình được đề xuất có thể áp dụng trong các nghiên cứu tương tự.

4.2. Ứng dụng thực tiễn

Các giải pháp được đề xuất trong luận văn có thể áp dụng tại các địa phương khác, đặc biệt là những khu vực có tỷ lệ nghèo cao. Nghiên cứu góp phần vào việc thực hiện các mục tiêu giảm nghèo bền vững của quốc gia.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê của cơ quan quản lý an sinh xã hội quốc gia, đến cuối năm 2018, tỷ lệ hộ nghèo trên cả nước đã giảm xuống dưới 6%, trong đó tỷ lệ nghèo tại các huyện nghèo giảm trên 4%. Tại thành phố Hà Nội, quá trình đô thị hóa nhanh chóng tạo ra nhiều chuyển biến kinh tế nhưng cũng đặt ra bài toán an sinh nan giải cho các vùng ven đô. Thị trấn Quang Minh thuộc huyện Mê Linh được thành lập từ năm 2008, có quy mô 14.065 hộ gia đình với diện tích tự nhiên 911 ha. Tỷ lệ hộ nghèo tại địa phương ghi nhận sự biến động rõ rệt: năm 2016 chiếm 2,95% với 103 hộ, năm 2017 tăng lên 3,06% với 108 hộ, và đến cuối năm 2018 đã giảm xuống còn 2,55% tương ứng với 91 hộ nghèo.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là phần lớn các hoạt động hỗ trợ người nghèo tại cơ sở hiện nay vẫn mang nặng tính hành chính và trợ cấp một chiều. Vai trò của dịch vụ công tác xã hội chuyên nghiệp nhằm nâng cao năng lực tự chủ và trợ giúp tâm lý cho đối tượng yếu thế vẫn chưa được định hình rõ nét. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là khảo sát thực trạng cung cấp 4 nhóm dịch vụ công tác xã hội nòng cốt, phân tích các yếu tố tác động đa chiều và đề xuất giải pháp đồng bộ nhằm tối ưu hóa công tác trợ giúp người nghèo. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại 11 tổ dân phố thuộc thị trấn Quang Minh trong khung thời gian từ tháng 12/2018 đến tháng 6/2019. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp luận cứ khoa học để địa phương phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 2,0% một cách bền vững và nâng cao chất lượng an sinh xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng ba hệ thống lý thuyết khoa học nền tảng nhằm phân tích sâu sắc bản chất vấn đề. Thứ nhất, Thuyết thang bậc nhu cầu của Abraham Maslow gồm 5 tầng nhu cầu, chỉ ra rằng người nghèo cần được đáp ứng vững chắc các nhu cầu sinh học và an toàn thiết yếu trước khi có thể phát triển động lực tiếp cận giáo dục, học nghề và khẳng định bản thân. Thứ hai, Thuyết hệ thống sinh thái giúp nhận diện vị thế của người nghèo trong mối tương tác đa tầng với gia đình, tổ dân phố, các tổ chức đoàn thể và hệ thống chính sách vĩ mô. Thứ ba, Thuyết nhận thức - hành vi đóng vai trò giải mã nguồn gốc của tâm lý tự ti, mặc cảm và thái độ trông chờ trợ cấp, từ đó xác định các liệu pháp can thiệp hành vi phù hợp.

