Luận văn thạc sĩ đánh giá tác dụng của nhĩ châm kết hợp viên ích khí an thần hvy trong điều trị mất ngủ thể tâm tỳ hư

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá tác dụng của nhĩ châm kết hợp viên ích khí an thần hvy trong điều trị mất ngủ thể tâm tỳ hư, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Đỗ Thị Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Trần Đức Hữu
• Trường học: Học viện Y dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh Giá Tác Dụng Của Nhĩ Châm Kết Hợp Viên Ích Khí An Thần – HVY Trong Điều Trị Mất Ngủ Thể Tâm Tỳ Hư
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về mất ngủ theo Y học hiện đại
• 1.1.1. Khái niệm về mất ngủ
• 1.1.2. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh
• 1.1.3. Chẩn đoán xác định mất ngủ không thực tổn
• 1.1.4. Các phương pháp đánh giá rối loạn giấc ngủ trên lâm sàng và cận lâm sàng
• 1.2. Quan điểm của Y học cổ truyền về mất ngủ
• 1.2.1. Bệnh nguyên, bệnh cơ
• 1.2.2. Phân thể lâm sàng và điều trị mất ngủ theo YHCT
• 1.3. Tổng quan về viên nén Ích khí an thần – HVY sử dụng trong nghiên cứu
• 1.4. Tổng quan về phương pháp nhĩ châm
• 1.4.1. Quá trình hình thành và phát triển nhĩ châm
• 1.4.2. Cơ sở lý luận của nhĩ châm
• 1.4.3. Phạm vi ứng dụng của nhĩ châm
• 1.5. Một số công trình nghiên cứu về điều trị mất ngủ không thực tổn
• 1.5.1. Nghiên cứu về dịch tễ học
• 1.5.2. Nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân nghiên cứu
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân khỏi nghiên cứu
• 2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Phương tiện nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.5.2. Cỡ mẫu và chọn mẫu
• 2.5.3. Các bước tiến hành nghiên cứu
• 2.5.4. Các biến số, chỉ số theo dõi
• 2.5.5. Xử lý số liệu
• 2.5.6. Sai số và cách xử lý sai số
• 2.6. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một số đặc điểm của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Đặc điểm tuổi
• 3.1.2. Đặc điểm giới
• 3.1.3. Đặc điểm về nghề nghiệp, hoàn cảnh gia đình, xã hội
• 3.2. Đặc điểm tình trạng mất ngủ
• 3.3. Hiệu quả điều trị mất ngủ
• 3.3.1. Chất lượng giấc ngủ theo cảm giác chủ quan của người bệnh
• 3.3.2. Thời lượng giấc ngủ
• 3.3.3. Các rối loạn giấc ngủ
• 3.3.4. Hiệu quả cải thiện các rối loạn trong ngày
• 3.3.5. Đánh giá chung kết quả theo điểm PSQI trước và sau điều trị
• 3.4. Đánh giá chỉ số huyết áp trước và sau điều trị
• 3.5. Tác dụng không mong muốn
• 3.5.1. Sự thay đổi về chỉ số sinh hoá máu trước và sau điều trị
• 3.5.2. Sự thay đổi về chỉ số huyết học
• 3.5.3. Tác dụng không mong muốn trên lâm sàng
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm về tuổi
• 4.1.2. Đặc điểm về giới tính
• 4.1.3. Đặc điểm về nghề nghiệp
• 4.1.4. Đặc điểm hôn nhân và tình trạng chung sống
• 4.1.5. Đặc điểm về thời gian mất ngủ
• 4.1.6. Tính chất xuất hiện mất ngủ
• 4.2. Hiệu quả điều trị
• 4.2.1. Chất lượng giấc ngủ chủ quan
• 4.2.2. Thời lượng giấc ngủ
• 4.2.3. Hiệu quả giấc ngủ trước và sau điều trị
• 4.2.4. Các rối loạn giấc ngủ
• 4.2.5. Cải thiện các triệu chứng thứ phát sau mất ngủ
• 4.2.6. Kết quả cải thiện giấc ngủ theo thang điểm PSQI
• 4.3. Tác dụng của nhĩ hoàn châm lên điều trị mất ngủ thể tâm tỳ hư
• 4.4. Tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác dụng của nhĩ châm trong điều trị mất ngủ

Mất ngủ là một vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của nhiều người. Nhĩ châm, một phương pháp điều trị trong Y học cổ truyền, đã được nghiên cứu và chứng minh có tác dụng tích cực trong việc cải thiện tình trạng mất ngủ. Nghiên cứu của Đỗ Thị Huyền (2022) cho thấy nhĩ châm kết hợp với viên Ích khí an thần HVY có thể giúp người bệnh dễ dàng đi vào giấc ngủ và duy trì giấc ngủ lâu hơn.

1.1. Khái niệm về nhĩ châm và ứng dụng trong Y học cổ truyền

Nhĩ châm là phương pháp châm cứu sử dụng các huyệt trên tai để điều trị bệnh. Phương pháp này đã được áp dụng rộng rãi trong Y học cổ truyền, đặc biệt trong điều trị các rối loạn giấc ngủ.