Hệ thống khái niệm công cụ được chuẩn hóa dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành. Khái niệm dịch vụ công tác xã hội đối với người nghèo được xác định là chuỗi hoạt động có chủ đích do nhân viên công tác xã hội điều phối nhằm phòng ngừa rủi ro, kết nối nguồn lực và thúc đẩy hòa nhập cộng đồng. Theo Quyết định số 12/2016/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, chuẩn hộ nghèo tiếp cận đa chiều được xác lập với ngưỡng thu nhập từ đủ 1.000.000 đồng/người/tháng trở xuống, hoặc trên 1.000.000 đồng nhưng thiếu hụt từ 3 chỉ số dịch vụ xã hội cơ bản. Nghiên cứu cũng căn cứ trên mục tiêu chuẩn hóa nguồn nhân lực của Đề án 32/2010/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về phát triển nghề công tác xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2016-2018 của Ủy ban nhân dân thị trấn Quang Minh và hệ thống văn bản pháp quy như Nghị định 136/2013/NĐ-CP, Nghị định 78/2002/NĐ-CP. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát bảng hỏi định lượng trên cỡ mẫu 90 người nghèo đại diện cho 90 hộ gia đình tại 11 tổ dân phố (đạt tỷ lệ bao phủ 98,9% trên tổng số 91 hộ nghèo năm 2018). Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng để bảo đảm tính đại diện cao nhất cho toàn thể quần thể hộ nghèo tại địa bàn.

Bên cạnh đó, phương pháp phỏng vấn sâu được tiến hành với 10 người tham gia, bao gồm 01 lãnh đạo phụ trách an sinh xã hội, 01 cán bộ chuyên trách Lao động - Thương binh và Xã hội, 05 thành viên Ban chỉ đạo giảm nghèo thị trấn và 03 người đại diện hộ nghèo có hoàn cảnh đặc thù. Lý do lựa chọn phương pháp nghiên cứu kết hợp định lượng và định tính là nhằm lượng hóa chính xác tỷ lệ thụ hưởng dịch vụ, đồng thời lý giải thấu đáo các rào cản tâm lý và định kiến xã hội vốn không thể bộc lộ qua các con số thống kê thuần túy. Toàn bộ quy trình thu thập và xử lý thông tin được thực hiện chặt chẽ từ tháng 12/2018 đến tháng 6/2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa ghi nhận 4 phát hiện chủ chốt về việc cung ứng dịch vụ công tác xã hội tại địa bàn nghiên cứu:

Thứ nhất, đối với dịch vụ truyền thông, khoảng 75% người nghèo tiếp cận thông tin chính sách thụ động thông qua hệ thống loa truyền thanh thị trấn và cuộc họp tổ dân phố định kỳ. Tỷ lệ người dân thực sự hiểu rõ các quyền lợi an sinh đa chiều chỉ đạt khoảng 45%, phản ánh sự hạn chế của các kênh truyền thông một chiều.

Thứ hai, ở nhóm dịch vụ kết nối nguồn lực, tỷ lệ người nghèo được thụ hưởng thẻ bảo hiểm y tế miễn phí và hỗ trợ tiền điện đạt xấp xỉ 100%. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ nghèo tiếp cận thành công các gói tín dụng ưu đãi giải quyết việc làm theo Nghị định 78/2002/NĐ-CP và các chương trình đào tạo nghề theo Quyết định 1956/QĐ-TTg chỉ dừng lại ở mức 35%, nguyên nhân là do thiếu phương án sinh kế khả thi.

Thứ ba, về dịch vụ biện hộ và tham gia cộng đồng, có tới 65% người nghèo còn mang nặng tâm lý tự ti và mặc cảm về hoàn cảnh. Tỷ lệ người nghèo chủ động phát biểu ý kiến hoặc thực hiện quyền tham gia tại các cuộc họp cộng đồng chỉ chiếm khoảng 20% đến 25%.

Thứ tư, đối với dịch vụ tư vấn và tham vấn tâm lý, có hơn 85% hoạt động hỗ trợ hiện do cán bộ hội phụ nữ, hội nông dân kiêm nhiệm. Do thiếu hụt kỹ năng chuyên môn được chuẩn hóa theo Thông tư 07/2013/TT-BLĐTBXH, các buổi tư vấn chủ yếu mang tính chất thăm hỏi xã giao mà chưa đi sâu vào giải tỏa sang chấn tâm lý hay thúc đẩy tư duy đổi mới.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của thực trạng trên bắt nguồn từ áp lực chuyển đổi kinh tế khi diện tích đất nông nghiệp của thị trấn chỉ còn 225,6 ha trên tổng số 911 ha diện tích tự nhiên. Tốc độ đô thị hóa nhanh khiến nhiều lao động nông nghiệp mất sinh kế truyền thống nhưng chưa kịp tích lũy kỹ năng để tham gia thị trường lao động công nghiệp. Mặt khác, rào cản tâm lý thụ động và tư tưởng trông chờ vào quà tặng từ thiện tạo nên sức ỳ lớn trong việc thoát nghèo.

Kết quả nghiên cứu này tương đồng với các kết luận của nhiều học giả uy tín về sự thiếu hụt mạng lưới an sinh cơ sở, đồng thời bổ sung dữ liệu thực chứng cho bài toán giảm nghèo tại khu vực ven đô. Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu qua biểu đồ cột thể hiện mức độ thỏa dụng của người dân đối với 4 nhóm dịch vụ công tác xã hội, kết hợp cùng bảng ma trận phân tích các nguyên nhân nghèo đa chiều để hỗ trợ nhà quản lý nhận diện nhanh chóng các điểm nghẽn chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả trợ giúp người nghèo, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế và chuẩn hóa chức danh công tác xã hội tại cơ sở. Ủy ban nhân dân huyện Mê Linh cần chỉ đạo xây dựng vị trí việc làm chuyên trách cho nhân viên công tác xã hội cấp thị trấn. Đặt chỉ tiêu 100% cán bộ làm công tác giảm nghèo tại 11 tổ dân phố hoàn thành các khóa đào tạo nghiệp vụ công tác xã hội theo Thông tư 07/2013/TT-BLĐTBXH trong giai đoạn 2020-2021.

Thứ hai, chuyên nghiệp hóa dịch vụ kết nối nguồn lực và hỗ trợ vốn vay sinh kế. Ủy ban nhân dân thị trấn Quang Minh cần thiết lập Điểm tham vấn an sinh xã hội ngay trong năm 2020. Phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội nâng tỷ lệ hộ nghèo tiếp cận vốn vay ưu đãi từ 35% lên tối thiểu 80% trong giai đoạn 2020-2022, gắn kết việc giải ngân vốn với tư vấn chuyển giao kỹ thuật kinh doanh dịch vụ và nhà trọ.

Thứ ba, đổi mới phương thức truyền thông nâng cao nhận thức. Chuyển đổi từ phát thanh đại chúng sang mô hình truyền thông nhóm nhỏ và vãng gia trực tiếp với tần suất tối thiểu 2 lần/quý/hộ nghèo. Phấn đấu giảm ít nhất 50% số hộ có tâm lý ỷ lại vào trợ cấp xã hội trong vòng 18 tháng dưới sự chủ trì của Đoàn Thanh niên và Hội Phụ nữ.

Thứ tư, đẩy mạnh dịch vụ biện hộ và tham vấn tâm lý chuyên sâu. Thiết lập các câu lạc bộ hỗ trợ kỹ năng sống và trợ giúp pháp lý cho người yếu thế. Đặt mục tiêu nâng tỷ lệ hộ nghèo tích cực tham gia các hoạt động văn hóa, đoàn thể tại địa phương từ 25% lên trên 70% trước năm 2022 do cán bộ Lao động - Thương binh và Xã hội điều phối.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

Thứ nhất, cán bộ quản lý an sinh xã hội và cán bộ chuyên trách Lao động - Thương binh và Xã hội cấp xã, phường, thị trấn. Luận văn cung cấp khung quy trình chuẩn hóa về đánh giá nhu cầu đa chiều và bộ công cụ kết nối 4 nhóm dịch vụ xã hội thiết yếu, giúp tối ưu hóa công tác giảm nghèo tại địa bàn cơ sở.