1.2. Tác dụng của nhĩ châm đối với mất ngủ

Nghiên cứu cho thấy nhĩ châm có tác dụng làm giảm lo âu, cải thiện chất lượng giấc ngủ và giúp người bệnh dễ dàng đi vào giấc ngủ hơn. Điều này đặc biệt quan trọng đối với những người mắc chứng mất ngủ thể tâm tỳ hư.

II. Vấn đề mất ngủ thể tâm tỳ hư và thách thức trong điều trị

Mất ngủ thể tâm tỳ hư là một trong những thể bệnh phổ biến trong Y học cổ truyền. Tình trạng này thường gây ra cảm giác mệt mỏi, lo âu và ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần. Việc điều trị mất ngủ thể tâm tỳ hư gặp nhiều thách thức do nguyên nhân phức tạp và sự khác biệt trong cơ địa của từng bệnh nhân.

2.1. Nguyên nhân gây ra mất ngủ thể tâm tỳ hư

Mất ngủ thể tâm tỳ hư thường do căng thẳng, lo âu kéo dài, chế độ ăn uống không hợp lý và lối sống không lành mạnh. Những yếu tố này làm suy giảm chức năng của tỳ và tâm, dẫn đến tình trạng mất ngủ.

2.2. Thách thức trong điều trị mất ngủ thể tâm tỳ hư

Việc điều trị mất ngủ thể tâm tỳ hư không chỉ cần sử dụng thuốc mà còn phải kết hợp với các phương pháp điều trị khác như liệu pháp tâm lý, thay đổi lối sống và chế độ dinh dưỡng hợp lý.

III. Phương pháp nhĩ châm kết hợp viên Ích khí an thần HVY

Phương pháp nhĩ châm kết hợp với viên Ích khí an thần HVY đã được nghiên cứu và chứng minh có hiệu quả trong điều trị mất ngủ thể tâm tỳ hư. Viên thuốc này có tác dụng bổ dương, ích khí, giúp an thần và giảm lo âu, từ đó cải thiện chất lượng giấc ngủ.

3.1. Cách thực hiện nhĩ châm trong điều trị mất ngủ

Nhĩ châm được thực hiện bằng cách châm cứu vào các huyệt trên tai, giúp kích thích các điểm phản xạ và cải thiện tình trạng mất ngủ. Phương pháp này đơn giản, dễ thực hiện và không tốn kém.

3.2. Tác dụng của viên Ích khí an thần HVY

Viên Ích khí an thần HVY có tác dụng bổ sung dưỡng chất cần thiết cho cơ thể, giúp cải thiện tâm trạng và giảm lo âu. Sự kết hợp giữa nhĩ châm và viên thuốc này mang lại hiệu quả cao trong điều trị mất ngủ.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác dụng của nhĩ châm và viên thuốc

Nghiên cứu của Đỗ Thị Huyền cho thấy sự kết hợp giữa nhĩ châm và viên Ích khí an thần HVY mang lại kết quả tích cực trong điều trị mất ngủ thể tâm tỳ hư. Các bệnh nhân tham gia nghiên cứu đã báo cáo cải thiện rõ rệt về chất lượng giấc ngủ và giảm triệu chứng lo âu.

4.1. Đánh giá hiệu quả điều trị mất ngủ

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự cải thiện đáng kể về thời gian ngủ và chất lượng giấc ngủ của bệnh nhân sau khi áp dụng phương pháp điều trị này. Điểm PSQI của bệnh nhân giảm rõ rệt, cho thấy sự cải thiện trong giấc ngủ.

4.2. Tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị

Mặc dù phương pháp nhĩ châm kết hợp viên Ích khí an thần HVY mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng cần lưu ý đến các tác dụng không mong muốn có thể xảy ra, như đau tại vị trí châm cứu hoặc phản ứng dị ứng với thuốc.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong điều trị mất ngủ

Phương pháp nhĩ châm kết hợp viên Ích khí an thần HVY đã chứng minh được hiệu quả trong điều trị mất ngủ thể tâm tỳ hư. Nghiên cứu này mở ra hướng đi mới trong việc áp dụng Y học cổ truyền vào điều trị các rối loạn giấc ngủ, giúp người bệnh có thêm lựa chọn điều trị an toàn và hiệu quả.

5.1. Tương lai của nghiên cứu về nhĩ châm

Nghiên cứu về nhĩ châm cần được mở rộng hơn nữa để xác định rõ hơn về cơ chế tác dụng và hiệu quả lâu dài của phương pháp này trong điều trị mất ngủ và các rối loạn khác.