Thứ hai, giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Công tác xã hội và Xã hội học. Luận văn là tài liệu tham khảo thực chứng sinh động về việc vận dụng thuyết hệ sinh thái và thuyết nhận thức - hành vi vào bối cảnh đô thị hóa ven đô tại Việt Nam.

Thứ ba, các tổ chức phi chính phủ và các quỹ bảo trợ phát triển cộng đồng. Báo cáo cung cấp các cứ liệu thực địa giúp các tổ chức tài trợ thiết kế các dự án can thiệp tâm lý - xã hội và dạy nghề đúng đối tượng mục tiêu, tránh dàn trải ngân sách.

Thứ tư, lãnh đạo cấp ủy và Ủy ban nhân dân các cấp. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học tin cậy phục vụ việc xây dựng nghị quyết chuyên đề và phân bổ nguồn lực công cho các chương trình phát triển an sinh bền vững hàng năm.

Câu hỏi thường gặp

Điểm mới nổi bật của luận văn này so với các công trình trước đây là gì?
Luận văn đã tiếp cận công tác giảm nghèo dưới góc độ chuyên môn của ngành công tác xã hội thay vì các biện pháp hành chính đơn thuần. Đề tài khảo sát trực tiếp 90 hộ nghèo trên toàn bộ 11 tổ dân phố để phân tích chuyên sâu 4 nhóm dịch vụ can thiệp thiết yếu.

Vì sao dịch vụ công tác xã hội có vai trò quyết định trong giảm nghèo bền vững?
Công tác xã hội không dừng lại ở việc hỗ trợ vật chất trước mắt mà tập trung kích hoạt nội lực và tháo gỡ rào cản tâm lý tự ti. Qua kỹ thuật tham vấn nhận thức - hành vi, nhân viên xã hội giúp đối tượng chủ động lập kế hoạch sinh kế lâu dài.

Tại sao cán bộ cơ sở gặp khó khăn trong việc cung cấp dịch vụ tham vấn tâm lý?
Thực tế nghiên cứu chỉ ra trên 85% nhân sự làm công tác an sinh tại địa phương là cán bộ đoàn thể kiêm nhiệm. Việc thiếu hụt kỹ năng tham vấn chuyên nghiệp theo tiêu chuẩn Thông tư 07/2013/TT-BLĐTBXH khiến các hoạt động chỉ dừng lại ở mức thăm hỏi xã giao thông thường.

Chuẩn hộ nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng trong nghiên cứu có tiêu chí như thế nào?
Đề tài căn cứ theo Quyết định số 12/2016/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, quy định hộ nghèo có thu nhập từ đủ 1.000.000 đồng/người/tháng trở xuống, hoặc trên 1.000.000 đồng nhưng thiếu hụt từ 3 chỉ số tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản.

Những rào cản tâm lý phổ biến nhất của người nghèo tại địa bàn nghiên cứu là gì?
Khoảng 65% người nghèo được khảo sát có tâm lý mặc cảm tự ti, ngại tiếp xúc xã hội và xuất hiện tư tưởng trông chờ vào chính sách bảo trợ của Nhà nước. Những rào cản này làm suy giảm ý chí học nghề và tìm kiếm việc làm mới.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khung can thiệp của 4 nhóm dịch vụ công tác xã hội đối với người nghèo tại địa bàn đô thị hóa nhanh.
• Đánh giá khách quan thực trạng an sinh với tỷ lệ hộ nghèo giảm từ 3,06% năm 2017 xuống 2,55% năm 2018 trên địa bàn 11 tổ dân phố thị trấn Quang Minh.
• Nhận diện chính xác các rào cản tâm lý tự ti và tình trạng thiếu hụt nhân viên công tác xã hội chuyên trách tại cấp cơ sở.
• Đề xuất hệ thống giải pháp 4 trọng tâm gắn liền với lộ trình triển khai từ năm 2020 đến năm 2022 nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ an sinh.
• Các cơ quan quản lý và chính quyền địa phương cần sớm nghiên cứu và triển khai đồng bộ bộ giải pháp này để hiện thực hóa mục tiêu giảm nghèo đa chiều bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHÈO 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm dịch vụ xã hội - Dịch vụ: Nói tới dịch vụ, cung cấp dịch vụ tức là cần có hai yếu tố là những người có nhu cầu sử dụng dịch vụ và những người cung cấp dịch vụ. Trong cuộc sống ngày nay chúng ta biết đến rất nhiều hoạt động trao đổi được gọi chung là dịch vụ và ngược lại dịch vụ bao gồm rất nhiều các loại hình hoạt động và nghiệp vụ trao đổi trong các lĩnh vực và ở cấp độ khác nhau.

Đã có nhiều khái niệm, định nghĩa về dịch vụ như: Định nghĩa về dịch vụ trong kinh tế học được hiểu là những thứ tương tự như hàng hoá nhưng phi vật chất [Từ điển Wikipedia]. Theo quan điểm kinh tế học, bản chất của dịch vụ là sự cung ứng để đáp ứng nhu cầu như: dịch vụ du lịch, thời trang, chăm sóc sức khoẻ…và mang lại lợi nhuận. Theo Từ điển Tiếng Việt (2004, tr. 256): Dịch vụ là công việc phục vụ trực tiếp cho những nhu cầu nhất định của số đông, có tổ chức và được trả công.

Philip Kotler định nghĩa dịch vụ: Dịch vụ là một hoạt động hay lợi ích cung ứng nhằm để trao đổi, chủ yếu là vô hình và không dẫn đến việc chuyển quyền sở hữu. Việc thực hiện dịch vụ có thể gắn liền với sản phẩm vật chất. Tóm lại, có nhiều khái niệm về dịch vụ được phát biểu dưới những góc độ khác nhau nhưng tựu chung thì: Dịch vụ là hoạt động có chủ đích nhằm đáp ứng nhu cầu nào đó của con người. Đặc điểm của dịch vụ là không tồn tại ở dạng sản phẩm cụ thể (hữu hình) như hàng hoá nhưng nó phục vụ trực tiếp nhu cầu nhất định của xã hội.

13 - Dịch vụ xã hội: Theo Alfred Kahn (1973): Dịch vụ xã hội là các dịch vụ nhằm trợ giúp, thúc đẩy, hay phục hồi chức năng của cá nhân hay gia đình, cung cấp những điều kiện đảm bảo cho phát triển sự xã hội hóa của họ. Các dịch vụ xã hội có thể do cá nhân hay cơ quan tổ chức cung cấp, nó không chỉ có chức năng phục vụ cho cá nhân, gia đình mà cho cả những nhóm xã hội, tham gia vào giải quyết các vấn đề, đáp ứng nhu cầu của xã hội. Dịch vụ xã hội gắn liền với chức năng là phục vụ xã hội, thỏa mãn nhu cầu của người dân trong cộng đồng. Các tác giả Trần Hậu, Đoàn Minh Huấn (2012) cho rằng: Dịch vụ xã hội là những dịch vụ đáp ứng nhu cầu cộng đồng và cá nhân nhằm phát triển xã hội, có vai trò đảm bảo phúc lợi xã hội và công bằng xã hội, đề cao tính nhân văn, vì con người; là hoạt động mang bản chất kinh tế - xã hội, do Nhà nước, thị trường hoặc xã hội dân sự cung ứng tùy theo tính chất thuần công, không thuần công hay tư của từng lĩnh vực dịch vụ, bao gồm các lĩnh vực giáo dục, đào tạo, y tế, khoa học, công nghệ, văn hóa, thông tin, thể dục thể thao và các trợ giúp xã hội khác.