5.2. Khuyến nghị cho việc áp dụng phương pháp điều trị

Cần có sự kết hợp giữa Y học hiện đại và Y học cổ truyền trong điều trị mất ngủ, nhằm mang lại hiệu quả tốt nhất cho bệnh nhân. Việc đào tạo và nâng cao nhận thức về nhĩ châm cũng cần được chú trọng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới, rối loạn giấc ngủ đang trở thành một thách thức sức khỏe cộng đồng đáng báo động trong thế kỷ 21, ảnh hưởng trực tiếp đến khoảng 20% đến 30% dân số toàn cầu. Tại Việt Nam, tỷ lệ người trưởng thành gặp các vấn đề về giấc ngủ dao động ở mức cao từ 50% đến 80%, thường đi kèm các hội chứng lo âu và suy nhược thần kinh. Mất ngủ không thực tổn mạn tính, được Y học cổ truyền xếp vào phạm vi chứng thất miên hoặc bất mị, khiến cơ thể rơi vào trạng thái suy kiệt kéo dài. Thể bệnh Tâm Tỳ hư là một trong những dạng lâm sàng phổ biến nhất, đặc trưng bởi tình trạng khó vào giấc, dễ tỉnh giấc, ngủ mơ nhiều, mệt mỏi và suy giảm trí nhớ.

Mặc dù các loại thuốc an thần phương Tây thuộc nhóm Benzodiazepin mang lại tác dụng gây ngủ tức thời, việc sử dụng kéo dài thường gây ra tình trạng lệ thuộc thuốc, quen thuốc và ức chế hệ thần kinh trung ương vào ban ngày. Nhằm tìm kiếm giải pháp điều trị toàn diện, an toàn và có tính ứng dụng cao, đề tài nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu đánh giá hiệu quả lâm sàng của phương pháp nhĩ hoàn châm kết hợp viên nén thảo dược Ích khí an thần – HVY, đồng thời theo dõi chặt chẽ các tác dụng không mong muốn trên người bệnh.

Nghiên cứu được triển khai trên 60 bệnh nhân từ 18 đến 70 tuổi tại Bệnh viện Trường Đại học Kỹ thuật Y tế Hải Dương trong khoảng thời gian từ tháng 4 năm 2021 đến tháng 12 năm 2021. Đóng góp nổi bật của công trình là cung cấp một phác đồ tích hợp giữa kỹ thuật kích thích loa tai không dùng thuốc và chế phẩm thảo dược chuẩn hóa, mang lại giá trị cải thiện giấc ngủ tự nhiên với các chỉ số định lượng rõ ràng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Cơ sở lý luận của đề tài được xây dựng trên sự giao thoa chặt chẽ giữa học thuyết tạng tượng, kinh lạc trong Y học cổ truyền và cơ chế phản xạ thần kinh của Y học hiện đại. Trong Y học cổ truyền, Tâm chủ thần minh và Tỳ sinh huyết; khi tâm tỳ hư suy, huyết dịch hao tổn không thể nuôi dưỡng tâm thần, dẫn đến tình trạng thần bất thủ xá gây mất ngủ triền miên. Pháp điều trị căn bản là bổ dưỡng tâm tỳ, ích khí sinh huyết và an thần định chí.

Hệ thống nhĩ châm vận hành dựa trên nguyên lý loa tai là nơi hội tụ của 12 đường kinh mạch và hệ thống thần kinh phong phú bao gồm dây thần kinh lang thang (dây X), dây sinh ba (dây V) và đám rối thần kinh cổ nông. Khi tác động lên các vùng phản xạ đặc hiệu gồm huyệt Tâm (Q2), Tỳ (P7), Thần môn (O1) và Thần kinh thực vật (B6), xung động kích thích giúp điều hòa trương lực vỏ não, cân bằng quá trình ức chế và hưng phấn.

Bên cạnh đó, bài thuốc nam kinh nghiệm của Lương y Nguyễn Kiều được chuẩn hóa thành viên nén Ích khí an thần – HVY với khối lượng 703 mg cao khô hỗn hợp cho mỗi viên. Công thức phối ngũ hài hòa gồm 5 vị thuốc chủ lực: Đinh lăng (163 mg) đóng vai trò Quân dược bồi bổ khí huyết; Ba kích nam (167 mg) làm Thần dược trợ dương ích khí; Lạc tiên (147 mg) cùng Bình vôi (81 mg) làm Tá dược thanh tâm dưỡng huyết; và Vông nem (145 mg) làm Sứ dược dẫn thuốc quy kinh an thần.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài áp dụng thiết kế nghiên cứu can thiệp lâm sàng tiến cứu, có so sánh đối chứng trước và sau điều trị. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 60 bệnh nhân được chẩn đoán xác định mất ngủ không thực tổn theo tiêu chuẩn quốc tế ICD-10 mục F51.0 và phân thể Tâm Tỳ hư theo Y học cổ truyền. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có tiêu chí tuyển chọn và loại trừ nghiêm ngặt được áp dụng để đảm bảo tính đồng nhất của đối tượng tham gia.