Quan niệm này cũng tương đồng với khái niệm về Dịch vụ xã hội của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO, năm 2004): Dịch vụ xã hội là các sáng kiến, can thiệp nhằm vào các nhu cầu và vấn đề của hầu hết nhóm đối tượng dễ tổn thương, bao gồm cả việc ngăn chặn bạo lực, nghèo đói, tan vỡ gia đình, tàn tật (tinh thần và thể chất) và tuổi già. Những ví dụ cụ thể về Dịch vụ xã hội là: phục hồi chức năng, nhà dịch vụ trợ giúp, nhà chăm sóc và nuôi dưỡng, dịch vụ thức ăn, chăm sóc ban ngày,… và các hình thức khác được thực hiện bởi những người làm CTXH và/hoặc các chuyên gia liên quan.2 Khái niệm dịch vụ công tác xã hội - Khái niệm công tác xã hội: Theo tác giả Bùi Thị Xuân Mai (2010) : Công tác xã hội được xem là một nghề, một hoạt động chuyên nghiệp nhằm trợ giúp các cá nhân, gia đình 14 và cộng đồng nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu và tăng cường chức năng xã hội, đồng thời thúc đẩy môi trường xã hội về chính sách, nguồn lực và dịch vụ nhằm giúp cá nhân, gia đình và cộng đồng giải quyết và phòng ngừa các vấn đề xã hội góp phần đảm bảo an sinh xã hội. Theo IFSW và IASSW (2011) : Công tác xã hội được xem như là một nghề nghiệp tham gia vào giải quyết vấn đề liên quan tới mối quan hệ của con người và thúc đẩy sự thay đổi xã hội, tăng cường sự trao quyền và giải phóng quyền lực nhằm nâng cao chất lượng sống của con người. CTXH sử dụng các học thuyết hành vi con người và lý luận về hệ thống xã hội vào can thiệp sự tương tác của con người với mô trường sống.

Theo đề án 32 của Thủ tướng Chính phủ: Công tác xã hội góp phần giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa con người và con người, hạn chế phát sinh các vấn đề xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của thân chủ xã hội, hướng tới một xã hội lành mạnh, công bằng, hạnh phúc cho người dân và xây dựng hệ thống an sinh xã hội tiêntiến. - Khái niệm dịch vụ công tác xã hội: Theo tác giả Bùi Thị Xuân Mai (2013): Dịch vụ CTXH có thể được coi là một loại hình dịch vụ xã hội được cung cấp, điều phối bởi các nhân viên CTXH. Việc cung cấp các dịch vụ CTXH không thể tách rời với các dịch vụ y tế, dịch vụ giáo dục, dịch vụ truyền thông và các dịch vụ khác. Chính vì vậy, nhân viên CTXH hội phải có sự nối kết chặt chẽ với các dịch vụ xã hội khác trong quá trình thực hiện dịch vụ CTXH.

Tác giả Nguyễn Thị Thái Lan (2016) cũng đưa ra khái niệm dịch vụ công tác xã hội như sau: Dịch vụ CTXH là những dịch vụ hỗ trợ, can thiệp với các cá nhân, gia đình, nhóm, cộng đồng và xã hội nhằm giúp các đối tượng giải quyết những vấn đề của mình đảm bảo cuộc sống và môi trường phù hợp, đáp ứng lợi ích tốt nhất của thân chủ. 15 Từ các khái niệm trên, chúng ta có thể hiểu: Dịch vụ xã hội bao hàm cả dịch vụ CTXH hay dịch vụ CTXH là một loại dịch vụ xã hội. Dịch vụ CTXH là những hoạt động đáp ứng nhu cầu trợ giúp của những người có vấn đề xã hội, đặc biệt là nhóm đối tượng yếu thế, có hoàn cảnh khó khăn đặc biệt như: người khuyết tật, trẻ em mồ côi, trẻ em bị bỏ rơi, người cao tuổi, người có HIV/AIDS, người bị bạo lực gia đình, người nghiện ma túy, người có vấn đề tâm thần, người nghèo… - Khái niệm nhân viên công tác xã hội Nhân viên công tác xã hội ( social worker) được hiệp hội các nhà công tác xã hội chuyên nghiệp Quốc tế - IASW định nghĩa : " Nhân viên công tác xã hội là người được đào tạo và trang bị các kiến thức và kỹ năng trong công tác xã hội, học có nhiệm vụ : Trợ giúp các đối tượng nâng cao khả năng giải quyết và đối phó với vấn đề trong cuộc sống, tạo cơ hội để các đối tượng tiếp cạn được nguồn lực cần thiết ; thúc đẩu sự tương tác giữa các cá nhân, giữa cá nhân với môi trường tạo ảnh hưởng tới chính sách xã hội, các cơ quan, tổ chức vì lợi ích của cá nhân, gia đình, nhóm và cộng đồng thông qua hoạt động nghiên cứu và hoạt động thực tiễn” Khái niệm về nhân viên công tác xã hội trong hỗ trợ người nghèo Từ những nghiên cứu trên về công tác giảm nghèo, luận văn tổng hợp và đưa ra khái niệm về nhân viên công tác xã hội trong xóa đói, giảm nghèo như sau: Là những người được đào tạo và trang bị kiến thức pháp luật về chính sách giảm nghèo và kỹ năng công tác xã hội nhằm giúp đỡ cá nhân, gia đình và cộng đồng nghèo nâng cao năng lực để thoát nghèo bền vững, giúp họ đối mặt, vượt qua những rủi ro trong cuộc sống, đồng thời giúp cá nhân, gia đình nghèo tiếp cận được các chính sách, nguồn lực xã hội, đáp ứng nhu cầu cơ bản nhằm hướng tới bảo đảm An sinh xã hội.3 Khái niệm Nghèo, Người nghèo - Khái niệm Nghèo: Nghèo là một vấn đề toàn cầu, được xã hội quan tâm vì đang càng ngày càng trở nên phức tạp do sự thay đổi mạnh mẽ trong đời sống kinh tế - xã hội, trong đó nổi lên các vấn đề phân hóa giàu nghèo, phân tầng theo thu nhập, phân tầng theo mức sống xã hội, đặc biệt là ở các đô thị lớn. Theo Tuyên bố Liên Hợp Quốc tháng 6/2008: Nghèo là sự phủ nhận quyền lựa chọn và cơ hội, là sự vi phạm nhân phẩm con người.

Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội. Nghèo có nghĩa là không đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được khám bệnh, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, dễ bị bạo hành, không có quyền, bị loại trừ, phải sống ngoài lề xã hội hoặc dễ gặp rủi ro, không được tiếp cận nước sạch và vệ sinh. Có thể hiểu nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư vẫn còn thiếu ăn, nhưng không đủ bữa, mặc không đủ ấm, nhà ở chủ yếu là tranh tre, không có hoặc không đủ các điều kiện để phát triển sản xuất, hoặc để tăng thu nhập và đáp ứng các nhu cầu về học tập, chữa bệnh cũng như các nhu cầu xã hội khác.

Theo định nghĩa mới của Ngân hàng Thế giới đề cập đến nghèo ở khía cạnh rộng hơn không chỉ là thiếu thốn điều kiện về vật chất mà còn là những vấn đề khác như giáo dục, sức khỏe hay khả năng dễ bị tổn thương. Theo tổ chức này, “Nghèo là khái niệm vượt khỏi phạm vi túng thiếu về vật chất; nghèo không chỉ gồm các chỉ số dựa trên thu nhập mà còn gồm các vấn đề liên quan đến năng lực như dinh dưỡng, sức khỏe, giáo dục, khả năng dễ bị tổn thương, không có quyền phát ngôn và không có quyền lực”. - Khái niệm Người nghèo: Người nghèo là những người có cuộc sống bấp bênh vì không tiếp cận các điều kiện vật chất và dịch vụ để có được một cuộc sống ấm no.