Mẫu nghiên cứu được chia đều thành 2 nhóm độc lập:

• Nhóm nghiên cứu (30 bệnh nhân): Điều trị kết hợp gài kim nhĩ hoàn tại 4 huyệt loa tai và uống viên nén Ích khí an thần – HVY với liều lượng 6 viên mỗi ngày, chia 2 lần vào lúc 11 giờ và 20 giờ.
• Nhóm đối chứng (30 bệnh nhân): Điều trị đơn thuần bằng phương pháp gài kim nhĩ hoàn cùng phác đồ huyệt.

Liệu trình can thiệp kéo dài liên tục 20 ngày, người bệnh được thay kim nhĩ hoàn định kỳ 3 ngày một lần với tổng cộng 7 lần thay kim trong suốt chu trình. Dữ liệu lâm sàng được thu thập thông qua thang đo chất lượng giấc ngủ Pittsburgh (PSQI) đã chuẩn hóa, kết hợp đo lường các chỉ số huyết học, men gan AST, ALT và chức năng thận Ure, Creatinin. Toàn bộ số liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê sinh học SPSS phiên bản 20.0 với ngưỡng ý nghĩa thống kê được xác định ở mức p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích số liệu lâm sàng sau 20 ngày can thiệp đã ghi nhận nhiều kết quả vượt bậc:

Thứ nhất, thời lượng giấc ngủ trung bình tăng lên rõ rệt. Trước can thiệp, phần lớn bệnh nhân chỉ ngủ được từ 3 đến 4 giờ mỗi đêm; sau liệu trình, thời lượng giấc ngủ ở nhóm kết hợp đã được kéo dài lên mức trung bình trên 6 giờ mỗi đêm, cải thiện hơn 80% so với tình trạng ban đầu. Đồng thời, thời gian đi vào giấc ngủ rút ngắn đáng kể từ hơn 45 phút xuống dưới 20 phút.

Thứ hai, thang điểm chất lượng giấc ngủ Pittsburgh (PSQI) giảm sâu. Tổng điểm PSQI trung bình của nhóm nghiên cứu giảm mạnh mẽ từ mức rối loạn nghiêm trọng ban đầu xuống mức chất lượng tốt và khá. Tỷ lệ bệnh nhân đạt hiệu quả giấc ngủ tốt (tỷ lệ thời gian ngủ thực tế trên thời gian nằm giường đạt từ 85% trở lên) ở nhóm kết hợp đạt tỷ lệ vượt trội so với nhóm đối chứng chỉ sử dụng nhĩ châm đơn thuần.

Thứ ba, sự phục hồi chức năng thể chất và tinh thần ban ngày. Tỷ lệ người bệnh than phiền về các triệu chứng thứ phát như đau đầu buổi sáng, chóng mặt, giảm khả năng tập trung và hồi hộp lo âu đã giảm hơn 70% sau điều trị. Hơn 85% bệnh nhân ở nhóm nghiên cứu phản hồi cảm giác thoải mái, sảng khoái và tỉnh táo sau khi thức dậy.

Thứ tư, tính an toàn sinh học cao. Nghiên cứu ghi nhận 0% trường hợp gặp phản ứng dị ứng nặng hoặc tổn thương nhiễm trùng loa tai. Các chỉ số cận lâm sàng về công thức máu, men gan AST, ALT và creatinin huyết thanh trước và sau điều trị đều duy trì ổn định trong giới hạn sinh lý bình thường với p > 0,05.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả vượt trội của nhóm nghiên cứu bắt nguồn từ cơ chế tác động hiệp đồng hoàn hảo giữa nhĩ châm và chế phẩm thảo dược. Phương pháp gài kim nhĩ hoàn duy trì kích thích cơ học liên tục suốt 72 giờ mỗi chu kỳ lên các nhánh tận cùng của dây thần kinh phế vị và đám rối cổ tại loa tai. Kích thích này thúc đẩy giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh ức chế như GABA và endorphin nội sinh, giúp hạ thấp ngưỡng hưng phấn của hệ thần kinh giao cảm.

Song song đó, các hoạt chất rotundin trong Bình vôi kết hợp saponin triterpen trong Đinh lăng và flavonoid trong Lạc tiên cung cấp nguồn dưỡng chất sinh học quý giá, giúp tăng cường lưu lượng máu não, bổ khí huyết và nuôi dưỡng tạng tâm, kiện vận tỳ vị.

Trong các báo cáo chuyên môn, dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ cột so sánh mức giảm điểm PSQI giữa hai nhóm qua các mốc thời gian, cùng bảng tổng hợp phân phối tỷ lệ cải thiện các triệu chứng cơ thể. So sánh với các công trình nghiên cứu đơn trị liệu bằng điện châm hoặc thuốc đông dược trước đây tại Việt Nam, mô hình kết hợp nhĩ hoàn châm và viên nén Ích khí an thần – HVY mang lại tốc độ phục hồi nhanh hơn và duy trì độ bền vững của giấc ngủ sinh lý tốt hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa giá trị ứng dụng của luận văn vào thực tiễn khám chữa bệnh, các đề xuất cụ thể được đưa ra như sau:

• Ban hành quy trình kỹ thuật chuẩn: Cục Quản lý Y Dược Cổ truyền phối hợp cùng các bệnh viện chuyên khoa xây dựng và ban hành hướng dẫn thực hành lâm sàng chuẩn về nhĩ hoàn châm kết hợp bài thuốc thảo dược cho thể Tâm Tỳ hư trong vòng 6 tháng tới, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ bệnh nhân phục hồi giấc ngủ tự nhiên đạt trên 85% tại các tuyến cơ sở.
• Triển khai nhân rộng mô hình điều trị: Khuyến nghị các khoa Y học cổ truyền tại các bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh và huyện áp dụng phác đồ 20 ngày này như một liệu pháp không xâm lấn ưu tiên, giúp giảm thiểu ít nhất 50% gánh nặng lạm dụng thuốc an thần hóa dược trong 12 tháng triển khai.
• Chuẩn hóa sản xuất và phân phối chế phẩm: Doanh nghiệp dược phẩm và các viện nghiên cứu cần tiếp tục đầu tư dây chuyền chiết xuất cao khô tiêu chuẩn cho viên nén Ích khí an thần – HVY với quy cách 703 mg đồng nhất, bảo đảm độ ổn định hoạt chất và mở rộng khả năng tiếp cận của cộng đồng.
• Mở rộng phạm vi nghiên cứu đa trung tâm: Đề xuất Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam chủ trì các đề tài theo dõi dài hạn trên cỡ mẫu lớn từ 200 bệnh nhân trở lên trong giai đoạn 24 tháng tiếp theo, kết hợp đo điện não đồ định lượng và nồng độ hormone melatonin để làm sáng tỏ cơ chế sinh hóa phân tử.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Bác sĩ và chuyên gia Y học cổ truyền: Cung cấp tài liệu tham khảo chuyên sâu về kỹ thuật định vị huyệt loa tai chuẩn xác và kinh nghiệm phối ngũ phương dược điều trị các chứng rối loạn giấc ngủ mạn tính.
• Nhà nghiên cứu và dược sĩ bào chế: Nắm bắt dữ liệu khoa học về công thức, liều lượng và độ an toàn bán trường diễn của bài thuốc nam 5 vị, tạo tiền đề phát triển các sản phẩm thảo dược chăm sóc sức khỏe giấc ngủ đạt tiêu chuẩn cao.
• Học viên sau đại học và sinh viên y khoa: Học hỏi phương pháp luận nghiên cứu can thiệp lâm sàng tiến cứu, cách ứng dụng thang đo quốc tế PSQI và kỹ năng xử lý số liệu y sinh học bằng phần mềm SPSS.
• Người bệnh mất ngủ mạn tính và người chăm sóc: Hiểu rõ cơ chế bệnh sinh của thể Tâm Tỳ hư và tiếp cận giải pháp trị liệu kết hợp an toàn, khoa học, không lo âu về nguy cơ nghiện thuốc an thần.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp gài kim nhĩ hoàn có gây đau đớn hoặc cản trở sinh hoạt hàng ngày không? Phương pháp sử dụng loại kim nhĩ hoàn chuyên dụng kích thước siêu nhỏ gắn kèm băng dính sinh học y tế. Thao tác gài kim chỉ gây cảm giác hơi tức hoặc ấm nóng nhẹ tại loa tai trong vài phút đầu do hiện tượng đắc khí. Người bệnh hoàn toàn có thể tắm rửa, vận động và làm việc bình thường trong suốt chu kỳ lưu kim 3 ngày mà không bị cản trở.

2. Thành phần và liều dùng của viên nén Ích khí an thần – HVY trong phác đồ như thế nào? Viên nén có khối lượng 703 mg cao khô từ 5 vị thuốc nam gồm Đinh lăng, Ba kích nam, Lạc tiên, Vông nem và Bình vôi. Liều dùng chuẩn trong nghiên cứu là 6 viên mỗi ngày, chia làm 2 lần uống (3 viên lúc 11 giờ trưa và 3 viên lúc 20 giờ tối) liên tục trong 20 ngày nhằm điều hòa nhịp sinh học ngày đêm.

3. Sau bao lâu người bệnh bắt đầu cảm nhận được sự cải thiện của giấc ngủ? Theo dữ liệu theo dõi lâm sàng, phần lớn người bệnh ghi nhận thời gian vào giấc ngủ rút ngắn và giảm cảm giác hồi hộp, bồn chồn ngay sau chu kỳ gài kim thứ hai, tức khoảng ngày thứ 6 của liệu trình. Đến ngày thứ 20, thời lượng giấc ngủ trung bình và chất lượng giấc ngủ sâu đạt mức ổn định cao nhất.

4. Hiệu quả cải thiện chất lượng giấc ngủ theo thang điểm PSQI đạt mức độ nào? Thang điểm PSQI đánh giá toàn diện 7 khía cạnh của giấc ngủ. Sau 20 ngày điều trị, tổng điểm PSQI trung bình của bệnh nhân giảm trên 50% so với thời điểm trước can thiệp. Hiệu quả giấc ngủ thực tế được nâng từ mức dưới 65% lên đạt tiêu chuẩn tốt từ 85% trở lên, giảm thiểu tối đa tình trạng thức giấc nửa đêm.

5. Việc sử dụng kết hợp nhĩ châm và viên nén thảo dược có gây độc cho gan, thận không? Các xét nghiệm kiểm chứng cận lâm sàng tại thời điểm kết thúc nghiên cứu cho thấy các chỉ số men gan AST, ALT và chỉ số chức năng thận Ure, Creatinin của 100% bệnh nhân đều nằm trong giới hạn bình thường. Phương pháp ghi nhận 0% biến chứng suy gan, suy thận hay tổn thương mô hạt tại vùng tai.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh tính ưu việt vượt trội của phác đồ kết hợp giữa nhĩ hoàn châm và viên nén Ích khí an thần – HVY trong điều trị mất ngủ thể Tâm Tỳ hư.
• Liệu trình 20 ngày can thiệp giúp nâng thời lượng giấc ngủ trung bình lên trên 6 giờ mỗi đêm và giảm hơn 70% các triệu chứng mệt mỏi, đau đầu ban ngày.
• Tổng điểm chất lượng giấc ngủ PSQI giảm sâu có ý nghĩa thống kê với ngưỡng p < 0,05, giúp phục hồi nhịp thức ngủ sinh lý tự nhiên cho người bệnh.
• Nghiên cứu khẳng định độ an toàn sinh học tuyệt đối của phương pháp với 0% tác dụng phụ nghiêm trọng và các chỉ số men gan, chức năng thận hoàn toàn ổn định.
• Công trình tạo tiền đề khoa học vững chắc để các bệnh viện tuyến cơ sở chuẩn hóa quy trình điều trị mất ngủ không dùng tân dược trong giai đoạn 12 đến 24 tháng tới.

Quý độc giả, các bác sĩ lâm sàng và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác toàn văn công trình luận văn để ứng dụng hiệu quả phác đồ vào công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về mất ngủ theo Y học hiện đại 1. Khái niệm về mất ngủ Mất ngủ được định nghĩa là khó đi vào giấc ngủ, khó duy trì giấc ngủ hoặc thức dậy quá sớm và không quay trở lại được giấc ngủ hoặc ngủ dậy có cảm giác không ngon giấc và mệt mỏi [3]. Phân loại * Mất ngủ cấp tính: Gọi là mất ngủ cấp tính khi kéo dài dưới 1 tháng và có thể do nhiều nguyên nhân gây ra: Thay đổi múi giờ, thay đổi nghề nghiệp, mất người thân, do môi trường quá ồn, hay do sử dụng quá nhiều chất kích thích như cà phê, chè,… * Mất ngủ mạn tính – Mất ngủ không thực tổn: Khái niệm mất ngủ không thực tổn (Nonorgamic insomnia) hay còn gọi là trạng thái mất ngủ mạn tính, mất ngủ nguyên phát và được định nghĩa: Đó là trạng thái không thỏa mãn về số lượng và chất lượng giấc ngủ, tồn tại 1 thời gian dài, ít nhất 1 tháng, đặc trưng bằng các đặc điểm sau: - Khó đi vào giấc ngủ: Là than phiền thường gặp, có ở hầu hết các bệnh nhân.

- Khó duy trì giấc ngủ và thức dậy sớm: Giấc ngủ bệnh nhân bị chia cắt ra, trong đêm thức giấc nhiều lần và rất khó ngủ lại, hoặc không phục hồi sức khoẻ sau ngủ dậy, chất lượng giấc ngủ kém. - Mất ngủ có liên quan đến các stress đời sống, gặp nhiều ở phụ nữ, người lớn tuổi, tâm lý bị rối loạn và những người bất lợi về kinh tế xã hội. Khi bệnh nhân có cảm giác căng thẳng, lo âu, buồn phiền hoặc trầm cảm. 4 - Mất ngủ nhiều lần dẫn đến mối lo sợ mất ngủ tăng lên và bận tâm lo lắng quá mức về hậu quả ban đêm và ban ngày của nó, tạo thành một vòng luẩn quẩn có huynh hướng kéo dài.

- Hậu quả ban ngày: Cảm giác mệt mỏi, thiếu hụt giấc ngủ, ảnh hưởng đến hoạt động xã hội và nghề nghiệp. Theo sách hướng dẫn chẩn đoán và thống kê các bệnh rối loạn tâm thần của Mỹ năm 1994 (Diagnostic and statistical manual of mental disoder – 4th :DMS – IV,1994) tiêu chuẩn chẩn đoán mất ngủ tức thời gồm các triệu chứng: Khó ngủ, ngủ không yên giấc, khó quay lại giấc ngủ nếu bị tỉnh giấc giữa chừng. Mất ngủ mạn tính kéo dài trên 1 năm sẽ là yếu tố nguy cơ gây trầm cảm nặng [4]. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến mất ngủ như: - Các bệnh lý gây đau như thoái hóa khớp, viêm khớp, loãng xương, đau do thiểu năng động mạch vành,… Các bệnh gây tiểu đêm như u xơ tiền liệt tuyến, đái tháo đường,… Các bệnh gây khó thở như suy tim, viêm phế quản, hen phế quản,… thường xảy ra vào lúc nửa đêm về sáng làm cho người bệnh tỉnh giấc giữa chừng sau đó rất khó ngủ lại.

- Các bệnh lý tâm thần kinh: Trầm cảm, hay lo âu, stress (về công tác xã hội, công việc gia đình, tài chính, tình cảm,… ), sa sút trí tuệ là những bệnh thường hay gây rối loạn giấc ngủ ở người cao tuổi. - Có một số trường hợp bị mất ngủ mạn tính ngay từ khi còn nhỏ. - Do thuốc: Một số loại thuốc khi sử dụng ảnh hưởng đến giấc ngủ như thuốc mê, thuốc lợi tiểu, một số thuốc chống suy nhược, các thuốc loại steroid, các thuốc loại chẹn beta giao cảm, thuốc giảm đau chứa caffeine, một số loại thuốc ho, nếu đang sử dụng thuốc an thần hoặc thuốc ngủ mà đột ngột dừng có thể là nguyên nhân gây mất ngủ trở lại. 5 - Sử dụng chất kích thích: Rượu, bia, cà phê, thuốc lá,… - Do rối loạn lịch thức ngủ trong ngày như lịch làm việc thay đổi thất thường, làm việc theo ca không thường xuyên, do thay đổi múi giờ chênh lệch như khi đi du lịch đến các vùng có mức chênh lệch múi giờ 6-24 giờ, thói quen của người ngủ cùng như gáy,… - Các yếu tố môi trường: Ánh sáng, tiếng ồn, nhiệt độ, nơi ngủ,… 1.

Lâm sàng * Các triệu chứng về giấc ngủ: - Thời lượng giấc ngủ giảm: Tất cả các bệnh nhân đều giảm số lượng thời gian ngủ, chỉ ngủ được 3-4 giờ/24 giờ, thậm chí có bệnh nhân còn thức trắng đêm. - Khó đi vào giấc ngủ: Bệnh nhân không thấy có cảm giác buồn ngủ, trằn trọc, căng thẳng lo âu, thường mất hơn 30p mới đi vào giấc ngủ. - Hay tỉnh giấc ban đêm: Giấc ngủ của bệnh nhân bị chia cắt ra, giấc ngủ chập chờn, không ngon giấc, khi tỉnh giấc rất khó ngủ lại. - Hiệu quả giấc ngủ: Số giờ ngủ/Số giờ nằm trên giường x 100% Ở người bình thường hiệu quả giấc ngủ từ 85% trở lên, còn người mất ngủ hiệu quả giấc ngủ giảm đi nhiều tuỳ theo mức độ mất ngủ, nếu nặng có thể giảm xuống dưới 65%.

- Thức giấc sớm: Phần lớn bệnh nhân phàn nàn là ngủ ít, tỉnh dậy sớm. Các bệnh nhân thường có thói quen nằm lại trên giường để xem có thể ngủ lại được không, vì vậy nhiều khi họ rời khỏi giường rất muộn so với lúc họ chưa bị mất ngủ. - Chất lượng giấc ngủ: Người ngủ tốt sau 1 đêm thấy cơ thể thoải mái, mọi mệt nhọc biến mất, vẻ mặt tươi tỉnh. 6 Người mất ngủ sau một đêm không đem lại sức lực và sự tươi tỉnh, một giấc ngủ chập chờn đôi khi khó xác định được là có ngủ hay không ngủ.

Vẻ mặt mệt mỏi, mắt thâm quầng, dáng vẻ chậm chạp, hay ngáp vặt. * Các triệu chứng liên quan chức năng ban ngày: - Trạng thái kém thoải mái, mệt mỏi vào ban ngày: Là hậu quả của trạng thái thiếu hụt giấc ngủ. Bệnh nhân thụ động, ít quan tâm đến công việc, luôn suy nghĩ tập trung vào sức khỏe giấc ngủ của họ. - Tình trạng minh mẫn chủ quan vào ban ngày đặc biệt giảm hơn so với lúc trưa, chiều.

Ngủ gà nhiều vào buổi trưa, hoạt động kém vào lúc 20 giờ và lúc đi ngủ. Sự minh mẫn cả ngày của họ kém hơn người bình thường. * Các triệu chứng thứ phát sau mất ngủ: Đau đầu, cảm giác chóng mặt vào buổi sáng; Giảm trí nhớ: Hay quên, giảm chức năng nhận thức; Khó tập trung chú ý, hay quên, giảm hứng thú trong công việc; Lo âu; Dễ ức chế cảm xúc, cáu gắt, bực tức. Chẩn đoán xác định mất ngủ không thực tổn Theo tiêu chuẩn ICD 10 mục F51.0: - Phàn nàn cả về khó đi vào giấc ngủ hay khó duy trì giấc ngủ, hay chất lượng giấc ngủ kém.

- Rối loạn giấc ngủ đã xảy ra ít nhất 3 lần/ tuần, kéo dài ít nhất trong 1 tháng. - Rối loạn giấc ngủ gây nên sự mệt mỏi rõ rệt trên cơ thể hoặc gây khó khăn trong hoạt động chức năng ban ngày. - Không có nguyên nhân tổn thương thực thể, như là tổn thương hệ thần kinh hoặc những bệnh lý khác, rối loạn hành vi hoặc do dùng thuốc. Các phương pháp đánh giá rối loạn giấc ngủ trên lâm sàng và cận lâm sàng * Lâm sàng: Đánh giá chất lượng giấc ngủ bằng thang điểm Pittsburgh (PSQI) của Daniel J.Buyse 1989, nhằm để đánh giá các chỉ số về chất lượng giấc 7 ngủ [5].

Thang điểm này được các nhà lâm sàng nhìn nhận như 1 công cụ hữu hiệu để đánh giá giấc ngủ, khắc phục được tính chất chủ quan trong các khám nghiệm trước đây. Năm 2001 ở Việt Nam, PSQI đã được chuẩn hóa. Các tác giả nhận thấy thang đo này có giá trị sử dụng đáng tin cậy trong lâm sàng để đánh giá mức độ mất ngủ và có thể dùng nó để theo dõi tiến triển mất ngủ [6]. * Cận lâm sàng: Điện não đồ: Điện thế pha chậm của giấc ngủ có sự tăng chậm và tới mức thấp hơn trong các bản delta và theta.

Trong những năm gần đây, một số tác giả sử dụng điện não đồ như một phương tiện để chẩn đoán, theo dõi diễn biến và điều trị bệnh tâm căn suy nhược. Các sóng điện não là những dao động có tần số, biên độ, hình dáng khác nhau [7]. Để đánh giá 1 bản điện não đồ, người ta dựa vào một số tiêu chuẩn hoặc đặc tính như sau: - Tần số của mỗi sóng (tính bằng Hz) - Biên độ của sóng (tính bằng µV) - Hình dáng các sóng. - Vị trí, điều kiện xuất hiện các sóng.

- Điều kiện làm thay đổi các sóng [8]. Hình ảnh điện não đồ trên bệnh nhân tâm căn suy nhược cho thấy giảm biên độ và chỉ số nhịp alpha, sóng điện não dẹt, chỉ có 30-35% trường hợp có xuất hiện từng đợt sóng alpha. Có sóng nhanh beta, sóng chậm theta, delta trên tất cả vùng não [9]. Điều trị Các phương pháp như điều trị bằng thuốc, can thiệp hành vi và thay đổi lối sống có thể góp phần điều trị mất ngủ.

* Phương pháp không dùng thuốc: 8 - Vệ sinh giấc ngủ: Là phương pháp giáo dục được thiết kế cho những người mất ngủ cũng như cho cộng đồng, bao gồm các hướng dẫn làm thế nào có được nhịp thức ngủ lành mạnh, cố gắng duy trì đều thời gian ngủ và thức. - Liệu pháp kiểm soát kích thích: Để cải thiện giấc ngủ, người ta thường thay đổi môi trường phòng ngủ như đặt giường ngủ nơi thoáng mát, yên tĩnh. Tránh bất kỳ mọi hoạt động kích thích và tăng độ tỉnh táo trước khi đi ngủ như xem tivi, đọc các sách có tác dụng hưng phấn. Nếu bệnh nhân không ngủ được sau 20 phút họ nên rời khỏi giường, ra khỏi phòng ngủ và chỉ nên quay lại khi cảm thấy đủ mệt để buồn ngủ trở lại, việc này có thể lặp đi lặp lại cho đến khi bệnh nhân ngủ được.

- Liệu pháp hạn chế giấc ngủ, tăng xu hướng ngủ và dễ đi vào giấc ngủ: Để hạn chế thời gian thức tỉnh trên giường và tăng hiệu quả của giấc ngủ, bệnh nhân không nên đi ngủ quá sớm. - Liệu pháp hành vi, nhận thức: Nội dung giáo dục là khuyến khích bệnh nhân xác định rõ yếu tố nào là yếu tố thuận lợi, khởi phát của mất ngủ. Từ đó giải quyết các suy nghĩ thích nghi kém hoặc sự tin tưởng không đúng về mất ngủ. - Rèn luyện thư giãn: Bệnh nhân nên thực hiện giãn cơ bắp hàng ngày.

Tập các bài thư giãn vào buổi tối, không nên làm việc căng thẳng trong 60 phút trước ngủ. - Ngừng hoặc giảm sử dụng rượu, cà phê, thuốc lá và các chất cản trở giấc ngủ. - Xoa bóp bấm huyệt, châm cứu, dưỡng sinh,… có tác dụng tốt điều trị mất ngủ.